Trudno odpocząć od własnego wyglądu, kiedy nawet zwykłe przeglądanie telefonu potrafi zamienić się w pokaz metamorfoz. Ktoś zbudował pośladki, ktoś odsłonił brzuch, ktoś przekonuje, że wystarczy wstawać godzinę wcześniej. Najlepiej wszyscy powinniśmy mieć formę życia, choć przecież mamy jeszcze to życie do ogarnięcia. W kulturze diet ciało staje się projektem bez terminu zakończenia, a zadowolenie z siebie nagrodą, na którą wciąż trzeba zapracować.
WIDEO…
Sam trening czy proteinowy jogurt nie są tu czarnymi charakterami. Problemem jest moment, gdy wygląd wyznacza poczucie własnej wartości, a jedzenie i ćwiczenia podporządkowują sobie całą codzienność. Zaburzenia odżywiania mają złożone przyczyny, więc sprowadzanie ich do chęci podobania się byłoby dużym uproszczeniem. Dobrze pokazują to poniższe książki: dwie powieści i zbiór reportaży, w których za pozorną dyscypliną kryją się lęk, samotność i potrzeba kontroli.
„Kulturysta” - Łukasz Krukowski
Bohater „Kulturysty” chce rosnąć. Jest młodym zawodnikiem przekonanym, że ma predyspozycje do wielkich osiągnięć, więc podporządkowuje życie rozbudowie sylwetki. Treningi, dieta i kolejne ingerencje we własny organizm mają doprowadzić go do upragnionego sukcesu. Nie zatrzymują go nawet przedwczesne śmierci sportowców, których podziwia. Chce wyglądać tak, żeby nie dało się oderwać od niego wzroku. Tyle że wymarzona forma wcale nie gwarantuje podziwu.
Wydana w październiku 2026 roku przez Cyrankę powieść zaczyna się od znajomego świata chłopaków chodzących na siłownię, ale stopniowo skręca w stronę body horroru. Krukowski opisuje doping, problemy zdrowotne i codzienność, w której ciało wymaga coraz więcej uwagi, a na wszystko inne zostaje coraz mniej miejsca. W rozmowie o książce autor wskazuje także na doświadczenie choroby i utraty masy, które pogłębia zaburzony obraz siebie u bohatera.
To opowieść o ambicji, która przestaje mieć jakikolwiek punkt końcowy. Można ją czytać szerzej, jako historię człowieka uzależniającego własną wartość od kolejnych wyników. Krukowski korzysta przy tym z czarnego humoru, ale nie obiecuje przyjemnej opowiastki o sportowej pasji. Motywacyjne „możesz więcej” nabiera tutaj wyjątkowo nieprzyjemnego znaczenia.
„Głodne. Reportaże o (nie)jedzeniu” - Klaudia Stabach
W „Głodnych” nie ma jednej bohaterki ani wymyślonej fabuły. Są prawdziwe osoby, których relacja z jedzeniem stała się źródłem cierpienia. Klaudia Stabach przeprowadziła kilkadziesiąt rozmów z osobami zmagającymi się między innymi z anoreksją, bulimią, jedzeniem kompulsywnym i ortoreksją oraz z ich bliskimi. Z tego materiału wybrała kilkanaście historii. Książka ukazała się w 2023 roku nakładem Wielkiej Litery.
Autorka zagląda również do prywatnego ośrodka leczenia zaburzeń odżywiania i na spotkanie Anonimowych Jedzenioholików, rozmawia z osobami pracującymi na oddziałach psychiatrycznych. Dzięki temu pokazuje zarówno doświadczenia chorujących, jak i rzeczywistość szukania pomocy. W tych relacjach pojawiają się wstyd, bezradność i niezrozumienie ze strony otoczenia. Dobre intencje bliskich nie zawsze idą w parze z wiedzą o tym, co właściwie się dzieje.
Stabach podważa wygodny stereotyp, że zaburzenia odżywiania dotyczą wyłącznie bardzo szczupłych nastolatek. Jej rozmówcy mają różne doświadczenia, a ich problemy nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. „Głodne” nie są poradnikiem ani gotowym planem wychodzenia z choroby. To reportaże, które pomagają zrozumieć, dlaczego rady w rodzaju „po prostu zjedz” mijają się z istotą problemu. I dlaczego o cudzym zdrowiu tak niewiele mówi sam wygląd.
„Motylki. Wstrząsająca opowieść anorektyczki” - Laurie Halse Anderson
Lia i Cassie łączy przyjaźń, ale także wyniszczająca rywalizacja o to, która będzie szczuplejsza. Kiedy Cassie umiera, Lia zostaje z żałobą, poczuciem winy i własną anoreksją. Wspomnienie przyjaciółki nie daje jej spokoju, a mierzenie się ze stratą dodatkowo komplikuje jej sytuację. Anderson opowiada o dziewczynie, która musi znaleźć powód, żeby zawalczyć o siebie, choć choroba nieustannie podsuwa jej inną wersję rzeczywistości.
Mimo polskiego podtytułu „Motylki” są powieścią, nie autobiograficznym świadectwem autorki. Książka, znana w oryginale jako „Wintergirls”, ukazała się po angielsku w 2009 roku. Polskie wydanie opublikowało wydawnictwo Lucky w tłumaczeniu Agnieszki Myśliwy. To literatura młodzieżowa, ale temat zdecydowanie nie kończy się wraz z osiągnięciem pełnoletności.
Najważniejsza jest tu perspektywa Lii: jej samotność, wewnętrzny konflikt i trudna droga ku zdrowieniu. Anderson pokazuje, jak mocno choroba wpływa na myślenie o sobie oraz relacje z innymi. Obok cierpienia zostawia też miejsce na nadzieję, bez obietnicy, że wszystko naprawi jedna szczera rozmowa. To propozycja dla osób, które chcą przyjrzeć się emocjom stojącym za zachowaniami niezrozumiałymi z zewnątrz. W zestawieniu ze Stabach i Krukowskim tworzy trzy różne spojrzenia na sytuację, w której własne ciało zaczyna zajmować niemal całe życie.
