Zastanawialiście się kiedyś, jakie polskie dzieło może zostać uznana za „najlepszą książkę wszechczasów”? Ja tak i postanowiłam to sprawdzić. Nie zapytałam jednak AI ani znawców literatury. Postanowiłam porównać ze sobą kilkanaście rankingów, w których książki były oceniane przez czytelników. Na tej podstawie zyskałam jeden tytuł, który dominował w zestawieniach najczęściej. Gotowi na rozwiązanie zagadki?
WIDEO…
„Lalka” najlepszą polską książką wszech czasów
Okazuje się, że najlepszą polską książką, która została wydana, jest „Lalka” Bolesława Prusa. Tak wynika m.in. z rankingów Good Reads, Empiku, Lubimy Czytać i innych. Powieść od lat jest w kanonie obowiązkowych lektur szkolnych, regularnie pojawia się na egzaminie maturalnym, inspirowała też dziesiątki artystów z różnych dziedzin. Jednak czy to wystarcza, by być „najlepszą”? O jej sukcesie może świadczyć coś z goła innego, a mianowicie ponadczasowość. Mimo tego, że ma już ponad 130 lat, zarówno język, jakim jest napisana, a także wartości jakie głosi są wciąż aktualne i trafiają do kolejnego pokolenia czytelników.
Współczesne odczytania powieści zwracają uwagę na społeczne ograniczenia obojga głównych bohaterów. Wokulski idealizuje ukochaną, a Izabela funkcjonuje w środowisku, które wyznacza kobiecie bardzo wąską rolę. Taka perspektywa pozwala wyjść poza prosty podział na szlachetnego zakochanego i bezduszną arystokratkę.
Można więc czytać „Lalkę” jako historię o kosztach zabiegania o cudzą akceptację. O przekonaniu, że jeszcze jeden sukces wreszcie zapewni nam uznanie. Albo o uczuciu, w którym wyobrażenie drugiej osoby staje się ważniejsze od niej samej. To interpretacje, które nie wymagają znajomości szkolnego klucza.
Po latach warto wrócić do Prusa z własnymi pytaniami. Czy Wokulski rzeczywiście wie, czego pragnie? Dlaczego tak bardzo zależy mu na aprobacie ludzi, których zachowanie nieraz go rozczarowuje? I ile jest miłości w relacji opartej na oczekiwaniu, że druga osoba nada naszemu życiu sens? Właśnie takie pytania mogą sprawić, że dawna lektura stanie się znacznie bliższa, niż pamiętamy.
O czym jest „Lalka” Bolesława Prusa?
Powieść ukazywała się w odcinkach w „Kurierze Codziennym” od 1887 do 1889 roku, a pierwsze wydanie książkowe trafiło do czytelników w 1890 roku. Jej główny bohater, Stanisław Wokulski, zdobywa majątek i próbuje zbliżyć się do tytułowej „Lalki”, czyli przepięknej Izabeli Łęckiej. Zakochany kupiec liczy, że pieniądze oraz pozycja otworzą mu drogę do świata arystokracji. Szybko okazuje się jednak, że finansowy sukces nie usuwa uprzedzeń związanych z pochodzeniem.
Prus opisuje przy tym znacznie więcej niż uczuciowe rozczarowanie. Pokazuje Warszawę podzieloną przez majątek, społeczne ambicje i dostęp do możliwości. Obok Wokulskiego ważne miejsce zajmuje Ignacy Rzecki, stary subiekt przywiązany do dawnych ideałów. W tej opowieści spotykają się ludzie, którzy zupełnie inaczej rozumieją szczęście, obowiązek i udane życie.
