„Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta należą do tych powieści, które wydają się stworzone dla kina. Barwne obrzędy, zmieniające się pory roku, walka o ziemię, zakazana namiętność i konflikt jednostki z całą społecznością od ponad stu lat pobudzają wyobraźnię filmowców. Historia Jagny, Antka i Macieja Boryny była przenoszona na ekran kilkukrotnie, a każda adaptacja stanowiła świadectwo swojej epoki.
WIDEO…
Kultowi „Chłopi” Jana Rybkowskiego
Pierwszą próbę przeniesienia powieści Reymonta na ekran podjęto już w 1922 roku. Niemy film wyreżyserował Eugeniusz Modzelewski, a scenariusz napisał Adam Zagórski. Co niezwykle ciekawe, w realizacji miał uczestniczyć również sam autor literackiego pierwowzoru.
Najbardziej znana przez dekady ekranizacja pojawiła się pół wieku później. W 1972 roku Telewizja Polska wyemitowała trzynastoodcinkowy serial w reżyserii Jana Rybkowskiego. Rok później do kin trafiła jego skrócona, dwuczęściowa wersja filmowa zatytułowana „Chłopi”.
Dla wielu widzów to właśnie aktorzy z tej produkcji na zawsze stali się bohaterami Reymonta. Władysław Hańcza stworzył monumentalną kreację Macieja Boryny, Ignacy Gogolewski zagrał porywczego Antka, Krystyna Królówna wcieliła się w Hankę, a Emilia Krakowska – w pełną temperamentu Jagnę. Na ekranie pojawili się również Tadeusz Fijewski, Franciszek Pieczka, Bronisław Pawlik, Jadwiga Chojnacka i Barbara Ludwiżanka.
Ekranizacja Rybkowskiego wiernie odtwarzała wiejskie obyczaje, stroje, hierarchię społeczną i rytm życia podporządkowany naturze. Jej siłą były znakomite role aktorskie oraz język zaczerpnięty z powieści. Serial liczy 13 odcinków, dzięki czemu twórcy mogli znacznie dokładniej przedstawić kolejne pory roku, konflikty mieszkańców Lipiec i przemianę Hanki.
Produkcja nadal cieszy się uznaniem. Na Filmwebie ma ocenę 7,5/10 od użytkowników, a kreacje Władysława Hańczy i Emilii Krakowskiej pozostają jednymi z najbardziej rozpoznawalnych ról w historii polskiej telewizji. Klasyczną ekranizację można obecnie oglądać w TVP VOD.
„Chłopi” jak ożywione obrazy
W 2023 roku powieść Reymonta otrzymała zupełnie nowe filmowe życie. DK Welchman i Hugh Welchman, twórcy nominowanego do Oscara „Twojego Vincenta”, przygotowali animację malarską inspirowaną dziełami artystów Młodej Polski. W filmie można dostrzec nawiązania między innymi do obrazów Józefa Chełmońskiego, Leona Wyczółkowskiego i Ferdynanda Ruszczyca.
Najpierw nakręcono sceny z udziałem aktorów, a następnie ponad stu artystów przemalowywało kadry farbami olejnymi. Według twórców praca nad filmem zajęła ponad 200 tys. godzin. Dzięki temu pola, karczmy, wesela i zmieniające się pory roku wyglądają jak obrazy, które nagle zaczęły się poruszać.
W centrum najnowszej wersji znalazła się Jagna grana przez Kamilę Urzędowską. Robert Gulaczyk wcielił się w Antka, Mirosław Baka w Macieja Borynę, a Sonia Mietiel w Hankę. W obsadzie znaleźli się również Ewa Kasprzyk, Małgorzata Kożuchowska, Sonia Bohosiewicz, Dorota Stalińska, Maciej Musiał i Julia Wieniawa.
Twórcy mocniej niż poprzednicy podkreślili perspektywę Jagny. Bohaterka nie jest jedynie obiektem pożądania i przyczyną konfliktu między mężczyznami. Staje się młodą kobietą osaczoną przez społeczność, która nie potrafi zaakceptować jej niezależności. Ta zmiana sprawiła, że ponadstuletnia historia zabrzmiała wyjątkowo współcześnie.
Najnowsza ekranizacja okazała się kinowym hitem
Malarscy „Chłopi” przyciągnęli do polskich kin ponad 1,5 mln widzów, stając się najpopularniejszą rodzimą produkcją od czasu pandemii. Film został także wybrany na polskiego kandydata do Oscara w kategorii najlepszego filmu międzynarodowego, choć ostatecznie nie otrzymał nominacji.
