Lęk przed bliskością – przyczyny

Syndrom unikania bliskości posiada rozmaite oblicza. Jego główne przyczyny leżą w doświadczeniach z dzieciństwa. Należą do nich przede wszystkim:
  • choroby psychiczne opiekunów, rodziców,
  • różne formy przemocy – słowne, fizyczne, wykorzystywanie seksualne, 
  • opuszczenie przez rodziców/rodzica – rozwód, śmierć, odejście,
  • alkoholizm w rodzinie,
  • narkomania w rodzinie,
  • niedostępność emocjonalna, chłód w rodzinie,
  • brak zapewniania dziecku poczucia bezpieczeństwa,
  • choroba rodziców lub rodzica,
  • doświadczanie poczucia niższości w rodzinie,
  • przemoc w przedszkolu lub w szkole.
Wszystkie trudności, których doświadczamy jako dzieci, mogą mieć wpływ na późniejsze wytworzenie się lęku przed bliskością. Nie zapada na niego każdy, kto wychowywał się w rodzinie dysfunkcyjnej, ale zdecydowana większość takich osób doświadcza go w dorosłym życiu.
 

Lęk przed związkiem - pierwsze symptomy

 
Lęk przed bliskością u mężczyzn kojarzymy stereotypowo z niechęcią do zobowiązań, unikaniem zaangażowania emocjonalnego. Jednak współcześnie problem ten dotyczy w równym stopniu kobiet.
 
    Strach przed bliskością emocjonalną objawia się na początku przede wszystkim:
  • nawiązywaniem wyłącznie powierzchownych relacji, bez głębszego angażowania się w znajomości,
  • unikaniem wchodzenia w nowe relacje,
  • trudnościami z wyrażaniem potrzeb i emocji,
  • unikaniem kontaktu fizycznego,
  • nieumiejętnością utrzymywania na dłużej relacji z ludźmi,
  • perfekcjonizmem (osoba, która cierpi na syndrom unikania bliskości nie wierzy w to, że zasługuje na miłość).

Lęk przed bliskością (fobia bliskości) - podstawy psychologiczne

    Filofobia to inna nazwa na lęk przed bliskością. Psychologia definiuje ją jako patologiczny strach przed zakochaniem i bliskością emocjonalną. Może ona stanowić lęk przewlekły. Ludzie, których dotknął ten problem, z jednej strony pragną zażyłości z człowiekiem, z drugiej zaś panicznie się jej obawiają. Typowa jest odczuwalna przez nich huśtawka emocjonalna, której często doświadczają ich partnerzy (o ile uda im się w ogóle wejść w relację).

    Fobia bliskości nie zawsze jest uświadomiona. Część osób racjonalizuje swoją dolegliwość, wmawiając sobie i otoczeniu, że samotność im służy i nie chcą wchodzić w związki. Oczywiście, że to może być świadomy wybór, jednak u wielu ludzi to samoobrona przed podświadomymi lękami. Wielu psychologów coraz częściej, szczególnie w ostatnich okolicznościach podkreśla, że jesteśmy stotami stadnymi i jednym z największych naszych pragnień jest pozbycie się wewnętrznego poczucia samotności.

    Zdarza się, że osoby cierpiące na fobię bliskości wybierają styl życia, który wiąże się z częstymi zmianami, np. miejsca zamieszkania. Mogą to być m. in.: praca w trasie, nieuporządkowany styl życia, zawód kierowcy tira, stewardessy, albo inny, wymagający częstych wyjazdów w delegacje.

    Według teorii psychologicznych główne źródła problemu tkwią we wczesnym dzieciństwie. Największy wpływ na odczuwanie w dorosłym życiu strachu przed bliskością mają relacje bazowe, czyli kontakty z rodzicami. W sytuacji niezaspokajania u dziecka potrzeb bezpieczeństwa, ciepła, uznania czy bliskości, z czasem zaczyna ono unikać angażowania się w związki z innymi, by nie doświadczyć po raz kolejny rozczarowania, odrzucenia.

    Problem mają także osoby, które były wychowywane przez nadopiekuńczych rodziców. Z powodu ich narzucania się i tym samym ograniczania poczucia własnego „ja” u dziecka, w dorosłości boi się ono utraty kontroli nad własnym życiem oraz poczucia swobody.

Potrzeba bliskości – objawy

    Warto wiedzieć, że strach przed bliskością to jednocześnie potrzeba bliskości. Te dwa stwierdzenia się nie wykluczają. Jeśli komuś autentycznie na bliskości nie zależy i nie ma z nią problemu – po prostu nie zajmuje się tym tematem i nie odczuwa żadnego lęku.

W związku z tym dobrze jest wiedzieć, jakie są symptomy potrzeby bliskości, czyli lęku przed bliskością.

    Lęk przed bliskością – objawy:

  • strach przed utratą własnego ja,
  • przekonanie, że związek powinien być idealny, bez jakichkolwiek konfliktów i trudności,
  • silny lęk przed odrzuceniem, porzuceniem,
  • bardzo niska samoocena, negatywne zdanie na swój temat i lęk, że zostanie to odkryte przez drugą osobę,
  • zrzucanie na siebie winy za wszystkie niepowodzenia w związkach,
  • wymaganie od partnera, by spełniał wszystkie nasze pragnienia i potrzeby,
  • pragnienie stałego związku, ale jednocześnie lęk przed nim,
  • uczucie niepokoju przed każdą próbą wejścia w bliskość,
  • tworzenie przelotnych związków, nieumiejętność utrzymania stałej relacji,
  • koncentracja na życiu zawodowym i rozwijaniu zainteresowań, zaś unikanie bliższych relacji.

Lęk przed bliskością (fobia bliskości) - jak pomóc takiej osobie?

    Już wiemy, na czym polega lęk przed bliskością. Jak pomóc osobie, która na niego cierpi?

    Warto wiedzieć, że powinna ona przede wszystkim skonfrontować się z negatywnymi postawami względem siebie. Nie jest to proste, bo wymaga zaangażowania, wytrwałości, chęci oraz wysiłku.

    Bardzo ważne jest, byśmy byli dla takiej osoby wsparciem i nie krytykowali jej chwiejnych nastrojów – ona sama jest nimi wystarczająco zmęczona. Jeśli jesteśmy partnerami osoby cierpiącej na fobię bliskości, powinniśmy ćwiczyć się w cierpliwości. Starajmy się naszej ukochanej osobie zapewniać poczucie bezpieczeństwa i odpowiadajmy szczerze na dręczące ją wątpliwości. Tylko w ten sposób nasz partner nie będzie się bał przed nami otwierać.

Ważne jest również, by nie reagować złością na tymczasowe oddalenia się bliskiej osoby – reaguje ona lękowo, bo taki mechanizm jest u niej konsekwencją doświadczeń. Pozwólmy jej stopniowo się do nas zbliżać i otwierać.

Oprócz tego spróbujmy zrozumieć, że nasze pozytywne doświadczenia z dzieciństwa to nie jest jedyny model wychowawczy. Można porozmawiać z partnerem, jak wyglądają jego doświadczenia z przeszłości, by lepiej pojąć zachowanie drugiej strony.

    Jeżeli to wszystko okazuje się niewystarczające, możemy zaproponować bliskiej osobie profesjonalną psychoterapię. Wówczas przepracuje problemy z przeszłości, by nie rzutowały one więcej na teraźniejszość i jej podejście do bliskości w związku.

Jak pokonać lęk przed bliskością - leczenie

    Czy da się pokonać lęk przed bliskością? Jak sobie z nim radzić, gdy dotyczy on nas samych?

    Jeżeli zależy nam na tym, by móc żyć szczęśliwie, a przy tym bez obaw wchodzić w bliższe relacje, powinniśmy na początku sobie uświadomić, że trzeba stawić czoła temu problemowi, co nie będzie lekkie i przyjemne. W sytuacji gdy przyczyny lęku tkwią w trudnych relacjach z przeszłości, konieczna będzie wizyta u wykwalifikowanego specjalisty. Wybór psychoterapeuty nie zawsze jest prosty i czasem trzeba go dokonywać metodą prób i błędów. I być cierpliwym.

W niektórych przypadkach konieczne będzie również włączenie leczenia farmakologicznego (np. jeśli strach przed bliskością spowodował u nas depresję, stany lękowe uogólnione itp.). Leczenie pozwoli nam osiągnąć zupełnie inną, nową jakość życia.

    Poza specjalistycznymi działaniami ważne jest też zrozumienie dla samych siebie. Spójrzmy w swoją przeszłość, bo z pewnością jest coś, co nas ukształtowało w taki sposób. Zrozummy także, że nie ma idealnych związków i nie istnieje gwarancja udanego idealnego związku.

Dobrze jest rozwijać swoją odwagę poprzez wchodzenie w relacje, mimo lęku przed odrzuceniem.

    Należy także pracować nad poczuciem własnej wartości, aby nie traktować każdej porażki i każdego odrzucenia jako końca świata, lecz jedynie jako lekcję na dalszej drodze naszego rozwoju.

    Konieczna jest także nauka asertywności i stawiania granic, by uniknąć związku z osobą narcystyczną i nie utożsamiać się z nią, zatracając wtedy całkowicie siebie. Ważne jest zrozumienie, że związki to nie tylko bliskość, wsparcie i dobre momenty, ale również docieranie się, konflikty, czasem trudne chwile. Jeżeli nie pozwolisz sobie na tego rodzaju sytuację w relacji, to nigdy nie będzie ona w pełni prawdziwa i nie wejdziesz w autentyczną bliskość.