„Chcę, żeby ludzie znaleźli w mojej muzyce coś swojego” Asaf Avidan o albumie „Unfurl” [WYWIAD]
Asaf Avidan — artysta o jednym z najbardziej rozpoznawalnych i przeszywających głosów współczesnej sceny — powraca do Polski na dwa wyjątkowe koncerty. Wystąpi 1 grudnia w warszawskiej Progresji oraz 2 grudnia w gdańskim Starym Maneżu. To szczególny moment: po trzech latach Avidan rusza w trasę z pełnym zespołem, prezentując premierowy materiał.
Pod koniec maja fani usłyszeli nowy singiel Asafa Avidana „The Call Of The Flow”, nagrany w legendarnym Miraval Studios i wzbogacony o pełną orkiestrę. Utwór łączy elegancję dawnych lat z nowoczesną dramaturgią — melancholia tańczy tu z nadzieją niczym w czarno-białym filmie z połowy XX wieku, gdzieś w paryskiej kawiarni. Powrót do klasycznego nastroju, spleciony z energią współczesności w albumie „Unfurl” otwiera nowy rozdział w twórczości Avidana. Pytamy artystę o jego inspiracje, proces twórczy i zmiany, jakie zaszły w jego muzyce (i nie tylko) na przestrzeni ostatnich lat. Gabi Trojanowska, ELLE.pl: Zacznijmy od singla „The Call of the Flow”. Nagrywałeś go z pełną orkiestrą. Jak wyglądało to doświadczenie – zarówno emocjonalnie, jak i technicznie? Asaf Avidan: Cały album nagrywaliśmy z pełną orkiestrą, głównie w reaktywowanym przez Brada Pitta Miraval Studios. To miejsce ma niezwykłą aurę i historię. Kontrast z „Anagnorisis” był ogromny — tamten album powstawał w pandemii, w małych, prywatnych przestrzeniach, tworzyłem go praktycznie samodzielnie. Tutaj byłem otoczony dziesiątkami muzyków, techników i aranżerów. Mam precyzyjną wizję, zawsze przygotowuję szczegółowe dema, ale gdy tyle osób wnosi siebie, zaczynasz dyrygować nie tylko orkiestrą, lecz całym ludzkim żywiołem. Bywa to trudne — czasem marzysz o samotności małego studia — ale są momenty, kiedy wszystko się łączy: energia, osobowości, niedoskonałości. Wtedy dzieje się coś głęboko ludzkiego. To doświadczenie nie było ani „świetne”, ani „złe” — było pełnym spektrum emocji. Jakich reakcji oczekiwałeś przy premierze „Unfurl”? Nie miałem już oczekiwań (śmiech). Chciałem jedynie, żeby ludzie znaleźli w mojej muzyce coś swojego. „Unfurl” powstawał długo — właściwie od czasów „Anagnorisis”. Każdy mój album to kolejna wyprawa w głąb siebie, archeologia wewnętrznych warstw. Wierzę, że im bardziej schodzisz w głąb, tym bardziej dotykasz tego, co uniwersalne... ...czegoś wspólnego wszystkim, choć trudnego do nazwania? Tak. Na dnie jest strach — przed końcem, przed nieznanym — i jednocześnie pragnienie, by to zrozumieć. Na „Anagnorisis” dotarłem do miejsca, które było niemal fizycznym doświadczeniem: lęku, pustki, rozpadu i przebudowy tożsamości. Chciałem tam wrócić. Próbowałem wszystkiego: Junga, medytacji, dziennika, godzin nad oceanem. Nic nie działało. Miałem poczucie, że już niczego nie napiszę. Co ostatecznie to zmieniło? Zbieg okoliczności. Po koncercie w Paryżu pojawił się Brad Pitt. Jego dom był niedaleko mojego. Zaprosił mnie do Miraval Studios. Odpowiedziałem, że nie mam żadnych piosenek, a on stwierdził: „To właśnie dlatego powinieneś przyjechać”. Kilka tygodni później byłem tam sam, z gitarą. Zostawili mnie w willi na odludziu. Cisza, zmieniający się krajobraz, brak presji. I nagle piosenki zaczęły się pojawiać. Jakby wróciło coś we mnie uśpione. To było jak odblokowanie wewnętrznego strumienia. Co tam odkryłeś? Poczucie jednoczesnego rozszerzania się na zewnątrz i zanurzania wewnątrz. Zastanawiałem się, gdzie kończę się „ja”, a zaczyna świat. Czy mogę odpuścić strukturę własnej tożsamości? Album wyrósł z napięcia między czymś nieskończonym a kruchością człowieka. I z tego, jak próbujemy odnaleźć się w tym paradoksie. Brzmi to jak lekcja odpuszczania kontroli. Tak. Po czterech latach blokady napisałem album w dwa tygodnie. Może był to finał długiego procesu — nie wiem. Cohen powiedział: „Gdybym wiedział, skąd przychodzą piosenki, chodziłbym tam częściej”. Możesz tylko przygotować się na moment, kiedy coś wypływa z podziemnego strumienia. Reszta jest tajemnicą. Czy jest jeden utwór, który szczególnie definiuje dla Ciebie album „Unfurl”? „I Don’t Know When, I Don’t Know How, I Don’t Know Why”. Umieściłem go jako pierwszy, bo zawiera cały chaos i odbudowę tożsamości. Najbardziej porusza mnie linia: „Nie umrę, nie umrę — wciąż żyję.” To nie jest optymizm. To uznanie, że śmierć jest jedyną rzeczą poza naszą kontrolą. Wszystko się kończy — my, nasze relacje, nasze opowieści. Nie jest to nihilizm — raczej świadomość, że w przemijalności jest godność i piękno. A jednak wszyscy próbujemy kurczowo trzymać się struktur... Tak — religie, ideologie, narody, różne „-izmy” są próbą uporządkowania chaosu. Często jednak prowadzą do cierpienia. Pytam siebie: czy mogę odpuścić pragnienie kontroli i przyjąć kruchość? I czy mogę w tym wszystkim pozwolić sobie na zachwyt, radość, miłość, nie zamykając ich w formy? Przejdźmy do trasy. Czego mogą spodziewać się fani? Nie jedziemy z orkiestrą — to niemożliwe logistycznie. Gramy w pięcioosobowym składzie, ale to nowa, pełna energii konstrukcja. Po dwóch latach solowych występów mogę znowu poruszać się po scenie, używać ciała. Koncerty są intensywne. Często mówię, że to wspólna praca. Ja gram, ale każdy w publiczności wykonuje swoją wewnętrzną podróż — odsuwa warstwy obronne, konfrontuje się ze sobą. Moim zadaniem jest stworzenie atmosfery, w której to stanie się możliwe. I wreszcie — teledyski. Twój świat wizualny zawsze ma klimat noir. Co tym razem było inspiracją? Ogromną inspiracją był Bernard Herrmann i kino Hitchcocka. „Unfurl” jest skonstruowany jak psychologiczny thriller z lat 40. i 50. W teledyskach sięgamy po noir, ale też po wczesny technikolor z „Vertigo”, „The Birds” czy „North by Northwest”. Fascynuje mnie przestrzeń między świadomością a podświadomością — stan, w którym nie wiesz, co jest realne, a co śnione. Freud nazywał to efektem doppelgängera. Stąd „Mężczyzna bez Imienia” — postać, która pojawia się od dawna w mojej pracy. Jest jak aktor z filmu, którego nigdy nie nakręcono. W klipach przechodzimy przez różne warstwy: plan filmowy, garderobę, sceny prawdopodobnie wyobrażone. Maski, przenikanie rzeczywistości, brak pewności, co jest prawdą — to był nasz cel. Chcieliśmy stworzyć świat złożony z wielu przenikających się poziomów, w którym żadna warstwa nie jest bardziej „prawdziwa” niż inne. Asaf Avidan to wokalista i autor piosenek o charakterystycznym, niepodrabialnym głosie, od lat mieszkający we Francji. Rozpoznawalność przyniósł mu zespół Asaf Avidan & the Mojos, z którym wydał trzy albumy, w tym złoty w Izraelu „The Reckoning”. Globalny sukces zdobył remix „One Day / Reckoning Song” autorstwa Wankelmuta, nagrodzony złotem i platyną w wielu krajach. Od 2012 roku Avidan prowadzi karierę solową, wydając m.in. „Different Pulses” (platyna we Francji), „Gold Shadow” (złoto) oraz „The Study on Falling”. Jego muzyka łączy emocjonalny minimalizm, poetyckie teksty i unikalny wokal, porównywany do Janis Joplin, Jeffa Buckleya czy Niny Simone. W 2023 roku, wspólnie z Cateriną Rinaldi, założył Different Pulses Sanctuary — miejsce dające bezpieczny dom zwierzętom porzuconym lub odebranym z hodowli. Sanktuarium działa jako przestrzeń, w której „miłość jest kluczem”, a wspierający mogą dołączyć do programu Sanctuary Family Kit.
„W czasach przesytu prostota jest najważniejsza”: Mateusz Stasikowski o nowoczesnej polskiej kuchni i świątecznych inspiracjach
W odrestaurowanej lubelskiej kamienicy powstał BIBOSZ — miejsce, które łączy biesiadowanie, lokalne produkty i kuchnię pełną emocji. Jego twórca opowiada o prostocie jako przyszłości gastronomii, trendach na 2026 rok, świątecznych smakach oraz o tym, dlaczego polska scena kulinarna rozwija się dziś szybciej niż kiedykolwiek.
BIBOSZ — zgodnie ze słownikiem języka polskiego — to amator dobrego jedzenia i wesołego towarzystwa. Pomysł na BIBOSZA powstał ponad pięć lat temu z potrzeby stworzenia miejsca przyjaznego spotkaniom z przyjaciółmi, z potrzeby biesiadowania przy dobrej kuchni: z rożna, rotisserii, pieca do pizzy, a także z dużym ogrodem. Takie miejsce powstało w samym sercu Lublina — w zabytkowej kamienicy z ciekawą historią. Lokal działa na dwóch poziomach. Parter to kuchnia z piecem, rożnem i salą z dużym stołem oraz barem piwnym. Na pierwszym piętrze znajduje się cocktail bar, wykorzystywany również na czwartkowe koncerty jazzowe, oraz VIP room z dużym stołem dla 14 osób. W planach mamy uruchomienie dziewięciu pokoi noclegowych na poddaszu. Atmosferę BIBOSZA tworzą także potańcówki, kino letnie czy koncerty w ogrodzie, gdzie w minionym sezonie zagrały m.in. OMASTA i Brass Federacja. Co o klimacie BIBOSZA i przyszłości polskiej kuchni mówi szef kuchni lubelskiego lokalu, Mateusz Stasikowski? ELLE: Jak opisałby Pan filozofię swojej kuchni? Co jest w niej najważniejsze: technika, produkt czy emocje? Mateusz Stasikowski: Filozofia mojej kuchni opiera się przede wszystkim na sezonowości oraz emocjach — tych, które wywołują wspomnienia z podróży czy wakacji. Produkt jest równie ważny; praca na składnikach najwyższej jakości wymaga uwagi i umiejętności wydobycia z nich głębi smaku. Stosuję proste techniki inspirowane kuchnią tradycyjną, ale czasem sięgam po nowoczesne metody, jak sous vide. Staram się wykorzystywać produkt w całości — less waste. Jak wygląda proces tworzenia nowego menu? Pomysły na nowe dania najczęściej przychodzą mi do głowy podczas treningu — na rowerze lub w trakcie biegania. To zazwyczaj szkic dania. Inspiracją są doświadczenia wyniesione ze współpracy ze znakomitymi szefami kuchni. Menu opieram na sezonowości oraz dostępności wybranych produktów. Tworzę je z myślą o naszych gościach, ich potrzebach i upodobaniach. Inspiruję się także książkami kulinarnymi z okresu międzywojnia, tradycyjną kuchnią francuską oraz brytyjskimi pubami. Jakie trendy kulinarne będą dominować w 2026 roku? Uważam, że będą kontynuacją trendów z 2025 roku: dania składające się z 3–4 składników, oparte na lokalnych produktach, less waste — pełne wykorzystanie całego produktu, np. ryby, rosnące znaczenie lokalności i zakupów od małych producentów, łączenie kuchni tradycyjnej z azjatycką oraz powrót do korzeni kuchni polskiej, duży powrót do comfort food — prawdziwego jedzenia bez zbędnych ozdobników. Czy rośnie popularność zrównoważonej kuchni i lokalnych produktów? Tak. Szefowie kuchni coraz częściej odwołują się do lokalnej tożsamości, wplatając regionalne produkty w swoje dania. Goście również zwracają większą uwagę na pochodzenie składników, sposób ich uprawy czy hodowli. Lokalne produkty szybciej do nas trafiają, są świeższe i nie wymagają zabezpieczania na długi transport. Jakie smaki lub składniki mogą stać się hitami kulinarnymi w 2026 roku? Z pewnością rokitnik — superfood o kwaśno-cierpkim smaku i wysokiej zawartości witaminy C. Myślę też, że na nasze stoły wróci tzw. piąta ćwiartka, czyli podroby. Coraz więcej gości docenia dania z ich wykorzystaniem. Jak technologia wpływa dziś na kuchnię? Czy jest w niej miejsce dla AI? Technologia ułatwia i skraca czas przygotowywania dań — powstają nowe urządzenia i rozwiązania. Jednak żadna maszyna nie zastąpi kreatywnego szefa kuchni czy doświadczonego kucharza. Technologia może nas wspierać, ale nie może być fundamentem całego procesu. Jak postrzega Pan polską kuchnię bożonarodzeniową? Najbardziej cenię tradycję — sposób, w jaki nasze babcie przygotowywały święta, gwar w kuchni podczas gotowania. Uważam, że na nasze stoły powinny wrócić ryby słodkowodne i dziczyzna. Dania powinny być proste, oparte na jakości produktu: rybach, grzybach, kapuście kiszonej. W czasach przesytu to właśnie prostota jest najważniejsza. Polska kuchnia bożonarodzeniowa to również regionalność: zupa migdałowa na Mazowszu, zupa z wędzonych śliwek na Kujawach, kluski z makiem na Lubelszczyźnie. Odświeżenia wymagają nie tyle potrawy, co ich ilości — by nic się nie marnowało. Jak połączyć tradycję z nowoczesnością w świątecznym gotowaniu? Święta to przede wszystkim wspólne przebywanie w kuchni. Polacy są tradycjonalistami — opieramy święta na wspomnieniach z dzieciństwa. Tradycja to nie lista obowiązkowych potraw, lecz atmosfera, zapachy i symbolika. Nowoczesność może ją wzmacniać, sprawiając, że potrawy będą: lżejsze, lepiej zbalansowane, bardziej estetyczne, a jednocześnie wierne korzeniom. Jakie smaki kojarzą się Panu najbardziej ze świętami? Pasztety mojej mamy — przygotowywane z kilku rodzajów mięsa — oraz piernik, którego ciasto dojrzewało kilka tygodni i było pełne bakalii. Jakie są plany rozwoju restauracji BIBOSZ? W restauracji stale dużo się dzieje — zmienia się karta wraz z sezonami. Ruszamy z pop-upami z innymi szefami kuchni z całej Polski i zagranicy. Rozpoczynamy również cykl warsztatów kulinarnych, na które jest coraz większe zapotrzebowanie. A jak widzi Pan przyszłość polskiej gastronomii? Polska gastronomia rozwija się bardzo dynamicznie. Przybywa restauracji wyróżnionych przez przewodnik Michelin, a coraz więcej osób traktuje pracę w kuchni jako świadomie wybraną ścieżkę zawodową. Wyjazdy na staże zagraniczne, zdobywanie doświadczenia i przenoszenie go na polski grunt sprawiają, że branża rozwija się szybko i profesjonalnie.
„Język potrafi zmieniać nasze myślenie o sobie”. Joanna Flis o książce „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” [WYWIAD]
„Kiedy myślimy: otaczają mnie sami toksyczni ludzie, zamykamy się na inne perspektywy. Taka narracja zubaża, bo skupiamy się tylko na potwierdzaniu własnych przekonań. Dlatego dobra opowieść o życiu to ta, w której mieszczą się różne punkty widzenia” – podkreśla psycholożka.
Gabi Trojanowska, ELLE.pl: W najnowszej książce, „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” porusza Pani kwestię narracji, jaką budujemy wokół swojego życia. W jednym z ostatnich wpisów na Instagramie napisała Pani z kolei: „Ludzie nie zazdroszczą innym ich życia, zazdroszczą im tego, jak to życie potrafią opowiadać”. Dlaczego tak mamy? Joanna Flis: Fascynujące życie to takie, któremu potrafimy nadać sens — w którym nawet trudne doświadczenia nas ubogacają i rozwijają. Ale tak naprawdę nie ma idealnych życiorysów. Każdemu z nas przydarzają się różne rzeczy, a to, jak je opowiemy, zależy już tylko od nas. Są ludzie, którzy odkryli, że mogą być narratorami własnej historii – zwracają uwagę na to, co wartościowe, nadają sens wydarzeniom, wyciągają wnioski. I właśnie dlatego ich słuchamy z podziwem. Odkryli moc opowieści. Większość z nas pozwala, by nasze historie opowiadali inni. Tworzymy je z fragmentów wspomnień, z cudzych słów: a przecież to my możemy je kształtować. Nie zazdrościmy ludziom ich biografii, tylko tego, jak potrafią o niej mówić. Bo nikt nie chciałby przeżyć dwudziestu lat uzależnienia — ale każdy chciałby umieć opowiedzieć o tym w sposób, który daje siłę. To właśnie sztuka — nie sztuczka — umieć tak opowiadać o swoim życiu, by widzieć w nim wartość i sens. Czasem więc najbardziej fascynujące życia to po prostu... najbardziej fascynujące opowieści o nich. W jednym z odcinków podcastu „Madame Monday — po dorosłemu” mówiła Pani z kolei o tym, jak trudno jest po prostu żyć zwyczajnie. Czy nie jest tak, że tworzymy sobie różne historie — o pracy, partnerze, życiu, które „powinno wyglądać inaczej” — żeby uciec od codzienności? I czy przez to nie tracimy kontaktu z tym, co jest tu i teraz, wchodząc w rolę ofiary, która wierzy, że świat sprzysiągł się przeciwko niej? Kiedy myślimy: „otaczają mnie sami toksyczni ludzie”, zamykamy się na inne perspektywy. Taka narracja zubaża, bo skupiamy się tylko na potwierdzaniu własnych przekonań. Dlatego dobra opowieść o życiu to ta, w której mieszczą się różne punkty widzenia. Żyjemy w świecie, który narzuca nam wizję „ciekawego życia” — pełnego podróży, sukcesów i przygód. A przecież można w fascynujący sposób opowiadać także o zwyczajności. Często zazdrościmy innym nie samego życia, tylko sposobu, w jaki o nim mówią. Bo odkrywamy, że to nie miejsce — Bali czy dom pod miastem — czyni życie wyjątkowym, ale to, jak o nim opowiadamy. Z jakimi narracjami spotyka się Pani najczęściej w swojej praktyce terapeutycznej? Czy dominują te „pozytywne” czy „negatywne” opowieści? Zawsze przyglądam się temu uważnie, bo dopiero wtedy można zacząć pytać o wyjątki: Czy naprawdę zawsze tak było? Czy są momenty, które pokazują coś innego? To właśnie początek właściwej pracy — poszerzania opowieści i wychodzenia poza schemat. Wielu ludzi nosi w sobie przekonanie: „Jestem ofiarą”, „Mam pecha”, „Spotykam tylko niedostępnych emocjonalnie mężczyzn”: a często to my sami tworzymy te historie. Interpretujemy cudze zachowania przez pryzmat własnych lęków. Dopóki wierzymy w taką narrację, dopasowujemy do niej każdą sytuację. Kiedy uświadomimy sobie, że to my ją tworzymy — to może być prawdziwy game changer. A jaką rolę w tym wszystkim odgrywa język, którego używamy? Przychodzi mi do głowy trochę już wyświechtany przykład — słowa „zawsze” i „nigdy”. Czy są jeszcze inne zwroty, które Pani zauważa w tym, jak o sobie opowiadamy? Coraz częściej zamiast mówić o sobie — etykietujemy się. Kiedyś ludzie określali się surowo: „Jestem głupia”, „Bez nadziei”. Dziś robimy to językiem terapii: „Mam ADHD”, „Jestem w spektrum”, „To narcyz”. To pewien skrót myślowy, ale też pułapka. Bo kiedy nie mówimy o emocjach i potrzebach, a tylko o diagnozach, sprowadzamy siebie do kategorii medycznych. Język terapii potrafi nas ograniczyć — zamiast mówić wprost, co czujemy, szukamy fachowych określeń. Tymczasem język może poszerzać nasze myślenie o sobie albo je zawężać. Tak jak słowo „czułość”, które Olga Tokarczuk przywróciła do powszechnego użytku — otworzyło wielu ludzi na refleksję nad sobą. Dziś jednak język znowu się zamyka. Zaczynamy mówić o sobie mechanicznie, przez pryzmat etykiet, a to utrudnia prawdziwe poznanie — siebie i innych. Często wydaje się, że jesteśmy bardzo świadomi, mamy o sobie samych dużą wiedzę. Tymczasem te definicje też potrafią być ramą, ograniczeniem — to naprawdę daje do myślenia. Nie chcemy być oceniani przez pryzmat płci czy stereotypów, a jednocześnie coraz częściej sami zamykamy się w diagnostycznych etykietach. Gdy mówię: „Jestem w spektrum”, „Jestem DDA”, sprowadzam siebie do jednej kategorii, choć jestem kimś znacznie więcej — człowiekiem z marzeniami, planami, doświadczeniem. Język ma ogromną moc. Terapeuta narracyjny zachęca, by mówić o sobie szeroko, bogato, bez ramek. Tymczasem dziś wiele osób upraszcza swoją opowieść, jakby bało się własnej złożoności. Powiedziała Pani sporo o tym, co nas blokuje przed autentycznością i przed opowiadaniem swojej historii w sposób szeroki, prawdziwy i otwarty. Czym właściwie jest terapia narracyjna, o której pisze Pani w książce „To samo, ale inaczej (…)” i co oznacza „opowiadanie siebie na nowo”? Każdy z nas ma jakąś wiedzę o sobie. I ta wiedza stanowi podstawę naszej tożsamości. Dzięki niej możemy odpowiedzieć sobie na pytania: Kim jestem? Jakie mam możliwości, zasoby i ograniczenia? Dokąd zmierzam? O czym marzę? Terapia narracyjna polega na tym, by przyjrzeć się temu, jak o sobie opowiadamy — które elementy tej historii są naprawdę nasze, a które zostały nam narzucone przez innych. Uświadomienie sobie tego to pierwszy krok do zmiany sposobu, w jaki siebie postrzegamy. A w Polsce trochę tego brakuje. Bo nie wolno się przechwalać. Bo „nie wypada”. Bo mamy być skromni, pokorni, krytyczni wobec siebie. I przez to większość z nas ma opowieść o sobie opartą na rozliczaniu, na wyliczaniu wad, na poczuciu, że „jestem gorsza”, że „mogłabym być lepsza”. Terapia narracyjna pozwala to zobaczyć i pracować dokładnie w tym miejscu, od którego zależy, co o sobie myślimy i jak siebie traktujemy. Dlatego jest tak skuteczna — i tak dostępna dla każdego. W książce zamieściła Pani ćwiczenia. Czy mogą one zastąpić terapię, czy raczej ją uzupełnić? A może czasem wystarczy zwykła rozmowa lub impuls do zmiany, by coś w nas się poruszyło? To zależy od tego, jak głęboko chcemy pracować. Jeśli mierzymy się z trudnymi emocjami czy zaburzeniami, potrzebny jest terapeuta. Ale jeśli po prostu chcemy lepiej rozumieć własne opowieści i nauczyć się mówić o sobie z większym szacunkiem — książka w zupełności wystarczy. Czasem wystarczy też jedno zdanie od kogoś: „Jesteś empatyczna” — i nagle zaczynamy to w sobie zauważać. Tak działa język: potrafi zmieniać nasze myślenie o sobie. W gruncie rzeczy codziennie opowiadamy siebie na nowo. Terapia narracyjna polega na tym, by robić to świadomie — dostrzegać to, co w nas dobre, i uczyć się patrzeć na siebie łagodniej. W poprzedniej książce „Gry rodzinne. Jak myślenie systemowe może uratować Ciebie, Twoją rodzinę i świat”, pisała Pani o tym, jak pewne schematy w relacjach potrafią ograniczać naszą indywidualność i wpływać na to, jak o sobie myślimy. Czy opowiadanie siebie na nowo może być sposobem, by te gry zakończyć? To są rzeczy bardzo ze sobą powiązane. Jedna i druga metoda wywodzi się z terapii systemowej. W „Grach rodzinnych (…)” kluczowa była umiejętność nieprzyjmowania „zaproszeń i delegacji” rodzinnych. Rodzina — często nieświadomie — „zaprasza” nas do pozostania w starej roli. Do trwania w opowieści, w której już nas osadziła. Odzyskiwanie władzy nad tą opowieścią to właśnie moment, w którym przestajemy przyjmować te zaproszenia. To są fragmenty narracji, w których to my decydujemy, jak będziemy o sobie myśleć. Bo przecież rodzina również „zaprasza” nas do określonego myślenia o sobie. Duża część naszej opowieści o nas samych pochodzi z dzieciństwa — od osób, które były nam najbliższe. Czasem to rodzeństwo opowiadało nas w pewien sposób. Wiele osób mówi mi: „To od siostry w kółko słyszałam, że jestem rozkapryszonym bachorem”. I potem ktoś żyje z tym „rozkapryszonym bachorem” w sobie przez czterdzieści lat. Zastanawia się: czy ja naprawdę jestem rozkapryszona, czy nie? czy mogę się sprzeciwić? czy mam prawo zawalczyć o swoje? W terapii narracyjnej przychodzi moment, w którym można tę „nitkę rozkapryszonego bachora” po prostu oddać siostrze — i wyrzucić z worka pod tytułem wiedza o sobie. Powoli zbliża się Boże Narodzenie, zaczynamy szukać prezentów dla bliskich — czy książka „To samo, ale inaczej (...)” może być dobrym prezentem pod choinkę? I jeśli tak, to dla kogo? Myślę, że ta książka jest dla każdego — i dla osób w średnim wieku, i dla młodszych, którzy dopiero zaczynają świadomie opowiadać siebie. Dla tych, którzy chcą się uwolnić od narracji, które uwewnętrznili w procesie dorastania czy dojrzewania. Starałam się napisać „To samo, ale inaczej (…)” w sposób przystępny i zrozumiały. To niekoniecznie jest lektura „od deski do deski” — można wracać do wybranych fragmentów, wybierać konkretne ćwiczenia. Chciałam, by to narzędzie było naprawdę dla wszystkich: i chyba się to udało. Najnowsza książka Joanny Flis „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” ukazała się nakładem wyd. „Agora” 12 listopada 2025 roku. JOANNA FLIS jest psycholożką, certyfikowaną psychoterapeutką uzależnień i współuzależnienia, psychoterapeutką systemową w procesie certyfikacji. Autorka książek: „Współuzależnieni. Jak zatroszczyć się o siebie i budować zdrowe relacje z osobami uzależnionymi”, „Co ze mną nie tak? O życiu w dysfunkcyjnym domu, środowisku, w Polsce i o tym, jak sobie z tym (nie) radzimy”, „Madame Monday. Po dorosłemu” oraz „Gry rodzinne. Jak myślenie systemowe może uratować ciebie, twoją rodzinę i świat”. Mówczyni TEDx. Autorka podcastu „Madame Monday – po dorosłemu”. Zaangażowana jest w projekt Młode Głowy realizowany przez Fundację Unaweza Martyny Wojciechowskiej.
Mery Spolsky: „Kocham Polskę w sposób niedoskonały, ale to nie umniejsza tej miłości” [WYWIAD]
Właśnie ukazał się najnowszy album wokalistki o tytule „KOCHAM POLSKĘ”. Z Mery Spolsky rozmawiamy o współczesnej definicji patriotyzmu, muzycznych inspiracjach i życiowych zmianach.
Gabi Trojanowska, ELLE.pl: Rozmawiamy równo tydzień przed premierą Twojej najnowszej płyty, „KOCHAM POLSKĘ”, ale dwa utwory z tracklisty są już dostępne w streamingu. Jakie były pierwsze reakcje, komentarze na ich temat? Mery Spolsky: Najbardziej zauważalne jest to, że ludzie czują nowego producenta. Całą płytę stworzyliśmy razem z Michałem FOXEM Królem – współprodukowaliśmy i współkomponowaliśmy. To była duża zmiana dla mnie, bo wcześniej współpracowałam głównie z Noe Coase’em. Myślę, że to efekt nowego miejsca, innej energii, innych rozmów w studiu. Po pierwszych dwóch singlach widać też, że ta płyta będzie bardzo różnorodna. „Marysia Kowalska” to klasyczna piosenka z refrenem, a „Nie ma już PL” jest bardziej performansem, mniej radiowym utworem. Chronologia albumu została tak ułożona, by na koniec zaskoczyć – zakończyć mocnym, „rusko-dyskotekowym” akcentem. Skąd pomysł, by tym razem zająć się tematyką Polski? Twój pseudonim już nieco to sugeruje, ale wcześniejsze płyty nie dotykały patriotyzmu. Myślałam o nowym projekcie już w czasie premiery „EROTIK ERA”. Tamta płyta była efektem dwuletnich obserwacji – moich lęków, dojrzewania, kobiecości. Gdy ją skończyłam, zaczęłam się zastanawiać, dlaczego właściwie tak lubię pisać po polsku, dlaczego nigdy się nie wyprowadziłam, choć miałam ku temu okazje… Przypomniałam sobie, że mój pseudonim – Mery Spolsky – od lat prowokuje pytania: „Jesteś patriotką?”, „O co chodzi z tym ‘Spolsky’?”. Ta flaga trochę już się do mnie „przykleiła”. Co roku też ktoś pytał, czy wystartuję w Eurowizji, bo z takim pseudonimem to byłoby zabawne (śmiech). Pomyślałam, że może właśnie w tej polskości jest temat, którego jeszcze nie eksplorowałam. Polska to moje miejsce – dlatego zostawiłam na boku tematy erotyczne i te dotyczące relacji, które dominowały wcześniej. Jestem teraz w spokojnym związku, w innym momencie życia. Chciałam więc bardziej obserwować niż „wyżywać się” emocjonalnie. Miałaś obawy, mówiąc bliskim o pomyśle na taką płytę? Spotkałaś się z jakąś krytyką? Myślę, że patriotyzm wśród młodych może budzić wstyd, ale z drugiej strony – młodsze pokolenie jest bardzo związane z polską kulturą, słucha polskiego rapu, ma swoich idoli i fascynuje się PRL-em, modą, ludowością. Ta miłość do Polski jest obecna, choć może nastolatkowie nie chcą tego nazywać patriotyzmem. Mój tata uznał to za świetny pomysł, że to dobra okazja, by jeszcze bardziej poznać Polskę. Mój chłopak, Mateusz Golis, który współpracuje ze mną przy tym projekcie (jest autorem zdjęć, okładki i reżyserem klipów), też od razu się zaangażował. Pamiętam, jak podczas wakacji w Egipcie rozmawialiśmy o projekcie – wtedy, na wczasach all inclusive, to było „totalnie polskie” (śmiech). Tak zaczęliśmy szkicować tekst do „Ruskiego Disko”. To też bardzo polski kontekst… Tak, to „klasyczny” polski obrazek – Polak w Egipcie, który musi mieć wszystko „all inclusive” (śmiech). I choć staram się pozbyć tych naleciałości, to jednak mam do nich pewną czułość. Polska to naprawdę moje miejsce, mimo że może to brzmieć jak krzywdzący stereotyp. Śmiejemy się z tego, ale w tym jest coś autentycznego. Nie wstydzę się przyznać: „Tak, jestem z Polski, i to jest fajne”. I to jest właśnie ta czułość, którą czułam słuchając Twojego albumu. To wybrzmiewa w Twojej muzyce. Cieszę się, że to dostrzegasz. Nie chciałabym, by „KOCHAM POLSKĘ” było odbierane jako ironiczne. Chcę, żeby to była prawdziwa, czuła miłość. Szukałaś inspiracji u innych artystów, którzy śpiewali o Polsce? Pomyślałam na przykład o Grzegorzu Ciechowskim. Jego tekst „Nie pytaj o Polskę”: „[Polska – przyp. red.] to nie kochanka, ale sypiam z nią, choć śmieją ze mnie i drwią”. Ta piosenka, mimo że powstała w zupełnie innych czasach, emanuje pewną dwoistością – z jednej strony to kochanka, z którą wstyd się pokazać, a z drugiej strony – przyciąga jak magnes... Zgadza się. Pamiętam, jak będąc dzieckiem, nie rozumiałam tych piosenek, ale coś w nich przyciągało mnie od razu. Moja mama puszczała Ciechowskiego, a później, gdy zaczęłam wgłębiać się w teksty, urzekała mnie ta erotyczna metafora o kraju. Było w tym coś odważnego, wulgarnego, ale jednocześnie bardzo cool. Polska wychodziła z PRL-u, nie była jeszcze tak rozwinięta jak dziś. Te utwory miały w sobie odwagę. Oczywiście w mojej głowie nieustannie pozostaje też Maria Peszek z „Sorry Polsko”. Wspomniałaś o sesjach zdjęciowych i podróżach po Polsce. A co z okładką płyty? To bardzo ciekawa historia, którą pokrótce opisałaś na Instagramie... To była genialna historia. Kiedy opublikowałam ją w internecie, wiele osób nie dowierzało, więc wyjaśnię – tak, na okładce znalazł się sołtys wsi Borowa (woj. dolnośląskie – przyp. red), Sławomir Maślanka. Cała sytuacja była bardzo spontaniczna. Podczas naszej podróży po Polsce natknęliśmy się na auto pomalowane w polskie barwy narodowe. Mój chłopak znalazł z kolei konkurs patriotyczny, w którym ten samochód, golf przemalowany na biało-czerwono, się pojawił. Pomysł był naprawdę odjazdowy i jednocześnie tak nierealny, że postanowiliśmy spróbować nawiązać kontakt z sołtysem. Okazało się, że pan Sławomir zgodził się na sesję zdjęciową. Kiedy dotarliśmy do jego domu, zobaczyliśmy, że to – dosłownie – prawdziwy pałac. Wiesz, co było w tym najbardziej poruszające? Że nie rozmawialiśmy o polityce ani o poglądach: po prostu spotkały się dwie osoby, które chciały stworzyć coś artystycznie. W nowym albumie pokazujesz Polskę, która nie jest tylko Warszawą. Bardzo mi zależało, by album nie miał tylko „warszawskiego” charakteru. Na Instagramie pokazałam zdjęcie na tle postmodernistycznego budynku we… Wrocławiu. Niedługo później napisała do mnie dziewczyna, która prowadzi fanpage poświęcony właśnie takim zabytkom, i powiedziała, że jest zachwycona, że muzycznie znalazłam inspirację w takim miejscu. Przypomnieliśmy ludziom, jak wiele ciekawych miejsc mamy w Polsce, nie tylko w stolicy. Czy jest coś, co Cię wkurza we współczesnej Polsce? Jest tego sporo. Na pewno sam fakt, że zaczynam płytę od piosenki o tym, co mnie wkurza, jest symboliczny: pisanie wychodzi u mnie z frustracji, smutku, z niezadowolenia. Przy poprzedniej płycie, „EROTIK ERA”, czułam niezadowolenie względem własnego ciała, tego jak jest oceniane. Przy tej płycie natomiast, jestem sfrustrowana wieloma rzeczami, na które nie mam wpływu. Przy okazji każdych wyborów – internet eksploduje, ludzie się kłócą, a życie staje w miejscu. To męczy. Wkurza mnie też, że Polacy często narzekają. Mamy w sobie tyle marudzenia! Ciągle trudno też mówić o seksualności, emocjach, feminizmie bez oceniania. Po „EROTIK ERZE” dostałam sporo komentarzy, że „przesadziłam”, choć nie zrobiłam nic kontrowersyjnego. Jako społeczeństwo wciąż mamy sporo do przepracowania. Jak Twój wizerunek ewoluował od czasu „EROTIK ERY”? Zmieniłaś fryzurę... Czułam, że muszę ściąć włosy (śmiech). To zdecydowana zmiana, ale czuję, że to image, który pasuje do całej tej płyty. Krótkie włosy z czerwonymi akcentami to trochę moja fascynacja Charli XCX, która miała podobny look w swojej poprzedniej erze. Chciałam, żeby to był styl nawiązujący do biało-czerwonych barw, ale z odrobiną subtelności. Zależało mi na tym, by stworzyć coś, co będzie miało modowy sens, jak np. flagi brytyjskiej w stylizacjach Spice Girls czy Davida Bowiego. Czy jest jakiś wers z nowego albumu, który szczególnie z Tobą rezonuje? Tak! Myślę o wersie z piosenki „Szaraki”, która zaczyna się od słów: „Jesteśmy tacy sami, między szarymi blokami”. Często mam tę myśl, gdy idę ulicą, widzę ludzi, porównuję się do nich lub czuję się wyobcowana. Wtedy przypominam sobie, że w gruncie rzeczy – no właśnie – wszyscy jesteśmy tacy sami. Niezależnie od tego, jak się prezentujemy na zewnątrz, mamy podobne życie, wracamy do domów, zakładamy dresy i mamy swoje problemy. To dla mnie ważne przypomnienie, że wszyscy jesteśmy ludźmi, niezależnie od statusu czy pozorów. I może to jest właśnie ta definicja patriotyzmu, której dziś potrzebujemy? Poczucia wspólnoty – mimo różnic? Dokładnie. Nie chodzi o to, by na każdym marszu iść z flagą, czy całować ziemię obiecaną (śmiech). Moja miłość do Polski może przejawiać się w innych drobnych gestach – w tym, że lubię tu być, że chodzę po polskich górach, że słucham polskiej muzyki. Kocham Polskę w sposób niedoskonały, ale to nie umniejsza tej miłości. Myślę, że to nas, Polaków, łączy – czy w autobusie, czy w Ferrari. I to wcale nie jest coś złego: może dzięki temu łatwiej możemy się nawzajem zrozumieć? Czy jest coś jeszcze, czym zaskoczy swoich fanów Mery Spolsky na płycie „KOCHAM POLSKĘ”? Będzie winyl, i to nie byle jaki! Dołączymy do niego rozszerzoną opowieść o Polsce, bo znajdą się tam zdjęcia z miejsc, które odwiedzaliśmy podczas sesji. Na płycie jest tylko mały sneak peek, a cała reszta historii pojawi się dopiero na winylu. To istotna część tematyki, którą poruszyłam w tekstach.
Pia Skrzyszowska: „Wciąż zaburzony jest obraz kobiet w lekkoatletyce, bo jesteśmy umięśnione” [WYWIAD]
Pia Skrzyszowska jest jedną z najbardziej utalentowanych i utytułowanych europejskich sprinterek. Olimpijka z Tokio i Paryża, mistrzyni Europy w biegu na 100 metrów przez płotki, mimo 24 lat, stała się już idolką tłumów. Introwertyczka, zmieniająca nieśmiałość w siłę na linii startu, mówi o relacji z ciałem, modą i… książkami.
Maja Chitro: Strój to kod społeczny, wskazujący na umiejscowienie człowieka w strukturze społecznej, jak mawia Kinga Dunin. Czym jest dla Ciebie? Pia Skrzyszowska: Na co dzień jestem kojarzona ze strojem sportowym. Moim wyróżnikiem jest dres lub kostium treningowy. Zaczynam jednak zaprzyjaźniać się z modą. Gdy wychodzę poza stadion czy halę, wkładam casualowe spodnie, bawię się kolorami i formami T-shirtów. Coraz bardziej zwracam uwagę na to, co włożyć na ważne wydarzenie, lubię się wystroić. Własny styl pozwala wyrazić siebie, czasem odzwierciedla emocje, a czasem potrafi napędzić do działania. Jako mała dziewczynka byłaś chłopczycą czy strojnisią? To był miks wszystkiego. Lubiłam sukienki i spódnice, ale łatwo się też brudziłam, więc mama nie pozwalała mi kombinować z jasnymi kolorami. Niedawno media obiegł fragment konferencji prasowej po jednym z meczów Igi Świątek, podczas której dziennikarz zamiast o mecz zapytał o to, czy tenisistka nie myślała o zapleceniu warkoczyków. Często zdarzają się takie pytania? W moim przypadku na szczęście nie. Uważam jednak, że podczas konferencji sportowych są nie na miejscu. Powinniśmy się skupiać na clue startu, finalnym efekcie zawodów. A nie na tematach totalnie niezwiązanych z naszym zawodem. Nie dziwiła mnie reakcja Igi, ponieważ każda sportsmenka powinna wyrażać siebie na swój sposób, przede wszystkim sportowy, niekoniecznie spełniać oczekiwania innych – dziennikarzy, kibiców, widzów... To oznacza, że sport ma męską twarz? W pewnych dyscyplinach jeszcze tak. Wciąż jest zaburzony obraz kobiet, przynajmniej w lekkoatletyce, bo jesteśmy trochę bardziej umięśnione. Niektórym wydaje się to zbyt męskie. Ja uważam, że to pokazuje kobiecą siłę, że jesteśmy zdolne do przekroczenia własnych granic, do bycia najlepszymi na świecie. Ja jestem sprinterką, szybszą od wszystkich chłopaków niebędących profesjonalnymi sportowcami. Czujesz, że musisz to wciąż udowadniać? Nie. Czuję, że wzbudzam swoją pracą szacunek. Osoby, którymi się otaczam, są ze mnie dumne. A rozmawiasz czasami ze swoją mamą (Jolantą Bartczak, lekkoatletką – przyp. red.), jak zmienił się sport? Reprezentujecie dwa pokolenia. Kobiety docenia się dziś o wiele bardziej, inaczej niż w latach 80. i 90., gdy karierę robiła moja mama. Mam kontakt z zawodniczkami z całego świata, razem trenujemy, wymieniamy się doświadczeniami. Świat sportu jest otwarty. Mamy możliwość wykorzystywania mediów społecznościowych do komunikacji z naszymi kibicami. Dzięki temu przekazujemy wiedzę, a także ją zdobywamy. Widzę też, jak sport naturalnie przenika się z modą i ze światem beauty. W latach 70. i 80. w lekkoatletyce mówiło się o zawodniczkach NRD, których ciało zmieniało się pod wpływem m.in. podawanych hormonów, czego konsekwencje były tragiczne – od depresji, przez bezpłodność, po maskulinizację. Dziś wahadło się odwróciło, następuje seksualizacja sportowczyń. Jak z tym walczyć? Walczyć trudno, najlepiej chyba nie karmić odpowiedziami tych, którzy prowokują. Staram się nie zauważać komentarzy dotyczących mojego ciała, szczególnie pochodzących z anonimowych kont. Bywają paskudne. Wielokrotnie ocenia się nas na podstawie ciał czy strojów startowych, które oczywiście są dość skąpe, ale to wszystko ma wpływ na ich praktyczność, fizykę, ograniczenie tarcia powietrza i lepsze wyniki. Mają być też komfortowe w noszeniu. Tym bardziej nie w porządku jest ocenianie nas przez ich pryzmat. Albo to, że mam bardziej umięśnioną sylwetkę. Robię swoje. Lubię to, jak wyglądam, i chcę to pokazywać. Ale wiem, że dla innych zawodniczek może być to peszące. Internet i jego teoretyczna anonimowość wyzwala w ludziach mroczne instynkty. Ale ja takie komentarze słyszę też na żywo. Umiem wtedy je uciąć, szybko zripostować. Nie rozpamiętuję, daję upust ewentualnym emocjom w rozmowach z siostrami. Mimo to przy kolejnym zdjęciu, które chcę wstawić na social media, zastanawiam się, czy na pewno jest odpowiednie, czy znów według niektórych za dużo odsłaniam. Czasami się więc hamuję. Jednak dbam też o to, żeby robić wszystko, z czym sama czuję się dobrze. I tak momentami walczę z sobą – słuchać siebie czy innych? Powiedziałaś, że lubisz swoją sylwetkę. Co najbardziej? Lubię widzieć, jak ciało zmienia się po treningach. Lubię swoje mięśnie, to efekt mojej pracy. Dbam o ciało. Nie buduję sylwetki, by jak najlepiej wyglądać, tylko ciało, które ma być jak najlepsze w sporcie i być zdrowe. Ma mi służyć latami. Jestem dumna ze zmian, jakie w nim zachodzą. Tyle że zawodowi sportowcy często doprowadzają ciało do ekstremum, a w efekcie do kontuzji, zwyrodnień... Żyjemy w balansie między zdrowiem a kontuzją. W momencie najlepszych dyspozycji jesteśmy zawsze o włos od kontuzji i tragedii. Eksploatujemy ciała. Ale w tym wszystkim chodzi też o nawyki, zdrową dietę, suplementacje. Mimo że moja konkurencja jest asymetryczna, mogę być narażona na zwyrodnienia, dobrze o siebie dbam, by do nich nie dopuścić. A usłyszałaś kiedyś w swoim życiu: „Nawet nie próbuj”? Na szczęście nie, bo nie wiem, czy przez takie słowa nie przestałabym trenować. Ale dzięki temu, że rodzice trenowali, a siostry próbowały sportu, od zawsze czułam ich wsparcie, podobnie jak od pierwszych trenerów, którzy pchali mnie do przodu, widzieli we mnie potencjał. Jest w ogóle coś, co mogłoby Cię zniechęcić do sportu? Czasami docierają do mnie komentarze, najczęściej anonimowe, że idzie mi słabo, nic nie osiągnę. Jak słyszy się coś takiego bez wsparcia, można nawet w to uwierzyć. A jeśli masz gorszy czas w życiu, poczujesz się zdemotywowana. Mam 24 lata, a nie odnoszę wrażenia, że jestem w pełni dorosła – ciągle się jeszcze uczę, doświadczam życia. Co w takich sytuacjach? Udowadniasz, że możesz przekroczyć swoje granice? Nigdy nie stawiałam granic w sporcie. Wiem, że mogę osiągać coraz lepsze wyniki, być szybsza, lepsza. W swojej karierze, nawet po nieudanym starcie czy sezonie, nierzadko udowadniałam na koniec, że zrealizuję to, co sobie założyłam. Ale były też trudne momenty, jak wtedy, gdy zerwałam mięsień dwugłowy i przeszłam operację. Wyzdrowiałam w trzy miesiące, po których stanęłam na linii startu, zbliżałam się nawet do rekordu życiowego. Po czasie dowiedziałam się, ile osób uznało, że już po mojej karierze, że to zbyt poważna kontuzja. Zawzięłam się. Udowodniłam sobie, że mogę. Skoro mówimy o zdrowiu i fizyczności, wciąż za mało mówi się w kontekście sportowczyń o fazach cyklu i miesiączce. Zdarza się przecież, że okres wypada w dniu najważniejszych zawodów, a zawodniczka może być słabsza właśnie z tego powodu... Kiedy biegałam jeszcze przełaje w szkole, na zawodach dostałam jedną ze swoich pierwszych miesiączek. Nie wiedziałam, jak się zachować. W tamtym momencie mama powiedziała mi, żebym pamiętała, że okres to dodatkowa siła. Nie wiem, czy to prawda, ale może przez to, że od początku wierzyłam w to, że okres mi pomaga, zadziałało. Poza tym miałam okres podczas większości swoich startów. Ale zdarza się i tak jak w tym roku, gdy miałam najgorszy start w życiu, bo tak źle się czułam. W tej pracy zawodów nie przełożę. I nie możesz brać leków przeciwbólowych? Przeciwbólowe mogę, ale tego nie lubię, bo gubię trochę czucie swojego ciała. Więc gdy my, kobiety, stajemy na starcie, często nie widać, z jakimi problemami się mierzymy. Mężczyźni tego nie zrozumieją, za to kobiety mają raz lepsze, innym razem gorsze starty. O wpływie faz cyklu na wydajność sportsmenek mówi się za mało. Pomyślałam o książce „Niewidzialne kobiety” Caroline Criado Perez. Autorka pisze, że świat jest budowany dla mężczyzn, choćby projekty aut. Porusza też temat długich kolejek w damskich i krótkich w męskich toaletach. Toalet dla kobiet jest mniej, za to mężczyźni mają dodatkowe pisuary, spędzają tam mniej czasu... Powidoki tego mamy też w sporcie. Co więc się dzieje, gdy jesteś do startu gotowa mentalnie, ale ciało z Tobą nie współpracuje? Jeśli jestem gotowa mentalnie, żadna dolegliwość mi nie przeszkodzi – żaden okres czy drobny uraz. Nie zwraca się wtedy uwagi na takie rzeczy. Jeśli nie jesteś gotowa, każda mała rzecz wytrąci cię z równowagi, łatwiej się poddasz. A Ty umiesz się poddawać? Czasem trzeba odpuścić. Nie lubię odpuszczać ani omijać treningów. Jestem takim typem sportowczyni, która daje z siebie wszystko, a jeśli coś nie idzie po mojej myśli, łatwo się irytuję. Ale dzięki temu nabieram mocy, by kolejne razy wyszły lepiej. Żeby móc wejść w rywalizację ze spokojną głową, oprócz przygotowania ważny jest relaks. Co robisz? Lubię oglądać seriale, filmy. Pić kawę na dworze. I spacerować. Lubię też czytać, zwłaszcza w sezonie startowym, kiedy zależy mi na jak najlepszym śnie. Zazwyczaj książki oparte na faktach. Wybieram te, z których mogłabym się czegoś nauczyć. Stąd wspomniane „Niewidzialne kobiety”. Ostatnio brałam udział w mistrzostwach świata w Japonii, gdzie czytałam „Anglika w Japonii” Chrisa Broada, opisującego swoje historie, japońską kulturę. Wcześniej czytałam „Nowojorczyków” Craiga Taylora... Często są to więc książki o miejscach, w których się znajduję, w których startuję. Jaką cenę ma Twoja prędkość? Potrafisz zwolnić w życiu prywatnym? Tak, choć jeśli mam do zrobienia jakiekolwiek prace domowe, jestem bardzo powolna. Fatalna! W życiu z kolei biorę sobie na głowę wiele rzeczy naraz. Do tego dwie-trzy godziny na trening każdego dnia. Jestem dobra w planowaniu, z wszystkim się wyrabiam. Czasami tylko zapominam odpocząć. A napędza Cię bardziej strach przed porażką czy raczej wizja zwycięstwa? Nie boję się porażki. Kiedyś przeczytałam, że ktoś boi się nie wykorzystać swojego potencjału. To gorsze niż porażka. Porażki w sporcie zawsze się przytrafią. Zdarzało się, że po nieudanych biegach wpadałam w dołek, ale szybko potrafię się od niego odbić i przełożyć tę sytuację ze zdwojoną siłą na sukces. Wiem, na co mnie stać. Stałaś się dziś idolką dla wielu. Co chcesz im przekazać? Że bycie kobietą jest wyjątkowe. I żebyśmy pozwalały sobie marzyć, bo potem te marzenia można spełniać. I nie zatrzymujmy się przez hejterskie komentarze. Chcę pokazywać swoją siłę, kobiecą siłę, która jest w każdej z nas. Codziennie biegam przez płotki, to przeszkody, które mnie napędzają. Każda z nas ma swoje, a czasem zapominamy, że potrafimy je przeskoczyć. Uważam, że kobiety są zdolne do wspaniałych rzeczy, udowadniamy to od wieków. Niech każdy realizuje się w tym, co kocha. Nie warto się tego bać ani wstydzić. Co jest więc Twoją największą siłą? Chęć realizowania siebie. Od dziecka czułam się, że jestem dobra w sporcie, z każdym małym sukcesem chciałam być lepsza. Patrzę na siebie wstecz i widzę małą, nieśmiałą Pię. Dzięki bieganiu i sportowi otworzyłam się, stałam pewniejsza siebie, przeszłam proces. Wychodzę regularnie ze strefy komfortu, bo wiem, że wtedy świat się otwiera i daje nowe możliwości.
Couple Dansant: „Moda cyrkularna to luksus, na który powinno być stać wszystkich” [WYWIAD]
Magdalena Lenicka i Żaneta Mrowca kilka lat temu założyły markę upcylingową Couple Dansant. Dziewczyny przerabiają ubrania z drugiej ręki i dają im nowe życie, sprawiając, że ich projekty wyglądają z wybiegu.
Każdy projekt Couple Dansant to “statement piece”. Magda i Żaneta tworzą ubrania w duchu lokalnego rzemiosła, których bazą są elementy z odzysku i sprawiają, że wyglądają jak z wybiegu. W ich projektach chodzą polskie it-girls i influencerki oraz redaktorki mody na czele z Natalią Klimas. Dziewczyny rekonstruują płaszcze, marynarki i kurtki, dodając do nich charakterystyczne elementy, takie jak monochromatyczne lub kontrastujące sztuczne piórka, dodające unikatowości każdej rzeczy. Couple Dansant to jedna z pierwszych marek upcyklingowych w Polsce, a my zapytałyśmy je o to, czy czują się trendsetterkami i czy trudno jest utrzymać biznes w duchu mody zrównoważonej. Aleksandra Jóźwiak: Jakie są największe wyzwania w prowadzeniu marki upcyclingowej? Magdalena Lenicka: Przede wszystkim to, że każda rzecz jest unikatowa. W tradycyjnej marce zamawiasz materiał, szyjesz kolekcję i powielasz modele. My każdą marynarkę czy płaszcz musimy dekonstruować, dostosować, często naprawić. Produkt musi wyglądać jak nowy, mimo że przeszedł szereg procesów – od czyszczenia po rekonstrukcję. To wymaga czasu, logistyki i rzemieślniczej pracy. Żaneta Mrowca: Drugim wyzwaniem była nauka metodą prób i błędów – nie ma podręcznika, jak prowadzić markę upcyclingową. Początkowo zakładałyśmy, że każdy projekt będzie jedyny w swoim rodzaju. Z czasem stworzyłyśmy system: jeśli dany model, np. czarna marynarka z frędzlami, cieszy się dużym zainteresowaniem, możemy go odtworzyć w kilku rozmiarach. To wciąż unikat, ale dostępny w bardziej uporządkowanej formie. Gdybyście miały opisać estetykę Couple Dansant w trzech słowach... Magdalena: Ponadczasowa, elegancka, glamour. Tworzymy statement pieces – rzeczy, które zostają w szafie na lata, a jednocześnie wpisują się w trendy. Mamy pióra, frędzle, mocne akcenty, ale obok nich są modele klasyczne. Jak odbierają waszą markę klientki? Czy upcycling wymaga edukacji? Żaneta: Zdecydowanie. Staramy się być transparentne i tłumaczyć, czym jest upcycling. Nie każdy od razu rozumie, że kupuje przerobioną marynarkę czy płaszcz, ale estetyka przyciąga uwagę. Często klientki mówią: „Wow, nawet nie wiedziałam, że to upcycling!”. To dodatkowa wartość. Pracujemy też w systemie pre-orderów, więc edukujemy, dlaczego trzeba poczekać. To święto rzemiosła, a nie fast fashion. Czy według was upcycling ma szansę wejść do mainstreamu? Magdalena: Wierzymy, że tak. Statystyki pokazują, że moda upcyclingowa i vintage zyskują ogromnie na popularności – platformy typu Vestiaire Collective rosną z roku na rok. Coraz częściej widzimy też, że duże domy mody, jak Miu Miu, wprowadzają kolekcje upcyclingowe. Dla młodego pokolenia to naturalne i cool, a nie powód do wstydu, jak jeszcze kilkanaście lat temu. Jakie macie plany na przyszłość? Magdalena: Mieszkamy w Berlinie i rozwijamy markę poza Polską. W tym roku zorganizujemy pop-upy w Berlinie i Hamburgu, współpracujemy też z zagranicznymi influencerami. Marzy nam się showroom – jeszcze nie wiemy, czy w Berlinie, czy w Polsce – ale to kolejny krok. Nasze DNA jest polskie, wszystko produkujemy w Polsce, ale chcemy być rozpoznawalne także za granicą. Na koniec chciałam zapytać, czy zgadzacie się ze stwierdzeniem, że moda cyrkularna to luksus, na który powinno być stać wszystkich? Żaneta: Tak. Vintage i second-handy są dostępne na każdą kieszeń. Z drugiej strony uważamy, że moda cyrkularna to też inwestycja – jeśli coś przetrwało 20 lat, przetrwa kolejne 20. Warto inwestować w projekty, które zostaną w szafie na długo i które można przekazać dalej.
Przyszłość mody i technologii: Dorota Szulc i Ada Sokół o współpracy, AI i równowadze między naturą a nowymi technologiami
Przyszłość ma kobiecą twarz. Z takiego założenia wyszliśmy, przygotowując listopadowe ELLE. Do współpracy zaprosiliśmy dwie twórczynie, które w świecie nowych technologii upatrują sprzymierzeńca. Nasze okładki uchwyciła w obiektywie Dorota Szulc, a tę w wersji kolekcjonerskiej i digital oraz sesję beauty „Piękna istota” stworzyła graficzka 3D Ada Sokół.
Początek lata. Myślami wszyscy leżą na plaży, a my w centrum biznesowego Mokotowa zastanawiamy się, jak będzie wyglądać przyszłość. Czy nad Warszawą będą latać osobowe samoloty? Czy będziemy mieć wszczepione chipy? Czy naszej urodzie będą towarzyszyć nanourządzenia? Jak będziemy ubrani? Jak będzie wyglądało miasto? Debatujemy. Redakcja oraz Ada Sokół i Dorota Szulc. Żadna z nich nie wyobraża sobie swojej twórczości bez nowych technologii, ale używają ich rozsądnie. Postanowiliśmy połączyć wiedzę i intuicję dziewczyn, by stworzyć numer, który patrzy na przyszłość z uśmiechem. Ada i Dorota do tej pory się nie znały, ale jednogłośnie dołączyły do eksperymentu. Zaczęliśmy od sesji w Pałacu Kultury i Nauki, który w tym roku obchodzi 70. urodziny. Dorota stworzyła edytorial i dwie okładki do wydania drukowanego. Na jednej modelka Zuza Bryk pozuje na tle historycznego budynku, którego jednak nie widzimy wprost, tylko jego zakrzywione, lustrzane odbicie. Na drugiej bohaterka pozuje w futurystycznym czepku, w bliskiej pozie, we wnętrzach pałacu. Angelika Warlikowska: Jaki miałaś pomysł, robiąc zdjęcie na okładkę listopadowego wydania ELLE? Dorota Szulc: Tworząc koncepcję, rozmawialiśmy o tym, by pokazać, jak może wyglądać pałac za kolejnych 70 lat. Zadanie, które dostałam, to zaszczyt, nie da się ukryć, że to jeden z symboli Warszawy. Odbyłyśmy bardzo kreatywną rozmowę z Adą Sokół i redakcją ELLE. Postanowiliśmy umieścić pałac w krzywym zwierciadle. Interpretacji może być dużo, ale ja zauważam, że rzeczywistość dookoła nas jest płynna, mniej pewna niż kiedykolwiek. To nie są fundamenty, do których jesteśmy przyzwyczajeni i na których możemy się oprzeć. To, co było nam znane, zmienia właśnie formę, stąd to zniekształcenie. Jak technologia pomogła Ci w pracy nad tymi okładkami? AI posługiwałam się podczas przygotowań i w postprodukcji. Sztuczną inteligencją zaczęłam się interesować dwa i pół roku temu. Jest moim wsparciem na co dzień. Chat GPT to dla mnie potężne narzędzie, traktuję go trochę jako całodobowego asystenta do burzy mózgów. Z kolei AI stosuję do obróbki zdjęć, ale tak naprawdę wykonuję te same czynności co wcześniej, tylko wykorzystanie AI w programach, których używam, skróciło mój czas pracy o połowę. Burze mózgów z Chatem GPT? Możesz go poprosić o zderzenie swoich pomysłów, robić to w nieskończoność, odbijając się od ścian, które sama sobie ustawisz. I tymi ścianami mogą być konkretne style, referencje. Ja lubię czerpać z inspirujących mnie twórców. To pozwala mi zmodyfikować własny pomysł. Nie jestem omnibusem i sądzę, że kiedy artysta/twórca zaczyna uważać się za nieomylnego, to moment zguby. Efekt rozmowy z Chatem GPT to nie jest moja gotowa odpowiedź, analizuję to, co on ze mną robi. Jak z rzutem monetą. Jeśli nie potrafię podjąć decyzji, wykorzystuję ten sposób nie po to, żeby wygrało to, co wypadnie, tylko żeby zobaczyć, jak się z tym czuję. To samo robię z pomysłami w Chacie GPT, zanim zderzę je z ludźmi, z którymi współpracuję. On daje mi odpowiedzi, a ja się z nimi zgadzam lub (zazwyczaj) nie. I to nadaje kierunek, nawet jeśli pokazuje, którymi drogami nie chodzić. Co myślisz o podkręcaniu produktywności? Niepopularna opinia: kocham produktywność. Uważam, że nie wszystko potrzebuje takiego samego mojego zaangażowania. Dzisiaj znalazłam supercytat: „Twórz jak dziecko, edytuj jak naukowiec”. Jeśli tę część bycia naukowcem potrafię skrócić, osiągając założone, konkretne efekty, mogę włożyć więcej energii w proces tworzenia. Jak Ci się współpracowało z Adą? Jest wybitną artystką. Fakt, że tworzy wszystko z niczego, bo to zaczyna się w jej głowie, sprawia, że sama w sobie jest silnikiem. Jest doceniana jako jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystek na świecie. Stąd też duży zaszczyt, żeby z nią pracować. Kiedy Ada wpadła na plan, od razu załapałyśmy nić porozumienia. W przestrzeniach pałacu trochę odebrało nam mowę. Mimo że nikt by się tego nie spodziewał po socjalistycznym budynku, poczułyśmy, że te wnętrza w pewnym sensie mają odniesienie do „Diuny”, może trochę do „Łowcy androidów”. Stałyśmy, patrzyłyśmy i snułyśmy scenariusze. Tak robią dzieci i to było świetne w tym procesie kreatywnym. Co myślisz o popularnym wśród niektórych osób lęku, że AI zabierze nam pracę? To nie jest tak, że sztuczna inteligencja stawi się do pracy. Do tej analogowej, którą wykonujemy cały czas, musi stawić się człowiek. Pisanie promptów do sztucznej inteligencji, generowanie obrazów ma swoje plusy i minusy, ale w tym aspekcie, o którym mówię, wymaga dużo czynnika ludzkiego. Niezbędna w tym całym procesie jest analiza, bo bezmyślne użycie tego to jest nasze największe zagrożenie. Sztuczna inteligencja nie przybyła z kosmosu. To ludzki wytwór. Strach przed AI nie wynika z różnicy pokoleń, ale z poziomu znajomości technologii. Boimy się tego, czego nie znamy, i chyba trochę stanu moralności gatunku ludzkiego. A wydaje mi się, że dla mnie i dla Ady AI jest trochę jak młotek do wbicia gwoździa. Zadaniem Ady, cały czas obecnej na planie zdjęciowym, było przekształcenie okładek w wersję digital. Jej futurystyczna wizja sięgała daleko poza ustalony projekt, dlatego powierzyliśmy jej też okładkę kolekcjonerską i sesję otwierającą dział urody. Tutaj współpracowała z artystą Zulu Kuki, który uchwycił w obiektywie modelkę Adriannę Zajdler, a Ada, bazując na rozmowie z Claude AI, zaprojektowała i wymodelowała w programach 3D nanotechnologiczne urządzenia, które będą dbać o nasze zdrowie i urodę. Przedstawiła je na zdjęciach z sesji, tworząc futurystyczną wizję piękna. W jaki sposób technologia pomogła Ci w pracy nad okładkami ELLE? Ada Sokół: Ona jest kwintesencją mojej pracy. Wszystko tworzę w 3D lub AI, czyli w wirtualnej rzeczywistości. Bez technologii nie byłabym w stanie realizować swoich prac, bo to nie jest malowanie lub jakiekolwiek inne tradycyjne medium. Choć uwielbiam rysować i do dziś większość obiektów, które potem modeluję wirtualnie, na początku jest szkicowanych ołówkiem. A sztuczna inteligencja, korzystasz z niej? Teraz już bardziej, bo czuję, że wszystkie programy do tworzenia rzeczy wizualnych w AI dają mi w końcu więcej kontroli – czekałam na to ponad trzy lata. Produkowanie grafik 3D jest czasochłonne. Często zajmuje tyle, co wykonanie scenografii w rzeczywistości, a dodatkowo dochodzi długi proces renderowania. AI ostatnio znacząco mi wszystko przyspieszyło. Do moich prac z 3D potrzebuję 32-kilowego komputera, a gdy korzystam z AI, wystarczy laptop. Mam dzięki temu większą mobilność i lepszy komfort pracy. Czym jest renderowanie? To czas, w którym kamera (w programie 3D) musi obliczyć na mojej wizualizacji wszystkie odbicia światła na obiektach i dopiero wtedy tworzy realistyczny obrazek. Na animację składa się wiele klatek: sekunda to jest najmniej 25 klatek, czyli na 10 sekund wideo mamy 250 obrazków, gdzie dla każdego z nich oblicza się perspektywę kamery, światła i jego odbicia od wszystkich obiektów. To może brzmieć abstrakcyjnie, ale dlatego renderowanie jest tak powolne. W programach 3D są wbudowane funkcje AI, które przyspieszają je mniej więcej o połowę. Gdy tworzysz grafikę 3D, to bazujesz na umiejętnościach plastycznych, a kiedy tworzysz w AI, to pracujesz słowem? Tak, w AI posługuję się promptami, a także referencjami obrazkowymi, np. moich wcześniejszych prac. W 3D wszystko polega na tworzeniu kadru, umiejscawianiu obiektów w scenografii, ustawianiu kamery, trochę jak praca fotografa. Nie chciałam korzystać z AI za wcześnie, by nie stracić swojego DNA wizualnego. Gdybyś się uparła, to mogłabyś stworzyć z AI to, co zrobiłaś w 3D? Mogłabym, ale zajęłoby mi to dużo więcej czasu. AI paradoksalnie tworzy szybciej, ale ma problem z projektami abstrakcyjnymi, są one zbyt realistyczne. Pracując w 3D, mam pełną kontrolę, dlatego dobieram medium w zależności od tego, co chcę uzyskać. Czyli własnoręczne rzeźbienie w Twoim przypadku wygrywa? Dokładnie. Jest taki moment, w którym powiedziałabyś „stop” nowej technologii? Myślę, że każda nowa technologia ma dobre i złe strony. Historia pokazała, że człowiek zawsze z pozytywnego narzędzia może zrobić coś negatywnego. Przeraża mnie porno AI czy deep faki, ale też wiem, że dzięki AI będziemy tworzyć szybciej szczepionki i roboty, które zoperują dokładniej niż chirurdzy. Dodam, że im więcej używam technologii, tym bardziej uciekam w naturę. Odcinam się od telefonu, wyjeżdżam na weekend bez komputera i spędzam czas z ludźmi. Muszę to jakoś balansować, bo inaczej czułabym się maszyną. Jak Ci się współpracowało z Dorotą? Świat Doroty stoi na fundamentach stworzonych z potrzeby uchwycenia rzeczywistości w jak najpiękniejszy sposób. Z kolei moje uniwersum jest wykreowane z możliwych rzeczywistości, które powstają w mojej wyobraźni. To połączenie naszych wizji jest niezwykle ciekawym i cennym doświadczeniem. Zdradzę też, że od razu złapałyśmy wspólny język i mamy w stosunku do siebie ogrom sympatii.
Irena Santor w rozmowie z Hanną Lis: „Człowiek nie może żyć w permanentnej wygodzie, bo to pseudowygoda – taki świat nie istnieje i takiego życie nie ma”
W muzyce podobnie jak w życiu chodzi o jedno – prawdziwą emocję. Tak twierdzi dama polskiej piosenki Irena Santor. Niech o tym, że młodość to nie PESEL, lecz stan umysłu, świadczą jej orientacja w trendach mediów społecznościowych, fascynacja rapem i chodzenie na koncerty rockowe w wieku 90. lat.
Spotykamy się w restauracji, którą wybrała. Nadchodzi dziarskim krokiem, rozpromieniona. Wręczam jej bukiet kwiatów, bo w końcu niecodziennie człowiek ma randkę z Ireną Santor. Już na pierwszy rzut oka widać energię dwudziestoparolatki. Skończyła właśnie dwumiesięczne tournée po Polsce i mam wrażenie, że nie zdążyła jeszcze wyhamować. Przez prawie dwie godziny uśmiech niemal nie schodzi z jej twarzy. Często wybucha śmiechem, co w wywiadzie odnotowuję, żeby oddać klimat tego spotkania. W październiku wyda kolejną płytę. Wniosek? Młodość to nie PESEL, to stan umysłu. IRENA SANTOR: Musi mnie pani pilnować w tej rozmowie, bo ja nie jestem precyzyjna, ja nie mówię, ja gaworzę. Trochę jak dziecko (śmiech). HANNA LIS: Cudownie, chciałabym więc, żebyśmy sobie na początek pogaworzyły o nowoczesnych technologiach… Ale ze mną? Dlaczego? (śmiech) Bo mało kto ma tak szeroką perspektywę jak Pani. Żyła Pani w tylu epokach – pamięta czasy sprzed wojny, wojnę, twardą komunę, upadek żelaznej kurtyny. No tak, to prawda, to ma sens. A teraz jest Pani świadkiem tego, jak świat nabiera technologicznego turboprzyspieszenia, sztuczna inteligencja wkracza w każdą dziedzinę życia. Podoba się to Pani? Trudno sobie to wyobrazić, ale dorastałam w czasach, kiedy mieliśmy do dyspozycji ołówek, gumkę i kredę. Bardzo mnie interesują te wszystkie współczesne dobrodziejstwa, sztuczna inteligencja. Dają nam ogromne możliwości! Ale gdy słyszę: „Nie przejmuj się, jeśli niezgrabnie sformułujesz myśl, sztuczna inteligencja ją poprawi”, to robi mi się smutno. Mnie to wręcz obraża. Bo to znaczy, że mój mózg nie musi być sprawny, a ja chcę, żeby był bardzo sprawny. A to wymaga samodzielnego myślenia. To jest tak jak ze sprawnością fizyczną – organ nieużywany zanika. W tym przypadku mózg. Tak. I dlatego nie chcę, żeby jakiś algorytm myślał za mnie. Jeśli to nie ja formułuję własne myśli, to ja za nie w jakiejś mierze również nie ponoszę odpowiedzialności, co oznacza, że jestem bezmyślnym tworem. A ja nie jestem tworem. Jestem człowiekiem. My, ludzie, musimy ponosić odpowiedzialność za to, co mówimy i co robimy. I za to jak śpiewamy? Przed laty Jerzy Stuhr zawodził „Śpiewać każdy może, trochę lepiej…”. Dokończę! „Lub trochę gorzej”. Trochę gorzej, od razu mówię, nie wolno! (śmiech) Spokojnie możemy skreślić „gorzej”, bo dziś są już w telefonie aplikacje, które pozwolą mi śpiewać jak Maria Callas czy nawet Irena Santor. Nie życzę nikomu, żeby nagrywał swoje piosenki za pomocą sztucznej inteligencji. To przecież nie jest żywy człowiek, nie nazywajmy więc tego muzyką. Może jestem za bardzo kategoryczna, ale uważam to za profanację. A czym jest muzyka? Jest emocją. Jest zapisem danej chwili. Jest prawdą danej chwili i szczerością danej emocji. Piękna definicja. Bo w muzyce tylko to się liczy. No i w życiu chyba też. Moje nagrania sprzed lat były prawdziwe, mimo że dźwięk płyty winylowej nie był krystalicznie czysty. Nikt niczego nie montował. Nagrywałam na sto procent, czyli coś w rodzaju wykonania koncertowego. To był zapis chwili. Coś, co się liczy najbardziej, bo jest nieprzerwanym, wiernym odzwierciedleniem mojej emocji, przekonania do tego utworu, przemyślenia go, moich akcentów, które sobie wymyśliłam dla znaczenia tekstu albo muzyki. I to jest moje. To jestem ja. Popełniam błędy. Jak przesłuchuję teraz niektóre swoje nagrania, myślę: „Boże, jak mogłam…”. Nie wierzę! Krzyczę, warczę, burczę na siebie, że nie miałam siły, że poddałam się presji jakiejś interpretacji albo że coś na mnie wpłynęło. I teraz sama przed sobą się wstydzę. I dobrze. Bo to nadal jest moje. Ale mam też nagrania, może w mniejszości niestety, o których myślę: „Tak, to mogę zaproponować komuś do słuchania!”. Podobno lubi Pani rap? Tak! Lubię go słuchać, bardzo mnie interesuje. To technika, którą podziwiam, a której bym nie umiała. Niektórzy raperzy posługują się niewyobrażalnie długim oddechem. Oni sobie ten oddech gdzieś po cichutku, niepostrzeżenie dobierają, ale to wielka technika, fascynująca. Druga rzecz to sprawy, o których śpiewają. Bo często rap jest o rzeczach szalenie ważnych, społecznie wartościowych. Rock podobnie. No właśnie rock! Widziałam Panią szalejącą na koncercie Lady Pank! Oni nie wiedzieli, że Pani tam będzie. Nie wiedzieli. Poszłam na ich koncert, bo pomyślałam sobie, że zobaczę, jak to jest po czterdziestu paru latach. Jak dają radę. Przecież w końcu głos to są struny, mięśnie, więc zobaczę, jaka jest ich kondycja fizyczna i artystyczna. Sprawili mi wielką radość. Nie wiem, jak to robią, ale pan Panasewicz… Do którego Pani po koncercie mówiła per „synku”. Czasem tak się wyrwie. Ale oni wszyscy są wciąż tacy młodzi! Panasewiczowi głos brzmi nadal świetnie. Są tam jego prawdziwe emocje i to się wszystko zgadza. Umiejętnie używa mikrofonu, on gra na tym instrumencie. Bo mikrofon jest technicznym urządzeniem, ale to jest instrument, a nie tuba, która wzmacnia czy zmienia głos. Bardzo mi się to podobało. Było to widać, dawała Pani czadu przed sceną! Dlatego, że to budziło takie emocje! Na początku siedziałam grzecznie, cichutko, ale w pewnym momencie nie wytrzymałam! Bo te emocje są dobre, fantastyczne. Dają ludziom tyle siły, radości! Życie staje się ponętne! (śmiech) Bardzo lubię rock, mam słabość do Krzysztofa Cugowskiego. Jest niesłychanie muzykalny. Taka skala – stąd do nieba! Zaproponowano mi kiedyś, żeby nagrać z nim duet. Zadzwoniłam do niego, on mówi: „Dobra, chętnie nagram, ale co?”. Mówię mu, że tango „Jalousie”. A on mi na to: „A co to jest?”. O choroba, pomyślałam sobie, cały świat wie, on jeden nie, jak on się uchował? „To proszę mi to przesłać po kablu do Lublina”, mówi mi Cugowski. No to mu przesłałam „to po kablu”. On oddzwania i mówi: „No, ładny kawałek”. Kawałek? Ale mi wymyślili duet, on tego nie udźwignie, myślę sobie. Pytam go: „Proszę pana, ale w jakiej tonacji pan będzie śpiewał?”. A on mi na to: „Mnie tam wszystko jedno”. Pomyślałam sobie, z kim ja rozmawiam? Co to jest? Jakiś pierwotniak! A potem się okazało, że rzeczywiście jest mu to obojętne, bo może zaśpiewać wszystko! Ma niebotyczną skalę, a muzykalność wyrafinowaną. Coś jeszcze wydarzyło się w 2010 roku, i to w skali globalnej. Z analiz socjologicznych wynika, że wtedy nastąpił skokowy wręcz wzrost niezadowolenia społecznego, zachorowań na depresję, samobójstw. A to w tamtym czasie eksplodowały social media. Tak, rewolucja internetowa i mediów społecznościowych na pewno jest w ogromnej mierze odpowiedzialna za dzisiejszy stan świata. To był przełom taki jak wynalezienie druku, który zmienił całkowicie zasady komunikacji społecznej, jednocześnie zabijając autorytety. Choć też zdemokratyzował media. Można powiedzieć, że dziś każdy może. Jak to się robi, żeby być młodym w wieku prawie 91 lat? Czy to jest stan umysłu? Kochanie, ja tego nie wiem, ale jeśli tak pani uważa, to dziękuję! Najpiękniej i najwłaściwiej opisał starość – moją starość – Wojciech Młynarski w piosence „Starość” właśnie, serdecznie polecam. No, ale jak to zrobić? Swoim stosunkiem do życia. Ja lubię życie. Chcę żyć! Nie znoszę bylejakości, nie chcę być jakimś „lelum polelum”. Chcę istnieć! Chcę współuczestniczyć! Mieć wpływ! Doświadczać! Pani nie ogląda się za siebie, Pani patrzy przed siebie, prawda? Dokładnie. I właśnie o to chodzi. Każdy z nas czasem wraca do jakichś trudnych chwil, przypomni sobie o czymś bolesnym. Ale zawsze wtedy mówię sobie, że z tego wyszłam, wyzwoliłam się, dałam sobie radę, pokonałam. I kończę temat. No właśnie. Przypomniał mi się ubiegłoroczny blackout w Hiszpanii i panika, która wybuchła po zaledwie paru godzinach braku dostępu do prądu i wody. Szturm na hipermarkety, bo współczesny człowiek tam upatruje wodopoju. Paraliż miast, bo ludzie odcięci od Google Maps nie potrafili wrócić do własnych domów. Świat, który wydawał nam się oswojony, technologicznie zaawansowany, po prostu runął w oka mgnieniu, a my w jednej chwili staliśmy się bezradni. Też to wtedy zrozumiałam. Byłam wówczas u przyjaciół, w ich domu na wsi, gdzie jest studnia, można zrobić palenisko. Uświadomiłam sobie, że w chwili zagrożenia tam wszystko mamy. Tylko zapomnieliśmy, jak z tego korzystać. Okazuje się, że we współczesnym świecie wszelkich udogodnień jesteśmy bezbronni wobec jakiejkolwiek awarii. Rozmawiałam ostatnio z Agnieszką Holland, która powiedziała, że jej zdaniem ludzie stają się coraz bardziej „wydelikaceni”. Coś jest na rzeczy. Stajemy się coraz mniej odporni na życie? Ja bym się z tym zgodziła. Wydelikaceni, nieodporni na krytykę, że ktoś zakręci kran z wodą, że nie będzie elektryczności przez dobę. Takich ludzi można łatwo zdominować, zwyciężyć, zmanipulować. Ja jestem dzieckiem wojny. Mojego ojca zamordowali Niemcy, jak miałam niecałe pięć lat. Mama była sama przez całą okupację i sama musiała mnie wykarmić. W Solcu Kujawskim, gdzie mieszkaliśmy, był taki Niemiec, który nienawidził mojej rodziny, zresztą myślę, że był odpowiedzialny za to, że mojego ojca zamordowano. Bałam się go. Kiedy szłam chodnikiem i nie daj Boże go widziałam, schodziłam na jezdnię. Przykre, upokarzające. Ale z perspektywy czasu wiem, że ten opór, który we mnie narastał, a wynikał z doświadczeń dzieciństwa, dał mi siłę. Że jak nie możesz chodnikiem, to idź jezdnią, ale idź. Może takie analogowe życie z ołówkiem i kartką papieru, niedostatek, trauma, paradoksalnie budowały w ludziach siłę, odporność? Tak, zdecydowanie więcej od nas wymagano, a po latach okazało się to słuszne. Człowiek nie może żyć w permanentnej wygodzie, bo to pseudowygoda. Świat urojony. Takiego świata nie ma. I takiego życia nie ma. Bo nawet jeżeli współczesna medycyna coraz lepiej radzi sobie z chorobami, to choroba i tak nas pokona, jeżeli się jej wewnętrznie nie oprzemy. Śmiem powiedzieć, że moje życie, zdrowie, samopoczucie w dużej mierze zależy od tego, jak ja do tego podchodzę, od moich myśli. Chyba najgorszą rzeczą, która może się wydarzyć, jest to, że ludzie staną się tak wydelikaceni, że przestaną myśleć, w jaki sposób się bronić. Bo życie jest piękne, ale bywa też okrutne. I trzeba umieć czasem stanąć okoniem. Byłam ostatnio w szpitalu, wiem, o czym mówię. Mówi Pani o swojej chorobie onkologicznej, o raku piersi przed laty? Nie, innej, kolejnej. Wzięłam się z nią za bary. Tak długo, jak moje myśli, moja siła wewnętrzna, psychiczna mogą mi pomóc, to chcę je spożytkować, resztę na szczęście zrobili lekarze, za co im ciągle dziękuję. Ludzie stają się wydelikaceni, a jednocześnie za dużo wszystkiego chcą. Mieć więcej, osiągnąć więcej. Nie namawiam nikogo do tego, żeby żył w ascezie, ale z umiarem. Żeby nie stracić z pola widzenia tego, co najważniejsze. Nie ma nic bardziej wartościowego od samego życia. I od dobra. Bo ono jest siłą nadrzędną. Gdybyśmy sobie uświadomili, jaką siłą jest bycie dobrym człowiekiem, to wszystkim żyłoby się lepiej. Tak, to także potwierdza Frank Caprio, amerykański sędzia, zwany najmilszym sędzią świata ze względu na niespotykaną dobroć i empatię wobec podsądnych, zapytany o to, co tworzy dobre życie, powiedział, że tylko jedna rzecz: bycie dobrym człowiekiem dla innych. Cała reszta nie ma znaczenia. Tak, najważniejsi są ludzie, to wartość nadrzędna. Ale tacy prawdziwi, nie tylko na pokaz. To fundament, na którym zawsze można się oprzeć. Jest do kogo pójść w chwili zwątpienia, w chwili wielkiej niemocy. Pamiętam moment, kiedy byłam na krawędzi, choć tkwiło we mnie jeszcze źdźbło nadziei. Miałam wtedy przyjaciółkę Agnieszkę, do której, gdy czułam, że już nie daję rady, dzwoniłam o każdej porze dnia i nocy. I ona zawsze mówiła: „Zaraz będę!”. Przyjeżdżała, siedziała ze mną, niby nic wielkiego, ale była, cały czas była! W życiu każdego człowieka musi być ktoś taki. Trzeba umieć jeszcze pielęgnować więzi międzyludzkie, a z tym mamy coraz większy problem, bo – wracając do nowych technologii – one nam często zastępują bezpośredni kontakt. Łatwiej nam wysłać SMS, niż zadzwonić, spotkać się. Tragiczne. Za to kiedyś zapłacą młodzi ludzie. Już płacą, ale zapłacą więcej, kiedy się zorientują, że nie można żyć na niby, trzeba w tym życiu uczestniczyć, być, ponosić konsekwencje, dać temu życiu z siebie to, co najlepsze. Z innej beczki. Zawsze mnie rozczula, kiedy ktoś w rozmowie z Panią, a zdarza się to często, tytułuje Panią, i słusznie, pierwszą damą polskiej piosenki, a Pani zawsze reaguje tak jak teraz – salwą śmiechu! Bo to jest śmieszne! Nie, to jest fakt! Ale cudowny jest ten Pani dystans do siebie samej. Na szczęście, bo muzyka to jest coś tak wspaniałego, przepastnego! To kosmos, nieprawdopodobna przestrzeń. Pozwala człowiekowi fruwać i być bezkarnie radosnym! Wszystko mogę zaśpiewać, wymyślić, „bo ja mam swój intymny świat…”, jak śpiewała Iga Cembrzyńska. (Irena Santor, siedząc przy kawiarnianym stoliku, zaczyna śpiewać, a ludzie zaczynają odwracać głowy w naszym kierunku). Muzyka to taka moja bariera ochronna. I to jest właśnie ta młodość w wieku 90 lat. Pani zawsze otwarcie mówiła o swoim wieku, nigdy go nie ukrywała. Nie miałam z tym nigdy żadnego kłopotu. Proszę mi znaleźć powód, dla którego miałabym sobie jeszcze na swoje barki nakładać kolejny ciężar – wstyd za swój wiek. A już zwłaszcza jak się przekroczyło, dajmy na to, siedemdziesiątkę, to jest to powód do dumy! Teraz to ja się z tego cieszę, kochanie. Każdy rok, każdy miesiąc. Bo wiem, że teraz już dla mnie na miesiące się liczy! (śmiech) Ale oczywiście chciałabym żyć jak najdłużej. Moi lekarze mówią, że dożyję studwudziestkipiątki i trzymam ich za słowo! Jest tylko jeden warunek – żeby głowa pracowała. Czytałam ostatnio takie bardzo mądre zdanie, że my, kobiety, powinnyśmy się w końcu nauczyć kochać siebie. Żebyśmy nauczyły się być dla siebie najczulszymi matkami. Pani siebie kocha? Proszę pani, ja się nad tym bardzo długo i bardzo głęboko zastanawiałam i doszłam do wniosku, że z tym „kochaj bliźniego jak siebie samego” to jest największa mądrość. Tak, kocham siebie bardzo. Przyznaję i to nie jest zarozumialstwo! Taka jestem, tak wyglądam, taką siebie akceptuję i taką siebie kocham. Jak bliźniego swego! Doskonała puenta. Coś jeszcze chce Pani dodać? Żyjemy w dość trudnych czasach, więc kochane, kochani, dystansu do tych czasów, dystansu! Żebyśmy nie traktowali tego wszystkiego, co się teraz dzieje, tak bardzo serio. Tego życzę wszystkim. A sobie 125 lat! Podbijam! Stu trzydziestu! Niech będzie, dziękuję z całego serca.
W rytmie własnej energii. Paulina Niedzielska, właścicielka JOYINME, o jodze, zdrowym trybie życia i biznesie [WYWIAD]
Piła matchę, zanim to było modne. Wierzy, że już dwadzieścia minut praktyki wystarczy, aby odzyskać spokój i zupełnie inaczej spojrzeć na życie. Od ośmiu lat rozwija jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek jogowych w Polsce. Poznajcie Paulinę Niedzielską – założycielkę JOYINME.
Joga pojawiła się w jej życiu już na studiach. Zanim jednak zdecydowała się na własną markę, pracowała w korporacji i prowadziła biznes związany z przelotami myśliwcami. Rok temu wyruszyła w podróż za słońcem i przeprowadziła się do Tarify – mekki kitesurferów. Kiedy wieje wskakuje na deskę, gdy nie wieje wsiada z rodziną na rower. Dwa razy w tygodniu jeździ konno, a w wolnym czasie gra z przyjaciółmi w padla. Wieczorami wraca na matę, aby praktykować jogę. Paulina Niedzielska od 8 lat rozwija JOYINME – markę, w której łączy swoją pasję do jogi, świadomego stylu życia i ponadczasowej, wygodnej mody. Taniec, tenis, snowboard, rower, jazda konna, kitesurfing… Uprawiasz wiele sportów. Co ma w sobie joga, czego nie mają inne dyscypliny? PAULINA NIEDZIELSKA: Jest w jodze taka pozycja, która nazywa się Tadasana. Stoimy w niej prosto i skupiamy się na poszczególnych elementach po to, aby poczuć siebie. Kiedy pierwszy raz się w niej znalazłam, doświadczyłam czegoś niesamowitego. Poczułam wtedy ile może się dziać w człowieku w takiej prostej sytuacji i jakie to jest wspaniałe uczucie. Od tamtej pory uważam, że joga ma niesamowitą moc. To praca z ciałem i oddechem, która wymaga od nas pełnego skupienia na sobie i daje upust emocjom. Joga kojarzy się z balansem, spokojem i harmonią. Jak znajdujesz tę równowagę w świecie biznesu, który jest raczej sprintem, wspinaczką, a może nawet skokami do wody? Gdyby nie joga, to pewnie już by mnie w tym świecie nie było. Są takie momenty, że tylko ugruntowana praktyka jogi (stanie na głowie albo bardzo długa świeca) mnie uspokaja i sprawia, że zaczynam patrzeć na wszystko inaczej. Rynek jest bardzo szybki, zmienia się jak w kalejdoskopie, pojawiają się momenty, w których myślę sobie, że nie podołam, ale joga zawsze mi wtedy pomaga. Rok temu wyprowadziłaś się z Warszawy. Jaką największą lekcję wyniosłaś z życia w Hiszpanii, której nie dałoby się nauczyć w Polsce? Tutaj jest mi zdecydowanie łatwiej się zdystansować, wcześniej skończyć pracę. W Warszawie zawsze miałam poczucie, że mogę zrobić więcej i lepiej. Życie w Hiszpanii dało mi przestrzeń do tego, aby w dobrym momencie powiedzieć „stop”. Domyślam się, że nie tylko sama przeprowadzka do Hiszpanii dała ci taką możliwość… Zdecydowanie nie, ale bardzo mi w tym pomogła. To przede wszystkim wieloletnia praca nad sobą. Stąd też aktualna kolekcja „Stay Grounded”, w której zapraszam dziewczyny do tego, żeby pomyślały o tym, czy mają w głowie przestrzeń na to, żeby zwolnić, pójść na spacer, mieć chwilę dla siebie. Inspirujesz również zdrowym stylem życia. Czy zdarza ci się ulegać popularnym trendom czy w tej kwestii zawsze ściśle trzymasz się swoich zasad? Chciałabym, żeby to, co JOYINME niesie ze sobą, było bardzo spójne i dlatego ja też staram się być spójna w tym, co robię. Zapraszam ludzi do tego, aby w świadomy sposób wybierali produkty lepszej jakości, żeby myśleli zarówno o tym, co mają na talerzu, jak i o tym, jak wpływa na nich ruch. Staram się nie ulegać trendom, ale bacznie je obserwuję. Jestem przeciwniczką diet, a zwolenniczką świadomych wyborów. Mocno doceniam wartość suplementów, ale tych dobrze dobranych do indywidualnych potrzeb. W takim razie rano pijesz kawę czy matchę? Zaczynam dzień od ciepłej wody, dopiero później piję matchę, ale nie eliminuję kawy z mojego jadłospisu. Możliwe, że odrzucenie kawy mogłoby mieć zbawienny wpływ na moją codzienność, ale chyba jeszcze nie jestem na to w pełni gotowa. Jeśli mogłabyś dać ludziom jedną praktykę, która realnie zmienia życie, co by to było? Uważam, że jednym z najlepszych nawyków jakie mam, jest wynoszenie telefonu z sypialni. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, jak bardzo negatywny wpływ ma na nas niebieskie światło ekranów. Wspólne treningi, budowanie społeczności i prawdziwych relacji to istotne założenia, z których marka JOYINME słynie. Dlaczego jest to dla ciebie tak ważne w czasie, kiedy wszystko przenosi się do internetu? Bezpośredni kontakt z klientkami czy klientami daje nam prawdziwego „kopa”, który sprawia, że faktycznie widzimy sens swojej pracy. Myślę, że bardzo trudno pracuje się, kiedy się tego sensu nie widzi. Mocno się upieram przy tym, żeby wychodzić do ludzi, zapraszać ich do bycia razem, do wspólnego ruchu, do dzielenia się swoją energią. Absolutnym corem naszych działań jest odnalezienie w sobie radości i właśnie przez tego typu akcje chcemy udowadniać, że to wcale nie musi być bardzo trudne. Chodzi o ten „fun” z bycia razem tu i teraz, który motywuje do działania. "Joy", czyli radość. To piękna nazwa marki, którą można interpretować na wiele sposobów. W jaki sposób ty ją interpretujesz i jak chciałabyś, żeby interpretowały ją twoje klientki? Nazwa nie jest przypadkowa. Chciałabym, żeby ludzie pamiętali o tym, że chwila skupienia i znajomość samego siebie to jest najlepszy sposób na to, żeby poczuć radość albo zacząć jej szukać, ponieważ radość to jest najlepszy stan, w jakim tylko możemy być – w pełni ze sobą. Tego życzę każdemu. JOYINME to marka, która zaprasza do świata jogi na wiele sposobów. Jednym z nich jest także moda. Jak udaje wam się tworzyć ubrania tak ponadczasowe? Szukamy balansu pomiędzy długowiecznością a aktualnymi trendami, ale niezmiennie staramy się tworzyć ubrania, które są jakościowe i kapsułowe. Zależy nam na tym, żeby poszczególne elementy z naszych kolekcji były ze sobą spójne i pasowały do siebie niezależnie od tego, kiedy zostały kupione. Z jednej strony dostosowujemy się do wymagającego rynku, z drugiej stawiamy na wygodę, która nigdy nie wychodzi z mody. Gdybyś miała wybrać jedną rzecz, w którą twoim zdaniem warto zainwestować, co by to było? Poza naszymi legginsami, oczywiście bluza Kind. To model o wydłużonym kroju i obniżonej linii ramion, który jest naszym absolutnym hitem. Przy tworzeniu ubrań bardzo mocno skupiamy się na sensoryczności i ta bluza oddaje to w 100%. Jest uszyta z milutkiej, wręcz otulającej bawełny, którą często porównujemy do przytulanki. Na koniec chciałabym cię zapytać jeszcze o to, czego nauczył cię własny biznes? Pokazał mi, że z każdej sytuacji da się wyjść - nawet tej bardzo trudnej. Najważniejsze jest to, żeby zareagować szybko, ale ze spokojem. Warto wziąć kilka głębokich oddechów, zrobić plan, przeanalizować za i przeciw oraz zastanowić się, co może się wydarzyć. Zmieniajmy rzeczy, na które mamy wpływ i pamiętajmy, że cierpliwość również dużo zmienia.
Z Tarnowskich Gór na światowe wybiegi – wywiad z Zuzą Bryk, modelką z okładki listopadowego ELLE
Ma zaledwie 20 lat, a na swoim koncie kampanię dla Chanel i współprace z największymi domami mody – od Dries Van Noten, przez Roberto Cavalli i Ninę Ricci, po Lacoste. Teraz do tej listy sukcesów dopisuje jeszcze dwie najnowsze okładki ELLE, których jest gwiazdą. Pozuje na nich na tle i we wnętrzach Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie – miasta, do którego właśnie się przeprowadziła.
Ile masz lat i skąd pochodzisz? Mam 20 lat. Pochodzę z Tarnowskich Gór – małego miasta na Śląsku, które zawsze będzie moim punktem odniesienia. Teraz przeprowadzam się do Warszawy, razem z moją siostrą, która zaczyna studia na Uniwersytecie Warszawskim. To dla nas obu nowy rozdział. Jak trafiłaś do świata mody? Miałam czternaście lat. Wszystko zaczęło się od zwykłej wiadomości na Facebooku, którą równie dobrze mogłam zignorować. Zamiast tego, przekazałam kontakt do mamy. Pół roku później podpisałam kontrakt z Uncover Models. Na początku modeling był tylko dodatkiem do szkoły – sesje w wakacje, sporadyczne wyjazdy. Dopiero pierwsza kampania dla Chanel, w wieku 17 lat, pokazała mi, że mogę być częścią czegoś naprawdę wyjątkowego. Co uznajesz za swój pierwszy duży sukces? Kampanię perfum Chanel Chance. Miałam 17 lat, spędziłam pięć dni w Paryżu, a wokół mnie – nazwiska jak z podręczników historii mody: Steven Meisel, Jean-Pierre Jeunet, Pat McGrath, Guido Palau. Trzy doświadczone modelki i ja – dziewczyna ze Śląska. To było surrealistyczne doświadczenie. Który pokaz zapamiętasz do końca życia? Każdy pokaz to ekscytujące przeżycie, ale najpiękniejszy był Chanel Cruise 2025 nad jeziorem Como. Jezioro w tle, czarna suknia, oddech publiczności… To był prawdziwy teatr mody – magia w czystej postaci. Masz ulubionego fotografa? Uwielbiam estetykę lat 90., erę supermodelek. Bardzo inspiruje mnie David Sims – za prostotę, czystość i to, że potrafi uchwycić prawdziwy moment. Jego zdjęcia mają duszę. Która sesja mody była dla Ciebie wyjątkowa? Kampania dla Niny Ricci. Sesja odbyła się w paryskiej kamienicy, w świetle wpadającym przez wysokie okna. Jedwabie, koronki, stylizacje Carine Roitfeld, energia Harrisa Reeda, który wspierał nas na każdym kroku. To było jak wejście do innego wymiaru – piękno bez przesady, lekkość bez ciężaru. Twój ulubiony projektant? Uwielbiam klimat boho, który od lat reprezentuje Chloé, zresztą miałam już okazję z tą marką współpracować. Ale moją absolutną faworytką jest Isabel Marant – marzę o tym, by pewnego dnia wziąć udział w jej pokazie. Masz swoje rytuały przed wyjściem na wybieg lub sesją zdjęciową? Moje ciało i twarz to narzędzia pracy, ale przede wszystkim – część mnie. Staram się im dawać odpocząć. Dużo snu, woda, pielęgnacja. Makijaż tylko wtedy, gdy trzeba. Uważam, że naturalność to największy luksus. Jak odpoczywasz od świata mody? Szukam równowagi w drobnych rzeczach – spacerach, książkach, spotkaniach z przyjaciółmi. Kocham muzykę, gram na skrzypcach, uczę się gry na pianinie i gitarze. Studiuję kulturoznawstwo online i rozwijam się aktorsko – to moje drugie marzenie. Masz książkę lub film, do którego często wracasz? Dużo czytam, ale rzadko wracam do przeczytanych książek – podobnie mam z filmami. Lubię nowości i staram się być na bieżąco z kulturą. Ale przyznaję, że jesienią moim guilty pleasure są sitcomy – szczególnie Sex and the City i Przyjaciele. Co w modzie najbardziej Cię ekscytuje, a co denerwuje? Najbardziej kocham podróże – w tym roku byłam m.in. w Sztokholmie, Kopenhadze, Nowym Jorku i Florencji. Nawet jeden wieczór w nowym mieście potrafi być dla mnie ogromnym przeżyciem. Uwielbiam też ludzi, których poznaję – z wieloma modelkami mam świetny kontakt i spotykamy się w różnych miejscach na świecie. Najtrudniejsze są castingi i oczekiwanie – czasem w kolejkach spędza się dwie godziny, a potwierdzenie pracy przychodzi w ostatniej chwili. To potrafi być stresujące.