Jak długo żyć? Moda na longevity - chwilowy trend czy realna zmiana? [WYWIAD]
„Długowieczność stała się dziś obietnicą młodości, ale trochę nie tędy droga” - mówi dr Wanda Baltaza. Czy istnieje jeden przepis na długie życie? Czy naprawdę możemy spowolnić starzenie, czy jedynie próbujemy oswoić lęk przed nim? Odpowiedzi mogą was mocno zaskoczyć.
Lęk przed starzeniem nie jest wynalazkiem XXI wieku. Na długo przed erą suplementów, klinik anti-aging i badań nad wiekiem biologicznym ludzie szukali sposobów, by wydłużyć życie. W starożytnych kulturach rolę tę pełnili szamani i zielarze, którzy tworzyli mikstury z magicznych ziół mających zapewnić zdrowie, młodość i długowieczność. Alchemicy poszukiwali eliksiru życia, średniowieczni medycy eksperymentowali z dietą i rytuałami oczyszczania, a kolejne epoki przynosiły nowe obietnice zatrzymania czasu. Historia pokazuje jedno: człowiek zawsze chciał żyć dłużej - ale jeszcze bardziej chciał pozostać młody. Dziś zamiast magicznych naparów mamy longevity. Termin, który w ostatnich latach pojawia się wszędzie: w mediach społecznościowych, klinikach estetycznych, programach zdrowotnych i kampaniach beauty. Długowieczność stała się stylem życia, trendem, a czasem nawet statusem społecznym. Czy jednak to tylko moda, czy początek trwałej zmiany w myśleniu o zdrowiu? O tym, czym naprawdę jest longevity i czy istnieje przepis na długie życie, rozmawiam z dr Wandą Baltazą - dietetyczką kliniczną, wykładowczynią akademicką, ekspertką zdrowia metabolicznego, znaną również z programu „Dieta czy cud?”, w którym analizowała popularne diety i żywieniowe mity. Jej podejście do długowieczności okazuje się znacznie mniej spektakularne niż obietnice rynku - i jednocześnie dużo bardziej prostsze niż mi się wydawało. Longevity - moda czy prawdziwa rewolucja zdrowotna? Jeszcze kilka lat temu słowo longevity funkcjonowało głównie w środowisku naukowym. Dziś pojawia się wszędzie - od klinik medycyny estetycznej po media społecznościowe. Długowieczność stała się obietnicą lepszego życia, ale też kolejnym hasłem marketingowym. - Specjaliści życzyliby sobie, żeby to była fala, która przyszła i która się zatrzyma. Natomiast teraz widzimy, że zrobił się w Polsce taki hiper trend i nagle wszystko jest longevity i wszystko sprzyja długowieczności - a trochę nie tędy droga - mówi dr Wanda Baltaza. Jak tłumaczy, idea bardzo szybko została przejęta przez branżę beauty i zaczęła być utożsamiana przede wszystkim z młodym wyglądem. - Wszystkim się wydaje, że długowieczność to obietnica młodości. Przez to, że większość marek beauty się za to wzięła, trochę brakuje backgroundu. Pojawiają się hasła o mitochondriach, ale bardzo spłycone. Na świecie trend rozwija się od lat, jednak w Polsce dopiero niedawno wszedł do mainstreamu - i niemal natychmiast zamienił się w modę. A moda, jak zauważa ekspertka, rzadko idzie w parze z cierpliwym tłumaczeniem nauki. - Życzyłabym sobie, żeby wszyscy pochylili się nad tym tematem, ale rzetelnie. Dlaczego tak bardzo boimy się starzenia? Za popularnością longevity stoi coś więcej niż nauka - emocje. Współczesny świat nie tylko promuje młodość, ale wręcz ją nagradza. Nic więc dziwnego, że wizja długiego życia najczęściej sprzedaje się jako wizja młodego wyglądu. - Nasza ochota wynika z tego, że chcemy być długo ładni i młodzi - mówi wprost dr Baltaza. - Łatwo jest nas skusić obietnicą tego, że długo będziemy dobrze wyglądać i w dobrej kondycji. Ekspertka zauważa, że komunikaty zdrowotne przegrywają z obietnicą spektakularnego efektu. - Jeżeli ktoś obieca, że przez 100 lat będziemy wyglądać fantastycznie, to brzmi lepiej niż komunikat: proszę dobrze jeść, spać i ćwiczyć, a może nie zachoruje pani w ciągu pięciu lat. Longevity trafia więc do wszystkich, bo dotyka najbardziej uniwersalnego lęku - utraty sprawności i kontroli nad własnym ciałem. Choć przez reklamy sprzedawane jest zupełnie inaczej niż to czym w rzeczywistości jest. Czy długowieczność jest dla każdego? Wokół longevity narosło przekonanie, że to styl życia dostępny tylko dla najbogatszych. Dr Baltaza wyraźnie rozdziela jednak dwa jego oblicza. Pierwsze to codzienna profilaktyka zdrowotna. - To jest coś dostępnego dla każdego. Zaczyna się od naszych prostych wyborów i najmniejszych zmian, które dokonujemy każdego dnia - tłumaczy. Drugie dotyczy biohackingu i zaawansowanych terapii, które rzeczywiście mogą być kosztowne ale jednocześnie wciąż pozostają na wczesnym etapie badań. - Wiele z tych rzeczy jest na bardzo wczesnym etapie poznania naukowego i nie wiadomo, czy przetrwa kolejne lata - zaznacza ekspertka. Problem polega na tym, że w mediach społecznościowych oba światy często się mieszają, tworząc obraz długowieczności jako kolejnego lifestyle’owego trendu, który jest zarezerwowany tylko dla ludzi posiadających grube portfele. Dieta idealna? Nam kobietom nie brakuje pomysłów na odchudzanie Współczesny człowiek niemal bez przerwy próbuje coś w sobie poprawić. Kolejne diety pojawiają się i znikają szybciej niż modowe sezony. Odchudzamy się, eliminujemy składniki, testujemy nowe modele żywienia - często w przekonaniu, że gdzieś istnieje idealny system. Dr Baltaza studzi te oczekiwania. - Zdecydowanie tak - odpowiada na pytanie, czy długowieczność zaczyna się na talerzu. - Ale moją największą pasją staje się łączenie talerza z łóżkiem. Bo bez snu nawet najlepsza dieta przestaje działać. - Nie da się odchudzić i nie da się naprawić człowieka, który nie śpi. Regeneracja jest podstawą. Ku mojemu zaskoczeniu w długowieczności nie chodzi też o restrykcje. - W Blue Zones ogromne znaczenie ma luz i dobra relacja z jedzeniem - zaznacza dr Baltaza. Ekspertka podkreśla także, że nie potrzebujemy egzotycznych produktów, by jeść zdrowo. - Nie musimy cały czas jeść mango i kokosów. Nasze rodzime superfoods są równie dobre - czerwona porzeczka jest równie ekstra jak granat. Przerwa też jest częścią diety „Te trzy-cztery godziny to nasza fizjologia” W rozmowach o długowieczności często skupiamy się na tym, co jeść - superfoods, suplementach, idealnych proporcjach makroskładników. Tymczasem dr Wanda Baltaza zwraca uwagę na coś znacznie bardziej podstawowego, a jednocześnie niemal całkowicie pomijanego w codziennym pośpiechu: nie tylko jakość jedzenia ma znaczenie, ale też przestrzeń między posiłkami. Bo organizm, żeby się regenerować, potrzebuje momentu ciszy - także metabolicznej. - Te magiczne trzy czy cztery godziny przerwy między posiłkami to nie jest wymysł dietetyków, tylko nasza fizjologia. Tyle czasu organizm potrzebuje, żeby uporządkować metabolizm, regulację glukozy i insuliny oraz naprawdę skorzystać z tego, co zjedliśmy - tłumaczy dr Wanda Baltaza. Dlatego przerwy między posiłkami powinny być święte - w tym czasie nie podjadamy absolutnie nic - zaznacza. - Jeżeli nauczymy się jeść do syta tak, by wytrzymać te trzy-cztery godziny do kolejnego posiłku, ciało zaczyna funkcjonować zupełnie inaczej. To jedna z najprostszych rzeczy, które realnie przybliżają nas do długowieczności - zdradza ekspertka. Największe mity longevity - czyli dlaczego myślimy, że to nie jest dla nas W pewnym momencie rozmowy łapię się na tym, że longevity w mojej głowie utarło się niemal jak należenie do klubu VIP. Biohacking, specjalistyczne protokoły, eksperymentalne terapie - wszystko wydaje się drogie, skomplikowane i trochę niedostępne dla zwykłego życia między pracą, domem a wieczornym zmęczeniem. Pytam więc wprost o największe mity, bo skoro ja sama mam mylne przekonania to spodziewam się, że nie jestem jedyna. Dr Wanda Baltaza nawet się nie waha. - Historie o przetaczaniu krwi czy przeszczepach komórek naprawdę psują longevity. I dodaje coś, co całkowicie zmienia perspektywę. - Regularne badania krwi i utrzymywanie stabilnej masy ciała to już bardzo dużo. Nagle okazuje się, że długowieczność nie jest futurystycznym projektem dla multimilionerów. Jest raczej powrotem do podstaw, które - paradoksalnie - wydają się dziś najmniej spektakularne niż kreują to media i niektóre firmy. Skóra, BMI i iluzja zdrowia - co naprawdę pokazuje wiek organizmu Longevity często sprzedaje się obrazem: promienna skóra, brak zmarszczek, energia. Sama łapię się na tym, że zdrowie intuicyjnie oceniam wzrokiem. Dr Baltaza przyznaje, że skóra rzeczywiście dużo mówi o organizmie, ale nie w sposób, w jaki chcielibyśmy wierzyć. - Uwielbiam określenie, że skóra to ostatnia manifestacja tego, co dzieje się w środku. Jeśli organizm jest przeciążony, wcześniej czy później stanie się to widoczne. - Nie będziemy dobrze wyglądać, jeżeli ten środek jest popsuty - mówi wprost dr Baltaza. Jednocześnie ekspertka podchodzi z dużą ostrożnością do BMI jako jedynego wskaźnika zdrowia. ­- Zaburzenia masy ciała potraktowaliśmy jako defekt estetyczny, a to stan metaboliczny. To zdanie długo ze mną zostaje. Bo nagle rozmowa o wyglądzie przestaje dotyczyć estetyki - a zaczyna biologii i zdrowia. Co starzeje nas naprawdę? I dlaczego prawie zawsze zaczyna się od stresu Pytanie o największego wroga długowieczności zadaję trochę przewrotnie - cukier, brak snu, tempo życia? Odpowiedź przychodzi natychmiast. - Stres wygrywa. Dr Baltaza rozrysowuje mechanizm, który brzmi boleśnie znajomo: stres skraca sen, brak snu zwiększa apetyt na cukier, a organizm wpada w spiralę zmęczenia. - Mózg nie wyśle nam sygnału: zrób sałatkę ze strączkami. Powie: daj mi coś słodkiego babo i to szybko. Śmiejemy się, ale tylko przez chwilę - bo w tej historii każdy rozpoznaje siebie. Longevity przestaje być wtedy walką z czasem. Staje się próbą wyjścia z permanentnego napięcia. Odchudzanie lekami na cukrzycę - droga na skróty czy realna pomoc? To temat, który dziś wraca w niemal każdej rozmowie o zdrowiu. Leki stosowane pierwotnie w leczeniu cukrzycy stały się jednym z najgłośniejszych narzędzi odchudzania. Pytam o nie wprost - także dlatego, że wiele osób zaczyna się zastanawiać, co dzieje się później - gdy odstawi się leki. Odpowiedź dr Baltazy jest zaskakująco spokojna i daleka od skrajności. - Jeżeli to jest poprowadzone mądrze - regularne badania, zmiana stylu życia, odpowiednie żywienie i aktywność fizyczna - to są leki, które faktycznie mogą pomóc. Wyjaśnia, że u części osób problem leży w zaburzeniach hormonów jelitowych, a nowoczesne terapie pomagają przywrócić równowagę metaboliczną. Ale pojawia się ważne zastrzeżenie. - Jeżeli to jest przyjmowane ad hoc, gdzieś pod stołem, to możemy sobie narobić więcej krzywdy. Najciekawsze jest jednak to, że według ekspertki nie jest to droga na skróty. - Są osoby, które tyle napsociły w swoim życiu metabolicznie, że potrzebują wspomagacza, żeby to ustabilizować. Kluczowe okazuje się coś innego - moment schodzenia z leków. - Ludzie boją się je odstawić, bo wydaje im się, że stracą kontrolę nad swoim ciałem. A to ma być motywator do nauczenia się organizmu od nowa – tłumaczy. Zatem nie lek sam w sobie jest więc rozwiązaniem, ale zmiana relacji z własnym zdrowiem. Najprostsze rzeczy, które naprawdę działają Im dłużej rozmawiamy, tym bardziej mam wrażenie, że cała idea longevity zatacza koło - od futurystycznych wizji z powrotem do rzeczy oczywistych. Dr Baltaza mówi o tym niemal z czułością. - Najbardziej skuteczne są najprostsze rzeczy. I proponuje zaskakującą metaforę: - Proszę zobaczyć, jak funkcjonują małe dzieci - zwłaszcza niemowlaki. Sen jest dla nich najważniejszy. Regularność jedzenia jest naturalna. Ruch nie musi być heroiczny. - Róbmy kroki - proponuje ekspertka. - Pójdźmy na spacer. Jeżeli rozmawiamy przez telefon - zróbmy kilka kroków. Jeżeli dostajemy jakiegoś wrednego maila albo czymś się stresujemy, wstańmy, pójdźmy po wodę, wróćmy. Jakby zmuszajmy się do tego ruchu, nawet bardzo prostego. A obok snu, jedzenia i ruchu pojawia się coś jeszcze: wyrozumiałość wobec siebie. - Nasze ciała nie potrzebują przemocowości - podkreśla mocno ekspertka. A ja myślę, że w świecie produktywności brzmi to niemal rewolucyjnie. Kobiety, które chcą za dużo - także od siebie Kiedy pytam o różnice między kobietami a mężczyznami, rozmowa skręca w niespodziewanie osobisty kierunek. - Kobiety często są wobec siebie zbyt agresywne - mówi dr Baltaza. Najczęstszy błąd? - Głodzą się. Jedzą za mało, biorą za dużo suplementów i próbują iść na skróty – podkreśla. Za tym stoi coś głębszego - próba funkcjonowania w rytmie, który nie zawsze jest zgodny z kobiecą fizjologią. - Żyjemy w świecie, w którym kobieta bardzo chce być mężczyzną, a my powinnyśmy działać inaczej – tłumaczy dr Baltaza. Coraz częściej motywacją przestaje być jednak wygląd. Kobiety chcą energii, zdrowia i dobrego starzenia się - szczególnie w kontekście perimenopauzy i menopauzy. I właśnie to, jak mówi ekspertka, jest największą zmianą ostatnich lat. Czy zatem istnieje przepis na długowieczność? Po tej rozmowie zostaje mi jedno wrażenie: przepis na długowieczność może być znacznie prostszy, niż chcielibyśmy uwierzyć. Nie zaczyna się od technologii przyszłości. Nie od perfekcyjnej diety. Nie od kontroli każdego parametru. Zaczyna się od życia, które naprawdę daje regenerację. Dlatego na koniec wracam do najprostszego pytania. - Pani doktor, gdybyśmy miały zrobić trzy rzeczy, żeby żyć dłużej - co by to było? ­- Sen, imprezowanie i tutaj celowo używam tego słowa, dlatego że faktycznie czas spędzany z ludźmi, biesiadowanie, jedzenie, które jest elementem takiego dobrego czasu, cieszenia się z tego życia, to jest coś niesamowitego - mówi. - Zapominamy o tym, jak radość i jak w ogóle docenianie tego, co się dzieje wokół nas, ma gigantyczny wpływ na nasze zdrowie. No więc jak już się wyśpimy, jak już sobie poimprezujemy, to pamiętajmy o tym, żeby zjeść dobrze, dobrze wypić (nawodnić organizm - red.) i zrobić zawsze dla siebie coś miłego - zdradza sekret długowieczności ekspertka. Wychodzi więc na to, że długowieczność wcale nie zaczyna się od spektakularnych zmian, kosztownych terapii ani idealnie rozpisanych planów biohackingu. Zaczyna się dużo ciszej - od uważności na siebie, od talerza, który naprawdę nas odżywia, od snu, na który w końcu sobie pozwalamy, i od decyzji, by nie odkładać życia „na później”. Po tej rozmowie przepis na długowieczność wydaje mi się zaskakująco prosty: żyć trochę wolniej, trochę mądrzej i trochę czulej wobec własnego ciała. Zostawiam was z tym jako najpiękniejszym przepisem na wiosnę i dobre życie. I nie zapomnijcie dziś zrobić czegoś miłego dla siebie.
Jak sen wpływa na nasze zdrowie psychiczne i dobrostan? I czy liczenie owiec naprawdę pomaga? [WYWIAD]
Zastanawialiście się kiedyś, jak sen wpływa na nasze zdrowie psychiczne i samopoczucie? Wielu z nas, gdy nie może zasnąć szuka pomocy - posuwając się nawet do liczenia puchatych zwierzątek. Jednak czy to ma jakikolwiek sens? Ekspertka Natalia Palmowska tłumaczy, co robić gdy nie możemy zasnąć i wyjaśnia, dlaczego odpowiednia ilość i jakość snu jest kluczowa dla emocji, koncentracji i odporności na stres.
Święta Bożego Narodzenia minęły w mgnieniu oka. Były czasem rodzinnych spotkań, wspólnego gotowania, słodkości i odrobiny wytchnienia. A teraz? Powrót do codziennej gonitwy często przypomina sprint: praca, obowiązki, nadmiar bodźców. W takich momentach łatwo zapomnieć o czymś tak podstawowym, a jednocześnie kluczowym dla naszego dobrostanu - o śnie. Czy zastanawiacie się czasem, jak naprawdę śpimy? Czy sen ma znaczenie dla naszych emocji, koncentracji i zdrowia psychicznego? Okazuje się, że tak, i to ogromne. Aby lepiej zrozumieć, jak nocny odpoczynek wpływa na naszą psychikę, rozmawiamy z Natalią Palmowską, certyfikowaną konsultantką snu dorosłych i twórczynią marki wyspana.coach. W swojej pracy pomaga kobietom odzyskiwać energię, spokój i jasność myślenia poprzez świadomą regenerację. Łączy wiedzę naukową z holistycznym spojrzeniem na sen, emocje i tempo współczesnego życia. Jej misją jest redefinicja sukcesu w oparciu o równowagę i uważność na potrzeby organizmu. Dlaczego sen jest tak ważny dla naszego zdrowia psychicznego i dobrostanu? Każdego dnia nasz mózg gromadzi bodźce, emocje, stres i napięcia. Sen to moment, w którym organizm ma szansę uporządkować te wszystkie wrażenia i „odłożyć je na właściwe półki”. „Badania pokazują, że dobrze przespana noc wspiera regulację emocji, poczucie bezpieczeństwa i obniża podatność na stres. Kiedy śpimy za krótko, trudniej nam zachować dystans i spokój - często reagujemy bardziej impulsywnie. Sen działa jak wewnętrzny bufor - chroni przed przeciążeniem psychicznym i pozwala nam funkcjonować w optymalnym stanie. To biologiczna potrzeba, bez której nawet najsilniejsza psychika zaczyna pękać” - tłumaczy Natalia Palmowska. Ile godzin snu potrzebuje dorosła osoba? Choć mówi się o 7-9 godzinach snu dziennie (to zakres rekomendowany m.in. przez amerykańskie National Sleep Foundation), to każdy organizm ma swoje indywidualne potrzeby. Zależą one od wieku, stresu, aktywności fizycznej i aktualnych wyzwań. „W bardziej wymagających momentach organizm może potrzebować większej ilości snu. Warto obserwować siebie i uważnie przyglądać się sygnałom - jeśli co rano budzimy się zmęczeni i 'nie do życia', może to być jasny komunikat, że ilość lub jakość snu są niewystarczające” - podkreśla ekspertka. Jak brak snu wpływa na nasz nastrój i koncentrację? Nieprzespana noc sprawia, że wszystko wydaje się trudniejsze, emocje bardziej przytłaczające, a decyzje mniej trafne. Dlaczego? „Niedobór snu sprawia, że mózg zdecydowanie gorzej reguluje emocje. Po nieprzespanej nocy jesteśmy bardziej drażliwi, lękowi i mniej odporni na stres. Trudniej nam też zachować dystans do problemów - wszystko wydaje się 'większe' i bardziej przytłaczające” ­- tłumaczy Natalia Palmowska. „Często obwiniamy siebie, myśląc, że to kwestia słabego charakteru czy załamania emocjonalnego, ale prawda jest zupełnie inna - to niewyspany i przeciążony układ nerwowy. Dobry sen działa jak filtr - pozwala zachować dystans, odporność psychiczną, jasność myślenia i dobry nastrój” - dodaje. Pora snu ma znaczenie Nie tylko liczba godzin jest istotna. Nasz organizm funkcjonuje w rytmie dobowym - wewnętrznym zegarze biologicznym, który uwielbia regularność. „Kładzenie się spać bardzo późno, nawet przy długim śnie, często pogarsza jego jakość. Nie chodzi o sztywne godziny, ale o przewidywalność. Nasze organizmy działają najlepiej, kiedy funkcjonują w stabilnym, powtarzalnym rytmie” - wyjaśnia ekspertka. Nawyki dnia codziennego a jakość snu Poranna ekspozycja na światło, spacer czy krótkie przerwy w pracy sprzyjają regeneracji. Natomiast kawa po południu, ciężki posiłek wieczorem i ekran tuż przed snem mogą ją utrudniać. „Sen nie jest odizolowanym procesem, a raczej odpowiedzią organizmu na styl życia. Dobra wiadomość jest taka, że drobne zmiany naprawdę robią różnicę” - motywuje Natalia. Drzemki w wciągu dnia - pomoc czy przeszkoda? Okazuje się ,że krótka drzemka w ciągu dnia może być świetnym wsparciem, pod warunkiem, że jest dobrze zaplanowana: nie później niż do godziny 15:00 i maksymalnie 20-30 minut. „Badania NASA wykazały, że drzemka trwająca ok. 26 minut zwiększa czujność nawet o około 54%, a wydajność w realizacji zadań o około 34%. To świetne narzędzie do boostu koncentracji i efektywności działań. Ważne jednak, by nie traktować drzemek jako zamiennika snu nocnego” - podkreśla ekspertka. Sen a stres i lęk Wyspany organizm lepiej radzi sobie z napięciem i emocjami. Sen oczywiście nie jest cudownym lekarstwem - nie usuwa stresu jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, ale pozwala stawić mu czoła z większą odpornością. „Kiedy śpimy, w organizmie obniża się poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Mózg 'wygasza' nadreaktywność emocjonalną i przywraca równowagę układu nerwowego. Osoby wyspane zdecydowanie lepiej reagują na trudne emocje, stres i lęk. Sen nie usuwa stresu z naszego życia, ale pozwala nam lepiej sobie z nim radzić - jest tarczą chroniącą przed skrajnymi emocjami, czarnymi wizjami i niskim poczuciem własnej wartości” - wyjaśnia Natalia Palmowska. Brak snu a problemy psychiczne. Kiedy szukać pomocy? „Chroniczny brak snu zwiększa ryzyko depresji i zaburzeń lękowych. Bezsenność często nie jest tylko objawem, ale jednym z czynników pogłębiających trudności psychiczne. Dlatego w leczeniu zdrowia psychicznego nie wolno pomijać snu - to kluczowy element, który wspiera efektywność terapii i leczenia” - podkreśla ekspertka. Problemy ze snem trwające kilka tygodni, częste wybudzenia czy ciągłe zmęczenie to sygnały, że warto skonsultować się ze specjalistą. „Trudności z zasypianiem, częste wybudzenia czy ciągłe zmęczenie to sygnały, których nie należy ignorować. Szczególnie wtedy, gdy towarzyszy im lęk, smutek lub poczucie przeciążenia” - mówi Natalia. Wieczorna rutyna - klucz do dobrego snu Czynności, których podejmujemy się wieczorem dają sygnał organizmowi, że czas się wyciszyć: przygaszone światła, odłożony telefon, gorąca kąpiel, książka czy krótka medytacja. „Ważne, by nie traktować wieczornej rutyny jako kolejnej listy zadań. To czas wyciszenia, forma troski o siebie i swój dobry sen. Najważniejsza jest powtarzalność - nawet prostych czynności oraz to, by były one przyjemne i relaksujące.” - radzi ekspertka. Czy istnieją naturalne sposoby na poprawę jakości snu, które działają? Kiedy nie możemy zasnąć, wielu z nas sięga po stare, sprawdzone metody - liczenie baranów, ciepłe mleko z miodem, ziołowe napary czy rytuały przekazywane z dziada pradziada. Te proste sposoby od pokoleń towarzyszą ludziom w walce z bezsennością, ale czy naprawdę mają sens? Okazuje się, że naturalne metody mogą być znacznie skuteczniejsze, jeśli wsparte są świadomością, jak działa nasz organizm. Jak podkreśla Natalia Palmowska, certyfikowana konsultantka snu: „Największy wpływ ma regularność snu - stabilny i przewidywalny rytm, dzięki któremu nasz organizm funkcjonuje jak dobrze naoliwiona maszyna. Kolejny sposób to choćby kilka minut na zewnątrz o poranku, by złapać naturalne światło, które pobudza, ale też ustawia wieczorne wydzielanie melatoniny. Wieczorem zachęcam do przygaszenia intensywnego oświetlenia i ograniczenia bodźców. Ruch w ciągu dnia również pozytywnie wpływa na sen - jeśli nie mamy siły ani czasu na zajęcia na siłowni, polecam regularne spacery. Zanim sięgniemy po wsparcie w postaci medykamentów, warto wesprzeć swoją biologię w naturalny sposób.” Sen a kreatywność, produktywność i szczęście Wyspany umysł myśli twórczo, szybciej rozwiązuje problemy i działa efektywnie, a poczucie szczęścia wraca, gdy przestajemy być chronicznie zmęczeni. „Sen wspiera twórcze myślenie, ułatwia rozwiązywanie problemów i podejmowanie korzystnych decyzji. Produktywność rośnie nie wraz z liczbą godzin pracy, ale z jasnością umysłu. A poczucie szczęścia często wraca, gdy przestajemy być chronicznie zmęczeni i dajemy sobie przestrzeń na odpoczynek” – podsumowuje ekspertka.
Iga i Agata Świątek ambasadorkami zdrowych nawyków. Od uśmiechu do zwycięstwa
Zdrowe nawyki to dla niej podstawa sukcesu – nie tylko na korcie. Teraz Iga Świątek wspólnie z marką Oral-B i… swoją siostrą zaangażowała się w kampanię „Zdrowe nawyki to zdrowe uśmiechy”, wspieraną przez Polskie Towarzystwo Stomatologiczne, by przypomnieć, jak ogromne znaczenie dla naszego zdrowia mają drobne decyzje i codzienne rutyny.
Każdego dnia podejmujemy setki decyzji – wiele z nich wydaje się niepozorna. Ale to właśnie one budują naszą codzienność i przekładają się na długofalowe efekty. Tak jak w sporcie: sukces zaczyna się od prostych powtórzeń, właściwych wyborów i wytrwałości. Wiedzą o tym Ambasadorki kampanii „Zdrowe nawyki to zdrowe uśmiechy” – najlepsza polska tenisistka Iga Świątek, jej siostra, lek. dent. Agata Świątek oraz prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak. Podczas konferencji otwierającej kampanię udowodniły, że rutyna nie musi być nudna, a zdrowie jamy ustnej to coś znacznie więcej niż biały uśmiech. To troska o siebie w najbardziej podstawowym wymiarze. Zdrowe nawyki, która dają spokój Dla Igi Świątek codzienne rytuały to nie tylko podstawa dobrej organizacji czasu, ale klucz do zachowania równowagi w intensywnym życiu zawodowym. Jak przyznała podczas konferencji, zdrowe nawyki to coś, co ją uspokaja i porządkuje jej rzeczywistość – niezależnie od miejsca, w którym się znajduje, jet lagu i poziomu stresu. Nazwała się nawet „rutyniarą”. W jej planie dnia, obok treningów, regeneracji i odpowiedniego odżywiania, ważne miejsce zajmuje higiena jamy ustnej. Bo piękny i zdrowy uśmiech pełni w jej życiu szczególną rolę – nie tylko jako element wizerunku, ale też narzędzie komunikacji, które pozwala budować kontakt z fanami, współpracownikami i dziennikarzami, tworzyć atmosferę i przekazywać pozytywne emocje bez słów. Może na nim polegać nawet wtedy, gdy plan dnia dyktują turnieje, konferencje prasowe lub podróże między strefami czasowymi. Zdrowie zaczyna się od nawyków Rutyna Igi wpisuje się w szerszy przekaz kampanii: zdrowie jamy ustnej to nie drugorzędny detal, ale ważna część ogólnego dobrostanu. Prof. Marzena Dominiak przypomniała, że wielu pacjentów wciąż postrzega uśmiech wyłącznie jako kwestię estetyczną, zapominając, że niewłaściwa higiena może prowadzić do stanów zapalnych, które mają wpływ na cały organizm. Jej zdaniem edukacja w tej dziedzinie jest niezbędna, szczególnie że dane Ministerstwa Zdrowia są alarmujące: tylko 1 procent dorosłych Polaków w wieku 35–44 lat nie ma próchnicy, a zdrowe przyzębie posiada zaledwie 32 procent z nich. Agata Świątek dodała, że z perspektywy pracy w gabinecie widzi, jak duże znaczenie mają najprostsze codzienne wybory. Nie chodzi o wielkie zmiany, ale o regularność w drobnych działaniach – takich jak szczotkowanie zębów dwa razy dziennie przynajmniej przez dwie minuty, używanie odpowiedniej szczoteczki (takiej z okrągłą główką) i pasty z fluorkiem cyny oraz wymiana końcówki szczoteczki co trzy miesiące. Jej zdaniem kluczem do skutecznej higieny jest właśnie stawiania na proste nawyki, ale o udowodnionej skuteczności. Już po trzech tygodniach dana czynność może stać się naturalną częścią dnia. Podkreśliła, że regularność i cierpliwość to podstawa zdrowia jamy ustnej. Statystyki, które niepokoją Prof. Dominiak przytoczyła dane pokazujące, że stan zdrowia jamy ustnej dzieci i młodzieży w Polsce jest znacznie gorszy niż w innych krajach Europy. Próchnicę ma 41 procent trzylatków, ale już wśród pięciolatków ten odsetek znacząco rośnie. W wieku 18 lat aż 93 procent młodych ludzi ma za sobą doświadczenia z próchnicą. Bardzo często zapominamy też o dziąsłach – odsetek Polaków z zapaleniem dziąseł utrzymuje się od 15 lat na niezmiennym poziomie i dotyczy około 63 procent społeczeństwa. Ekspertka podkreśliła, że większości tych problemów można byłoby uniknąć, gdyby odpowiednia edukacja i codzienna higiena jamy ustnej były traktowane jako integralna część troski o zdrowie. I właśnie do tego zachęca kampania – do codziennych, prostych nawyków, które naprawdę mają znaczenie. Świadome wybory wspierane przez technologię Wszystkie trzy Ambasadorki zgodziły się, że odpowiednia technologia może znacząco ułatwić utrzymanie higieny jamy ustnej w zdrowiu – nie zastępuje dobrych nawyków, ale bardzo w nich pomaga. Szczoteczki elektryczne Oral-B iO, dzięki okrągłej główce, mikrowibracjom i ruchom oscylacyjno-rotacyjnym, pomagają dotrzeć do trudno dostępnych miejsc bez konieczności wykonywania dodatkowych ruchów ręką. Czujnik nacisku informuje, czy szczotkujemy zbyt mocno, a timer pilnuje zalecanych minimum dwóch minut szczotkowania. Agata Świątek zaznaczyła, że to wsparcie jest szczególnie pomocne, gdy pacjenci mają trudność z oceną, czy ich technika jest prawidłowa. Dodała, że dzięki takim rozwiązaniom utrzymanie dwuminutowego czasu szczotkowania staje się dużo prostsze – a to właśnie ten czas ma realne znaczenie dla skutecznego usuwania płytki bakteryjnej. Iga Świątek zwróciła z kolei uwagę, że nowoczesna technologia może uczynić codzienną rutynę bardziej angażującą – i po prostu przyjemną. Jak podkreśliła, szczoteczka, która reaguje na nasze działania, „uśmiecha się” do użytkownika przez ekran, wita go i przypomina o nawykach w sympatyczny sposób, sprawia, że higiena jamy ustnej nie jest już obowiązkiem, a przyjemnością. Pielęgnacja, która łączy zdrowie i estetykę Uzupełnieniem codziennej higieny jamy ustnej są odpowiednio dobrane pasty – najlepiej takie, które nie tylko oczyszczają, ale też aktywnie wspierają zdrowie dziąseł i szkliwa. W kampanii szczególną uwagę zwrócono na fluorek cyny – składnik o potwierdzonym działaniu antybakteryjnym. Zapewnia on nawet do 12 godzin ochrony między szczotkowaniami i pomaga zapobiegać stanom zapalnym. Florek cyny zawierają pasty do zębów Oral-B Pro Science i Oral-B Pro-Expert. Zdaniem prof. Marzeny Dominiak, to właśnie kontrola nad płytką nazębną jest podstawą skutecznej profilaktyki chorób przyzębia – dlatego regularne stosowanie past o takim składzie może realnie wpłynąć na poprawę stanu zdrowia jamy ustnej. Ważnym uzupełnieniem pielęgnacji może być również wybielanie – ale tylko wtedy, gdy odbywa się w sposób bezpieczny i kontrolowany. Prof. Dominiak zaznaczyła, że kluczowe jest stosowanie produktów, które nie naruszają szkliwa. Takim rozwiązaniem jest Oral-B 3D White Clinical Intensywne Wybielanie – obecnie jedyna pasta wybielająca rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Stomatologiczne. Dzięki technologii IONIC skutecznie usuwa przebarwienia, a dzięki zawartości poli- i pirofosforanów efekt wybielenia utrzymuje się dłużej. Jej formuła została opracowana z myślą o codziennym stosowaniu, nawet przez osoby z nadwrażliwością. To przykład produktu, który łączy skuteczność estetyczną z troską o zdrowie – dokładnie w duchu kampanii „Zdrowe nawyki to zdrowe uśmiechy”. Uśmiech, który zaczyna się od prostych decyzji Na zakończenie spotkania Iga Świątek podkreśliła, że udział w kampanii Oral-B, w której towarzyszy jej siostra, nie jest przypadkowy. To inicjatywa, która odpowiada jej wartościom i sposobowi życia – opartemu na konsekwencji, sprawdzonych metodach i odpowiedzialnych decyzjach. Kampania „Zdrowe nawyki to zdrowe uśmiechy” będzie kontynuowana w mediach i kanałach partnerów. Na stronie kampanii dostępne są już filmy edukacyjne z udziałem Ambasadorek. To przestrzeń, w której wiedza spotyka się z codziennością, a właściwe produkty wspierają zdrowie – bo uśmiech zaczyna się od prostych decyzji podejmowanych każdego dnia. Materiał promocyjny marki Oral-B
Work-life blend zdeklasuje modę na work-life balance. Nowa równowaga w czasach pracy hybrydowej
W 2025 roku nikt już nie myśli o klasycznym work‑life balance. Po latach pracy hybrydowej, a w wielu przypadkach całkowicie zdalnej mówi się raczej o work‑life blend - świadomym łączeniu ról zawodowych i prywatnych. Sprawdzamy, jak to działa w praktyce i podpowiadamy jak mieszać role, żeby nie zwariować.
Zapomnij o sielankowym „równoważeniu” życia i pracy. Powiedzmy sobie szczerze, praca przestała być osobnym bytem - weszła nawet do kuchni i rozgościła się bezczelnie przy zlewie. Dziś po prostu blendujesz: odpowiadasz na maile między praniem a jogą, zestawienie przesyłasz podczas spotkania ze znajomymi, a deadline negocjujesz już przy porannej kawie. I nie jesteś w tym odosobnionym przypadkiem. W 2025 roku idea work‑life balance, tak skrzętnie wpajana nam do głów przez coachów, prezesów, czy nawet scenarzystów filmów brzmi trochę jak wyświechtana formułka niemożliwa do zrealizowania w tym tempie życia. Teraz mówi się o work‑life blend czyli świadomym miksowaniu ról zawodowych i prywatnych, które wchodzą w siebie, ale niekoniecznie tworzą chaos. Od pandemii do hybrydowej codzienności Choć pandemia minęła już kilka lat temu, ale jej echo wciąż słychać w naszych kalendarzach. Praca zdalna i hybrydowa przestała być chwilowym eksperymentem a stała się standardem. Według raportu Cisco z 2025 roku aż 74 % pracowników oczekuje elastyczności w wyborze miejsca pracy. Podobne dane przytacza brytyjski raport CIPD w którym eksperci podkreślą, że modele hybrydowe nie są już benefitem, lecz normą. W rzeczywistości oznacza to, że dla wielu z nas praca przestała być osobnym światem. Przestaliśmy odliczać godziny od wyjścia z biura, a komputer w domu stał się i biurem, i kuchnią, i salonem. Przy tym samym stole pracujemy, jemy obiad, analizujemy raporty, przyjmujemy gości i gramy w planszówki. A to prosta droga do znienawidzenia ulubionego mebla, na który polowaliśmy od momentu, gdy tylko zobaczyliśmy go w salonie meblowym. Na czym polega work‑life blend? Klasyczny work‑life balance zakładało prosty podział: praca z jednej strony, życie z drugiej. Czyli tzw. nie zabieraj pracy do domu. Dziś mówi się raczej o blend, czyli świadomym przenikaniu się ról. To, co zyskujemy w elastyczności, łatwo jednak zamienia się w pułapkę. Chcesz zrobić sobie przerwę od komputera, co godzinę dla oczu i kręgosłupa, tak jak radzi ergonomia? Cóż, zwykle zamiast odpoczywać, wstajemy od komputera, żeby wstawić pranie, umyć szybki talerz, podlać rośliny… I nagle godzina minęła, a my czujemy, że w pracy „zrobiliśmy coś”, choć rozproszenia odciągnęły nas od zadania. Brzmi znajomo prawda? Work-life blend czyli łączenie życia zawodowego z prywatnym daje elastyczność, ale wymaga świadomego planowania i rytuałów. Portal Outsource Accelerator zauważa, że work‑life blending is on its way to becoming the new work‑life balance (Łączenie życia zawodowego z prywatnym zmierza ku temu, by stać się nową równowagą między pracą a życiem prywatnym). W praktyce oznacza to nie tyle „równowagę”, co życie w rytmie, który sami wyznaczamy. Praca zdalna. Błogosławieństwo i zmora naszych czasów Tryb zdalny i hybrydowy potrafi być błogosławieństwem. Zamiast tracić godzinę na dojazd do pracy, można przejść w 3 minuty z sypialni do salonu zahaczając jeszcze o kubek kawy do kuchni. Z badań International Workplace Group (IWG, 2024) wynika, że aż 74 % pracowników wykonujących zadania w tym trybie czuje się bardziej produktywnych, 79 % lepiej śpi, a 68 % odczuwa mniejszy stres. Brzmi idealnie, prawda? Ale w praktyce często jest to balansowanie na cienkiej granicy. Przy work‑life blend pojawia się coś, co eksperci nazywają „hybrid creep” - czyli rosnące oczekiwanie, że będziemy dostępni, nawet jeśli formalnie mamy elastyczny grafik. W praktyce laptop w salonie przestaje być wirtualnym biurem i staje się trochę jak nielubiany wspólokator: panoszy się wszędzie i zostawia ślad swojej obecności. Źle zblendowana praca wdziera się w każdą szczelinę dnia - między poranną kawę, wstawione pranie, szybkie ogarnięcie mieszkania… nawet jeśli nasze „godziny pracy” dawno minęły. „Hybrid creep” to subtelne przesuwanie granic: kilka maili po godzinach, niespodziewane spotkanie online, oczekiwanie dostępności non‑stop. Brzmi niewinnie, prawda? W rzeczywistości to mała pułapka, która sprawia, że choć formalnie „zyskujemy czas”, bo zrobiliśmy dziś po godzinach coś, co musielibyśmy zrobić jutro, to w praktyce rozpraszamy się i wyczerpujemy znacznie bardziej niż w biurze, I nagle pranie, Instagram, krótki odcinek serialu… wszystko miesza się z pracą, a nasz mózg nie odpoczywa i choć ogląda serial to jest w wiecznym trybie gotowości. Work-life blend. Jak dobrze wymieszać życie z pracą? Sekret nie tkwi w sztywnych granicach, tylko w sprytnych trikach i świadomej uwadze. Krótkie przerwy na oddech, wyraźne sygnały dla domowników („teraz pracuję, potem Twój czas!”), a jeśli się da - osobna strefa pracy. Te trzy rzeczy potrafią zatrzymać chaos, zanim wciągnie Cię całkowicie. Bo work‑life blend w praktyce to nie magia ani idealna równowaga, to sztuka negocjowania własnej uwagi: kiedy być w pełni skupionym, a kiedy odpuścić i wreszcie być offline. Oto kilka trików, które naprawdę działają: Bloki energetyczne: wyznacz godziny, kiedy jesteś w pełni dostępna do pracy, i momenty, które zarezerwujesz tylko dla siebie - bez maili, bez powiadomień, bez poczucia winy. Rytuały przejścia: krótki spacer, kawa na balkonie czy symboliczne zamknięcie laptopa po ostatnim mailu. To sygnał dla mózgu: koniec pracy, teraz Twój czas. Przestrzeń fizyczna: nawet w jednym pokoju można wydzielić strefę pracy i strefę relaksu. Biurko, które służy tylko do pracy, to mały, ale skuteczny sposób na odcięcie się od zawodowych myśli. Kolektywne granice: jasno komunikuj współpracownikom i domownikom, kiedy jesteś offline. Nie bój się ustalać „godzin ciszy”, których potrzebuje twój mózg - wszyscy na tym zyskują. Mikroprzerwy: ustaw minutowe przerwy co godzinę na rozciąganie, oddech czy szybkie oderwanie wzroku od ekranu. Nawet te drobne momenty pomagają odświeżyć głowę i zyskać poczucie kontroli. Pamiętaj jednak, aby była to przerwa dla Ciebie. Nie ścieraj kurzy, nie myj naczyń, które zostały z wczorajszego wieczoru. Gdyby udało Ci się wprowadzić te drobne zasady, dzień mógłby przestać wymykać się spod kontroli. I pamiętaj blend nie oznacza idealnego balansu - to przyzwolenie na miksowanie ról w taki sposób, żeby czas pracy i czas dla siebie naprawdę miały sens.
Pokolenie w kryzysie. „Tajemnice w nas nabrzmiewają, aż w końcu pękamy”. Jak nieść emocjonalną pierwszą pomoc
10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. W świecie, w którym codzienność pędzi coraz szybciej, a relacje międzyludzkie zdają się być coraz bardziej kruche, coraz częściej słyszymy o kryzysie psychicznym młodych ludzi. O tym, jak sobie z nim radzić i gdzie szukać nadziei, rozmawiamy z Halszką Witkowską – suicydolożką i laureatką tegorocznej Nagrody Młodych Głów.
Spis treści: Siła rozmowy i pierwsza pomoc emocjonalna Odwaga słuchania – jak być naprawdę obecnym? Kryzys relacji – jak pokonać samotność? Siła rozmowy i pierwsza pomoc emocjonalna Odbierając nagrodę Wsparcie Młodych Głów, Halszka Witkowska przyznała, że to dla niej ogromne przeżycie emocjonalne. – Gdy weszłam na scenę, głos mi drżał, serce biło. Jestem bardzo wdzięczna i cieszę się, że idea pierwszej pomocy emocjonalnej trafia do świata i ma taką ambasadorkę jak Martyna Wojciechowska – podkreśla. Jako suicydolożka, Halszka Witkowska na co dzień mierzy się z najciemniejszymi zakamarkami ludzkiej psychiki. Chociaż przyznaje, że pracuje w mroku, potrafi jednak znaleźć światło. – Nazywam to uchwytami do życia. Wierzę, że każdy z nas może je znaleźć, choć czasami jesteśmy tak zmęczeni i samotni, że przestajemy dostrzegać potencjał wokół siebie – tłumaczy. Uchwyt do życia może być czymkolwiek: rybką w akwarium, marzeniem o własnej agroturystyce na greckiej wyspie, czy po prostu drobną codzienną radością. – Rzadko zadajemy sobie pytanie, co naprawdę daje nam szczęście, co ładuje nasze akumulatory. Aby znaleźć swój uchwyt do życia, musimy się zatrzymać i zapytać siebie, czego pragniemy – dodaje Witkowska. Przypomina, że nie jesteśmy sami – otacza nas sieć relacji, nawet jeśli jej nie dostrzegamy. – Nie zdajemy sobie sprawy, dla kogo możemy być wsparciem, inspiracją, siłą. Odwaga słuchania – jak być naprawdę obecnym? Jak słuchać osobę w kryzysie, by ją naprawdę usłyszeć? – Mówimy o odważnym słuchaniu i zadawaniu trudnych pytań. Istnieje mit, że nie należy rozmawiać o myślach samobójczych, bo można kogoś do nich zachęcić. Jest dokładnie odwrotnie. Rozmowa, pytanie o myśli samobójcze, o próby samobójcze, pozwala odreagować silne emocje i może uratować życie – podkreśla Halszka Witkowska. Dodaje, że warto dopytywać: jak często pojawiają się trudne myśli, w jakich okolicznościach, co pomaga. – Nie chodzi o dawanie złotych rad, ale o to, by pomóc drugiej osobie znaleźć rozwiązanie w sobie. Każdy z nas jest ekspertem od własnego życia, choć czasem o tym zapomina. W kryzysie bardzo często uruchamia się negatywna pamięć – nie pamiętamy swoich sukcesów. Warto wtedy przypomnieć komuś o jego osiągnięciach, być dla niego „pamięcią zastępczą”. Kryzys relacji – jak pokonać samotność? Żyjemy w czasach kryzysu relacji. Trudniej nam się otworzyć i zbliżyć do innych. – W mojej książce „Przywróceni do życia” jeden z bohaterów mówi, że miał w sobie tyle tajemnic, że bał się, iż zaraz pęknie. Tajemnice oddzielają nas od innych, nawet jeśli nie są wielkie z perspektywy świata – zauważa Witkowska. To mogą być rzeczy, których się wstydzimy: przemoc w domu, przemoc rówieśnicza, uzależnienia rodziców, doświadczenia przemocy seksualnej. – Nie bójmy się znaleźć osoby, z którą możemy o tym porozmawiać. Dopóki tajemnice są w nas, niszczą nas od środka – przestrzega suicydolożka. Halszka Witkowska przywołuje często cytat z Szekspira: „Każdy ból potrzebuje ubrania w słowa. Jeśli tego nie zrobimy, szepcze do serca i każe mu pęknąć”. – Musimy nauczyć się mówić o swoim bólu. Tylko wtedy drugi człowiek może się do nas zbliżyć, tylko wtedy relacje stają się prawdziwe. Nie wstydźmy się mówić o tym, co trudne. – Tylko wtedy, gdy jesteśmy prawdziwi, możemy naprawdę być razem. Tylko wtedy przytulenie jest prawdziwe – podsumowuje Halszka Witkowska.
Spanie osobno, by być bliżej. Dlaczego coraz więcej par wybiera bliskość bez wspólnej sypialni?
Osobne sypialnie w związku to temat, który ciągle jest napiętnowany. Ale czy jest to uzasadnione? Brytyjska dziennikarka Katie Withington bada wzrost popularności tego zjawiska wśród par.
To był długi dzień. O tym, żeby jak najszybciej znaleźć się w łóżku, myślałaś już w porze lunchu. Teraz masz je przed sobą: miękkie, jedwabiste poduszki, ciepły blask lampy imitujący zachód słońca, relaksujący zapach lawendy rozpylony na świeżej pościeli. I osoba, którą kochasz najbardziej na świecie, właśnie układa się pod twoją puchową kołdrą, a do ciebie dociera ta myśl: znowu będzie chrapanie, przegrzewanie albo jeszcze gorzej… Problemy zaczynają się w łóżku. Czym tak naprawdę jest rozwód senny? Obwinianie partnera za nieprzespaną noc może być kwestią sporną w zdrowym związku. Dlatego coraz więcej par decyduje się spędzać noc oddzielnie, odwracając powiedzenie, że ci, którzy śpią razem, nie rozstają się. W rzeczywistości, według National Bed Federation, prawie jedna na sześć par w Wielkiej Brytanii spała osobno (przy czym 89 proc. w oddzielnych sypialniach) w 2020 roku. Liczba ta wzrosła dwukrotnie w stosunku do tej z 2009 roku. Najprościej mówiąc, rozwód senny oznacza, że para śpi w oddzielnych łóżkach lub oddzielnych sypialniach. – Choć może to brzmieć negatywnie, przyczyny takiej sytuacji są uzasadnione – mówi Joshua Piper, specjalista ds. snu w ResMed Marylebone. – Sen jest sprawą indywidualną, a jednak zakładamy, że partnerzy muszą iść na niewygodny kompromis przez całe życie, co zwykle im nie służy – stwierdza. Przyczyny sennego rozwodu Konflikt zegarów biologicznych jest doskonałym tego przykładem. Nasz rytm dobowy jest kontrolowany przez część mózgu zwaną jądrem nadskrzyżowaniowym, która pomaga nam odróżnić dzień od nocy. – Jeśli twój naturalny rytm dobowy różni się od tego, jaki ma twój partner, może prowadzić to do poważnych problemów – mówi dr Maja Schaedel, współzałożycielka The Good Sleep Clinic w Tunbridge Wells. – Często widuję pacjentów, którzy nie mieli problemów ze snem, dopóki nie zaczęli mieszkać z partnerem i chodzić spać o innej porze – dodaje. Według niej takie kłopoty zwykle mają źródło w próbach dopasowania się jednej osoby do rytmu dnia drugiej, co prowadzi albo do późnego udawania się do łóżka i wynikającego z tego wyczerpania albo do wczesnego i związanych z tym trudności z zaśnięciem. Jednak negatywne przekonania dotyczące oddzielnego spania sprawiły, że wiele osób niechętnie podejmuje ten krok. W społeczeństwie funkcjonuje przeświadczenie, że osobne sypialnie oznaczają problemy, takie jak brak intymności w związku. Doktor Wendy Troxel, starsza specjalistka ds. nauk behawioralnych w instytucie badawczym Rand i autorka książki „Sharing the Covers: Every Couple's Guide to Better Sleep” twierdzi, że nie zawsze tak było. – W całej historii nasze postawy wobec spania razem i osobno zmieniały się radykalnie – wyjaśnia. W epoce wiktoriańskiej z reguły pary spędzały noce oddzielnie, jeśli mogły sobie na to pozwolić. W latach 50. XX wieku, z powodu zasad panujących w Hollywood, mieliśmy obrazy małżeństw śpiących osobno, tak jak w sitcomie „I Love Lucy”. „National Geographic” donosi również, że o ile pary w starożytnym Rzymie korzystały z jednego łóżka do szczerych rozmów i bliskości fizycznej, o tyle nie było niczym niezwykłym, że udawały się do oddzielnych pomieszczeń, gdy nadchodziła pora snu. – Dopiero w czasach rewolucji seksualnej w latach 60. XX wieku nastąpił bunt przeciw purytańskim ideom – mówi Troxel. – Zaczęliśmy dosłownie utożsamiać znaczenie spania razem – dzielenie łóżka – z biblijnym, czyli z seksem. Myślę, że stąd wzięła się idea, że spanie razem oznacza szczęśliwy związek, a osobno – nieszczęśliwą relację. Rozwód senny może dotkąć każdego. Oni też śpią osobno Można powiedzieć, że nie dotyczy to niektórych celebrytów. Ich sypialniane rozwody częściowo pomogły zmienić opinię na ten temat. Zwolennikami spania osobno są Cameron Diaz i Benji Madden, Gwyneth Paltrow i Brad Falchuk oraz Victoria i David Beckhamowie, którzy podobno w swoim domu w Cotswolds mają oddzielne nawet całe skrzydła. Koncepcja ta zyskuje na popularności. Według badania Hilton Hotels z tego roku 63 proc. podróżujących miało spokojniejszą noc, śpiąc w pojedynkę, a 37 proc. przyznało, że woli oddzielne łóżka podczas wakacji z partnerem. Również w tym roku pięciogwiazdkowy północnoirlandzki resort Lough Erne rozszerzył swoją ofertę walentynkową o pakiet Sleep Divorce: nocleg w dwupokojowej willi „dla par, które cenią zarówno romans, jak i jakość snu” – Łóżko jest ważne dla więzi emocjonalnej i fizycznej. O iskrę namiętności może być trudno, kiedy śpimy w oddzielnych pokojach – przyznaje Piper. – Jednak nadal można pójść do jednego łóżka na początku wieczoru, zająć się ulubioną aktywnością, a dopiero potem, gdy już zamierzasz zasnąć, udać się do własnej sypialni – stwierdza. Znam opinie kilku kobiet, które śpią osobno ze swoimi partnerami. Jedna z nich, dyrektorka PR z Londynu, powiedziała mi, że to się zaczęło, gdy ich dzieci były małe: – Mój partner i ja na zmianę spaliśmy sami, żeby jedno z nas miało gwarancję dobrego odpoczynku. Kiedy dzieci przestały już wstawać w nocy, jakoś tak zostało – przyzwyczailiśmy się do własnych wieczornych rutyn. Dobry sen uzależnia, więc nie wróciliśmy do wspólnej sypialni. Jeśli chodzi o dowody naukowe, istnieją argumenty zarówno za, jak i przeciw sennemu rozwodowi. Z jednej strony badanie przeprowadzone przez Amerykańską Akademię Medycyny Snu w 2022 roku wykazało, że osoby śpiące z partnerem miały niższy poziom depresji, lęku i stresu w porównaniu z tymi, które spały same. Z drugiej – z badania z 2023 roku, opublikowanego w „Journal of Social and Personal Relationships”, wynika, że niższa jakość snu była przyczyną gniewu i wpływała na obniżenie jakości związku. – Badania wyraźnie pokazują, że dobry sen jest kluczowy nie tylko dla naszego indywidualnego dobrostanu, lecz także zdrowego związku –mówi Troxel. Jednak nie da się zaprzeczyć, że decyzja o rozwodzie sennym wymaga taktu. Według Troxel najgorszym podejściem, jakie pary mogą przyjąć, jest unikanie dyskusji, a zaraz po tym – reaktywne działanie, np. nagłe wyrzucenie partnera z sypialni lub rozpoczęcie rozmowy z frustracji. – Ważne jest, by pamiętać, że łóżko to święta przestrzeń dla par – ma ono swoje znaczenie. To właśnie wychodzenie z sypialni z hukiem prowadzi do problemów w związku – wyjaśnia. – Jeden partner czuje się zraniony i porzucony, podczas gdy drugi śpi z kimś, kto nie pozwala mu zasnąć, co prowadzi do frustracji, złości i urazy, a wszystko to może negatywnie wpływać na związek – dodaje. Zamiast tego sugeruje przeprowadzenie racjonalnej, otwartej i szczerej rozmowy w ciągu dnia, z użyciem zwrotów zaczynających się od „ja”, tak by nie obwiniać drugiej osoby i nie wywoływać w niej poczucia wstydu. – Podejmując decyzję o spaniu w oddzielnych pokojach, nie ignoruj chrapania – apeluje Piper. Może ono wskazywać na podstawowe zaburzenie, którym jest bezdech senny. Najlepiej zgłosić się z tym problemem do specjalisty. Dobre związki często opierają się na kompromisach i akceptacji, ale nasze nawyki związane ze snem często nie podlegają negocjacjom. – Naprawdę należy skupić się na tym, jak dobrze się wam śpi – razem czy osobno – mówi Troxel. – To jest czynnik, który ma znaczenie, a nie konieczność dopasowania się do jakiejś normy społecznej – dodaje. W końcu, według wypowiedzi jednego z użytkowników TikToka o rozwodzie sennym, to całkiem seksowne móc zapraszać się nawzajem.
Nie prosiłam o wykład, dziękuję. Mansplaining w praktyce (i jak go zatrzymać)
Czym jest mansplaining? Poznaj konkretne przykłady z życia, dowiedz się, jak go rozpoznać i co możesz zrobić, gdy ktoś próbuje Cię protekcjonalnie pouczać.
Spis treści: Mansplaining - co to właściwie jest? Mansplaining - przykłady z życia codziennego Jak reagować na mansplaining? Przykłady odpowiedzi i strategie Skąd się bierze mansplaining i czy da się go uniknąć? Wyobraź sobie sytuację: jesteś specjalistką w swojej dziedzinie albo po prostu dobrze wiesz, o czym mówisz, a mimo to znajdzie się mężczyzna, który zaczyna ci wszystko od nowa, protekcjonalnym tonem, tłumaczyć. Brzmi znajomo? Brzmi znajomo? Jeśli tak, to prawdopodobnie znasz mansplaining – zjawisko, które dotyka wiele kobiet. Termin ten powstał z połączenia słów man (mężczyzna) i explaining (tłumaczenie) i opisuje dość powszechne doświadczenie wielu kobiet. Przyjrzyjmy się temu zjawisku bliżej – skąd bierze się mansplaining, jak go rozpoznać i przede wszystkim, jak reagować, by zaznaczyć swoje granice. Mansplaining – co to właściwie jest? Najprościej ujmując, mansplaining to tłumaczenie w protekcjonalny sposób. Klasyczny scenariusz wygląda tak: kobieta mówi o czymś lub wykonuje jakąś czynność, a mężczyzna (często nawet nie proszony o pomoc) wtrąca się i zaczyna jej objaśniać oczywiste rzeczy, tak jakby była niekompetentna lub mniej zorientowana. Cechą charakterystyczną mansplainingu jest właśnie to protekcjonalne podejście – wyczuwalne w tonie głosu, doborze słów, czasem wręcz w poklepywaniu po ramieniu czy zwrotach typu „złotko, pozwól, że ci wytłumaczę”. Ważne jest rozróżnienie: nie każde tłumaczenie czegokolwiek kobiecie przez mężczyznę to od razu mansplaining. Tutaj chodzi o kontekst nierównej relacji: mansplainer zakłada z góry, że wiesz mniej i potrzebujesz jego "eksperckiego" wyjaśnienia, choć wcale tak nie jest. Mansplaining – przykłady z życia codziennego Zjawisko mansplainingu może przybierać różne formy i zdarza się w różnych sytuacjach. Oto kilka typowych przykładów: W miejscu pracy: Podczas zebrania przedstawiasz swój pomysł, ale kolega po chwili powtarza to samo własnemi słowami, jakby to było jego odkrycie – i oczywiście tłumaczy całej grupie „o co chodzi”, mimo że jasno to wyłożyłaś. Albo sytuacja, gdy wyjaśniasz coś na spotkaniu, a jeden z mężczyzn przerywa ci, by wytłumaczyć innym to samo, oczywiście uważając, że zrobi to lepiej. Podczas zakupów lub spraw technicznych: Idziesz do sklepu RTV/AGD kupić nowy laptop i sprzedawca automatycznie zaczyna ci tłumaczyć podstawy, jak działa komputer, choć jasno komunikujesz, czego potrzebujesz. Zakłada z góry, że jako kobieta nie orientujesz się w technologiach. Podobnie u mechanika – mówisz, że coś stuka w silniku, a mechanik w odpowiedzi udziela ci mini-wykładu o tym, jak działa silnik spalinowy, zamiast wysłuchać, co masz do powiedzenia. W życiu towarzyskim: Opowiadasz anegdotę ze swojej dziedziny (np. o sztuce, filmie czy podróżach), a znajomy mężczyzna wtrąca: „Wiesz, kochana, bo to jest tak...” – i zaczyna ci objaśniać fakty, które doskonale znasz, ba, może nawet jesteś w tym ekspertem. Robi to, choć nikt go o tłumaczenie nie prosił i choć nie wnosi nic nowego do tematu. W związku: Niestety mansplaining może pojawić się nawet w relacjach partnerskich. Przykład? Planujecie wspólnie wakacje, ty zrobiłaś research ofert i cen, a twój partner i tak się rozsiada i zaczyna tłumaczyć ci, jak działają porównywarki lotów czy że należy sprawdzić opinie o hotelu – rzeczy, które oczywiście już dawno zrobiłaś. Wszystkie te przykłady łączy wspólny mianownik: poczucie, że jesteś traktowana z góry, jakbyś była mniej kompetentna. Dla kobiety bywa to frustrujące, zniechęcające, a czasem wprost złośliwie śmieszne. Mansplaining może podkopywać pewność siebie i sprawiać, że czujesz się niesłyszana lub niebrana na poważnie. Jak reagować na mansplaining? Przykłady odpowiedzi i strategie Kiedy zorientujesz się, że ktoś ci "mansplainuje", warto zareagować – dla własnego komfortu i aby edukować drugą stronę. Oto kilka sposobów: Zadawaj pytania: Przerwij uprzejmie wywód mansplainera pytaniem w stylu: „Dlaczego zakładasz, że tego nie wiem?” albo „Czy chcesz, żebym opowiedziała ci, co już wiem na ten temat?”. Taka taktyka może uświadomić rozmówcy jego protekcjonalne założenia. Wyraźnie zakomunikuj swoje kompetencje: Np. „Pracuję w tej branży od 5 lat, więc nie musisz mi tłumaczyć podstaw” albo „Znam ten temat, może przejdźmy do konkretów”. Czasem bezpośrednie zaznaczenie, że posiadasz wiedzę, utnie dalsze mentorowanie. Humor i asertywność: W zależności od sytuacji, możesz zareagować z przymrużeniem oka: „Och, dziękuję ci za wyjaśnienie, co to jest komputer, nigdy bym nie wpadła na to!” – ironiczne podkreślenie absurdalności sytuacji może dać do myślenia. Ważne jednak, by nie przekroczyć granicy i pozostać uprzejmą, ale stanowczą. Zabierz głos: Jeśli mansplaining ma miejsce w szerszym gronie (np. na zebraniu), możesz powiedzieć: „Dziękuję, Janie, ale pozwól, że dokończę myśl. Albo przypomnieć: „Dokładnie to samo przed chwilą powiedziałam, cieszę się, że się ze mną zgadzasz”. Ścisłe zwrócenie uwagi sprawi, że otoczenie zrozumie, co się dzieje. Edukacja: Czasem można wprost nazwać zjawisko: „Wiesz, to co teraz zrobiłeś, to jest mansplaining. Ja naprawdę znam się na tym zagadnieniu”. Być może twój rozmówca nie miał świadomości, że tak to odbierasz – uświadomienie go może spowodować refleksję. Skąd się bierze mansplaining i czy da się go uniknąć? Mansplaining często wynika z utrwalonych stereotypów i różnic w wychowaniu. Niektórym mężczyznom od dziecka wpaja się przekonanie, że powinni być "ekspertami" i przewodzić, a kobietom – że są mniej biegłe w naukach ścisłych, technice czy biznesie. Te podświadome założenia mogą potem owocować właśnie protekcjonalnym tłumaczeniem. Dobra wiadomość jest taka, że rośnie społeczna świadomość mansplainingu. Coraz więcej mężczyzn stara się pilnować, by nie popadać w ten ton, zwłaszcza że często nie robią tego celowo, a z przyzwyczajenia. Mansplaining może być irytujący, ale na szczęście można z nim walczyć. Kluczowe jest uświadomienie sobie, że to nie z tobą jest coś nie tak – jesteś kompetentna i masz prawo do szacunku w rozmowie. Następnym razem, gdy ktoś zacznie ci protekcjonalnie "wyjaśniać świat", nie krępuj się uprzejmie, ale stanowczo zaznaczyć swoją pozycję. A jeśli jesteś świadkiem mansplainingu, możesz wesprzeć koleżankę, oddając jej głos. Kultura szacunku w komunikacji to coś, na co wszyscy musimy pracować – a wyśmianie mansplainingu to krok w dobrą stronę. Pamiętajmy, że celem nie jest wojna płci, lecz wzajemne zrozumienie i szacunek. Wielu mężczyzn, gdy zwróci im się uwagę, potrafi zmienić swoje podejście i przeprosić. Rozmawiajmy otwarcie o mansplainingu – im więcej osób zrozumie, na czym polega to zjawisko, tym rzadziej będziemy go doświadczać.
Jak zbudować dojrzały związek? Tomasz Włosok o sile komunikacji: „To proces, żeby przerobić rzeczy i o nich rozmawiać”
Tomasz Włosok dzieli się swoimi przemyśleniami na temat zdrowia psychicznego. W wywiadzie dla ELLE zdradził, jak ważną rolę odgrywa szczera, otwarta rozmowa w budowaniu relacji partnerskiej oraz ojcowskiej.
Spis treści: Tomasz Włosok o zdrowiu psychicznym Tomasz Włosok o szczerym budowaniu relacji Tomasz Włosok o zdrowiu psychicznym Nowy serial „Edukacja XD” pod płaszczykiem czarnego humoru i ironii skrywa refleksję na temat kondycji współczesnej młodzieży. Zdrowie psychiczne jest jednym z wątków poruszanych przez twórców. Tomasz Włosok, odtwórca głównej roli przyznaje, że bardzo istotnym aspektem pracy nad bohaterem było pokazanie złożoności charakteru młodego człowieka, który staje przed trudnymi wyborami. Postać zagubionego studenta, który próbuje nie ugiąć się pod ciężarem życiowych decyzji, dylematów, lęków i presji społecznej obrazuje współczesne problemy, z którymi borykają się młodzi ludzie. „Bardzo mi zależało, żeby pokazać w Malcolmie człowieka, który po prostu się boi, który sobie nie radzi, którego to wszystko dużo kosztuje” Tomasz Włosok Tomasz Włosok o szczerym budowaniu relacji Aktor przyznaje, że szczera rozmowa i dzielenie się swoimi bolączkami jest podstawą dojrzałego związku. Jego zdaniem jest to proces do otworzenia się na potrzeby drugiej osoby, a także sposób na lepsze zrozumienie własnych przemyśleń, doświadczeń i lęków. Aktor szczerze przyznał się, że bardzo długo mierzył się z przekonaniem, że jego problemy nikogo nie interesują. „Moim problemem było to, że kisiłem w sobie rzeczy” – przyznaje. Jednak wejście w związek oraz moment, w którym został ojcem spowodowały, że otworzył się na otwarty dialog i skonfrontował się z potrzebami swoimi i najbliższych. „Lepiej mówić, lepiej rozmawiać o tym, co się czuje, co się myśli i jakie się ma problemy”.
Matka Polka na odwyku. „Wymagamy od siebie perfekcji – nawet w ukrywaniu uzależnienia”
Bohaterkami książki „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety” są dyplomatka, specjalistka HR, tiktokerka i matka. Autorka, Agata Jankowska, udowadnia, że kobiece uzależnienie jest egalitarne i mocno odbiega od stereotypów.
Agata Jankowska napisała książkę „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety”, by sprawdzić, czy jedno z najsilniejszych społecznych tabu zaczyna się kruszyć. „Alkoholiczka”, „pijaczka” – to określenia wciąż obecne nawet w przestrzeni publicznej. Wydają się naturalne, a tak naprawdę zostały narzucone jako patriarchalne narzędzia kontroli. Ale pijące kobiety odzyskują sprawczość i decydują się podjąć leczenie, często wbrew całemu otoczeniu. Kim są kobiety z uzależnieniem i jak różni się „kobiece” trzeźwienie od „męskiego”? Marta Kutkowska, ELLE.PL: Czy w końcu żyjemy w czasach, w których kobiety mogą przyznać się do choroby alkoholowej bez obawy przed społeczną stygmatyzacją? Agata Janowska, autorka książki: „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety”: Mam wrażenie, że jesteśmy świadkami rewolucji obyczajowej. Chcemy łamać kolejne tabu i mierzyć się z utartymi stereotypami. Wierzę, że to efekt szerszego procesu – zaczynamy walczyć o siebie i swoje prawa. Czarne protesty pokazały, że potrafimy zbudować siostrzeńską solidarność, zjednoczyć się i stanąć ramię w ramię, gdy sytuacja tego wymaga. Choć nie przyniosły natychmiastowych zmian prawnych, dały nam coś niezwykle cennego – poczucie sprawczości. Kobiety coraz częściej i odważniej mówią o trudnych tematach — o przemocy domowej, o nierównościach w pracy, o molestowaniu, o in vitro i niepłodności, o aborcji. I wydaje mi się, że nadszedł czas, by zmierzyć się z kolejnym, wyjątkowo silnym stereotypem: że nie ma nic gorszego niż kobieta alkoholiczka. Czas to zmienić. Alkoholiczka, pijaczka – nie przychodzi mi do głowy gorsza obelga. Zarówno moje bohaterki, jak i specjaliści, z którymi rozmawiałam, są zgodni: język, jakim mówimy o uzależnieniu, jest bardzo mocno nacechowany negatywnie. Słowa takie jak „alkoholiczka” czy „pijaczka” brzmią wyjątkowo pejoratywnie i niosą za sobą ogromny ładunek wstydu. Socjolożka zdrowia, dr Justyna Klingemann, zwraca uwagę, że czas także i w tym temacie zmienić język na mowę inkluzywną. Odchodzi się od słów „narkoman” czy „alkoholik” i zastępuje je „osoba z uzależnieniem”. Część bohaterek mówiła mi, że nie chcą, aby nałóg je definiował do końca życia. Jestem niesamowicie wdzięczna wszystkim dziewczynom, które dają świadectwo. Coraz częściej pokazują twarz, podają nazwisko, zakładają kanały na YouTube, tworzą konta na TikToku i mówią bez wstydu: „Miałam problem. Nie jest łatwo, ale sobie radzę. Walczę”. To jest ogromnie wspierający przekaz, który ma siłę realnie zmieniać rzeczywistość. I choć część bohaterek w książce zdecydowała się pozostać anonimowa, to sam fakt, że zgodziły się spojrzeć wstecz – raz jeszcze, razem ze mną – na swoją chorobę z dystansem i refleksją, był dla nich ogromnym wysiłkiem. Wiem, ile pracy je to kosztowało. Musimy mieć świadomość, że osoby w procesie wychodzenia z uzależnienia – niezależnie, czy chodzi o alkohol, leki, czy zachowania kompulsywne – mają niezwykle wrażliwy układ nerwowy. Potrzeba lat, by wszystko w nich zaczęło się naprawdę wyciszać. A czasem ten spokój nigdy do końca nie przychodzi. Chyba wszystkie powinnyśmy podziękować młodszemu „Z”, bo to właśnie ono w dużej mierze jest już wyzwolone z tego ciężaru wstydu i poczucia winy, które przez lata towarzyszyły tematom zdrowia psychicznego czy uzależnień. To pokolenie ma w sobie więcej odwagi, więcej swobody. Wychowało się już na feministycznych hasłach, które mówią: „Nie jesteś gorsza” – i naprawdę w to wierzą. To właśnie młode kobiety – tiktokerki, youtuberki – bez skrępowania mówią o swoich doświadczeniach, otwarcie dzielą się tym, przez co przeszły. I to jest ogromny przełom. Co więcej, one nie tylko się nie wstydzą – one potrafią przekuć swoje trudne doświadczenia w coś dobrego. Przykład? Jedna z bohaterek mojej książki, Marta Markiewicz, organizatorka Sober Rave, czyli imprez bez dragów i alkoholu – uznana za Superbohaterkę Roku przez „Wysokie Obcasy”, i to w pełni zasłużony tytuł. Jej życie zawodowe zaczęło się kształtować właśnie na fundamencie trudnego, ale przepracowanego doświadczenia. To pokazuje, że mamy do czynienia z realną zmianą pokoleniową. I ta zmiana jest widoczna – i naprawdę bardzo mnie cieszy. Z drugiej strony niech to nie uśpi naszej czujności. Wprawdzie spożycie alkoholu faktycznie maleje wśród osób pokolenia „Z”, ale oni mają swoje inne demony. Nowe substancje psychoaktywne, media społecznościowe. To uruchamia te same schematy regulowania emocji. Nie trzeba pić, żeby wpaść w pułapkę nałogowych mechanizmów. Skąd się wziął stereotyp „strasznej pijaczki”? Razem z antropolożką kultury dr Dorotą Dias Lewandowską dotarłyśmy aż do XIX wieku – ona bada ówczesne wzorce picia kobiet w Polsce i Wielkiej Brytanii. I już wtedy okazało się, że to nie tyle chodziło o alkohol sam w sobie, ile o kontrolę. Mimo że to mężczyźni pili znacznie więcej i to ich zachowanie – pojedynki o świcie, agresja, awantury – powodowało więcej realnych problemów społecznych, to kobiety były obarczane symboliczną winą. Mówiono, że jeśli kobieta zacznie pić, to zamieni się w mężczyznę, a to doprowadzi do upadku rodziny, do patologii, a nawet – i tu presja jest naprawdę potężna – doprowadzą do tego, że Polska wtedy pod zaborami nigdy nie odzyska niepodległości. Picie kobiet było traktowane jak zagrożenie dla porządku społecznego. I nie chcę tutaj brzmieć radykalnie – nie chodzi mi o to, żeby się licytować, kto ma gorzej: kobiety czy mężczyźni. To nie jest celem tej książki. Ale przez lata, zarówno w świadomości społecznej, jak i w narracjach specjalistów, uzależnienie miało „męską twarz”. A to po prostu nie jest prawda. Z pewnością konsekwencją tego stereotypu jest fakt, że kobiety stały się mistrzyniami kamuflażu – większość twoich bohaterek przez lata nosiła zbroję. Rzeczywiście – pijany mężczyzna w przestrzeni publicznej nikogo specjalnie nie dziwi. Można wręcz usłyszeć: „Był na imprezie, odreagował”. Ale pijana kobieta? Jeszcze gorzej – pijana matka? Skandal. Szok. A przecież bardzo często mamy do czynienia z kobietami, które funkcjonują „pod wpływem” – uzależnione, ale perfekcyjnie to ukrywające. Bo ktoś ten milion małpek dziennie kupuje, prawda? Na szczęście coraz częściej mówi się o tym głośno. Terapeutka uzależnień Dorota Woronowicz, zauważyła bardzo trafnie, że wiele kobiet uzależnionych nigdy nie zostało przez nikogo w swoim otoczeniu zauważone jako pijane. Potrafimy się kontrolować do granic. Jesteśmy królowymi autokrytyki, nieustannie stawiamy sobie poprzeczkę wyżej i wyżej, wymagamy od siebie perfekcji – nawet w ukrywaniu choroby, jaką jest uzależnienie. Jeśli się do czegoś zobowiązałyśmy, to to zrobimy – nieważne, jakim kosztem. Możemy być rozbite wewnętrznie, ale na zewnątrz – wyprasowana koszula, czerwona szminka i uśmiech. Udajemy, że wszystko jest w porządku. I właśnie dlatego chciałam pokazać, że uzależnienie to nie jest kwestia płci, klasy społecznej czy poziomu wykształcenia. Mechanizmy nałogowe są absolutnie egalitarne – mogą dotknąć każdego. To nie substancja jest najważniejsza, ale emocje, które za tym stoją. Dlatego musimy o tym mówić. Musimy edukować, normalizować temat, oswajać go. Bo tylko wtedy zaczniemy rozpoznawać te mechanizmy – w sobie, w innych, bez oceniania, bez stygmatyzacji. A przede wszystkim – z empatią. To trudne zadanie dla kogoś, kto przez lata „trzymał fason”. Zastanawiam się, czy to my same nakładamy na siebie te wszystkie oczekiwania? Czy jednak świat nam je wtłoczył? I szczerze mówiąc – nie znam odpowiedzi. Mimo że od lat piszę o sprawach kobiecych, nie mam pewności, jaki jest powód, że wciąż są tabu, o którym w kontekście kobiet się milczy. Ale wiem jedno – to się zmienia. Coraz częściej zaczynamy mówić głośno nie tylko o tym, co nam wychodzi, ale też co nam nie wychodzi. Może właśnie o tym jest ta cała rewolucja, że w końcu zaczynamy publicznie dawać sobie przyzwolenie na słabość. Na niedoskonałość. Na to, żeby nie musieć być silną 24 godziny na dobę. Może to właśnie w tym tkwi siła – że kobiety w końcu dają sobie zgodę na to, żeby nie musieć wszystkiego udźwignąć samodzielnie. I może dopiero teraz zaczynamy rozumieć, że nie musimy spełniać czyichś oczekiwań, żeby zasługiwać na szacunek. I tak – może na końcu tej opowieści jest kobieta, która w końcu może powiedzieć: „Nie zrobiłam. I co? Świat się nie zawalił”. Bo czasem największą siłą jest pozwolić na bycie sobą. Bez filtra. Bez wstydu. Powiedz mi – czy to był świadomy zabieg, że bohaterkami Twojej książki są głównie kobiety na wysokich stanowiskach, prowadzące intensywne, światowe życie, takie, które – przynajmniej z zewnątrz – wydają się mieć świat u stóp? Choć uzależnienie jest absolutnie egalitarne i nie wybiera – dotyka ludzi niezależnie od klasy społecznej, wykształcenia czy stanu uzębienia – to jednak wciąż mamy w głowie ten stereotyp, że osoba uzależniona wygląda „jakoś”. Że to ktoś z marginesu, nie my, tylko oni – ci gorsi. A ja chciałam pokazać, że nałóg może dotknąć każdą. Że to może być dyplomatka, specjalistka HR, młoda dziewczyna z TikToka, matka – każda z nas. Do rozmów wybierałam dziewczyny, które są już co najmniej rok w trzeźwości. To bardzo wrażliwy temat, potrzebna jest duża uważność. Marta Markiewicz powiedziała mi w wywiadzie po premierze swojej książki, że łatwo jej pokazać twarz, bo jest lesbijką, nie stworzy „tradycyjnej” rodziny, raczej nie będzie matką. Tabu wokół pijących matek jest bardzo silne, w twojej książce jest historia kobiety, która popija w obecności dziecka. Muszę przyznać, że trudno mi się to czytało, choć nie raz widziałam ojców pijących podczas opieki. Mamy przed sobą majówkę. Dla Polaków otwarcie sezonu na picie pod chmurką. Wszyscy wiemy, jak będzie – działki, grille, melanżowanie przez trzy dni do odcinki. I tak jak mówisz – to nikogo nie zdziwi. Ale od kobiety, od matki, nadal oczekuje się, że zamarynuje tę karkówkę, zrobi ciasto, położy spać dzieci, wszystko ogarnie. Po prostu dowiezie. Matka Polka musi być święta. A gdy otwiera piwo na spacerze z niemowlakiem w wózku, tak jak robiła jedna z moich rozmówczyń, od razu wzbudza moralne poruszenie. Sama jestem matką dwóch synów, i kiedy o tym myślę, to ciarki mi przechodzą po plecach. A przecież to pokazuje tylko, jak głęboko zakorzenione są te stereotypy. Jak mocno w nas siedzą. I co gorsze, w ogóle dajemy sobie prawo do takiej oceny. Przypomnę Ci historię z mojej poprzedniej książki „Highland. Jak trwają nasze dzieci?” — była tam dziewczyna, którą poznałam w ośrodku MONAR. Prowadziła kancelarię na Mokotowie, świetnie zapowiadająca się prawniczka, z prawniczej rodziny. Podczas pandemii: wieczorem alkohol, rano kokaina, żeby się „rozpędzić” do dnia. Pewnego dnia jej małe dziecko wypadło z wózka podczas spaceru. Ktoś zadzwonił po policję. I tak zaczęły się kłopoty. Można powiedzieć, że miała wszystko: pieniądze, karierę, rodzinę, prestiż. Ale to nie uchroniło jej przed nałogiem. To burzy nam cały ten wygodny obrazek, jaki wykształciliśmy sobie w wielkomiejskiej bańce klasy średniej i wyższej. A jednak właśnie takie sytuacje bywają punktem zwrotnym. Bo często dla matek to właśnie dziecko staje się lustrem, w którym mogą się przejrzeć. I to dla nich podejmą decyzję, żeby zawalczyć o trzeźwość. Czasem ta refleksja przyjdzie. A czasem nie zdąży. Z rozmowy z Dorotą Woronowicz wynika, że bardzo często rodziny pijących kobiet nie chcą widzieć problemu – wypierają go. Nawet jeśli ona chce się leczyć, rodzina, mąż nie pozwala lub nie daje wsparcia. Kobieta często musi udowodnić, że naprawdę ma problem. Że ma prawo nie dawać rady. To było dla mnie trudne do przyjęcia, ale moje bohaterki doświadczyły tego na własnej skórze. Spotykały się z niedowierzaniem – zarówno w pracy, jak i w codziennych relacjach. Jedna z nich, już po odbytym leczeniu, zdecydowała się powiedzieć pracodawcy, jak wyglądała jej sytuacja. I usłyszała: „O matko, naprawdę tak miałaś? Przecież wcale nie wyglądałaś.” A to przecież ona zamykała wszystkie firmowe eventy, balując do rana. To ona przychodziła w poniedziałki spóźniona, w ciemnych okularach, albo brała urlop na żądanie. „Nie pomyślelibyśmy.” – usłyszała. I to właśnie pokazuje, jak bardzo my – jako społeczeństwo – nie chcemy widzieć problemu, jak łatwo można się pogubić. Zwłaszcza jeśli ktoś dobrze funkcjonuje na zewnątrz. Na szczęście z twojej książki wynika, że coraz więcej kobiet chce się leczyć. Są nawet grupy, w których większość stanowią kobiety. Dorota Woronowicz, która prowadzi klinikę założoną przez swojego ojca, wybitnego specjalistę w leczeniu uzależnień – mówi, że po raz pierwszy od 30 lat widzi więcej kobiet niż mężczyzn w jednej grupie terapeutycznej. To ogromna zmiana. Oczywiście, nie oznacza to jeszcze trwałego trendu, ale do czasu pandemii kobiety były w takich miejscach rzadkością – jedna na dziesięć uczestników. Czy to może oznaczać, że kobiety częściej się dziś uzależniają? Nie – liczba osób uzależnionych w społeczeństwie pozostaje mniej więcej na tym samym poziomie. Różnica polega na tym, że my – kobiety – wreszcie zaczęłyśmy upominać się o prawo do leczenia. O prawo do pomocy. W książce pada też uwaga, że kobiety niekoniecznie widziały siebie w tym systemie, np. w grupach samopomocowych, gdzie większość stanowili faceci. Znowu wchodzimy na pole stereotypów. Wyobraźmy sobie kobietę – na przykład skrzypaczkę, przedszkolankę albo redaktorkę magazynu kobiecego – która trafia do grupy wsparcia. Siada tam, a wokół niej dziesięciu mężczyzn. Mówi, że ma problem z winem i tabletką nasenną wieczorem. I słyszy: „Co ty wiesz o piciu? Ja od 20 lat piję czystą, zrobiłem tyle głupstw, nie rozmawiam z synem, miałem wypadek samochodowy po pijaku, rozwaliłem życie sobie i innym...”. W takim otoczeniu bardzo trudno jej się przebić przez stereotypowy wizerunek „prawdziwego alkoholika”. Trudno jej poczuć się częścią tej grupy. I mam wrażenie, że kobiety naprawdę musiały wykonać dodatkową pracę, żeby ich głos został w ogóle usłyszany. A przecież mamy w Polsce bardzo solidne podstawy – Marek Kotański i inni prekursorzy zrobili wiele w tym temacie, mamy świetnych specjalistów, darmowy system opieki, co nie jest wcale normą w Europie, a mimo to rozmowa o kobiecej stronie uzależnienia przez lata była nieobecna. Kobiety po prostu bały się tego, co zastaną, jeśli poproszą o pomoc. Do pewnego momentu nawet w materiałach terapeutycznych brakowało żeńskich końcówek. W formularzach, dokumentach – wszystko pisane było pod mężczyzn. Nie było przestrzeni dla kobiet, nie przewidywano ich obecności. Nic więc dziwnego, że nie sięgały po pomoc tak chętnie. Druga sprawa – mężczyzna częściej ma kogoś, kto go namówi na leczenie. Matka, brat, partnerka – ktoś wykona za niego pierwszy krok, zadzwoni, umówi wizytę. Bardzo często to uzależnione partnerki walczą za mężczyznę. Niejednokrotnie przez długie lata. A kobieta? Zostaje z tą decyzją sama. Jest nawet taka statystyka, zacytowana w Twojej książce: że 9 na 10 mężczyzn opuszcza swoje partnerki w takiej sytuacji. A z kolei 9 na 10 kobiet zostaje ze swoimi uzależnionymi partnerami i próbuje im pomóc – za nich i z nimi. Pierwsza myśl, jaka przychodzi do głowy, to złość na mężczyzn, że zostawiają partnerki w kryzysie. Ale tu warto się zatrzymać. Specjaliści mówią, że decyzję o wyjściu z nałogu podejmuje się wtedy, gdy straty są większe niż zyski. A więc być może im szybciej bliscy podejmą decyzję, żeby nie brać udziału we współuzależnieniu, tym szybciej osoba skonfrontuje się z prawdą o sobie. Jednak nie jestem specjalistką, nie można moich rozmyślań traktować jak skuteczne zalecenie. Jedna z bohaterek książki wyznała po latach, że najbardziej jest wdzięczna byłemu chłopakowi, że nazwał rzeczy po imieniu i odszedł, kiedy liczne prośby o to, żeby przestała pić, nic nie dawały. Wtedy uważała, że to on ma problem – przecież ona jest światową dyplomatką, pije wyłącznie najlepsze wina, bierze leki, bo robi karierę. Po latach trzeźwości doceniła, że znalazł się ktoś, kto miał odwagę wytrącić ją z tego mechanizmu wyparcia. Powody dla podejmowania terapii są różne, tak samo jak przyczyny wejścia w nałóg. Ale najważniejsze, że widać tu pozytywną tendencję i być może coraz więcej Polek zerwie ze wstydem i poprosi o pomoc.
Czy można nauczyć się myśleć pozytywnie? Tak – i to wcale nie jest naiwne
Negatywne myślenie potrafi zdominować codzienność – ale można to zmienić. Dowiedz się, jak myśleć pozytywnie, bez udawania, że życie jest idealne. Oto proste sposoby, które naprawdę działają.
Spis treści: Dlaczego warto wiedzieć, jak myśleć pozytywnie? Czy każdy może nauczyć się, jak myśleć pozytywnie? Jak myśleć pozytywnie? 7 praktycznych sposobów, które działają Toksyczna pozytywność vs prawdziwe pozytywne myślenie Czy zdarza Ci się myśleć pesymistycznie, zakładać najgorsze scenariusze lub martwić na zapas? Nie jesteś sam/a – wielu z nas ma skłonność do negatywnego myślenia, zwłaszcza gdy życie rzuca nam wyzwania. Dobra wiadomość jest taka, że pozytywne myślenie można w sobie wypracować. To nie oznacza ignorowania problemów ani bycia naiwnym wiecznym optymistą za wszelką cenę. Chodzi o zmianę perspektywy na taką, która pozwala lepiej radzić sobie z trudnościami i czerpać więcej radości z codzienności. Jak myśleć pozytywnie na co dzień? Dlaczego warto wiedzieć, jak myśleć pozytywnie? Nasze myśli wpływają na emocje, decyzje i zachowanie. Gdy dominują negatywne przekonania (np. „na pewno mi się nie uda”, „jestem do niczego”), łatwo popaść w zniechęcenie, stres czy nawet obniżony nastrój. Pozytywne myślenie to podejście, które koncentruje się na poszukiwaniu rozwiązań zamiast pogrążania się w problemach. Nie oznacza to, że problemy znikną jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki – ale zmiana nastawienia pomaga je skuteczniej rozwiązywać. Badania psychologiczne sugerują, że osoby o bardziej optymistycznym nastawieniu cieszą się lepszym zdrowiem i relacjami społecznymi. Pozytywne myślenie wiąże się m.in. z niższym poziomem stresu, większą odpornością psychiczną i wyższą motywacją do działania. Gdy wierzysz, że możesz odnieść sukces lub poradzić sobie z wyzwaniem, zwiększasz swoje szanse, że tak się stanie – częściowo dlatego, że podejmujesz wtedy więcej aktywnych działań. Krótko mówiąc, nasz mindset ma znaczenie! Czy każdy może nauczyć się, jak myśleć pozytywnie? Tak, pozytywne nastawienie to umiejętność, którą można ćwiczyć jak mięsień. Być może znasz osoby, które wydają się z natury pogodne i zawsze dostrzegają jasną stronę życia. To prawda, że temperament w pewnym stopniu wpływa na naszą skłonność do optymizmu, ale w dużej mierze pozytywne myślenie jest kwestią wyboru i praktyki. Oznacza to pracę nad swoimi nawykami myślowymi – świadome zatrzymywanie negatywnych spirali myśli i kierowanie uwagi na aspekty wspierające. Na początku może to wymagać wysiłku. Nasz mózg przez lata przyzwyczajony do narzekania czy zamartwiania się nie zmieni toru w jedną noc. Jednak z czasem, dzięki regularnym ćwiczeniom mentalnym, pozytywne myślenie może stać się bardziej naturalne. Psychologowie radzą, by dać sobie co najmniej kilka tygodni konsekwentnej praktyki, aby zauważyć pierwsze zmiany w swoim nastawieniu. Jak myśleć pozytywnie? 7 praktycznych sposobów, które działają Oto kilka sprawdzonych metod, które pomogą Ci rozwijać bardziej pozytywne myślenie na co dzień. Wypróbuj te techniki i wybierz te, które najlepiej do Ciebie pasują: Trenuj wdzięczność każdego dnia. Skieruj uwagę na to, co dobre. Na koniec dnia pomyśl (lub zapisz w dzienniku) o trzech rzeczach, za które jesteś wdzięczny/a – nawet drobiazgach, jak smaczna kawa czy uśmiech dziecka. Praktyka wdzięczności pomaga przekierować umysł z braków na obfitość. Zamieniaj negatywne myśli na pozytywne afirmacje. Gdy przyłapujesz się na myśli „nie dam rady”, zatrzymaj się i świadomie przekształć ją w bardziej wspierającą, ale realistyczną myśl, np. „przygotuję się najlepiej jak potrafię i spróbuję – to wystarczy”. Możesz też korzystać z afirmacji, czyli pozytywnych zdań, które dodają otuchy, np. „Jestem kompetentny i poradzę sobie z tym zadaniem”). Otaczaj się pozytywnymi ludźmi. Nastrój i podejście są zaraźliwe. Spędzaj więcej czasu z osobami, które wspierają Cię, dodają energii i wierzą w Ciebie. Unikaj (na ile to możliwe) towarzystwa chronicznych malkontentów, którzy widzą tylko ciemne barwy – ich negatywizm może udzielać się także Tobie. Konsumuj budujące treści. Zamiast pogrążać się w ponurych wiadomościach czy kolejnych narzekaniach w mediach społecznościowych, świadomie wybieraj treści, które Cię inspirują. Mogą to być książki o rozwoju osobistym, podcasty z pozytywnym przesłaniem, motywujące cytaty czy chociażby filmy i muzyka poprawiające humor. Ćwicz uważność (mindfulness) i medytację. Badania pokazują, że regularna medytacja potrafi przeorganizować struktury mózgu odpowiedzialne za nastrój. Już kilka minut dziennie spędzonych na spokojnym oddychaniu i obserwacji myśli może pomóc Ci nabrać dystansu do negatywnych myśli. Uważność uczy przeżywania chwili obecnej bez oceniania – dzięki temu łatwiej zauważyć drobne pozytywy tu i teraz. Dbaj o ciało, to wpływa na umysł. Zdrowa dieta, ruch fizyczny i odpowiednia ilość snu potrafią zdziałać cuda dla naszego samopoczucia. Hormony szczęścia (endorfiny) uwalniane podczas ćwiczeń fizycznych czy chociażby energicznego spaceru skutecznie poprawiają nastrój i dodają optymizmu. Z kolei przemęczenie i zaniedbanie zdrowia często idą w parze z przygnębieniem i negatywnym patrzeniem na świat. Praktykuj życzliwość i pomagaj innym. Paradoksalnie, jednym z najlepszych sposobów na poprawę własnego nastawienia jest zrobienie czegoś dobrego dla drugiej osoby. Wolontariat, drobne akty dobroci na co dzień czy okazywanie wsparcia bliskim powodują, że czujemy się potrzebni i wartościowi, co wzmacnia pozytywne myślenie o sobie i świecie. Toksyczna pozytywność vs prawdziwe pozytywne myślenie W dążeniu do bardziej pozytywnego myślenia warto zachować zdrowy rozsądek. Toksyczna pozytywność to postawa, w której za wszelką cenę wypieramy negatywne emocje i problemy, udając, że „wszystko jest super” nawet gdy tak nie jest. Nie o to chodzi – negatywne emocje są naturalną częścią życia i również są nam potrzebne (np. smutek pozwala przeżyć stratę, złość sygnalizuje naruszenie granic). Kluczem jest równowaga: uznawanie tych emocji, ale nie pozwalanie im przejąć kontroli nad naszym życiem i myśleniem. Pozytywne myślenie to sztuka znajdowania światła w tunelu, a nie zaprzeczania, że tunel bywa ciemny. Gdy dopadają Cię trudne chwile, podejdź do siebie z wyrozumiałością. Zadaj sobie pytanie: „Co mogę z tym zrobić? Czego mnie to uczy? Jak mogę spojrzeć na tę sytuację inaczej?” – to właśnie pozytywne podejście. Na koniec pamiętaj, że zmiana sposobu myślenia to proces. Nie obwiniaj się, gdy złapiesz się na starych nawykach narzekania czy czarnowidztwa – to zdarza się każdemu. Ważne, by zaobserwować te momenty i potraktować je jako przypomnienie, by wrócić na pozytywny tor. Z czasem zauważysz, że coraz szybciej wychodzisz z dołka, a optymistyczne podejście przychodzi Ci z większą łatwością. Myślenie pozytywne nie oznacza, że życie będzie bezproblemowe. Oznacza jednak, że niezależnie od okoliczności Ty masz narzędzia, by szukać rozwiązań, nadziei i małych radości. A to wielka moc, która potrafi uczynić codzienność piękniejszą. Zacznij od małego kroku – może już dziś wymienisz jedną negatywną myśl na pozytywną? Twoja przyszła, szczęśliwsza wersja siebie na pewno będzie Ci za to wdzięczna.