„Morfeusz”. Nowy, polski serial, który nie jest tylko o gangsterach. Jest o tym, jak łatwo człowiek przestaje być sobą [RECENZJA]

„Morfeusz” od pierwszych minut daje do zrozumienia, że nie będzie to serial wygładzony ani estetycznie bezpieczny. Obraz jest surowy, ciężki, momentami wręcz niekomfortowy - jakby kamera nie stała obok historii, tylko była w jej środku. To bardzo mocno przywołuje skojarzenia ze starym, dobrym polskim kinem gangsterskim. „Pitbull”, „Fala zbrodni”, „Odwróceni” - to ten rodzaj narracji, w której nie chodzi o ładny obraz, tylko o napięcie i brud, który zostaje z widzem.

Szczecin nie jest tu tłem. Jest przestrzenią walki. Miastem, w którym dwa gangi zaczynają układać nowy porządek po śmierci jednego z „królów”, a każdy kolejny ruch powoduje eskalację przemocy. W ten świat wchodzi Piotr Leyer (w tej roli Kamil Szeptycki) - prawnik, ojciec, człowiek z pozoru poukładany, odnoszący sukcesy który właśnie wygrywał jedną z dużych polskich batalii sądowych.

[Recenzja nie zawiera spoilerów]

Nowy polski serial „Morfeusz” i pytanie, które nie daje spokoju

Najbardziej niepokojące w tej historii jest to, jak szybko Piotr odnajduje się w świecie, od którego miał być daleko. Nie ma tu klasycznego „upadku bohatera”. Jest coś bardziej niekomfortowego - wrażenie, że on wcale nie zaczyna się zmieniać, tylko ujawnia coś, co już w nim było.

Serial stawia pytanie, które wraca do widza przez cały czas: czy zło mamy we krwi, w genach - czy to tylko moment, w którym przestajemy je kontrolować?

Piotr Leyer - od prawnika do człowieka, który przestaje wracać do domu

To, co w tej postaci działa najmocniej, to nie sama przemiana, ale jej konsekwencje. Piotr nie „staje się gangsterem” w spektakularny sposób. On po prostu zaczyna żyć tak, jakby to było normalne. A jednocześnie zaczyna znikać z własnego domu.

Znika rozmowa. Znika bliskość. Zostaje cisza i kontrola. W jego świecie wszystko wydaje się logiczne - luksusowy dom z basenem, nowe Porsche w miętowym kolorze (tak, to jest ten moment, w którym aż się człowiek uśmiecha, bo wizualnie to wygląda jak absurdalny symbol sukcesu). Ale emocjonalnie wszystko się rozpada.

I co ważne - pojawia się też agresja. Nie filmowa, nie widowiskowa. Tylko taka codzienna, przenoszona, wylewająca się tam, gdzie nie powinna. Wyładowywana na najbliższej osobie, którą dotychczas była jego żona.

Stary Leyer - gangster, który wie, jak kończą się takie historie

Andrzej Grabowski jako stary Leyer gra klasycznego gangstera starej szkoły, ale z dodatkowym ciężarem doświadczenia. To nie jest człowiek, który udaje, że ten świat jest prosty. On go już przeżył. I kiedy traci syna „Króla”, nie zmienia spektakularnie się w kogoś innego/dobrego. Raczej jeszcze mocniej rozumie, co ten świat robi rodzinom.

Dlatego jego relacja z Piotrem jest tak ciekawa - bo on nie walczy z systemem, który sam poniekąd stworzył. On walczy z powtórzeniem historii. Ale jednocześnie pozostaje sobą: gangsterem, który nie przestaje być gangsterem, tylko staje się bardziej świadomy ceny, jaką się za to płaci.

Moro - największa szczelina tego systemu

Moro (Mateusz Kmiecik) to moja ulubiona postać z serialu. Policjant działający pod przykrywką, który wchodzi w świat przestępczy i z czasem zaczyna w nim tracić grunt pod nogami. On nie jest cyniczny. On nie jest „twardy”.

On jest po prostu dobry.

I właśnie dlatego tak trudno patrzeć, jak ten świat go zmienia. Bo Moro cały czas próbuje wierzyć, że sprawiedliwość ma sens, ale im dalej wchodzi, tym bardziej widzi, że system - ten oficjalny i ten nieoficjalny - potrafi człowieka zmielić i wypluć dokładnie tak samo. I w pewnym momencie nie chodzi już o to, po której stronie stoi. Tylko o to, czy jeszcze w ogóle ma siłę gdziekolwiek stać.

Kobiety, które niosą ten serial emocjonalnie

I to jest w „Morfeuszu” coś, co naprawdę robi różnicę - kobiety nie są tu tłem. Ten serial nie spycha ich na bok, nie traktuje jako dekoracji czy pobocznych wątków, tylko bardzo mocno pokazuje, że one są emocjonalnym kręgosłupem tej historii. I często to na nich spoczywa ciężar tego, co robią mężczyźni i świata, który zaczyna się rozpadać.

Żona Piotra (w tej roli poruszająca Magdalena Wieczorek) jest w tym wszystkim postacią najbardziej wyrwaną z poczucia bezpieczeństwa. Jeszcze chwilę wcześniej jej życie było stabilne, poukładane, przewidywalne - miała relację, dom, codzienność, która dawała jej oparcie. A potem wszystko zaczyna się rozpadać, ale nie w sposób spektakularny, tylko raczej powolny, nieuchwytny, taki, który trudno zatrzymać albo nawet w pełni nazwać.

Nie ma żadnego punktu oparcia. Nie dostaje instrukcji, jak się w tym odnaleźć, nie ma jasnych odpowiedzi ani prostych decyzji. Jest raczej w środku czegoś, co wymyka się definicjom - jakby tkwiła w stanie zawieszenia między tym, co było, a tym, co już się dzieje, ale jeszcze nie zostało wypowiedziane.

Bardzo mocno wybrzmiewa w niej ta myśl, że to może nie jest tylko rzeczywistość, która się rozpada, ale coś jeszcze bardziej niepokojącego - jakby to wszystko było snem. Może nawet snem zesłanym przez Morfeusza, boga snu… i tylko ona nie wie jeszcze, czy z tego snu da się obudzić. Bo serial bardzo dobrze ukazuje, że choć kobiety wiedzą, że powinny z takiej relacji się wyplątać - to nie jest to takie proste, jak wszystkim się wydaje.

Cecylia - cisza, która rządzi głośniej niż przemoc

Cecylia (Sonia Bohosiewicz) to zupełnie inna energia - chłodna, precyzyjna, bardzo kontrolująca. To postać, która pokazuje, że władza nie potrzebuje krzyku ani otwartej przemocy, żeby być przerażająca. Ona działa spokojnie, ale konsekwentnie, i bardzo szybko widać, że to ona realnie trzyma część tego świata w ryzach.

Ale jest w niej jeszcze coś, co szczególnie wybrzmiewa w kontekście kobiecych relacji w tym serialu - coś, co trudno nazwać wprost, ale co czuć w każdym jej ruchu. Cecylia pokazuje, jak jedna kobieta potrafi wobec drugiej być absolutnie bezwzględna, bez zawahania, bez emocjonalnych hamulców. Nie ma tu solidarności, nie ma „miękkości” - jest gra, w której liczy się pozycja, wpływ i kontrola. I ona doskonale wie, jak tę grę prowadzić.

To sprawia, że Cecylia nie jest tylko „silną kobietą w męskim świecie”. Jest kimś, kto bardzo świadomie używa zasad tego świata - także wobec innych kobiet - i nie zostawia miejsca na złudzenia, że gdzieś w tym układzie jest jeszcze przestrzeń na sentyment, czy kobiecą solidarność.

Marika - historia, której nie da się oglądać obojętnie

Marika (Józefina Siwko) to jedna z najbardziej poruszających postaci całego serialu i jednocześnie ta, która zostaje w głowie najdłużej po seansie. I to nie dlatego, że jej historia jest „napisana pod emocje”, tylko dlatego, że ona sama niesie w sobie coś bardzo prawdziwego i bardzo trudnego.

To właśnie wokół niej „Morfeusz” najmocniej dotyka tematu przemytu kobiet - bez wygładzania, bez estetyzowania, bez prób oswojenia tego, co niewygodne. To historia o dziewczynach, które muszą uciekać z miejsc, gdzie nie ma już dla nich bezpieczeństwa, a potem trafiają w system, który odbiera im wszystko: dokumenty, wolność, możliwość wyboru, godność i jakiekolwiek poczucie sprawczości. I w tym wszystkim Marika nie jest tylko „wątkiem”. Jest twarzą czegoś, co istnieje naprawdę - i co serial pokazuje z dużą bezpośredniością, bez zasłaniania się metaforą.

Ogromne wrażenie robi też sama Józefina Siwko, która w tej roli wypada naprawdę świetnie. Jest w niej coś absolutnie szczerego i emocjonalnie precyzyjnego - gra bardzo trudną, obciążoną postać bez przesady, bez przerysowania, ale też bez dystansu, który mógłby tę historię „zmiękczyć”. Dzięki temu jej Marika nie jest figurą, tylko człowiekiem. I właśnie dlatego te sceny tak mocno uderzają - bo czuć, że nie są zagrane „obok emocji”, tylko w samym ich środku.

To jedna z tych ról, które nie próbują się podobać. One po prostu zostają.

Ewa - komisarz, która w męskim świecie musi udowodnić wszystko

Jest jeszcze Ewa - komisarz, grana przez Sylwię Golę, którą widzowie mogą kojarzyć z „Rojsta” i „Heweliusza”. I to kolejna bardzo ciekawa kobieca energia w tym serialu, bo Ewa funkcjonuje w świecie, który z definicji nie jest dla niej łagodny. To twarda, skupiona, bardzo zdeterminowana policjantka, która porusza się w męskim, policyjnym środowisku, gdzie wciąż trzeba coś udowadniać - swoją skuteczność, swoją siłę, swoją obecność. I Ewa robi to konsekwentnie, krok po kroku, nie szukając łatwiejszej drogi.

Ale jednocześnie widać, że ta ambicja ma swoją cenę. Bo im bardziej chce dowieźć sprawę, tym bardziej zaczyna przesuwać granice. I w pewnym momencie pojawia się to niepokojące napięcie - gdzie kończy się praca, a zaczyna przekonanie, że cel usprawiedliwia wszystko.

I wtedy Ewa przestaje być tylko „twardą komisarz”. Staje się kimś, kto w imię sprawy potrafi zrezygnować z tego, co po drodze najważniejsze - ludzi, relacji, czasem nawet własnych wątpliwości. I to właśnie ten moment sprawia, że jej postać nie jest jednowymiarowa, tylko bardzo ludzka i nieoczywista.

„Morfeusz” - nowy polski serial od SkyShowtime. Kiedy nowe odcinki?

„Morfeusz” nie jest serialem idealnie poukładanym - choć na razie, parę godzin po premierze - otrzymuje głównie pozytywne oceny. Jest przeładowany, momentami zbyt szybki, czasem chce opowiedzieć za dużo naraz. Ale ten chaos ma w sobie coś autentycznego - jakby świat nie pozwalał się uporządkować, bo bohaterowie też nie mają nad nim kontroli.

To co dla mnie najważniejsze to to, że serial nie zostawia widza z jedną historią. Zostawia go z ludźmi. Z ich decyzjami, pęknięciami i momentami, w których przestają być sobą. I to jest w nim najmocniejsze - że nie opowiada tylko o gangsterach, ale o tym, jak łatwo człowiek przestaje być sobą.

Widzowie otrzymają łącznie 7 odcinków. Dziś - 2 czerwca wyszły pierwsze 2. Kolejne będą wpadały na platformę co wtorek. A mi pozostaje zazdrościć widzom, że mają je jeszcze przed sobą.