W 1999 roku „Matrix” wyglądał jak film z przyszłości. Dziś, 27 lat później, nadal robi ogromne wrażenie. I nie chodzi wyłącznie o efekty specjalne, sceny walk czy Keanu Reevesa w czarnym płaszczu. Siostry Wachowskie nakręciły film, który był kilka kroków przed resztą Hollywood, a przy okazji poruszył tematy, o których dziś rozmawiamy niemal codziennie. 10 grudnia „Matrix” wraca na Netflix i trudno o lepszy pretekst, żeby znów go obejrzeć.
WIDEO…
Warto przypomnieć sobie, jak wyglądało kino akcji pod koniec lat 90. Na ekranach dominowali muskularni bohaterowie, strzelaniny, eksplozje i dość przewidywalne historie. A potem pojawił się „Matrix”, w którym główny bohater był informatykiem, rzeczywistość okazywała się komputerową symulacją, a między kolejnymi scenami walk można było posłuchać rozważań o naturze wolnej woli.
Na papierze brzmi to jak przepis na film, który mógłby zainteresować dość wąską grupę widzów. Tymczasem „Matrix” zarobił na świecie ponad 460 milionów dolarów, zdobył cztery Oscary i na dobre zmienił kino akcji.
Hollywood nie było gotowe na „Matriksa”
Jedną z najbardziej imponujących rzeczy w „Matriksie” jest to, ile różnych pomysłów udało się zmieścić w jednym filmie. Są tu inspiracje japońskim anime, hongkońskim kinem sztuk walki, cyberpunkiem, komiksami i filozofią. A mimo to całość jest zaskakująco przystępna.
Historia Neo, granego przez Keanu Reevesa programisty, który odkrywa, że otaczający go świat jest symulacją stworzoną przez maszyny, wciąga właściwie od pierwszych minut. Wachowskie nie spieszą się z wyjaśnianiem wszystkiego. Najpierw budują atmosferę tajemnicy, a potem stopniowo pokazują, jak działa świat, który wymyśliły. I robią to z ogromnym wyczuciem stylu. Zielonkawy obraz, telefony stacjonarne, skórzane płaszcze, okulary przeciwsłoneczne i muzyka łącząca elektronikę z ciężkimi gitarami. „Matrix” ma estetykę, którą można rozpoznać po jednym kadrze.
Osobną sprawą są sceny akcji. Wachowskie zatrudniły specjalistę od choreografii walk Yuen Woo-pinga, a aktorzy przez miesiące przygotowywali się do wymagających sekwencji. Do tego doszedł słynny bullet time, pozwalający pokazać akcję z perspektywy kamery poruszającej się wokół niemal nieruchomego bohatera.
Dziś podobne efekty nikogo szczególnie nie dziwią. Ale w 1999 roku scena, w której Neo unika kul na dachu wieżowca, była czymś absolutnie niezwykłym. Zresztą do dziś wygląda świetnie.
Najlepsze jest to, że „Matrix” wcale nie wydaje się stary
Oglądając „Matriksa” dzisiaj, można odnieść wrażenie, że Wachowskie wyjątkowo dobrze rozumiały, w jakim kierunku rozwija się technologia. W momencie premiery Google miał niecały rok, Facebook jeszcze nie istniał, a większość ludzi nie wyobrażała sobie, jak dużą część życia będzie kiedyś spędzać w internecie.
Tymczasem film opowiadał o świecie, w którym ludzie nie potrafią odróżnić prawdziwej rzeczywistości od tej wygenerowanej komputerowo. O systemie, który kontroluje ich doświadczenia, i o tym, jak trudno zakwestionować coś, co przez całe życie uznawało się za oczywiste. Nie trzeba nawet szczególnie naciągać interpretacji, żeby dostrzec tu współczesne skojarzenia. Sztuczna inteligencja generuje realistyczne zdjęcia i filmy, algorytmy wpływają na to, jakie informacje do nas docierają, a coraz większa część naszego życia odbywa się na ekranach.
Oczywiście „Matrix” nie jest dosłowną przepowiednią przyszłości. I dobrze, bo sprowadzanie go do opowieści o zagrożeniach związanych z AI byłoby sporym uproszczeniem. To przede wszystkim film o wolności, kontroli i kwestionowaniu tego, co wydaje nam się oczywiste.Co ciekawe, sam tytuł filmu na stałe wszedł do języka internetu. Pojęcia czerwonej i niebieskiej pigułki zaczęły funkcjonować poza kontekstem oryginalnej historii, a określenie „wyjść z Matriksa” doczekało się całej masy interpretacji.
Pierwszy „Matrix” nadal nie ma sobie równych
Po sukcesie filmu powstały trzy kolejne części. Żadna nie powtórzyła jednak tego, co udało się osiągnąć w 1999 roku. Oryginał miał przewagę, której nie dało się odtworzyć: pokazywał widzom coś, czego wcześniej nie znali.
I choć dzisiaj znamy już wszystkie jego najważniejsze pomysły, „Matrix” wciąż potrafi wciągnąć. Ma doskonałe tempo, świetnie zrealizowane sceny akcji i fabułę, która nie traktuje widza jak kogoś, komu trzeba wszystko podać na tacy. Można oczywiście znaleźć w nim elementy, które zdradzają wiek produkcji, ale w porównaniu z wieloma znacznie nowszymi widowiskami nadal wypada zaskakująco świeżo. Zwłaszcza jeśli chodzi o pomysłowość i odwagę twórczą.
