Intrygi, zemsta, podstępna manipulacja. Ta "skandaliczna" książka doczekała się 36 adaptacji. Jedna z nich otrzymała 3 Oscary i 7 nominacji

Kiedy Pierre Choderlos de Laclos opublikował „Niebezpieczne związki” w 1782 roku w Paryżu, nie mógł przewidzieć, że wywoła lawinę skandalu, która nie ucichnie przez kolejne stulecia. Ta powieść epistolarna od razu zyskała opinię książki niemoralnej i prowokującej. Jej oryginalne francuskie wydanie zostało błyskawicznie dostrzeżone jako przełomowe dzieło, które bezlitośnie obnaża zepsucie i intrygi arystokracji.

Do Polski „Niebezpieczne związki” dotarły dopiero w 1912 roku za sprawą tłumaczenia Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Publikacja ukazała się nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połanieckiego we Lwowie i niemal natychmiast zwróciła uwagę opinii publicznej swoją odważną treścią oraz drapieżną oceną elit.

Fabuła, która szokuje – bezwzględne gry Markizy de Merteuil i Valmonta

Niebezpieczne związki to opowieść, której rdzeniem są intrygi, zemsta i bezwzględna manipulacja.

Epistolarna forma powieści odsłania mechanikę tej gry z chirurgiczną precyzją: list po liście buduje się napięcie między deklaracjami a intencjami, między pozorem kontroli a nieuchronnym pęknięciem. Uwodzenie przestaje być tu aktem pożądania, a staje się strategią; niewinność – walutą; uczucie – zagrożeniem, którego nikt nie planował.

Laclos nie oferuje moralitetu ani łatwego podziału na winnych i ofiary. Zamiast tego pokazuje świat, w którym inteligencja i cynizm bywają bronią obosieczną, a emocje potrafią podważyć najbardziej misternie skonstruowaną intrygę. „Niebezpieczne związki” pozostają bezlitosną analizą społecznej gry pozorów i jednym z najbardziej przenikliwych portretów manipulacji w literaturze.

36 adaptacji – niebezpieczne związki w kinie, telewizji, teatrze i operze

Skala, na jaką „Niebezpieczne związki” oddziaływały na kulturę, jest szokująca. Powieść doczekała się aż 36 adaptacji – w tym aż 10 filmowych, 8 serialowych, a także licznych przedstawień teatralnych, baletowych, operowych i radiowych. Do najbardziej znanych ekranizacji należą:

• „Niebezpieczne związki” (1959), reż. Roger Vadim – przeniesienie fabuły do współczesnej Francji
• „Une femme fidèle” (1976), reż. Roger Vadim
• „Niebezpieczne związki” (1988), reż. Stephen Frears – film nagrodzony trzema Oscarami, z siedmioma nominacjami, uznany za arcydzieło adaptacji
• „Valmont” (1989), reż. Miloš Forman
• „Szkoła uwodzenia” (1999), reż. Roger Kumble – swobodna wersja przenosząca akcję do Ameryki końca XX wieku
• „Untold Scandal” (2003), reż. E J-young – osadzona w osiemnastowiecznej Korei
• „Dangerous Liaisons” (2012), reż. Hur Jin-ho – chiński dramat
• „Dangerous Liaisons” (2022), reż. Rachel Suissy
• „Les Liaisons dangereuses” (1980), reż. Claude Barma – francuski film telewizyjny
• „Nebezpečné známosti” (1980), reż. Miloslav Luther – produkcja czechosłowacka

„Niebezpieczne związki” (1988), reż. Stephen Frears

Największą popularnością wśród ekranizacji Niebezpiecznych związków cieszy się film z 1988 roku w reżyserii Stephena Frearsa, uznawany dziś za wersję kanoniczną i jedną z najlepszych adaptacji literackich w historii kina. Produkcja spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem krytyków i widzów, do dziś utrzymując bardzo wysokie oceny, a jej prestiż potwierdzają trzy Oscary i siedem nominacji, w tym w najważniejszych kategoriach. Ogromną rolę w sukcesie filmu odegrała obsada: Glenn Close stworzyła lodowato precyzyjny portret markizy de Merteuil, John Malkovich nadał Valmontowi niepokojącą ambiwalencję, a Michelle Pfeiffer jako pani de Tourvel wniosła do tej cynicznej gry kruchość i moralne napięcie; na drugim planie pojawiają się m.in. Uma Thurman, Keanu Reeves i Swoosie Kurtz. Frearsowi udało się połączyć elegancję kina kostiumowego z bezlitosną analizą relacji władzy, pożądania i manipulacji, dzięki czemu film nie tylko wiernie oddaje ducha powieści Laclos, ale także pozostaje zaskakująco aktualny. Obecnie „Niebezpieczne związki” (1988) można wypożyczyć na Apple TV.

Dlaczego niebezpieczne związki wciąż szokują i fascynują?

Niezwykła popularność „Niebezpiecznych związków” to zasługa nie tylko porywającej fabuły, ale przede wszystkim bezwzględnego, bezlitosnego obrazu społeczeństwa, który autor przedstawił w formie listów. Książka, odkrywająca przed czytelnikiem mechanizmy manipulacji i demaskująca zakłamanie elit, od samego początku szokowała odbiorców. Aura skandalu, jaka towarzyszyła premierze, nie wygasła do dziś.

Kolejne pokolenia wracają do tej powieści, by skonfrontować się z niewygodną prawdą o ludzkiej naturze, sile pożądania i cenie, jaką trzeba zapłacić za władzę oraz wolność. Każda z 36 adaptacji stanowi dowód, jak uniwersalny i żywy pozostaje temat zgorszenia, manipulacji i upadku arystokracji.