KASIA DĄBROWSKA: Czym jest dla Ciebie aktorstwo?
WIDEO…
AGNIESZKA PRZEPIÓRSKA: Często o tym myślę. Aktorstwo to dla mnie sposób na życie, sposób na siebie, a także narzędzie do komunikowania się ze światem i uczenia się świata. Kiedy pracuję nad bohaterką, bez względu na to, czy to jest monodram, czy spektakl wieloobsadowy, zawsze muszę poznać cały kontekst mojej postaci. Dzięki temu zgłębiam socjologię, historię, psychologię. To mnie buduje i daje mi energię do życia.
Często w Twoim mówieniu o aktorstwie pojawia się słowo „misyjność”.
To jest bez wątpienia misyjność rozumiana jako przywoływanie pamięci o kobietach, które zostały wyparte z historii. Czuję misję, kiedy jeżdżę po całej Polsce, po małych miejscowościach, gram jeden ze swoich monodramów, a potem są warsztaty albo spotkania z widzami. Dla mnie to dopełnienie spektaklu, kiedy możemy porozmawiać, podzielić się emocjami, zwłaszcza że to często są bardzo trudne emocje. Dlatego ciężko mi wypuścić widzów, żeby sobie poszli do domu z tym rozedrganiem. Czuję odpowiedzialność za nich. Chociaż rozmawiałam z jedną z psycholożek i powiedziała, że źle robię, że nie powinnam brać odpowiedzialności za emocje widza.
To pewnie kwestia empatii…
Było mi ciężko, że ktoś się rozszlochał, odnalazł swoją historię w spektaklu, czasami zdenerwował – to głównie mężczyźni. Chciałam wszystkich zadowolić, uspokoić i zaopiekować się nimi. Ale zrozumiałam, że to zadanie dla psychologa, a nie aktorki. Przez lata nauczyłam się prowadzić te rozmowy. Poszłam też do szkoły trenerów komunikacji opartej na empatii. I to mi totalnie otworzyło głowę.
W swoich monodramach opowiadasz historie kobiet, które zmagały się ze światem, walczyły, cierpiały. Jak znalazłaś w sobie tę potrzebę?
To było tuż po katastrofie smoleńskiej, miałam bardzo trudny czas. Przeprowadziłam się z Wałbrzycha do Warszawy, byłam samodzielną mamą siedmioletniego chłopca, bez pracy, bez mieszkania. A wszędzie wokół widziałam kobiety, które były w żałobie i one wtedy po raz pierwszy w Polsce miały tak silny głos – były wszędzie, w telewizji, w gazetach. Zauważyłam, że obok współczucia, pojawiła się też krytyka. Pamiętam nagonkę na panią Szmajdzińską, bo na jeden z wywiadów umalowała usta na czerwono i się uśmiechała. Nagle wszyscy zaczęli mieć prawo mówić, jak powinna wyglądać żałoba. To mnie uderzyło. I chyba wtedy po raz pierwszy pomyślałam, że chciałabym wejść w rolę tej kobiety, żeby poczuć, jak to jest. Tak powstał monodram „I będą święta”. Tekst napisał Piotr Rowicki, wyreżyserował Piotr Ratajczak. Bardzo odważny spektakl. Bohaterka, pani Aneta, traci męża, ważnego polityka, w katastrofie, zostaje z dwójką dzieci. I nagle zaczyna rozumieć, przeżywając oczywiście żałobę i stratę, że jej właściwie przez te lata nie było, że nie było dla niej miejsca w tej rodzinie – nie skończyła żadnych studiów, poświęciła się mężowi i dzieciom. A moment żałoby okazał się jednocześnie momentem emancypacji. Objechałam z tym spektaklem Polskę. I setki kobiet przychodziły do mnie – były w jakimś szale, zupełnie dzikie – i mówiły mi, że to spektakl o nich, że w końcu ktoś opowiedział ich historię.
Polubiłaś tę sytuację, że jesteś jedyna na scenie, sam na sam z publicznością?
Bardzo. Jest dla mnie też ważne, że dzięki moim monodramom historie tych kobiet wciąż istnieją. Ktoś napisał o moim spektaklu o Zuzannie Ginczance („Ginczanka. Przepis na prostotę życia” – przyp. red.), że jest zaprzeczeniem śmierci. Została zamordowana w wieku 27 lat, ale jej serce wciąż bije na scenie.
Sama sobie wynajdujesz kobiety, które chcesz przywrócić światu?
Tak. Tylko raz się zdarzyło, że dyrektor Teatru Starego w Lublinie, Michał Karapuda, zaproponował mi, bym zagrała Marię Skłodowską-Curie. Początkowo miałam duży opór, bo ona jest znana na całym świecie.
Cieszę się, że jednak się zdecydowałaś. Bo dzięki Tobie poznałam naszą noblistkę odbrązowioną, zwyczajną. I okazało się, że jej życie też było walką. Od dzieciństwa po dojrzałość.
No właśnie. Jak już się zgodziłam, to natychmiast zaczęłam czytać jej biografie. Zobaczyłam, jak Maria była rewolucyjna, jakim była i jest wsparciem dla kobiet na całym świecie. Wiesz, że w Japonii jej biografia jest w lekturach obowiązkowych? To jest coś fantastycznego. Zrozumiałam, że Maria mogłaby być inspiracją dla wielu młodych dziewczyn, naukowczyń, jej historia mogłaby pomóc im w realizowaniu się, podążaniu za pasją. Maria mnie totalnie porwała, chociaż nie była w moich planach. Bo dotychczas szłam tylko w ciężkie, dramatyczne tematy: krew, śmierć, gwałty…
Lubisz w sobie ten mroczny rys?
Muszę to jakoś głębiej przeanalizować, skąd jest we mnie potrzeba opowiadania mrocznych i trudnych historii. Może dlatego, że potrafię to dźwignąć? Mam to wszystko jakby pod skórą? Jak choćby Irenkę z „Ocalonych” (spektakl powstał we współpracy z Domem Spotkań z Historią, a można go zobaczyć w Teatrze Powszechnym, tekst Piotr Rowicki, reż. Maja Kleczewska – przyp. red.). To hołd złożony kobietom, które doświadczyły bestialskich gwałtów w czasie wojny. I chociaż na szczęście nie doświadczyłam takich dramatycznych historii w swoim życiu, to czuję, że wewnętrznie mam do nich dostęp. To mnie oczywiście bardzo dużo kosztuje, ale nie niszczy. Więc może jest tak, że ktoś te historie musi opowiadać i...
I to jesteś Ty. Uważasz się za odważną osobę?
Jestem odważna na scenie. Tam mogę wykonać wszystko, zaryzykować wszystko. Nie ma dla mnie żadnych granic, wstydu. A w życiu nie.
Nie było odwagą wyjechanie do Petersburga, by uczyć się aktorstwa, kiedy wyrzucono Cię z akademii teatralnej w Warszawie?
To była odwaga szyta na moją miarę, pójścia za marzeniami. Nie chciałam ulec temu, że ktoś mi mówi, jaka mam być i kim mam być. Że się do czegoś nie nadaję. Kiedy w warszawskiej szkole usłyszałam, że nie mogę być aktorką z powodu braku predyspozycji, postanowiłam, że nie posłucham innych, tylko pójdę swoją drogą. Więc w tym sensie to była siła i moc, a może nawet odwaga. Ale np. nie mam odwagi wypowiadania publicznie swojego zdania. Mam strasznie dużo lęku, czy kogoś nie urażę. Czy ktoś się źle nie poczuje. To mnie ogranicza i powoduje, że czasem jestem jakby skrępowana. I muszę tak to sobie wytłumaczyć, że mam prawo to powiedzieć. Że jeśli moja intencja jest dobra, to gdy ktoś poczuje się urażony, to już nie jest moja wina.
Od której swojej bohaterki nauczyłaś się najwięcej i czego?
Od każdej czegoś innego, a dzięki nim wszystkim nieustannie rosnę. Od Simony Kossak („Simona K. Wołająca na puszczy”, reż. Anna Gryszkówna, tekst Piotr Rowicki – przyp. red.) uczę się pójścia własną drogą. Mój najnowszy spektakl „Pola Nireńska. Próba otwarta” (tekst Piotr Rowicki, reż. Maja Kleczewska – przyp. red.) opowiada o losach tancerki, choreografki żydowskiego pochodzenia, żony Jana Karskiego. Jej życie to tragiczna historia, łącząca wojenne i prywatne losy. W tym spektaklu ważne są taniec i ciało. Dzięki niemu zdobyłam niesamowitą czujność na to, co się dzieje w ciele.
Historie jakich kobiet nosisz jeszcze w głowie? Którą z nich chcesz przywrócić jeszcze widzom?
Ponieważ mam już dwanaście spektakli, poczułam, że jest to domknięty cykl. Wyszedł z tego poczet kobiet polskich. Dwanaście apostołek. I teraz mam misję, żeby rozszerzyć działania wokół tych bohaterek. Żeby więcej jeździć ze wszystkimi monodramami, wzbogacić je o warsztaty, spotkania z publicznością, z mężem pojechać na prawdziwe wakacje. To są bardzo proste marzenia.
Chciałam zapytać Cię o Twoją mamę, bo często w wywiadach przywołujesz ją jako osobę, która też miała w życiu misję i jawi się jako Twoja bohaterka.
Tak ją właśnie postrzegam. Mama jest lekarką, wciąż aktywną zawodowo. Zna każdego swojego pacjenta. Ma niesamowitą energię i empatię. Jest uwielbiana w swojej wsi i rzeczywiście oddaje serce ludziom. Poza tym codziennie robi 15 tysięcy kroków! I czasem mam ochotę powiedzieć jej, żeby przestała już pracować albo że może nie wypada już chodzić w różowym… I wtedy upominam samą siebie: „Zatrzymaj się, nie masz prawa mówić drugiej kobiecie, jak ma żyć, nawet gdy jest twoją mamą” (śmiech). A potem zaraz przychodzi duma, że ona jest taka, jak chce, i żyje po swojemu. Jest po prostu wolna.
Ty masz tak samo?
Czy da się w ogóle, będąc kobietą, czuć wolność?
Powiedziałaś, że mama tak potrafi.
Czyli łatwiej zauważyć to u kogoś niż u siebie… Na przykład dzisiaj, kiedy robiliśmy zdjęcia do tego wywiadu, poczułam się wolna pierwszy raz od dawna. Nie wiem, czy coś we mnie kliknęło, czy coś się zmieniło, czego w codziennym pędzie nie zauważyłam, a dziś to do mnie dotarło? Cały dzień się zastanawiam, dlaczego nagle czuję się tak swobodnie. Poczułam pełną akceptację siebie. Taka jestem, tak ma być, to jest dobry moment.
Dobrze Ci w tym stanie?
Bardzo! Trudno go osiągnąć, szczególnie w moim zawodzie. Będąc aktorką, cały czas podlegam ocenie: ze strony widzów, recenzentów, na castingach. Na tych ostatnich musisz mierzyć się z odrzuceniem. Słyszysz, że się nie nadajesz, i trudno nie brać tego osobiście.
Myślisz, że sytuacja wyrzucenia z akademii, o której rozmawiałyśmy wcześniej, też Cię jakoś uformowała?
Na tamtym etapie to było bardzo trudne, zwłaszcza że miałam tylko 21 lat. Z jednej strony dało mi to siłę, żeby iść i zawalczyć o swoje. Ale z drugiej ta historia bardzo wiele mi zabrała. Być może cały czas staram się odnaleźć to, co wtedy utraciłam – pewien rodzaj delikatności, którą miałam w sobie.
Skąd się wzięła determinacja, by zostać aktorką?
Od zawsze lubiłam skupiać na sobie uwagę, ale nie dlatego, że myślałam, że jestem wspaniała, tylko musiałam się tej uwagi domagać. Miałam samych braci, w mojej rodzinie było dużo zawirowań, więc żeby być zauważoną, musiałam działać. Byłam głośna, widoczna, bardzo dramatyczna, aranżowałam różne scenki, żeby zwrócić na siebie uwagę, np. udawałam, że zemdlałam. Albo wkładałam termometr w gorącą herbatę i wołałam, że jestem chora, a wtedy wszyscy się nade mną pochylali. Potem w wieku nastoletnim pisałam do siebie listy miłosne i kiedy byłam z jakimś chłopakiem, to niby przypadkiem ten list gubiłam. Chciałam, by on myślał, że jest jakiś rywal, a wtedy ja wydam się bardziej atrakcyjna w jego oczach.
Mam jeszcze na swoim koncie dość kompromitującą historię. To było na koloniach, jeszcze w podstawówce. Wszyscy podobierali się w pary, takie dziecięce żony i mężowie, a na mnie nawet nikt nie spojrzał. Nosiłam wtedy wielkie, grube okulary. W nocy wyszłam z namiotu i narysowałam na nim wielkie serce z „AP” w środku, by wszyscy zobaczyli, że jednak ktoś się we mnie kocha. I oczywiście ktoś to podejrzał. Następnego dnia byłam pośmiewiskiem na całym obozie. Miałam wiele takich przygód. Ale przy tym wszystkim zauważyłam, że lubię aranżować te scenki, występować w nich. I chociaż moje ówczesne występy nie były specjalnie udane i najczęściej wiązały się z totalnym upokorzeniem, postanowiłam w to pójść.
A dzisiaj jesteś dumna ze swojej drogi? Zadowolona z siebie?
Dzisiaj jestem jakoś szczególnie zadowolona. Bardziej niż wczoraj i bardziej niż tydzień temu.
To będzie piękna puenta naszej rozmowy. Dziękuję.
Tak, dzisiaj jest jakiś naprawdę dobry dzień.