„Prawda jest sexy”. Anita Werner o twardych pytaniach, hejcie i tym, dlaczego nie da się dyskutować z faktami
25 lat pracy na antenie. Od początku istnienia TVN24. Anita Werner, czołowa polska dziennikarka newsowa, mówi: „Prawda jest jedna. Każdy może mieć swoją opinię, ale nie swoją prawdę. Z faktami nie da się dyskutować. Prawda jest sexy”. Na przypieczętowanie tych słów pozuje w bezkompromisowej odsłonie.
Marcin Świderek: Zdarzyło Ci się usłyszeć, że na antenie jesteś chłodna? Anita Werner: Mam prostą filozofię zawodową: nie jestem od tego, by do kogokolwiek się wdzięczyć ani osładzać rzeczywistość. Moje zadanie to patrzeć władzy na ręce, każdej. Przez 25 lat pracy doświadczyłam rządów lewicy, prawicy, ludowców. Rzetelny, niezależny dziennikarz informacyjny nie jest czyjś, nie jest tych albo tamtych. Opowiadam widzom o faktach, biorę ich za rękę i przeprowadzam przez świat, w ich imieniu zadaję politykom trudne pytania i w odpowiedzi domagam się prawdy. I wciąż po tylu latach chce mi się to robić. Prawda jest sexy. To brzmi jak tytuł naszego wywiadu. Prawda jest jedna. Każdy może mieć swoją opinię, ale nie swoją prawdę. Z faktami nie da się dyskutować. Prawda w życiu publicznym jest po prostu atrakcyjna, to wartość. Ale podobnie widzę to w życiu w ogóle. Kiedy pisaliśmy z Michałem (Kołodziejczykiem, dziennikarzem sportowym, partnerem bohaterki – przyp. red.) książkę „Mecz to pretekst. Futbol, wojna, polityka”, pojechaliśmy do Sarajewa, by spotkać się z generałem Jovanem Divjakiem. Podczas wojny w latach 90., choć z pochodzenia był Serbem, przeszedł na stronę obrońców oblężonego miasta. Był tam traktowany jak bohater. To on zadał nam pierwsze pytanie: „Czym jest miłość?”. Zaniemówiliśmy, a on odpowiedział: „Miłość zaczyna się od tego, że jesteś zakochany w sobie. Bo musisz znać i akceptować siebie, żeby móc kochać drugiego człowieka”. To zostało mi w głowie na zawsze. Dlatego powtarzam, że akceptacja siebie jest wyzwalająca – akceptacja swoich mocnych i słabych stron, konfrontacja z tym, co nam w sobie się nie podoba. Do tego trzeba odwagi. Ale warto się na nią zdobyć, bo prawda — także ta o sobie samej – jest sexy. Szczerość z samą sobą jest piękna. Wyzwala czułość. A moda jest sexy? Nie jestem jej pasjonatką, ale lubię klasykę. Ogromna w tym zasługa mojej mamy. Miała niesamowite wyczucie stylu i… kufer. Taki stary, kuty. Przechowywała w nim rzeczy, które „jeszcze wrócą”. I zwykle wracały. Gdy byłam nastolatką i przyszła moda na kołnierze i szerokie mankiety, wyjęła z niego przepiękną białą koszulę, którą nosiła w liceum. Była na mnie idealna. Wychowałam się w skromnym domu, więc to była dla mnie lekcja, że styl nie wynika z pieniędzy. Mama zawsze powtarzała: „Nie sztuką jest wyglądać dobrze, mając wielki budżet. Sztuką jest wyglądać dobrze, mając niewiele”. I to mi zostało. Wolisz zadawać pytania czy na nie odpowiadać? Zdecydowanie wolę zadawać pytania. Michał czasem się ze mnie śmieje, bo potrafię pójść do sklepu po pieczywo i wrócić z historią o tym, że syn pani kasjerki interesuje się militariami. On nie rozumie, skąd biorę takie informacje. Dla mnie to naturalne. Lubię zamienić dwa słowa z drugim człowiekiem, zapytać, co słychać. Naprawdę mnie to interesuje. Jak przygotowujesz się do wywiadu? Najwięcej czasu poświęcam na pierwsze pytanie. To ono decyduje o atmosferze rozmowy i przyciąga uwagę widza. Przygotowuję listę pytań jako punkty wyjścia, zapisuję cytaty i dane, które mogą się przydać. Podczas wywiadu te pytania często ewoluują, rozmowa potrafi potoczyć się w niespodziewany sposób. Raz zdarzyło mi się, że nie zabrałam do studia części notatek. Musiałam biec po nie pięć minut przed programem. To był wywiad z marszałkiem Sejmu. Wiesz… adrenalina zrobiła swoje, wszystko poszło gładko, ale to pokazuje, że w tym zawodzie trzeba być gotowym na wszystko. Duży stres. Jak sobie z nim radzisz? Zawsze byłam na niego odporna. W sytuacjach trudnych działam: biorę sprawy w swoje ręce, docieram do celu. W pracy dziennikarskiej to niezwykle pomaga. Przed wejściem na antenę nie odczuwam tremy, raczej koncentrację i podwyższony poziom adrenaliny. Bez niej po prostu by się nie udało. Myślę, że każdy, kto zawodowo jest profesjonalistą, powie to samo. Artysta przed koncertem, pianista przed recitalem Chopina – wszyscy odczuwają podobną mieszankę adrenaliny i skupienia. Dla mnie jako dziennikarki najważniejsze jest dać z siebie wszystko, robić swoje, trzymać się zasad. Czyli jesteś zadaniowa. We wszystkim? Tak, z natury jestem zadaniowa. Pewnie po rodzicach. Mama była świetnie zorganizowana – perfekcyjnie ogarniała dom, swoją pracę, później uniwersytet trzeciego wieku. Tata też – prowadził zajęcia na Politechnice Łódzkiej, był biegłym sądowym, rzeczoznawcą samochodowym, komisarzem rajdowym. Od nich przejęłam sumienność, dokładność, a po mamie – perfekcjonizm. Ten ostatni jest zaletą i wadą. Jednak w mojej pracy bardzo się przydaje. Rodzice namówili Cię, żebyś poszła do „Jedynki”, kultowego liceum w Łodzi, które słynie z nauk ścisłych i przez lata uchodziło za jedno z najlepszych w Polsce? Tata tam się uczył, a ja chciałam podzielać jego doświadczenia. Wybrałam klasę mat.-fiz. Szybko okazało się, że z fizyki jestem beznadziejna. Ale miałam profesora Przybyszewskiego, który zawsze mnie wspierał. Pamiętam, jak rozwiązywał zadanie i pytał: „Anita, rozumiesz?”, a ja odpowiadałam: „Tak, rozumiem”. Wtedy chyba pierwszy raz tak wyraźnie poczułam, że czasem wystarczy mieć wsparcie, żeby przetrwać trudności. Masz raczej artystyczną duszę. Trochę po mamie, trochę po babci. Mama tańczyła w balecie, była bardzo muzykalna, szyła na maszynie, kupiła też maszynę dziewiarską, prenumerowała „Burdę” – dla niewtajemniczonych, w czasach PRL to był chyba jedyny magazyn z wykrojami ubrań, które można było wykorzystać do szycia własnych kreacji. Mama miała artystyczną duszę, choć była inżynierem chemikiem. Dziadkowie też mieli różne pasje: dziadek Werner był profesorem Politechniki Łódzkiej i współkonstruktorem ciężarówki Star, a tata mamy, którego nie poznałam, pasjonował się fotografią. Studiowałaś kulturoznawstwo ze specjalizacją filmoznawstwo. Jak trafiłaś do dziennikarstwa newsowego? Na studia szłam bez konkretnego planu, miałam mnóstwo zainteresowań: sport, języki obce, muzyka. Kulturoznawstwo i filmoznawstwo dawały mi czas, żeby odkryć, co tak naprawdę chcę w życiu robić. Kiedy w klasie maturalnej zagrałam w „Słodko gorzkim” u Władysława Pasikowskiego i zobaczyłam świat filmu od kulis, pomyślałam, że mogłabym też poznać go od naukowej strony. Studia były typowo humanistyczne. Historia filmu, socjologia, filozofia, logika formalna… Szeroka perspektywa. Złośliwi koledzy żartowali, że „to bardzo dobre studia dla kobiet, bo rozwijające”. Dziś pewnie nie mieliby odwagi na taki szowinistyczny komentarz. Kiedy byłam na trzecim roku, przeczytałam w „Gazecie Wyborczej”, że powstaje telewizja informacyjna – TVN24, taka polska CNN. Pomyślałam, że może to jest przygoda, której warto spróbować. Dorastałam w domu, gdzie oglądało się newsy, CNN, Sky News, Sejm, „Wiadomości”. Teraz mogłam zobaczyć to z bliska. To był niesamowity czas. Budowaliśmy od zera studio, scenografię, robiliśmy materiały do szuflady, zanim zaczęliśmy nadawać. A później patrzyliśmy, jak rośniemy, zdobywamy widzów, jak buduje się marka – ogromna duma. Od razu złapałaś bakcyla? Mam w sobie ciekawość i chęć próbowania różnych rzeczy. Miałam 23 lata i wielką ekscytację. Chłonęłam wiedzę, uczyłam się od najlepszych. Pamiętam, jak do chłopaków z „Faktów” mówiłam wprost: „Nie wiem nic, chcę się nauczyć”. Zawsze zadawałam pytania, krok po kroku zdobywałam pewność siebie. To trwało lata, nie stało się od razu, ale poczułam, że chcę tu być. Odkrycie własnej dyscypliny, czegoś, w czym się sprawdzasz, co robisz dobrze, jest naprawdę fantastycznym uczuciem. Jest ktoś, o kim marzysz, by przeprowadzić z nim wywiad? Kiedy kończyłam studia, namówiłam na rozmowę Władysława Pasikowskiego. Nie udzielał żadnych wywiadów, więc dosyć szybko nauczyłam się, że w życiu wszystko jest możliwe. Dołączyłam tę rozmowę do swojej pracy magisterskiej, bo pisałam o wielogatunkowości kina lat 90. na przykładzie jego filmów. A dzisiaj? Na pewno jest kilka takich osób. Chciałabym porozmawiać z Christiane Amanpour z CNN. Obserwuję ją przez wiele lat, rozmawiała z najpotężniejszymi ludźmi na świecie. Ma piękne motto: „Be truthful, not neutral”, które przypomina, że dziennikarz nie powinien stać z boku, chowając się za bezstronnością, gdy chodzi o prawdę. Jak wygląda dzień dziennikarki newsowej? Jeśli prowadzę „Fakty”, rytm jest prosty: 7.00 – pobudka, 8.30 – w pracy, 9.00 – pierwsze kolegium, potem kolejne spotkania, o 10.00 rozdzielanie tematów z reporterami. Reszta dnia płynie w rytmie wydarzeń. Pracujemy do mniej więcej 20. To nie jest tylko wejście na antenę – przygotowuję swój program razem z zespołem, dobieram gości, analizuję materiały. Każdego dnia dzieje się coś innego i to kocham. Czasem śmieję się, że codziennie „doktoryzuję się” z innej dziedziny. Przenosisz te emocje do życia prywatnego? Mam wyłącznik. Wracam do domu i zdarza się, że dyskutujemy z Michałem o czymś dotyczącym pracy, ale rzadko długo i inwazyjnie. Raczej zmywam makijaż, siadam na kanapie i ląduję na innej planecie. Pilnuję zdrowego podziału między pracą, która wymaga pełnej koncentracji, a domem, który – powiedzmy – jest spokojnym portem po dniu na wzburzonym morzu. Byłabyś jeszcze w stanie funkcjonować bez tej adrenaliny? Nie wiem… Pamiętam, jak kilka lat temu Michał miał zakaz konkurencji przez dziewięć miesięcy – początkowo myślał, że to wspaniały czas wolny, ale po trzech tygodniach zaczął wariować – brak adrenaliny nie był dla niego łatwy. Wtedy właśnie zajęliśmy się pisaniem książki „Mecz to pretekst. Futbol, wojna, polityka”. Dla mnie adrenalina i kontakt z newsami są nieodłączną częścią życia zawodowego – nigdy nie próbowałam, czy umiałabym funkcjonować bez tego. Jak poznaliście się z Michałem? Śmiejemy się, że robiliśmy to dwa razy i że dopiero za drugim – skutecznie. Podeszłam do niego, powiedziałam, że nazywam się Anita Werner i… że jestem jego fanką. Michał był już wtedy rozpoznawalnym dziennikarzem sportowym, świetnie pisał. Bardzo lubiłam słuchać jego wypowiedzi nagrywanych dla telewizji. Ceniłam jego odwagę, bezkompromisowość i to, że mówił wprost, co myśli. Imponował Ci? Wciąż imponuje. Ma olbrzymią wiedzę o świecie. Jako dziennikarz sportowy nigdy nie ogranicza się do swojej dziedziny. Kiedy jedzie na mecz, potrafi wcześniej przeczytać trzy, pięć reportaży o miejscu, do którego się wybiera — i nie są to publikacje sportowe. Tak więc w pracy jest perfekcjonistą. W domu trochę się różnimy. Ja działam od razu, on często odkłada coś na później, ale ostatecznie to robi. Woli np. pracować nad dużym materiałem w nocy, a ja wstanę wcześniej, by go skończyć. Podczas pisania książki wyglądało to podobnie — on pracował do późnej nocy, a ja wczesnym rankiem. Paradoksalnie ta różnica działa na naszą korzyść. Dużo razem podróżujecie. Relacje z Waszych wypraw publikujesz w swoich social mediach. Potrafisz „odciąć się” na wakacjach? Teraz potrafię, i to całkowicie. Ale to był proces – musiałam nauczyć się odpoczywać – dziś korzystam już z tego w pełni. Umiem spokojnie leżeć na leżaku, cieszyć się słońcem, czytać książkę, mieć święty spokój i skupić się tylko na tym, co tu i teraz. Pamiętam, jak byliśmy z Michałem w Dolinie Śmierci w Kalifornii – cisza była tak intensywna, że wręcz kłuła w uszy. Stałam i po prostu ją chłonęłam. Myślisz, że organizm kiedyś upomni się o swoje przy tak wyczerpującym tempie pracy? Po 25 latach intensywnego życia zawodowego, w dużym stresie, a w ostatnim czasie także w towarzystwie ogromnej fali złych emocji, trudno udawać, że organizm tego nie czuje. Dziennikarka prowadząca najlepiej oglądany wieczorny program informacyjny, „Fakty” TVN, jest wyjątkowo wdzięcznym celem dla hejterów. Dostaję komentarze, które naruszają moje dobra osobiste, wyzywają mnie, obrażają bez żadnego powodu, podważają mój dziennikarski warsztat. To jest czyste zło. Zdarzają się też groźby śmierci. W takich przypadkach nie ma dyskusji — zgłaszam to na policję. Jak sobie z tym radzisz? Uważam, że ludziom, którzy produkują tyle toksyn, tyle złych emocji, brakuje w życiu miłości. Mogę im tylko z całego serca tej miłości życzyć. Miłości do siebie i do innych. Nie zgadzam się na taki poziom agresji. Nie zgadzam się na zalew złych emocji w życiu publicznym. To jest coś, co po prostu dewastuje nas jako społeczeństwo. A w tym „prawdziwym” życiu spotykasz się z aktami życzliwości? Zdecydowanie. Wulgarna zaczepka w realu zdarzyła mi się tylko raz. Twarzą w twarz ludzie są ciepli, serdeczni, wdzięczni za moją pracę. Wczoraj po „Faktach” wpadłam na pocztę na ostatnią chwilę, w czapce, zmęczona, zasypana śniegiem. Kupuję kopertę, a pani zza okienka mówi: „Ale pani pięknie wygląda”. To było niesamowicie miłe. Odpowiedziałam jej: „Jest pani cudowna”. Gdyby nie szyba, to bym ją wyściskała. Tyle mówimy o modzie na to czy tamto — niech modny będzie miły gest, miłe słowo. Wdzięczność. Uśmiech. Powiedzenie czegoś miłego kosztuje nas dokładnie tyle samo co powiedzenie czegoś paskudnego. To jest tylko nasz wybór. Nasza rozmowa ukazuje się na początku nowego roku. Jakie masz plany na 2026? Tak po ludzku? Chciałabym, żeby wciąż mi się chciało, żeby była we mnie pasja, apetyt na życie. A zawodowo — to dla mnie wyjątkowy moment, bo TVN24 kończy 25 lat, a ja razem z nim. Chciałabym, żeby ten rok wyraźnie pokazał, jak ważni są fachowcy — ludzie, którzy wiedzą co robią, robią swoje i trzymają się zasad. Chciałabym, żeby to był rok dbania o wartości. Dorastałam w Polsce marzącej o demokracji, państwie prawa i wolności słowa. I po 40 latach od tamtego momentu nagle muszę — jako dziennikarka — mierzyć się z rzeczywistością, w której te wartości są podważane. Nawet Ameryka, która w dzieciństwie była dla mnie symbolem demokracji i konstytucyjnych zasad, zaczęła nimi chwiać. Tym bardziej uważam, że to moment, by tych wartości bronić.
Moja Łemkowyna. Michał Szymko o wystawie „Formy obecności” [WYWIAD]
Zwielokrotnienia na obrazach Warhola to wpływ jego głęboko religijnej matki i rozdawanych przez nią świętych obrazków. Kilka z prac mistrza obok ikon Nowosielskiego czy sztuki Fedaka zawiśnie na fascynującej wystawie poświęconej Łemkom/Rusinom Karpackim, którym kurator Michał Szymko przywraca pamięć.
MAJA CHITRO: Skąd jesteś? Warhol w swojej słynnej wypowiedzi twierdził, że pochodzi znikąd. MICHAŁ SZYMKO: Ja też jestem z tego „nikąd”. Określam tak wioskę na pograniczu polsko-łemkowsko-słowackim. Dla ciebie to Łemkowszczyzna, region w Polsce. Dla mnie Lemkowyna – moja ojczyzna. Stąd pomysł na wystawę „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. A zaczęło się od form milczenia. Szymborska pisała: „Ktoś tutaj był i był, i nagle zniknął i uporczywie go nie ma”. Jako badacz, wykładowca akademicki nie mogę się na to godzić. Więc ekspozycja staje się manifestem przywracania Łemkom głosu. Jako Łemkowie, Rusini Karpaccy, mieszkamy w obrębie terytorium Polski, Słowacji, Serbii, Chorwacji, Rumunii, Czech, Ukrainy, USA, Kanady, Argentyny, Węgier. Nasza sztuka jest więc częścią dziedzictwa tych państw, lecz w muzeach nie widuję kontekstu łemkowskiego. Oto forma milczenia. Wykluczenie kultury łemkowskiej w polskiej świadomości jest znaczące. Wciąż za mało mówi się o akcji Wisła, do której doszło w 1947 roku, choć to jedna z najczarniejszych kart w naszej historii. Siłą na ziemie zachodnie i północne przesiedlono 140 tysięcy Łemków. Zdaję sobie sprawę z kontrowersyjności tego stwierdzenia, ale uważam, że była to czystka etniczna. Przerwano transmisję naszej bytności i tożsamości. Oderwano nas od naszej ojczyzny. W języku łemkowskim istnieje pojęcie „na czużyni” – na obczyźnie, jak nazywa się te ziemie. Początkowo władza zachęcała Łemków do wyjazdu do ZSRR. Ci, którzy pozostali, dostali symboliczną godzinę, by spakować cały dobytek i przygotować się na wygnanie. Myślę tu szczególnie o moich pradziadkach, których deportowano, oraz o cioci Kapłończykowej, doskonale pamiętającej tamte czasy. Opowiadała mi wielokrotnie, że na wygnaniu jej matkę napadli Polacy – pobili ją i próbowali wyrwać język tylko dlatego, że mówiła do córki po łemkowsku. Finalnie udało jej się wrócić do Zyndranowej, lecz dom musiała odkupić od pani Bolkowej, która go sobie przywłaszczyła. Wielu Łemków przeżyło całe życie w strachu. Zresztą jeżdżę z tatą po łemkowskich wioskach i spisuję te historie po to, by formy milczenia wreszcie przepadły. Mam świadomość, że te historie są jak łączy się żar. Jeśli nie podtrzymamy ich, zgasną na zawsze, a bez tych głosów nie będziemy w stanie zrozumieć, kim naprawdę jesteśmy. A gdy zaczynasz mówić o sztuce łemkowskiej, często słyszysz pewnie, że to folklor. Błędne myślenie? Błędne. Tym bardziej, że na wystawie zobaczymy prace m.in. Andy’ego Warhola, Epifaniusza Drowniaka, czyli Nikifora, czy Jerzego Nowosielskiego zestawione w nieoczywistym kontekście, wśród twórców, których historia próbowała wymazać, takich jak choćby Mykołaj Fedak. Jego obrazy odkryłem przypadkiem w łemkowskiej wsi Olchowiec, w chyży pana Kiełbasińskiego. Byłem u niego w odwiedzinach. A obok szafy leżał obraz podpisany cyrylicą: „M. Fedak”. Kim był ten Łemko? To pytanie długo nie dawało mi spokoju. Z czasem dotarłem do strzępów jego losów: najbliższych Fedaka upchnięto podczas wywózek w pociągu do Chersonia i wszelki ślad po nich zaginął. Do Olchowca przychodziły potem tylko pojedyncze kartki świąteczne z Kiszyniowa, jedyny znak, że Mykołaj żyje. Zacząłem więc pisać do lokalnych instytucji kultury, krok po kroku składając tę historię jak rozbite naczynie. Po miesiącu przyszła odpowiedź: „Mykołaj zmarł w sierpniu 2024 roku, ale wciąż żyje jego żona Rita”. Poleciałem więc do niej. Spędziliśmy trzy dni w ich mieszkaniu. Kilkukrotnie podkreślała, że mąż do końca wierzył, że Łemkowie kiedyś jeszcze sobie o nim przypomną. I właśnie dlatego nazywanie tej sztuki folklorem jest nie tylko błędem, lecz także powtórzeniem przemocy milczenia, na którą się nie godzę. Jak znaleźć w takim razie wspólny pierwiastek dla tak odrębnych artystów, jak Warhol czy Fedak, żeby opowieść o nich płynęła wartko? Wystawa jest podzielona na trzy części, a pierwszą z nich poświęciliśmy pamięci. Pojawia się tu m.in. portret Aleksandra Duchnowycza, naszego budziciela narodowego, który wypowiedział słynne: „Rusinem byłem, jestem i będę”. Narracja prowadzi od historii takich twórców, jak Mykołaj Fedak czy Dawid Zdobylak, aż po przedmioty z kolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego – rzeczy, które kiedyś należały do konkretnych ludzi. Weźmy choćby kierpce: nie wiemy, kto w nich chodził po Łemkowynie, jakie były losy tej osoby, co zapamiętała, a czego nie zdradziła nikomu opowiedzieć.... W popkulturze wiedzę o tradycyjnych strojach łemkowskich w projektach popularyzuje m.in. Zofia Chylak. I na szczęście coraz więcej tych nazwisk wybrzmiewa – o swoim łemkowskim pochodzeniu mówią Zosia, Igor Herbut, Misia Furtak czy Dorota Nieznalska, której praca zresztą pojawi się również na wystawie. To mocny głos, sygnał informujący o tym, że my jesteśmy. Istniejemy. Pamięć to część pierwsza. Jaka jest druga? Przenosi nas w Karpaty, w krajobraz gór i doświadczenie natury. Na pierwszy rzut oka to przestrzeń kojąca, dająca wytchnienie. Ale pod spodem pulsuje opowieść o utracie i tęsknocie. To tutaj po raz pierwszy spotyka się Nowosielski z XVII-wieczną ikoną sądu ostatecznego ze zbiorów muzeum w Świdniku w Słowacji, którą zestawiono z ikonami pisanymi współcześnie przez Mirosława Trochanowskiego. Co istotne dla mnie, jako kuratora, historyka sztuki i łemkowskiego badacza wewnętrznego ogromne znaczenie ma fakt, że ta wystawa powstaje właśnie w Państwowym Muzeum Etnograficznym. Placówka ma świadomość obowiązku krytycznej refleksji nad tym, jak przez lata pokazywano mniejszości etniczne. Co więcej, nie boi się stawiania pytań o wykluczenie, asymilację i mechanizmy przemocy – przywraca jednocześnie obecność tym, których historię próbowano wymazać. Misją muzeum jest pokazywanie kultury mniejszości jako zjawiska dynamicznego, żywego i globalnego, dalekiego od stereotypów sztuki ludowej. „Formy obecności” mają uświadomić, że etnografia to nie tylko przeszłość, lecz także współczesność i przyszłość. Przechodzimy więc do sali trzeciej... Którą zdecydowałem się nazwać Transpop – to przestrzeń, gdzie zderzam popkulturę z tradycją. Wisi tu praca Warhola „Marilyn Monroe”, jest też 36-krotnie powielona postać Mikołaja z ikony XVII-wiecznej ikony św. Mikołaja z Muzeum Regionalnego w Sanoku. Chcę pokazać, jak radykalnie zmienia się funkcja ikonicznego przedstawienia: ikona przeszłości i ikona nowoczesności, skonfrontowane z sobą w jednym miejscu. Nieczęsto w kulturze masowej wspomina się o Warholu w kontekście jego rusińskich korzeni. No właśnie, a przecież silny wpływ miała na niego i jego sztukę matka Julia Warhola. To ona wymyśliła słynną warholowską czcionkę. W ten sposób pisała na co dzień, nauczyła go tego jeszcze w austro-węgierskiej szkole, do której uczęszczała. Miała więc niezaprzeczalny wpływ, choć pośredni, na historię sztuki amerykańskiej. Zbyt łatwo przychodzi nam zapominanie o korzeniach Andy’ego, jego głębokiej wierze... Stąd to słynne zdjęcie artysty z papieżem Janem Pawłem II zrobione w kwietniu 1980 roku na Placu św. Piotra w Rzymie. Wielu publicystów z najbardziej opiniotwórczych magazynów na świecie komentowało to spotkanie jako wynik nawrócenia Warhola po uniknięciu śmierci z rąk Valerie Solanas, autorki skrajnego, feministycznego manifestu „SCUM”, rozgoryczonej brakiem artystycznego wsparcia. Był 1968 rok i po tym incydencie Warhol nigdy już nie osiągnął zadowalającej formy zdrowotnej. Ale Twoja opowieść poszerza tę historię i w zasadzie odkrywa ją na nowo. Mówisz o warholowskiej religijności wpojonej przez matkę, co można dostrzec w jego pracach powstałych na długo przed zamachem na jego życie. Zgadza się! O tym, jak ważna była religia w życiu Warhola świadczy choćby fakt, że na jego pogrzebie modlono się po rusińsku i angielsku. Przez całe życie matka zwracała się do niego wyłącznie po rusińsku. I to właśnie Julia zaszczepiła w synu głęboką religijność – opowiadała mu choćby żywoty świętych, a mały Andy chłonął te historie, zanim zamienił je na biografie gwiazd i celebrytów. Kojarzysz małe, ochronne obrazki rozdawane w kościołach i cerkwiach? Kolekcjonowała je, a Warhol później przetworzył ten gest w sztuce. Skąd wzięły się jego słynne multiplikacje? Właśnie z rytuału powtarzania, z ikon, które znał z domu. Matka opowiadała mu też o swojej wsi Mikovej położonej w Słowacji, o krowach, które zapamiętała, o zapachu gór w sadzie. Przecież to wszystko Warhol później wplatał w sztukę. Zachowało się podanie asystenta Warhola, który miał przedstawić mu pomysł na wykorzystanie motywu krów, a znudzony Andy się na to zgodził, choć sam wcześniej wspominał o pracy z nimi, co warto jeszcze zweryfikować w biografii. Właśnie z tego impulsu powstały słynne portrety krów. Mimo to, co szczególnie uderzające, żadna dotąd wystawa nie odczytywała jego twórczości w tym łemkowskim/rusińskim kontekście, choć jest on obecny w źródłach i otwiera zupełnie nową perspektywę interpretacyjną. Więc w wystawie „Formy obecności” spotykamy obecności, których zupełnie się nie spodziewamy. A jakie jest dziś największe marzenie Michała Szymki – Łemka? Marzę o tym, żebyśmy my, Łemkowie byli. Po prostu byli. Michał Szymko to historyk sztuki, ukrainista, doktor nauk humanistycznych. Łemko. Kurator wystawy „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, od 17.01.2026.
Tomasz Włosok: „Niby prosto jest się dziś komunikować, ale to nieprawda, bo przestaliśmy się zastanawiać nad tym, co mówimy, i tylko wypluwamy z siebie słowa” [WYWIAD]
Tomek Włosok przyznaje, że bliżej mu do marzyciela niż realisty. To dobrze, w dzisiejszym świecie potrzebujemy więcej takich twórców. W kontekście jego najnowszej roli w filmie „Dziki” rozmawiamy o tym, że w ciszy słychać więcej.
Tomasz Włosok - rocznik ’90. Jeden z najbardziej cenionych aktorów młodego pokolenia. Absolwent krakowskiej PWST. Zdobywca prestiżowej Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego. Podczas FPFF w Gdyni otrzymał Kryształową Gwiazdę ELLE za rolę Jerzego Kuleja w filmie „Kulej”. 1 stycznia do kin wszedł film „Dziki” w reż. Macieja Kawulskiego, w którym wciela się w pierwszoplanową rolę tajemniczego wojownika. Jesteś typem milczącym? TOMEK WŁOSOK: Różnie. Kiedy najczęściej? W życiu. Praca daje mi przestrzeń, by się wyżyć, być przez chwilę ekstrawertykiem. Ale na co dzień to raczej jestem cichy. Niespecjalnie lubię gadać. A o czym lubisz? Lubię zgłębiać to, co moralne. Zagadnienia dotyczące powstania planety, galaktyki, astronomii, a także astrologii… Oprócz tego lubię sobie pogadać o tym, co nas w życiu wkurza, więc po ludzku. O grach komputerowych – o tym mógłbym mówić godzinami. I o filmach, choć przez to, że jestem częścią środowiska, z którego pochodzą też moi znajomi, staramy się gadać o tym jak najmniej. No tak, to przecież Wasza praca. Dlatego dziś o filmach rozmawiam mniej niż kiedyś. Dużo ich oglądasz? Wolałbym więcej. Oglądam za to sporo seriali, a to z prostej przyczyny – wieczorem, po całym dniu, jesteśmy już zmęczeni, dłuższa forma filmowa może w takim momencie przerazić. Co ostatnio oglądałeś? Najbardziej poruszyło mnie japońskie anime, choć nie jestem największym fanem gatunku. Przeglądaliśmy z Malwiną (Buss, partnerką Tomka – przyp. red.) Netfliksa i trafiliśmy na serial „Demon Slayer”. Słyszałem, że to popularna seria, nic dziwnego – znalazłem tam sporo prawd życiowych, o człowieku, naszych demonach i walce z nimi. To ciekawe, biorąc pod uwagę japońską kulturę umiaru – w tych filmach Japończycy mają szansę się wyżyć. Ciszę mają w życiu na co dzień, więc wyrzut zwierzęcej energii pojawia się w anime. Podobno warto też obejrzeć „Atak tytanów”, w którym główny wątek rozgrywa się na drugim lub trzecim planie. Klucza do historii szukamy w tle. Myślałam, że wymienisz „Niebieskookiego samuraja”. Świetny, ale bardziej zeuropeizowany niż „Demon Slayer”. A w kinie na czym ostatnio byłeś? „Jednej bitwie po drugiej” Andersona. Mocne doświadczenie. Rozumiem, dlaczego dzieli ludzi. Mnie poruszyła ta karykaturalna opowieść, a jednocześnie straszliwie schematyczna, szczera i prawdziwa. Ale ja łykam wszystko z DiCaprio. Ciebie też można oglądać teraz w kinie, w filmie „Dziki” w reż. Macieja Kawulskiego. Grasz głównego bohatera, który przez cały czas milczy. Gdy zabiera się głos aktorowi, co staje się jego językiem? Wszystko dookoła. Oczywiście na początku miałem plan, by usta zamknąć naprawdę na czas zdjęć, by tę ciszę lepiej zrozumieć. Ale byłoby to bardzo egoistyczne wobec wszystkich, którzy pracowali przy projekcie i nie musieliby mieć ochoty znosić aktora, wymyślającego sobie, że przestanie się odzywać, a potem opowiadającego o tym w wywiadach. Mieliśmy dużo zdjęć wyjazdowych, byłem odcięty od rodziny. Malwa z moją córką Jagodą przyjechały na chwilę, do Jury Krakowsko-Częstochowskiej. A potem wyjechaliśmy do Słowenii. I to dawało mi przestrzeń, by się wyciszyć. Oprócz tego wciąż zaskakiwały nas warunki atmosferyczne. Tam, gdzie miało być słońce, była mgła, a jeśli potrzebowaliśmy mgły, wychodziło słońce. Ale dzięki temu wyszło chyba jeszcze lepiej. Kim jest Dziki? Został wychowany przez las i góry. Ludzi spotyka dość późno. Jako że formowała go natura, proces adaptacji jest zupełnie inny. To outsider. Prawda, której uczymy się dzięki postępowi cywilizacyjnemu, różni się od pierwotnego instynktu, który posiadamy. Dziki jest tym instynktem, wśród ludzi kieruje się innym kodeksem moralnym niż przyjęty powszechnie. Budując bohatera, zastanawialiśmy się, jak może zareagować w konkretnej sytuacji, i każdy pomysł odrzucaliśmy, bo Dziki musiał zachowywać się instynktownie, w kontrze. Uwalniające uczucie – dać się ponieść instynktowi? O tak. Bieganie po górach, obcowanie z naturą, światło naturalne, stosunkowo mała ekipa – mieliśmy poczucie bliskości natury i możliwości wyżycia się. Szkoła przetrwania. Pozwolenie sobie na instynktowne działanie, a potem powrót do codzienności może być wycieńczające? Na planie biegałem w samych spodniach, przepasany pasem. Było zimno, w końcu nagrywaliśmy na wysokości 2700 metrów. Po powrocie do domu zapomniałem o wszystkich rzeczach, o których marzyłem przed rozpoczęciem zdjęć – że nagrywamy w górach, że będziemy się hartować, kąpać w lodowatych strumykach – i natychmiast schowałem się pod kołdrę. Ciepło, rodzina, telewizor. Ekstra. Ale sama przygoda była świetna, lubię takie ekstrema. Po to zostałem aktorem. Nie dziwi mnie Twój zachwyt naturą, wielką popularnością cieszą się obozy przetrwania, w których udział biorą ludzie na co dzień pracujący za biurkiem, w wieżowcach. To wiele o nas mówi, że mimo wszystko potrzebujemy natury, pierwotne instynkty nadal w nas są. Nie spędzisz w szklanych domach całego życia, czasami musisz spojrzeć na drzewo. Dlaczego Twój bohater nie mówi w ogóle? To tajemnica. Określiliśmy ją w pewien sposób z Maćkiem, ale zostawiliśmy też różne ścieżki interpretacji widzom. A może język świata, jaki znamy, jest nie do przyjęcia? No jasne, bo tak jak wspominałem, kieruje się on innym kodeksem. To nie tak, że on się nie porozumiewa, bo przez całą historię klarownie ze wszystkimi się komunikuje. Zależało nam, by pokazać, że język nie jest wszystkim, czego potrzebujemy do wyrażenia siebie. Niby prosto jest się nam dziś komunikować, ale to nieprawda, bo przestaliśmy się zastanawiać nad tym, co mówimy, i tylko wypluwamy z siebie słowa. To bolączka dzisiejszych czasów. Dziki uświadomił mi, że to, co pozawerbalne, często jest ważniejsze niż słowa. Żyjemy w świecie przestymulowania i każdy ma wiele do powiedzenia na każdy temat. Musimy mówić wszystko, pokazać wszystko. A Tove Jansson w „Opowiadaniach z Doliny Muminków” już dawno narzekała: „Dlaczego nie pozwolą mi nigdy zachować moich wspomnień o wędrówkach tylko dla siebie? Czy nie mogą zrozumieć, że gadaniem niszczą wszystko? Jeśli im opowiadam, to potem nic nie zostaje”. Pomyślałam, że to trochę o Tobie. Mamy wybór. Nikt do niczego nie może nas zmusić. Oczywiście to kwestia priorytetów, tego, komu na czym zależy. Jeśli jesteś aktorem i boisz się, że stracisz popularność i godzisz się na wystawienie siebie, bo ktoś cię do tego przymusza, to szkoda. Ja tak nie mam. Jasne, boję się, że mógłbym stracić komfort, którym się teraz cieszę, ale nie potrafiłbym się złamać… Czujesz presję z zewnątrz? Właśnie nie. A gdyby ktoś próbował mnie zmusić do takich wyznań, odwróciłbym się plecami, świadomy ewentualnych konsekwencji. Nigdy nie wiesz, co będzie jutro, ale warto być wiernym sobie i swoim zasadom. Zawsze byłeś taki odważny w stawianiu granic? Chyba nigdy nie musiałem ich stawiać, bo nie miałem potrzeby sprzedawania siebie. A teraz, gdy wyrobiłem sobie na ten temat konkretne zdanie, nikt mnie do tego nie zmusi. W takim razie jakim językiem opowiadasz o sobie? Jesteś aktorem lubianym, co widać w entuzjastycznych reakcjach widzów i ludzi, którzy Cię znają. To cenne. Dla mnie to przywilej. Po prostu nie kalkuluję. Nie oceniam ryzyka zawodowego, a także daleko mi do bycia kontrowersyjnym, bym w ogóle musiał kalkulować. Żyję w zgodzie z sobą, etyką moją i mojej rodziny. A ta jest dla mnie najważniejsza. I może o to w życiu chodzi? Żeby nie kalkulować? Choć nie jest tak, że nie próbuję się przypodobać nikomu… Komu próbujesz? Bliskim. Tym, na których mi zależy. Lubię być dobrze odbierany. Nie powiem brutalnej prawdy, żeby tylko wyszło na moje. Lubię być miły. To chyba trudne. Odgrywasz różne charaktery, a potem wracasz na łono rodziny, gdzie panują inne zasady. Za to masz spory komfort dzielenia życia z partnerką będącą aktorką i rozumiejącą tę sytuację. Jak wychodzisz z ról? Malwa mi daje duży komfort powrotu, bo nie lubię nazywać tego procesu wychodzeniem z roli. Ja po prostu mam coś w rodzaju syndromu odstawienia. Jestem w coś zaangażowany, żyję tym, myślę o projekcie długi czas. A gdy się kończy, przez chwilę czuję FOMO. Trwa to około dwóch tygodni. W tym czasie coraz bardziej angażuję się w życie rodzinne, dom żyje własnym rytmem i muszę na powrót w niego wpaść. Mam na szczęście wyrozumiałą drugą połówkę, która daje mi te dwa tygodnie. Ale nigdy więcej. Trudno na tej podstawie ocenić, czy aktorstwo to dla Ciebie tylko zawód, czy część życia. Na pewno część życia. Aktorstwo darzę szacunkiem. I kocham tę pracę. Nie chodzi tylko o to, że daje mi się wyżyć czy krzyczeć, co w życiu przychodzi mi z trudem. Jestem wdzięczny za moment, w którym się znalazłem, bo mam problem z przebijaniem się. To nie leży w mojej naturze, żeby być najgłośniejszym w pokoju. Dzięki aktorstwu mogę coś powiedzieć na moich zasadach. No i mogę przeżywać nieprawdopodobne przygody. Marzyłem o tym jako dzieciak. I tak zostało. Bliżej mi do marzyciela niż realisty. Czym jest ten szacunek do pracy, o którym mówisz? Na początku szanowałem sam fakt, że praca w ogóle się pojawiła. A potem następujące kroki milowe. Najpierw panicznie bałem się, że takie możliwości nigdy więcej się nie powtórzą. I taki lęk nadal we mnie siedzi. To chyba dotyczy wszystkich twórców pracujących na freelansie. Jesteś zależny od ludzi, którzy cię zatrudniają. Dziś szacunek do pracy dotyczy szansy tworzenia nowych rzeczy, ufających mi osób. Jaki rodzaj bohatera Cię fascynuje? Pilnujesz tego, żeby Twoje role były różne, grasz albo nadwrażliwca, albo nieudacznika, albo gangstera, albo legendę sportu… Jurek Kulej zdobył dwukrotnie złoty medal na igrzyskach olimpijskich. Był pięknym gawędziarzem, niezwykle inteligentnym gościem. Złotym człowiekiem kochanym przez wszystkich. Miał też trzy żony, rozbił kilka małżeństw, kilka osób przez niego cierpiało. Nie ma ludzi idealnych. I właśnie takie „luki” interesują mnie najbardziej. W kinie lubię też dostawać nadzieję. I kocham robić kino, które daje nadzieję. Chyba o to w życiu chodzi. Za dużo w nim smutku. Co nie oznacza, że nie lubię kina zaangażowanego, poruszającego, bez nadziei. Jestem Wagą, lubię równowagę, więc taki miks jest dla mnie idealny. A pamiętasz moment, kiedy skończyłeś film, a rola, którą odegrałeś, dała Ci nowy wgląd w człowieka? Każdy projekt coś takiego we mnie zostawia. Każdy też mnie jara – fajne jest to, że na poziomie scenariusza wiele rzeczy mogę wyczytać o człowieku, o sobie. W „Zielonej granicy” przeczytałem o strażniku granicznym, który stoi na granicy, wykopuje ludzi na stronę białoruską, należy do systemu, którego nie rozumie, ale musi działać, bo w przeciwnym razie zostanie posądzony o dezercję. Myślę o nim jako człowieku, który codziennie musi walczyć z tym, z czym nie powinien. Otwiera mi to głowę, trudne rzeczy staram się sprowadzić do osobistego doświadczenia. Znaleźliśmy się w dość dziwnym momencie historii, stoimy po dwóch skrajnych stronach barykady. Brakuje środka. Nie ma złotej równowagi. I ja w tym moim bohaterze dostrzegłem właśnie to, że znajduje się kompletnie pośrodku, nie należy do żadnej z grup. Czyli znajduje się nigdzie. No właśnie. A przecież nie ma człowieka, który nie miałby w życiu wątpliwości. Jednak dziś w dyskursie publicznym nie ma miejsca na wątpliwości. Masz się opowiadać po jednej lub drugiej stronie. Rola strażnika była dotąd dla mnie chyba najtrudniejszym zadaniem zawodowym, bo niosła za sobą społeczną odpowiedzialność. Pilnowałem, by nie wymknął mi się spod kontroli. Żeby miał w sobie cechy stawiające go w pozycji kata, ale jednocześnie ofiary systemu. To mocna rola, niosąca, jak mówisz, społeczną odpowiedzialność. I Wam jako twórcom tego obrazu mocno oberwało się za ten film. Jak to znosiłeś? To był burzliwy czas, tuż przed wyborami parlamentarnymi. Spirala się nakręcała, cięciwa napinała. Wszystkie straszaki, które się pojawiły, były w zasadzie internetowe. Na żywo nie zetknęliśmy się z nieżyczliwością. Mimo to było tak gęsto, że w okolicach premiery na kilka pokazów jechaliśmy z ochroną, bo nienawiść tak eskalowała. Na szczęście nic się nie wydarzyło. Ta rola była manifestem z Twojej strony? To był gorący czas, w którym o tym, co dzieje się na granicy, mówiło się dużo. Film wybrzmiał w tym momencie wyjątkowo donośnie. Jedni powiedzą, że premiera w tym okresie była prowokacją. Ja jako twórca nie mam wpływu na to, kiedy film wchodzi do kin. Ale mam wpływ na to, jaki scenariusz akceptuję i z kim pracuję. Tego byłem świadomy. Od początku do końca wierzyłem, że prawda się obroni. A ta zawsze leży pośrodku. Zajmuje Cię polityka? O tym, że to, co osobiste, jest polityczne, pisała już w latach 60. Carol Hanisch. Interesuję się polityką jako mężczyzna, jako ojciec dbający o dobro rodziny. Muszę wiedzieć, co się dzieje. Czasami się w tym zatracam, szczególnie gdy wrze na całym świecie. Czytam różne media, by móc wyrobić sobie własną opinię. Poranek rozpoczynam od Duolingo i sprawdzenia informacji. Masz swój „black mirror”, w którym przeglądasz swoich bohaterów, co prowadzi do odsłonięcia w Tobie jakiejś cechy, o której nie miałeś pojęcia? No oczywiście! W dużej mierze po to oglądam filmy. Jeśli wyłączam wszystkie receptory, idę za historią. I kocham te momenty. Zauważam wtedy reakcje, coś, co nie byłoby dla mnie naturalne, na co bym nie wpadł, i myślę sobie: „To tak można zareagować?”. Skoro ustaliliśmy, że jesteś bardziej marzycielem niż realistą, to jestem ciekawa, czy myślisz, że kino może przywracać podmiotowość, głos tym, którzy są wykluczeni lub pozbawieni swojego języka. Krótko – czy sztuka może zmieniać świat? Może. Wierzę w to. Ale też nie musi. To wszystko jest kwestią wyboru. Osobiście jako twórca wierzę, że może zmieniać. U mnie sztuka wielokrotnie zmieniła punkty widzenia. I jest to terapeutyczne. Sztuka ma mówić za tych, którym odebrano głos, o tym, nad czym się nie zastanawiamy albo o czym nie chcemy myśleć – choćby o przemocy w domach. Do takich tematów wielu z nas nie ma wglądu, a filmy poszerzają tę istotną przestrzeń przeżycia, by móc się czegoś nauczyć, spojrzeć z perspektywy. To ogromna moc kina, które powinno być i i angażujące, i dające rozrywkę. Nigdy jednak narzucające.
Arleta Zalewska: „Wrażliwość wcale nie jest słabością. To odwaga, tylko w innej formie” [WYWIAD]
Zawsze stonowana i profesjonalna. Nie boi się zadawać trudnych pytań. Arleta Zalewska to jedna z wiodących dziennikarek politycznych w Polsce. Jak bardzo wymagający jest to zawód? Porozmawiajmy.
Hanna Lis: Pamiętasz moment, w którym pomyślałaś: „Chcę być dziennikarką”? Arleta Zalewska: Nie planowałam dziennikarstwa, chciałam być marynarzem, ale z powodu wady wzroku nie dostałam się na nawigację w Wyższej Szkole Morskiej w Szczecinie. To była dla mnie katastrofa. Na szczęście szybko włączyłam plan awaryjny, pomyślałam: „Dobra, pójdę na Politechnikę Gdańską, potem naprawię wzrok i spróbuję jeszcze raz”. Ale już nie spróbowałam, bo się zakochałam. W dziennikarstwie. Ludzie z telewizji akademickiej powiedzieli nam, że w archiwach uczelni leżą stare kamery i sprzęty do nagrywania. Odnaleźliśmy je, odkurzyliśmy i zaczęliśmy filmować życie uczelni. Pamiętam pierwsze poważne zadanie dziennikarskie. To był maj 2007 roku. Donald Tusk, wtedy lider opozycji, przyjechał do nas jako gość specjalny. Czas burzliwej polityki — rządy PiS-u się sypią, trwa awantura o ustawę lustracyjną, milion dziennikarzy kłębiących się przed budynkiem uczelni. I wtedy wychodzę ja, pierwszy raz z mikrofonem, i pytam: „Jak pan wspomina czasy studenckie?”. Wszyscy dziennikarze patrzyli na mnie, jakbym była niespełna rozumu. Ale Donald Tusk odpowiedział, żartując, że właśnie na uczelni poznał żonę. Rzucił kilka anegdot z tamtych czasów. To było moje „pierwsze wejście na antenę”. I to wtedy przyszła myśl: „Też tak chcę. Chcę kiedyś stać wśród prawdziwych dziennikarzy”. Czyli z porażki – wady wzroku, niezrealizowanego marzenia – wynikła zupełnie nowa droga. Szłam tą samą ścieżką newsów i dziennikarstwa politycznego przez wiele lat, ale gdy dziś młodzi ludzie pytają mnie, czy i dlaczego warto uprawiać ten zawód, to nie wiem, co odpowiedzieć. Moja odpowiedź byłaby prosta: „Bo warto robić w życiu to, co się kocha i co jest twoją pasją”. Uwielbiam rozmawiać z ludźmi, poznawać inne punkty widzenia, pytać i słuchać. Ta ciekawość historii i tematów mnie napędza. Genialny jest ten moment, kiedy rano wchodzę do gmachu Sejmu i myślę: „Gotowa? No to ruszamy”. A masz poczucie tego, że możesz coś realnie zmienić na lepsze? Kiedyś Woodward i Bernstein, ujawniając aferę Watergate, doprowadzili do dymisji prezydenta Nixona. Dziś wy, dziennikarze polityczni, niemal codziennie odsłaniacie grube afery, machlojki i krętactwa polityków. I co? I nic, nie ma katharsis. Czy dziennikarze aby na pewno nadal są czwartą władzą? Nie mam co do tego żadnych wątpliwości. I tak, masz rację — polityka stała się bardziej cyniczna, jeszcze bardziej populistyczna. Politycy kłamią i manipulują, ale tym bardziej dziennikarstwo, które uprawiam i w które wierzę, wciąż ma znaczenie. Może nie dymisjonujemy już rządów jednym artykułem, ale wpływamy na ludzi, ujawniając afery i każdego dnia o 19.00 w „Faktach” TVN, pokazując kontekst wydarzeń politycznych i społecznych. Albo od kilku miesięcy w „Podcaście politycznym” w TVN24+ z Konradem Piaseckim — przedstawiając kulisy, analizując i wyjaśniając polską politykę. Wielu dziennikarzy w Polsce, w różnych redakcjach, wciąż patrzy politykom na ręce. I to jest ogromna wartość. Mam wrażenie, że coraz częściej to AI uczy ludzi myśleć — a raczej oducza samodzielnego myślenia. Big Tech ma dziś większą władzę niż większość rządów. Nie uważasz, że internet niszczy demokrację? Uważam, że walka trwa. Nie traktuję nowych technologii jak wroga, ale jak szansę. Uczę się tego świata, chcę za nim nadążać. Media społecznościowe to dziś miejsce, gdzie gromadzą się ludzie, więc i my musimy tam być. Ale być mądrze. Trzymać się zasad, wartości i robić wiarygodne dziennikarstwo. To sprawia, że tradycyjne media nadal mają sens. No właśnie — mądrość i zasady. Coś, o czym coraz rzadziej się mówi. W czasach, gdy liczy się tiktokowa szybkość i instagramowa emocja, a nie pogłębiona analiza i refleksja, jak zachować w tym zawodzie kręgosłup? Odpowiem za jakieś 10, 20 lat, jeśli dotrwam! A tak zupełnie serio — w tej pracy chyba najtrudniejsze jest to, żeby zachować siebie i nie dać się presji. W newsach wszystko dzieje się błyskawicznie, kusi nas, żeby relacjonować i komentować tu i teraz. Ale są sprawy, które wymagają dłuższej chwili zastanowienia. Pojęłam to z czasem. Nauczyłam się mówić: „nie wiem” albo „muszę jeszcze sprawdzić”, i że to nie jest wstyd ani słabość, tylko mądrość i odpowiedzialność. A kręgosłup to dla mnie świadomość, po co to robię. Nie po to, żeby być zawsze pierwsza, tylko żeby być zawsze rzetelna. Nie po to, żeby błyszczeć, tylko żeby coś wnieść i żeby przetrwać w tym świecie jeszcze wiele lat. I choć brzmi to może banalnie, to właśnie w tym — w prostych zasadach — jest największa siła. Polityka to brutalny świat. Dużo w nim ego, rywalizacji, przekrzykiwania. Ty wnosisz do tego środowiska coś zupełnie innego — spokój, uważność, w jakimś sensie kobiecą czułość. To siła czy ryzyko? Siła. Przez lata uczono nas, że w tym zawodzie — zwłaszcza w dziennikarstwie politycznym — trzeba być twardym i odpornym. A ja wierzę, że można być skutecznym, a jednocześnie wrażliwym i empatycznym, że to się nie wyklucza. Wierzę, że można dobrze przepytywać, jednocześnie słuchając i dając ludziom przestrzeń. Czasem jedno spojrzenie, jedno pytanie zadane spokojnie działają mocniej niż najostrzejszy komentarz. Co oczywiście nie oznacza, że ich nie stosuję. Dla mnie kobiecość to siła, która ma swój wyjątkowy wymiar. Czasem bardziej miękki, ale w żadnym wypadku słabszy. I myślę, że właśnie takiej energii dziś potrzebujemy: mniej krzyku, więcej zrozumienia. Dla mnie wrażliwość wcale nie jest słabością. To odwaga, tylko w innej formie. Czy kiedykolwiek miałaś poczucie, że musisz być w medialnym świecie twardsza, bo jesteś kobietą? Ostatnio się nad tym zastanawiałam i jeśli o mnie chodzi — nie mam takich doświadczeń. Mam szczęście do ludzi i do miejsca, w którym pracuję. Dla mnie większym wyzwaniem niż płeć był wiek. Zawsze wyglądałam młodo. Kiedy miałam dwadzieścia parę lat, brano mnie za licealistkę. Kiedy trzydzieści — wciąż słyszałam, że wyglądam na dwadzieścia. I to był duży problem. Twarz dziewczynki nie budzi zaufania, szczególnie w telewizji, gdy mówi się o polityce. Długo z tym walczyłam. Pamiętam, że kiedy zaczynałam, też miałam kompleks „tej młodej dziewczyny z telewizji”. Żeby dodać sobie powagi, chodziłam sztywna jak żołnierz i zawsze w marynarce. A u Ciebie? Garnitur — Twój znak rozpoznawczy — to była zbroja czy estetyczny wybór? Na początku zdecydowanie zbroja. Garnitur i mocne oprawki miały dodać mi lat i powagi. Ale z czasem stały się po prostu częścią mnie. Dziś nie mogę żyć bez garniturów. Uważam, że to, jak wyglądam, to nie tylko forma komunikacji, ale przede wszystkim wyraz szacunku do widzów. Kiedy włączają telewizor czy odpalają aplikację na telefonach, chcę, żeby widzieli kogoś, kto na spotkanie z nimi jest przygotowany nie tylko merytorycznie, lecz także wizualnie. Dla mnie to zawsze wyjątkowe wydarzenie. Czy w mediach istnieje dziś coś takiego jak siostrzeństwo? Kobiety naprawdę się wspierają? Bo kiedy ja zaczynałam, to na palcach jednej ręki mogłabym policzyć te, które dmuchały mi w skrzydła. Reszta raczej nie ukrywałała, że jestem potencjalną konkurencją. Jak jest teraz? Świetnie, że o to pytasz, bo ja mam w tej kwestii ogromne szczęście. I w redakcji, i poza nią otaczają mnie fantastyczne kobiety. Mam przyjaciółki w różnych mediach — w telewizji, radiu, internecie — i są to długotrwałe relacje. Od trzech lat organizuję u siebie w domu spotkania kobiet z różnych redakcji. Jest nas ponad trzydzieści. Rozmawiamy, śmiejemy się, wspieramy, wymieniamy doświadczeniami. Zawsze wychodzimy z poczuciem, że każda z nas potrzebuje tej wspólnoty. I to nie jest żadna deklaratywna idea — to realne wsparcie. Czasem to jedno zdanie, SMS z gratulacjami, czasem telefon, kiedy coś się wali. Ta energia kobiet wokół mnie to naprawdę mój system bezpieczeństwa. Kamizelka ratunkowa, jak to nazywam. Czyli taka kobieca sieć bezpieczeństwa? Właśnie. I nie chodzi o to, żeby wykluczać facetów — mam wielu przyjaciół mężczyzn — ale to, co dają kobiety, jest inne. Potrafią oswoić lęk, zanim zdążysz go nazwać. Wiele z nich pojawiło się w moim życiu w ostatnich latach, a są dziś dla mnie jak rodzina. Gdyby nie one, nie byłabym tu, gdzie jestem — ani zawodowo, ani prywatnie. To dzięki nim uwierzyłam, że można w tym zawodzie być ambitną, wrażliwą i dobrą jednocześnie. I żeby była jasność — świetnie dogaduję się z mężczyznami. Mam masę fantastycznych facetów w życiu i pracy — genialne relacje, przyjaźnie. Ale to żeńska mądrość, intuicja, wrażliwość, spontaniczność dają moc. I kiedy masz wokół siebie takie kobiety, jakie mam ja, jesteś silniejsza. Łatwiej iść przez życie. Boję się nawet myśleć, co by było, gdyby którejś zabrakło. Ale chyba od zawsze miałam szczęście — zaczynając od mamy Ewy i siostry Kamili. Choć mieszkają daleko i widujemy się rzadko, wiem, że zawsze są. To daje ogromne wsparcie. Tuż przed naszą rozmową scrollowałam Instagram i trafiłam na post Twojej redakcyjnej koleżanki Magdy Łucyan. Napisał do niej Jurek z Częstochowy: „Pani Magdo, jak to możliwe, że zgarnia pani wszystkie nagrody dziennikarskie? Jaki bogaty i wszechwładny mężczyzna za panią stoi?”. Więc, pani Arleto — jaki bogaty i wszechwładny mężczyzna za Panią stoi? Matko Boska… tak, widziałam. Magdę prywatnie uwielbiam, a zawodowo niezwykle cenię, więc odpowiem jak Madzia: 18 lat pracy, tysiące materiałów, wywiadów, wejść na żywo, programów, a ostatnio podcastów. Mało? Za mną jest więc tylko doświadczenie i ciężka praca. A jeśli ktoś na serio chciałby zapytać o „wszechwładnych” mężczyzn w moim życiu, to stoją oni nie za mną, lecz obok mnie. To mój partner Kuba, z którym znamy się od liceum, czyli od ponad 25 lat, i z którym razem idziemy przez życie, rozwijając się, wspierając i inspirując nawzajem. Oraz mój tata Kordian, który od zawsze był dla mnie wzorem partnerstwa. Był partnerskim mężem, zanim to słowo w ogóle zaczęło być modne. Pokazywał, że można ciężko pracować, a potem wspierać żonę, gotować, zajmować się dziećmi i budować razem dom. Czyli miałaś to szczęście, że dorastałaś w domu, w którym partnerstwo nie było hasłem, tylko codziennością. To chyba daje solidny fundament — i w pracy, i w relacjach. Tak, i jestem za to niezwykle wdzięczna. Wychowałam się w domu, w którym była akceptacja, zaufanie i miłość. Dopiero po latach zrozumiałam, jak to jest rzadkie. Rodzice nigdy nie formułowali wobec mnie oczekiwań, nie wyznaczali wygórowanych celów ani granic nie do przekroczenia — pozwalali próbować, błądzić, wybierać. A przede wszystkim akceptowali to, kim jestem i co robię. To z domu wyniosłam balans siły i empatii. To, że mogę być niezależna, a także wdzięczna. Że mogę się rozwijać, ale nie muszę wszystkiego kontrolować. Że wiem, gdzie wracać. Bo w tej pracy, w tym tempie łatwo się zgubić. A ja mam to szczęście, że zawsze mam do kogo wrócić — do ludzi, którzy nie pytają, jak mi poszło w pracy, tylko mówią, że są dumni i czy mogłabym w końcu odpocząć. To ogromny dar — taki fundament. I wielki komfort. Do dziś wiem, że dom tam jest. Nawet jeśli żyjemy w różnych miejscach, mamy grupę „Rodzinka” na WhatsAppie — to taki wirtualny pokój, w którym zawsze ktoś jest i zawsze ktoś znajdzie czas na rozmowę. To oni mnie wychowali, ale ukształtowały mnie moje błędy, sukcesy i decyzje. I kształtują przyszłość? Pewnie tak. Ale wiesz, ja nigdy nie planuję daleko do przodu. Za to organizuję szczegółowo najbliższe 24 godziny — mój wzrok dalej nie sięga. Życie nauczyło mnie, że plany mają mniejszą wartość niż uważność. Nie wyznaczam sobie celów na rok czy dwa ani nie mam listy marzeń do odhaczania. Wolę myśleć o tym, co mogę zrobić dobrze tu i teraz — w tej rozmowie, w tym dniu, w tym programie. Bo jak zaczynasz żyć naprawdę w teraźniejszości, to przestajesz się bać, że coś cię ominie. Planowanie zastąpiła mi ciekawość. Znam newsroom. Wiem, jaką adrenalinę daje, jaką ciekawość zaspokaja. Wychodzisz z niego, a w głowie wciąż trwa emisja, nie możesz zasnąć, bo jeszcze długo „idzie” ci to tempo. Ale trzeba się kiedyś odłączyć. Czym jest Twoja bezpieczna przestrzeń? Co cię odcina od adrenaliny, która jest cudowna, ale też potrafi być destrukcyjna? Kiedyś nie potrafiłam się odłączać — nawet na wakacjach byłam „w pracy”. Dopiero po latach zrozumiałam, że mogę nie sprawdzać wszystkiego i to jest OK! Ale to przyszło z wiekiem i było wyzwaniem. Praca daje mi dopaminę. Znam to uczucie. Długo miałam wrażenie, że bez tej energii nie istnieję. Że jak mnie nie ma w newsroomie, to mnie w ogóle nie ma. Ta nieobecność, gdy coś się dzieje, sprawiała mi wręcz fizyczny ból. Dziś wiem, że można inaczej. Nauczyłam się akceptować ciszę. I potrzebować jej. Ale szukałam zamiennika. Boks? Tak, ogólnie sport. Zawsze coś trenowałam. Przez kilka lat grałam w hokeja z chłopakami z naszej drużyny TVN — późne treningi, charytatywne mecze, rywalizacja, mnóstwo emocji. Dziś to boks. Nie po to, żeby się wyładować, przeciwnie — to dla mnie praca nad ciałem i głową. Nad koncentracją. Wydaje mi się, że słowo klucz to „równowaga”. Bez niej prędzej czy później dopada wypalenie. Wszystkie tego potrzebujemy — nieważne, czy pracujemy w newsroomie, w warzywniaku czy w szpitalu. Musimy mieć swoją bezpieczną przestrzeń, coś, co odcina od zgiełku, pozwala złapać oddech i przypomina, kim jesteśmy poza pracą. Tak, choć nie postrzegam „równowagi” dosłownie. Ona nie polega na tym, że po obu stronach jest tyle samo czasu. Dobieram proporcje do momentu, w którym jestem. Komuś może się wydawać, że pracuję za dużo, ale ja czuję balans, bo wiem, dlaczego to robię. Jeśli przeginam i tracę równowagę — wciskam hamulec. Odmawiam, nie biorę wszystkiego. Nie gonię. Nie dlatego, że brakuje mi ambicji, tylko po to, żeby mieć przestrzeń, której potrzebuję — dla siebie, Kuby, przyjaciół, sportu, muzyki. Kiedyś też myślałam, że jak tylko przestanę, to świat się rozpadnie. A on się wcale nie rozpada i im szybciej to zrozumiemy, tym lepiej dla nas. Dziś wiem, co mnie ładuje — sport, wyjazdy, koncerty, wieczory z przyjaciółkami, mokotowskie spacery. Proste rzeczy dają mi szczęście. I myślę, że to mój największy sukces — po tylu latach w tym zawodzie potrafię utrzymać równowagę. Ale wiem też, że każdego dnia trzeba pracować nad tą harmonią. Dosłownie każdego! A powiedz mi, co my, kobiety dziennikarki, powinnyśmy dziś naświetlać? Czego nie odpuścić w debacie publicznej, jeśli chodzi o nasze prawa, aspiracje? Długo buntowałam się przeciwko temu, żeby przypisywać kobietom „specjalne” tematy tylko dlatego, że są kobietami. Dziś już wiem — również dzięki mądrym przyjaciółkom — że to niezwykle ważne. Dlatego jeśli miałabym wskazać jedną rzecz, o której warto mówić głośno, powiedziałabym: nie odpuszczajmy siebie. Nie bójmy się poruszać spraw, które są dla nas ważne — w pracy, w domu, w relacjach, w codzienności. Dla każdej z nas te tematy będą inne. Jedna walczy o równe płace, druga o chwilę spokoju dla siebie, trzecia o dostęp do przedszkola, a jeszcze inna o szacunek w miejscu pracy. Wszystko to ma znaczenie. Kobiety są odważne. Czasem tylko trzeba nam przypomnieć, że nie musimy tego światu udowadniać.
„Czujemy się bezpieczniej, gdy zarządza nami mężczyzna”. Iwona Kozera o władzy, stereotypach i przyszłości biznesu [WYWIAD]
Patrzeć do przodu i wierzyć, że musi się udać – według Iwony Kozery to właśnie ta postawa pomaga pokonywać trudności w życiu zawodowym. Z założycielką Fundacji Liderek Biznesu, partnerką zarządzającą EY Consulting i pierwszą gościnią naszego podcastu „Kobiety Biznesu” rozmawiamy o blokadach hamujących kariery kobiet, o tym, jak skutecznie sobie z nimi radzić, a także o kobiecych cechach, które w dobie AI mogą okazać się niezastąpione w prowadzeniu biznesu.
Kara Becker: Czujemy się bezpieczniej, gdy zarządza nami mężczyzna. Tak uznała większość osób, niezależnie od płci, biorących udział w badaniach Fundacji Liderek Biznesu, zgodnie z którymi połowa polskich przedsiębiorstw jest zarządzana właśnie przez panów. Dlaczego wciąż tak jest? Iwona Kozera: To się na szczęście zmienia, choć rzeczywiście większość respondentów mówi, że jako przełożonych woli mieć mężczyzn. Rozmawialiśmy o tym z wieloma naukowcami i naukowczyniami w Fundacji Liderek Biznesu i wydaje się, że jest to efekt socjologiczny oparty na tym, że ludzie najczęściej mają szefów, a nie szefowe. Badania, a także obserwacje rynkowe, wykazują jednak, że coraz więcej kobiet pracuje na najwyższych stanowiskach i ich skuteczność jako liderek jest oceniana tak samo dobrze lub lepiej niż w przypadku mężczyzn. Sytuacja się zmienia. Czy dostatecznie szybko? Absolutnie nie, ale po to działamy jako fundacja, żeby te zmiany przyspieszyć. Biorąc pod uwagę wyzwania, które stoją przed naszym krajem, kluczowe jest, by nastąpiła równość w możliwościach rozwoju. Ja patrzę na to także pod kątem niewykorzystanego talentu kobiet. A nas jako kraju, społeczeństwa i gospodarki w obecnych uwarunkowaniach nie stać na niepełne zastosowanie tego potencjału. Co hamuje rozwój kobiet? Mówimy o barierach systemowych, ale są również te mentalne. Zdecydowanie protestuję przeciwko temu, by mówić, że blokady są w kobietach. Są w naszym otoczeniu i uwarunkowaniach, w których funkcjonujemy. Takie podejście przyświeca działaniom Fundacji Liderek Biznesu. To nie jest problem, który kobiety mają pokonać — to wspólne zadanie pań i panów, a także całych firm. Badania pokazują też, że kobietom trudniej negocjować, rozmawiać o pieniądzach, odpowiednio wyceniać swoją pracę. Jak to zmienić? Rzeczywiście, ogólnie rzecz biorąc, kobiety dużo bardziej krytycznie niż mężczyźni patrzą na siebie. I nie chodzi tu tylko o temat wynagrodzenia. W czasie swojej pracy wielokrotnie rozmawiałam z osobami, którym oferowałam zarządzanie dużym projektem albo takim dającym możliwość wykazania się, a co za tym idzie – awansu. Kobiety często mówiły: „Nie wiem, czy jestem gotowa, nie wiem, czy dam radę”. Reakcja mężczyzn: „To trudne zadanie, obciążające. Potrzebuję konkretnej pomocy, ale oczywiście dam radę”. Ten sam mechanizm działa, jeśli mówimy o pieniądzach czy negocjacjach. To, do czego zachęcam wszystkich – i panie, i panów – to żeby zanim wpadną w swój sposób działania i myślenia, zatrzymali się. Przemyśleli. Zastanowili się, jak inaczej mogą zareagować w takiej sytuacji. W swojej karierze zawodowej przebijała Pani szklane sufity. Czy były momenty, które szczególnie zapadły Pani w pamięć? Podobnie jak całe moje pokolenie jestem w dość specyficznej sytuacji. Rozpoczęłam pracę zawodową w latach 90. To był początek transformacji. Nasz kraj, a także świat wyglądały zupełnie inaczej. Wszystko w Polsce budowało się od nowa. Oczywiście były sytuacje, w których pewnie, gdybym była świadoma tego wszystkiego, czego jestem teraz, zareagowałabym i działała inaczej. Zawsze jednak starałam się mieć wpływ na to, co robię. Uważam też, że nie należy niczego żałować. To także coś, co obserwuję w rozmowach z kobietami. I mówię: nie patrzmy w tył, patrzmy w przód. Traktujmy wszystko jako lekcję i korzystajmy z tego. Jaka była Pani ścieżka kariery? Myślałam, żeby w dłuższej perspektywie iść do przodu, nawet jeśli czasami trzeba się zatrzymać lub zboczyć z drogi. Najważniejsze, by się nie zniechęcać, nie poddawać i mieć świadomość kierunku. Obserwując dzisiaj młode kobiety, widzę, że mają tej świadomości więcej niż te z mojego pokolenia, kiedy zaczynały karierę. To naprawdę rewelacyjne! Poza tym, kiedy trafiałam na jakąś przeszkodę, starałam się znaleźć taką osobę, która zatrzyma mnie i szczerze powie, co powinnam robić inaczej. Ważne jest, żeby się tego nie bać. Nie musimy się zgadzać z wszystkim, co nam ktoś powie, ale czasem, jeśli nie poznamy innej perspektywy, możemy coś istotnego przeoczyć. Zakładając Fundację Liderek Biznesu w 2014 roku, miała Pani plan działań na pięć lat. Tyle miało zająć wprowadzenie założeń dotyczących polityki równości w biznesie. Jakie to były założenia i jakie pojawiły się przeszkody, że ta praca wciąż się nie kończy? Założyłam fundację, kiedy powstawały pierwsze możliwości wdrożenia w Polsce unijnej dyrektywy Women on Boards. Niestety, to okienko dość szybko się zamknęło, ponieważ byliśmy jednym z krajów, które ją zatrzymały. A ja, przyznaję to z dzisiejszej perspektywy, z dużą naiwnością postrzegałam to jako projekt, który ma określoną datę początku i końca. Chciałam, by fundacja odegrała pozytywną rolę we wdrażaniu tej dyrektywy. Zależało mi, by pomóc kobietom i przedsiębiorstwom zrobić to dobrze. Żeby nie było tak, że do zarządów i rad nadzorczych wejdą kobiety nie do końca do tego przygotowane. Dziś, jeśli chodzi o udział pań na takich stanowiskach — zarówno w spółkach publicznych, jak i niepublicznych — zmienia się to zbyt wolno. Zainteresowanie kobiet i firm programami, które mogą pomóc im dokonać tej zmiany szybciej, wciąż jest naprawdę duże. Staramy się w tym aktywnie uczestniczyć. Dyrektywa wchodzi w życie w 2026 roku. Na spółki giełdowe nakłada obowiązek osiągnięcia do 30 czerwca jednego z dwóch celów: 40-proc. udziału kobiet wśród dyrektorów niewykonawczych lub 33-proc. udziału kobiet we wszystkich stanowiskach zarządczych. Jak realnie wpłynie to na równość w biznesie? To pośrednio pytanie o parytety, chociaż przecież gdyby tak było, mówiłybyśmy o rozłożeniu 50/50, prawda? Faktem jest, że w Polsce wśród osób, które skończyły studia wyższe, większość stanowią kobiety. Regulacje w tym obszarze, jak każde, muszą być mądrze wprowadzone, a firmy powinny się do tego odpowiednio przygotować. Nie była Pani za parytetami? W tamtym momencie, ponad dekadę temu – nie. Dzisiaj jestem za wprowadzeniem regulacji, czyli wdrożeniem dyrektywy. Bez tego po prostu zbyt mało się zmienia. W związku z tym potrzebujemy mechanizmów, które to przyspieszą i sprawią, że ta kula śnieżna ruszy. Wtedy regulacje, mam nadzieję, przestaną być potrzebne. Jako społeczeństwo, które kształtowało się tysiące lat, przy obecnej dynamice w biznesie i otoczeniu nie jesteśmy w stanie samoistnie i wystarczająco szybko doprowadzić do poprawy sytuacji. Jak dziś w biznesie jest postrzegana kobiecość? W latach 80. ubiegłego wieku projektanci stworzyli np. power suit, czyli garnitur siły, by pomóc kobietom wejść na rynek pracy i piąć się po szczeblach kariery. Był to jednak strój mocno inspirowany modą męską. Najważniejsza jest autentyczność. Zwłaszcza dla młodych pokoleń. Zachęcam wszystkich, którzy zajmują stanowiska kierownicze, by ich podejście do prowadzenia działań biznesowych i rozwoju zespołów było udawali kogoś, kim nie są. Brak szczerości jest widoczny i odczuwalny, a wtedy ludzie nie mają pełnego zaufania. Wracając do kwestii kobiecości, absolutnie nie jestem zwolenniczką upodabniania się do mężczyzn. Wartością, którą każdy wnosi do organów zarządzających, jest własny, unikatowy punkt widzenia i sposób działania. Badania pokazują, że mieszane zespoły osiągają lepsze wyniki finansowe. Dzieje się tak, bo potrafią popatrzeć na zagadnienie z wielu różnych perspektyw. „Financial Times” zwraca np. uwagę na to, że kobiety stawiają w biznesie „empatię nad racjonalnością, bezpieczeństwo ponad ryzykiem i spójność nad konkurencją”. Podkreśla też, że w dobie sztucznej inteligencji te cechy mogą być jeszcze bardziej pożądane. Najnowszy raport McKinsey & Company „Future of Work” pokazuje, że do 2030 roku zapotrzebowanie na umiejętności społeczne i emocjonalne w biznesie wzrośnie o 11 proc. w Europie i o 14 proc. w USA. Zgadzam się z tymi hipotezami. Trzeba zachować zdrowy rozsądek. Rzeczywiście tak jest, że dzięki nowoczesnej technologii część naszej pracy będzie automatyzowana. Dlatego tym bardziej istotne stanie się zarządzanie i przywództwo oparte na strategii włączania ludzi. To zupełnie inny model prowadzenia biznesu niż te z poprzednich dekad. Szczególnie w przedsiębiorstwach, w których tworzy się wartość przez pracę ludzi, ich intelektualny rozwój i wykorzystanie ich możliwości. Trwałe przejście na otwarty model zarządzania będzie niezwykle istotne. Co dziś pozwala Pani iść do przodu, gdy pojawiają się przeszkody? Kiedy mam trudniejszy moment, staram się zrobić coś, co jest kompletnie niezwiązane z moją pracą. Najczęściej idę na długi spacer, co pozwala mi poukładać myśli. Trzymam się też zasady, że zrobię wszystko, co mogę, żeby mieć pozytywny wpływ. Albo myślę, że to po prostu musi się udać.
Magdalena Boczarska: „Przez lata myślałam, że taka po prostu jestem. Diagnoza przyniosła spokój” [WYWIAD]
W 2026 roku na ekrany kin trafią dwa filmy z jej udziałem. Oba balansują na granicy tego, co realne, i tego, co nie z tego świata. Oba ocierają się o zdarzenia nie z tego świata. A na jaki świat czeka Magdalena Boczarska? O tym jest ta rozmowa.
Magdalena Boczarska: Zdiagnozowano u mnie w tym roku ADHD. Zaczęłam psychoedukację. To ważny moment, ale nie traktuję go jak manifestu – raczej coś, co przyszło naturalnie, w odpowiednim czasie. Długo czułam, że jest we mnie jakiś rodzaj wewnętrznego napięcia, którego nie potrafiłam nazwać. Zawsze byłam wrażliwa, czasem chaotyczna. Sądziłam, że taka po prostu jestem. Diagnoza okazała się raczej spokojnym uporządkowaniem tych elementów, a psychoedukacja dała mi narzędzia, które pomagają funkcjonować i być łagodniejszą wobec siebie. To nie tak, że nagle wszystko się zmienia, po prostu zaczynasz patrzeć na siebie z większym zrozumieniem. Maja Chitro: O ADHD u dorosłych mówi się w zasadzie od niedawna… I dlatego wiele osób nadal nie kojarzy go z dorosłością. Sama byłam zdziwiona, jak mało kobiet jest diagnozowanych. Często słyszy się też, że to modny temat, ale z mojego doświadczenia wynika coś zupełnie innego. Diagnoza pozwala nazwać to, co dotąd było mglistym przeczuciem, i przynosi to ulgę. Czujesz, że możesz wreszcie poskładać siebie z czułością, zamiast surowo oceniać. Otworzyło to w mojej głowie przestrzeń pozwalającą zajrzeć do swojego wnętrza z ciekawością, a nie z niepokojem. Byłaś, jak to się ładnie określa, żywym dzieckiem? Tak, byłam energiczna. Ale dopiero teraz rozumiem, że ADHD nie musi wyglądać jak obrazek z podręcznika. To nie tylko nadaktywność czy trudność w skupieniu. To też emocjonalność, rozpędzone myśli, skakanie między tematami, czasem trudność w domknięciu drobnych spraw. Najbardziej uderzyło mnie to, że można mieć ADHD, będąc jednocześnie osobą spokojną na zewnątrz. I dopiero z perspektywy dorosłej kobiety widzę, jak te puzzle układały się przez lata. Jak? Choćby prokrastynacja, która potrafi sparaliżować. Albo nadmiar emocji długo niemających ujścia. Wiele osób twórczych funkcjonuje podobnie – presja bodźców, bogaty świat wewnętrzny, intensywność przeżyć. Część z tych emocji znajduje spust w sztuce, ale część zostaje w środku i potrafi przytłoczyć. U mnie to często wyglądało tak, że zaczynałam pięć rzeczy naraz. Otwierałam jedną szafkę, kończyłam na reorganizacji całego mieszkania i oczywiście w połowie traciłam wątek. Byłaś wcześniej na terapii? Tak, przeszłam kilka procesów terapeutycznych. Każdy z nich był innym etapem. Terapia wiele mi ułożyła, pozwoliła zobaczyć, co niosę z sobą jako dorosła osoba. Kiedy później pojawiła się diagnoza ADHD, poczułam, że nie wywraca niczego do góry nogami, raczej domyka. Po czterdziestce odkrywanie nowych rzeczy o sobie nie jest ani późne, ani dramatyczne, to po prostu część drogi. I daje dużo ulgi, kiedy zaczynasz rozumieć nienazwane wcześniej mechanizmy. Skoro nauczyłaś się z sobą żyć, co się wydarzyło, że pomyślałaś o diagnozie? Chyba to, że spojrzałam trochę szerzej na rodzinne historie. Na to, jak różne doświadczenia przechodzą z pokolenia na pokolenie. W mojej rodzinie są obecne konsekwencje wojny i trudów tamtego czasu. Dopiero kiedy zostałam mamą pomyślałam, że to dobry moment, żeby przyjrzeć się temu głębiej. Nie dlatego, że coś było nie tak, ale chciałam być bardziej świadoma, nieść dalej jak najmniej niepotrzebnych obciążeń. Terapia zamknęła wiele tematów. A jeden impuls – książka polecona przez przyjaciółkę – sprawił, że poszłam na diagnozę. Testy potwierdziły ADHD i poczułam… spokój. Bo nagle okazało się, że mogę nauczyć się współpracować ze swoim „bałaganem”, a nie walczyć. I że taką też siebie lubię. Tej miłości uczę się codziennie. Ale chyba nie zawsze jest tak łatwo. Bywa różnie. Czasem jest przestrzeń, czasem wszystko gęstnieje. Są dni, kiedy mogę działać w lekkiej strukturze, i takie, kiedy trudno jest złapać oddech. To część procesu. Kiedy więc w końcu odetchnęłaś? Chyba wtedy, gdy zaczęłam przyznawać przed sobą, że jestem wrażliwa. A świat nie zawsze temu sprzyja. W naszym ostatnim wywiadzie rozmawiałyśmy o sytuacji na białoruskiej granicy – wtedy nikt nie wiedział, jak bardzo świat skręci w stronę niepokoju. Później przyszła wojna w Ukrainie, konflikt w Strefie Gazy. I to wszystko jako mama przeżywam intensywniej. Świat wymagający ciągłej czujności silnie wpływa na osoby, które głęboko czują. Uczę się patrzeć na to z dystansem, nie tracić jasności. Nie boisz się o tym mówić. Pochodzę z Krakowa, w mojej rodzinie jest obecna historia wojny, a także historia Żydów. Przez całe życie kochałam Izrael, mieszkają tam moi przyjaciele, którzy mają dziś ogromny problem, by odnaleźć się na nowo we własnej tożsamości. Po II wojnie światowej bardzo ważnym elementem było odbudowanie człowieczeństwa po Holokauście. A pamięć o ofiarach stała się jednostką oddzielającą dobro od zła. W tym, co wiąże się teraz z konfliktem palestyńsko-izraelskim, nie wolno zapomnieć o izraelskich ofiarach po terrorystycznej napaści Hamasu z 7 października 2023 roku. Ale dziś, po ponad dwóch latach, trudno nie zauważyć, że decyzje rządu Izraela noszą w sobie znamiona ludobójstwa na ludności palestyńskiej w Strefie Gazy. Nie chcę przy tym formułować prostych ocen. Mówię o tym, że świat stał się skomplikowany i pełny pęknięć, a my wszyscy – niezależnie, skąd pochodzimy – musimy poukładać nasze wartości na nowo. Jako mama zastanawiam się, jak tłumaczyć ten świat synowi. Staram się pokazywać mu jasność, nawet jeśli rzeczywistość bywa trudna. George R.R. Martin napisał kiedyś: „Gdy mowa o jutrze, nie ma nic pewnego”… I chyba chodzi właśnie o umiejętność odnalezienia się w niepewności. Czuję, że jestem teraz zawodowo w dobrym miejscu. Doceniam, że mogłam zrobić przerwę w filmie, wrócić do teatru, że mogę wybierać projekty bardziej świadomie. Jestem wdzięczna za długofalowe współprace reklamowe, które dają stabilność. Mam wokół siebie ludzi, na których mogę liczyć. I to jest ogromny komfort. Jednocześnie chciałabym być dla siebie łagodniejsza – bo osoby z ADHD potrafią być wobec siebie przesadnie surowe. Zaczynasz to rozpoznawać. A nauczyłaś się wynagradzać siebie? Uczę się. Na przykład, że warto czasami sprawić sobie drobną przyjemność albo – jeśli masz taką możliwość – rzucić wszystko i wyjechać, gdziekolwiek. Zrobić reset. Jeśli chodzi o podróże, nie mam wyrzutów sumienia. Najchętniej z bliskimi. Chwile spędzone razem, czas, są bezcenne. Uważam też, że powinnością aktora jest nieustanne inwestowanie w siebie od strony emocji, wrażeń, doświadczeń, inspiracji. Skoro mówisz o powinnościach aktora, to jaka jest rola artysty w przestrzeni publicznej? Bycie osobą publiczną to wielki przywilej. Jeśli czasami można dać coś od siebie światu albo opowiedzieć się po słusznej stronie i zabrać głos, to moim zdaniem warto. Z empatią, bez udawania eksperta. Kiedyś usłyszałam określenie, że to „bierny aktywizm”, nie zgadzam się. Jeśli choć jedna osoba poczuje dzięki temu wsparcie, że z jakimś poglądem na sprawę nie jest sama, ma to sens. Ma to też swoją cenę. Ale mam prawo zabrać głos i mówić o rzeczach palących. Nie jestem tylko aktorką, ale też mamą, żoną, partnerką, obywatelką, człowiekiem. I chcę spojrzeć sobie bez wstydu w oczy. I w oczy mojego dziecka. To moja walka o lepszą rzeczywistość dla niego. Niczego nie żałujesz? Nie. Ani w życiu, ani zawodowo. Świadomie wybieram role, wiedząc, że mój syn je kiedyś zobaczy. Podobnie myślę o moich działaniach społecznych – dziecko chłonie fakt, że mama i tata są aktorami na własnych zasadach. I bywa to zabawne. Zdarza się, że moja twarz pojawia się na billboardach. Dla synka jest to oczywiste do tego stopnia, że ostatnio zapytał kolegę w szkole, na którym budynku wisi jego mama. To pokazuje, że dziecięca perspektywa potrafi pięknie studzić emocje i prostować rzeczywistość. Wspomniałaś o rolach – często pyta się aktorki, czy nie żałują ról i pokazywania ciała. Jakimś cudem te pytania nigdy nie docierają do aktorów Kobiety często muszą się tłumaczyć z tego, z czego mężczyzn nikt nie rozlicza. W naszym domu rozumiemy specyfikę zawodu. Jeśli decyduję się na trudne sceny, to dlatego, że widzę sens w historii, którą opowiadam. Moje granice są wyraźne i wiem, jak o nie dbać. Skoro mówimy o filmie – 30 stycznia premiera „Zapisków śmiertelnika”, onirycznego obrazu, w którym o trudnych tematach, choćby odchodzenia, opowiada się za pomocą mądrego, czarnego humoru. To historia mężczyzny – zdawałoby się – sukcesu, który jedzie nad morze, by popełnić samobójstwo. Grasz tam prokuratorkę. Czekałam na tę premierę trzy lata! To mądry film. Delikatny, dowcipny, a jednocześnie odważnie poruszający temat śmierci, który w naszej kulturze jest zamiatany pod dywan. Lubię takie opowieści, które wzbudzają emocje, a jednocześnie oswajają trochę widza z tym, co trudne. W filmie pojawiają się duchy… Bardzo interesują mnie tradycje, rytuały, sposób, w jaki ludzie różnych kultur próbują opisywać to, czego nie da się uchwycić. Ktoś powiedział mi, że nieważne, w co się wierzy – ważne, żeby wierzyć. Duchowość jest mi bliska, ale nie w sensie dosłownych zjawisk. W naszych słowiańskich tradycjach pojawiało się przekonanie, że jesienią świat żywych i świat umarłych są bliżej siebie. To dla mnie ciekawa opowieść o tym, jak bardzo ludzie potrzebowali symboli, by poradzić sobie z lękiem przed przemijaniem. To niejedyny film z Twoim udziałem wykorzystujący wierzenia i duchy. Jesienią 2026 roku do kin wejdzie inspirowany kaszubskim folklorem horror „Opi”. Właśnie skończyliśmy do niego zdjęcia. W kulturze Słowian mówiło się, że dzieci w czepku urodzone (w nienaruszonych błonach płodowych – przyp. red.) zwiastują szczęście. Kaszubi z kolei uważali, że w czepku rodzi się opi – upiór. Najpierw więc czepek palono i ścierano, a potem podawano dziecku z mlekiem. Gdy maluchom wyrastały jedynki, wyrywano je i kazano im nosić na szyi. Po śmierci obcinano głowę, by opi nie mógł powstać z grobu, pukać do szyb i zabijać żywych. W latach 50. i 60. XX wieku wydało się to jednak Kaszubom zbyt drastyczne, więc obcinali tylko palec, po czym wrzucali go do kubka z kawą, którą później wypijała rodzina. W znacznej mierze jest to też film oparty na faktach… W „Opi” pojawią się trzy pokolenia kobiet i tylko cztery aktorki. Intymny, kobiecy obraz. Ta intymność i kobiecość w scenariuszu sprawiły, że przyjęłaś propozycję roli od reżyserki Marty Giec? Też, ale przede wszystkim energia Marty. Jej spojrzenie, wrażliwość. Poczułam, że chcę być częścią tej historii i jej filmowego debiutu. To intuicja, a ta rzadko mnie zawodzi. A co w ogóle musi Cię zainteresować w filmie, żebyś chciała w nim grać? Potrzebuję czuć, że bohaterka jest traktowana podmiotowo, że ma coś do przeżycia, nie jest tylko dodatkiem. Lubię, kiedy film ma warstwę, która zostaje z widzem dłużej. Choć sama rozrywka też ma w sobie ogromną wartość – śmiech, oddech, oderwanie od codzienności to także misja. Aktorów, jeszcze przed wojną, nazywano komediantami. Ostatnio mój syn zapytał: „Idziesz znów do swojej pracy, w której się tak wygłupiasz?”. A ja się przejmuję, analizuję… Często to robisz? Niestety tak. Od dziecka byłam uczona samodzielności, odpowiedzialności, dlatego dziś uczę się, że mogę czasem prosić o pomoc. Że nie muszę sama ogarniać wszystkiego. Długo Ci zajęło nauczenie się odpuszczania w relacji? Niedawno zaczęłam. Coś pękło? Nie, to naturalny proces. Urodziłam dziecko, stworzyłam ognisko, wsadziłam ten wagon na tory i pozwoliłam mu jechać. I czasami tylko zerkam, czy jedzie w dobrym kierunku. Twoja diagnoza była pomocna w tych kwestiach? Wiesz, że tak? Bo potrafię dziś powiedzieć: „Przepraszam, w ogóle tak nie myślę, nie chcę się kłócić. To nie ja, tylko moje ADHD”, więc ta świadomość dużo zmienia. A dużo się kłócisz? Mało, ale jeśli już, to na zabój! Na szczęście krótko i potem szybko się godzę. Na koniec, podsumowując tę rozmowę – jak nie zatracać zdolności do odczuwania uroków świata? Bo mimo że żyjemy w niespokojnych czasach, świat jest piękny. Mój syn mnie tego uczy. Dzieci zachwycają się codziennością, każdą drobnostką. I ta umiejętność jest zaraźliwa. Staram się ją w sobie pielęgnować. To perspektywa Magdy-mamy. A Twoja osobista? Mamy z Mateuszem rytuał – co wieczór opowiadamy sobie jedną dobrą rzecz, która wydarzyła się w ciągu dnia. Nawet jeśli to jest coś malutkiego: spacer czy kawa wypita w spokoju. Nauczyłam się zasypiać z czymś pozytywnym, nie z napięciem. I nie chodzi o to, żeby każdy dzień był produktywny, bo nie da się go zawsze przeżyć na sto procent. Czasem leżysz pod kocem, zmęczona, z nieumytymi naczyniami w kuchni – i to też jest w porządku. Można wtedy powiedzieć sobie: „To też było ekstra. Dobrze, że dałam sobie do tego prawo”.
„Ludzie tęsknią za bliskością, więc wynajmuje się dotyk, rozmowę, obecność”. Brendan Fraser o swojej najbardziej poruszającej roli
W szczycie kariery uciekł od Hollywood, utonął w mroku, a gdy niewielu dawało mu szansę, wrócił w wielkim stylu i zdobył Oscara. Dziś Brendan Fraser raczy nas jedną z najbardziej poruszających ze swoich ról – człowieka, który za odpowiednią opłatą towarzyszy obcym i samotnym w najważniejszych chwilach ich życia.
W 2021 roku w Japonii powołano ministra do spraw samotności i izolacji, jednocześnie uruchamiając biuro przeciwdziałania tej jednej z najdotkliwszych bolączek dzisiejszego świata. 40 proc. Japończyków przyznaje, że odczuwa samotność w codziennym życiu. Ale to trend globalny, dotyczący mieszkańców Wschodu i Zachodu. Według najnowszych danych WHO jedna na sześć osób na świecie czuje się samotna. A w Polsce? Wyniki badań naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu są wyjątkowo niepokojące – wskazują, że z powodu samotności cierpi ponad 60 proc. obywateli. Komediodramat „Rodzina do wynajęcia” o „rozwiązaniu” przeciw samotności Jak radzić sobie z tą narastającą epidemią? Wspomniani już Japończycy stosują m.in. usługę osób do wynajęcia. Taka uprzejmość jest dość kosztowna, ale nie na tyle, by nie można było sobie na nią pozwolić. Tym samym można wynająć chłopaka lub dziewczynę, żałobnika, dalekiego członka rodziny, kogoś, kto wysłucha albo przytuli… Właśnie o tym obcym dla zachodniej kultury fenomenie opowiada w swoim najnowszym filmie, komediodramacie „Rodzina do wynajęcia”, Hikari. Urodzona w Osace reżyserka, która dotąd pracowała m.in. przy takich produkcjach jak „Tokyo Vice”, „Awantura” czy „37 sekund”, przeniosła się do Stanów Zjednoczonych jako 17-latka. Tam studiowała teatr i taniec na Uniwersytecie w Utah, a potem ukończyła wydział filmowy Uniwersytetu Południowej Kalifornii. Ma więc doświadczenie przenikania się kultur, co pozwoliło jej stworzyć uniwersalną opowieść o samotności. Phillip – w tej poruszającej roli Brendan Fraser – to amerykański, dojrzały już aktor mieszkający w Tokio, któremu się nie wiedzie. Ostatnim poważniejszym zleceniem była reklama pasty do zębów, w której wystąpił jako człowiek-tubka. W Japonii jest sam. Walczy z demonami. I zdaje się, że początkowo przegrywa. Ale pewnego dnia dostaje propozycję wcielenia się w żałobnika podczas lokalnej, tradycyjnej ceremonii pochówku. Robi to, po czym chce go zatrudnić Shinji Tada (grany przez Takehiro Hirę, znanego m.in. z „Szoguna” czy „Pogłosek”), szef agencji wynajmującej ludzi do towarzyszenia potrzebującym lub samotnym, który ową ideę tłumaczy w ten sposób: „Sprzedajemy emocje. Gramy dla klientów role rodziców, rodzeństwa, przyjaciół, bliskich”. Ten koncept wciąż wzbudza zdziwienie w zachodniej kulturze, jednak Phillip z czasem odkrywa, że w udawanych relacjach kryje się prawdziwa potrzeba bliskości i sensu. „Rodzina do wynajęcia” jest melancholijnym portretem samotności, iluzji więzi i tęsknoty za byciem zauważonym, z Brendanem Fraserem grającym człowieka, który sam coraz bardziej gubi granicę między rolą a rzeczywistością. Brendan Fraser o roli w „Rodzinie do wynajęcia” Trudno byłoby znaleźć lepszego kandydata do tego filmu. Brendan Fraser był wielką gwiazdą kina przełomu lat 90. i 2000., a na jego koncie zapisały się m.in. takie blockbustery jak „Mumia”, „Więzy przyjaźni”, „George prosto z drzewa”, „Spokojny Amerykanin” czy „Miasto gniewu”. Jednak z czasem jego kariera zaczęła zwalniać. Media spekulowały na temat problemów z używkami i w życiu prywatnym. Fraser odsunął się od Hollywood, a głos zabrał po latach, przy okazji premiery „Wieloryba” w reż. Darrena Aronofsky’ego, za którego zdobył zresztą Oscara. Opowiedział o depresji będącej wynikiem problemów zdrowotnych, śmierci matki, a także molestowania przez krytyka i wieloletniego dyrektora Hollywoodzkiego Stowarzyszenia Prasy Zagranicznej, Philipa Berka. Na wyznanie dotyczące niedopuszczalnego zachowania dziennikarza (do którego doszło w 2003 roku) zdecydował się dopiero po wybuchu ruchu #metoo, po czym na własnej skórze doświadczył hollywoodzkiego ostracyzmu spowodowanego oskarżeniami. Ta samotność była dojmująca na wielu poziomach. Jako że „Rodzina do wynajęcia” porusza m.in. temat osamotnienia, Fraser podczas rozmowy odniósł się do osobistych doświadczeń. – Ten film jest o tym, co prawdziwe i udawane, bo granica między jednym a drugim jest bardzo cienka. W tej przestrzeni dzieje się historia – o świecie trochę prawdziwym, a trochę zmyślonym, moralnie i emocjonalnie zaś bardzo niejednoznacznym – tłumaczy. – Dzięki temu przestałem spoglądać na ludzi szukających ofert wynajęcia osób do towarzystwa jak na klientów, którym coś się dostarcza. Zobaczyłem w nich po prostu osoby proszące o pomoc. A proszenie o pomoc to duża rzecz. Wymaga wielkiej odwagi. Sam przez wiele lat nie wiedziałem, że można się o nią zwrócić. Naprawdę. Aż w końcu to zrobiłem. I na szczęście nie było za późno. Ku mojemu zaskoczeniu prawie zawsze znajduje się ktoś, kto poda pomocną dłoń. Dziś, kiedy ktoś prosi mnie o pomoc, robię, co mogę. Przepraszam, zapędziłem się trochę zbyt emocjonalnie, za bardzo się odsłaniam, co? No bo hej, to tylko film, prawda? Rozrywka! – stara się rozluźnić atmosferę. Ale to ważny, uniwersalny temat, który chcę pociągnąć. Przywołuję więc jedno ze zdań, które padają w filmie, a które notuję sobie w kalendarzu: „Czasem wszystko, czego potrzebujemy, to ktoś, kto spojrzy nam w oczy i przypomni, że istniejemy”. Pytam Brendana, czego podczas pracy nad filmem dowiedział się o samotności – jednak nie tej wynikającej z braku ludzi wokół, lecz z niemożności bycia dostrzeżonym. – Chodzi ci też pewnie o potrzebę nawiązania relacji, prawda? Bo to się łączy – zwraca się do mnie. – Cóż, myślę, że można coś z tym zrobić, jeśli tylko tego chcesz, choć nie da się wymusić na nikim, by cię zobaczył. Możesz jednak o to poprosić. Na podobne pytanie odpowiadał wczoraj Akira Emoto (w filmie gra zapomnianego aktora cierpiącego na demencję – przyp. red.), który swoją drogą jest takim japońskim Ianem McKellenem, nie uważasz? Jego refleksja naprawdę mnie poruszyła, bo powiedział, że samotność nie musi być niczym złym – może stać się przestrzenią rozwoju, czego zrozumienie przychodzi jednak w późniejszych latach. Mimo wszystko możliwość dzielenia tego doświadczenia z kimś, nawet podczas rozmowy, sprawia, że wszystko nabiera sensu – zamyśla się. – To ciekawe, Maju, że właśnie ten cytat wybrałaś, bo nie jesteś w tym wyborze jedyna. Wiele osób, przyjaciół, którzy widzieli film, mówiło mi o tej scenie w barze. To, co stworzyła Hikari, nie jest więc filmem, produktem, tylko staje się doświadczeniem. Każda odpowiedź Frasera wydaje się osobista, szczera mimo hollywoodzkiego treningu. Wielokrotnie podczas rozmowy zwraca się do dziennikarza, skraca dystans, choć dzielą nas tysiące kilometrów. Jest ciekawy drugiej osoby, jej kultury. – Skąd jesteś? – pyta na początku. Podobnie ciekawy był Japonii, nie tylko ze względu na fakt, że akcja „Rodziny do wynajęcia” dzieje się właśnie tam. – Byłem w Tokio wcześniej czterokrotnie, ale zawsze uwięziony w hotelu, w którym rozmawiałem z dziennikarzami. Lecz za każdym razem, kiedy udało mi się wymknąć, robiłem wszystko, by się zgubić w tym potężnym mieście. Taki eksperyment, żeby sprawdzić, czy ktoś mi pomoże. I zawsze pomagał – uśmiecha się. – Odkąd pamiętam, podziwiam japońską popkulturę, jedzenie, estetykę, ciekawi mnie historia, więc pod tym względem byłem przygotowany. Czymś zupełnie innym była za to nauka japońskiego – na tyle, by brzmieć jak najwiarygodniej w roli, a więc jak ekspat, z akcentem, pewną intonacją, która sugeruje, że to nie mój język. W angielskim często słyszysz pochodzenie mówiącego, np. że jest z Francji albo Niemiec. Więc chciałem brzmieć jak człowiek z Zachodu. Na szczęście mam naturalną łatwość naśladowania, a pomagała ekipa – podawali mi kontekst, analizowaliśmy sceny, by wyszło jak najnaturalniej. – Bardzo chcę wrócić do Japonii. Dzięki filmowi odbyłem piękną podróż, również w głąb siebie. To też powód, dla którego zdecydowałem się na rolę Phillipa. Co to oznacza? – Wiele rzeczy, w tym nowe doświadczenie pracy – tłumaczy Brendan. – Japońska ekipa filmowa pracuje jak zespół Formuły 1. Błyskawicznie przestawiają sprzęt, są zorganizowani, natychmiast reagują, a pracę traktują bardzo serio. Imponujące. Poza tym w Japonii nigdy nie poczułem się „nie na miejscu”, choć wiadomo – nie sposób się nie wyróżniać. Mam 191 centymetrów, jestem białym facetem, więc dosłownie wystaję ponad tłum. Najbardziej uderza mnie jednak zawsze szacunek, z jakim traktują się tam ludzie. Każdego obdarza się uprzejmością, pewnego rodzaju ważnością. To sposób, w jaki funkcjonują. Podziwiam. Hikari przed naszą rozmową z Brendanem zdradziła, że nie trzeba było go długo przekonywać do scenariusza. Brendan Fraser: „Tokio to jedno z najbardziej samotnych miejsc na świecie” – Wyróżniał się na tle innych, które w tym czasie do mnie przychodziły. Zaciekawił mnie tytuł: „Rodzina do wynajęcia”. Jak można wynająć rodzinę? Słyszałem, że w Japonii można wynająć prawie wszystko, ale rodzinę? Gdy Hikari powiedziała, że zdjęcia odbędą się w Tokio, oznajmiłem tylko: „Walizki już spakowane”. Potem tłumaczyła mi wszystko – że taka agencja to nie tylko biznes, lecz także wypełnienie pustki, przez którą ludzie cierpią. – Wiesz? Tokio z lotu ptaka wygląda jak ul. A jednocześnie to jedno z najbardziej samotnych miejsc na świecie. Zresztą każde duże miasto takie bywa. Samotność ma tu inny wymiar. Całe grupy ludzi, np. starszych, tęsknią za bliskością, by zostać wysłuchanym, z kimś po prostu pobyć. Więc czasem to, co się wynajmuje, to dotyk, rozmowa, obecność. Nawet gest głaskania włosów przez godzinę. Wiem, brzmi osobliwie, ale jest w tym coś ludzkiego, co mnie porusza. Ten kontrast kultur okazał się kluczowy nie tylko dla budowania roli, lecz także w życiu prywatnym Brendana. – Phillip pochodzi z Zachodu, z miejsca, które zostawił za sobą, z którego ucieka emocjonalnie. Jest po pięćdziesiątce, zupełnie jak ja. My, mężczyźni, w tym wieku często zadajemy sobie pytanie o to, jak nas wychowano – mówi Fraser. – Jeśli mieliśmy szczęście, nie byliśmy dziećmi, nad którymi wisiała twarda ręka ojca. Ale wielu z nas doświadczyło braku czułości. Phillip pochodzi z takiego świata. Nieświadomie szuka ojcowskiej uwagi. Równocześnie chowa w sobie instynkt ojcowski i potrafi go wykorzystać, gdy zostaje wynajęty przez matkę dziewczynki, której ma pomóc dostać się do elitarnej szkoły. To film o szukaniu spełnienia, o dojrzewaniu i o tym, że bliskość można znaleźć tam, gdzie się jej nie spodziewasz. A czy sam aktor spodziewał się tego, że po okresie wycofania i trudów zdobędzie Oscara i wróci na właściwe tory? – Pytanie „co dalej?” zawsze się w końcu pojawia. Po „Wielorybie” na horyzoncie zaczęła majaczyć „Rodzina do wynajęcia”, choć przez strajki, przerwy i szukanie finansowania produkcja zajęła około pięciu lat. Ale nie ma magicznej skrzyni z filmami, z której po zdobyciu Oscara wyciągasz tylko świetne projekty. Ten przemysł nie zna litości. Czy mimo wszystko Brendan Fraser czuje się dziś spełniony? Uśmiecha się, chwilę zastanawia, spogląda głęboko w oczy i odpowiada: – Nie oceniam swojego życia przez pryzmat zawodowych osiągnięć. Moje dzieci mają się dobrze. Mam nadzieję, że pogoda się uspokoi, bo drzewa w ogrodzie są podejrzanie zielone jak na tę porę roku. Kolejna praca majaczy na horyzoncie. I wszystko to wymaga wysiłku. Lecz tak ma już być. Życie – tak to się nazywa. Brendan Fraser zasłynął w latach 90. rolami w filmach „Więzy przyjaźni”, serii „Mumia”, a także w „Mieście gniewu”. Po dłuższej przerwie spowodowanej problemami zdrowotnymi i osobistymi wrócił w produkcji „Wieloryb”, za którą w 2023 roku otrzymał Oscara. Jego kariera to opowieść o spektakularnym upadku, a także nadziei na odrodzenie. 16 stycznia do polskich kin wejdzie jego najnowszy obraz „Rodzina do wynajęcia” w reżyserii Hikari.
Nowa gwardia: Poznajcie 3 polskie marki modowe, o których w 2026 będzie mówić cały świat
To właśnie one redefiniują polską modę i wychodzą poza rynek lokalny, udowadniając, że gra globalna nie musi oznaczać utraty krajowego dziedzictwa.
„Czy polska moda ma swoją tożsamość?”, zadaliśmy sobie to pytanie podczas panelu dyskusyjnego ELLE na minionym Łódź Young Fashion. Fakt, że debata zbiegła się w czasie z kalendarzowym końcem roku, mimowolnie skłania do przemyśleń. W końcu grudzień od zawsze był momentem podsumowań, refleksji i oczekiwania na nowe. I choć nie da się całkowicie przewidzieć, jak rynek polskiej mody będzie wyglądać w 2026 roku, a typowanie nowych trendów, zjawisk czy sukcesów danej marki często przypomina wróżenie z fusów, czasami już szybki przegląd social mediów potrafi zastąpić stawianie Tarota. Leo Season to najbardziej „cool” marka sezonu W gąszczu instagramowych postów promujących polską modę łatwo przegapić prawdziwą perełkę. Kiedy jednak do jej klientów zaliczają się Anna Lewandowska, Kristen Stewart, Khloe Kardashian, Jennie, Simone Ashley czy Renee Rapp, czy tego chcesz czy nie, nieraz o niej usłyszysz. Tak prestiżową listą miłośniczek może pochwalić się Leo Season. Polska marka założona w 2020 roku w Lublinie powstała z myślą o „tworzeniu wysokiej jakości mody inspirowanej najnowszymi trendami”. Po pięciu latach na rynku specjalizuje się w zmysłowych sukienkach, nowoczesnych kompletach interpretujących street style poprzez pryzmat estetyk lat 80. i 90., ale przede wszystkim w plekadzie okryć wierzchnich zdolnych do przyprawienia o szybsze bicie serca nawet doświadczoną bywalczynie pokazów. „Pomysł na Leo Season narodził się z głębokiej pasji do mody oraz potrzeby stworzenia czegoś własnego, autentycznego. Nie była to decyzja podjęta spontanicznie – pierwsza idea pojawiła się w 2020 roku. Proces tworzenia marki był wymagający i wieloetapowy, dlatego dopiero po dwóch latach konsekwentnej pracy powstała nasza pierwsza kolekcja. Najpierw zbudowaliśmy pracownię, w której współpracujemy z doświadczonymi rzemieślnikami – to dzięki nim możemy tworzyć projekty dopracowane w każdym detalu.”, mówią założyciele Leo Season. Potwierdzeniem tego jest fakt, że pomimo pięciu lat na rynku, pierwsza kolekcja światło dzienne ujrzała dopiero w 2022 roku. Na co poświęcili pierwsze dwa lata? Na naukę biznesu od podstaw. „Szybko odkryliśmy, że branża mody jest niezwykle wymagająca. Tworzenie marki to ciężka praca i wiele wyrzeczeń. Nie postrzegamy jednak siebie jako wielkiego sukcesu. Bardziej cieszy nas fakt, że nasze projekty znajdują swoje miejsce w szafach klientek na całym świecie. To dla nas największa nagroda”. W kolekcji i kampanii na sezon jesień-zima 2025 marka, poprzez komunikację wizualną, po raz kolejny opowiada o swoich artystycznych inspiracjach. „Tym razem sięgnęliśmy po świat wykreowany przez niemiecką artystkę Isę Genzken, która z na pozór prostych materiałów – folii, plastiku, resztek tkanin – potrafi tworzyć wizje balansujące między futuryzmem a delikatną melancholią. Z jednej strony surowość i chłód przemysłowych folii, z drugiej miękkość i przytulność sztucznych futer, z których powstała nasza kolekcja. To kontrastowe połączenie okazało się nam szczególnie bliskie”. „Od dłuższego czasu za set design naszych kampanii odpowiada Anna Grunwald, która doskonale wyczuwa naszą estetykę. To właśnie wspólnie z nią odnajdujemy ten subtelny balans – między sztuką a modą, między tym, co surowe, a tym, co miękkie i pełne ciepła”. A co widzą dla siebie w przyszłości? Czy pomimo długiej listy sławnych klientek nieśmiało (albo wręcz przeciwnie) marzą o dodaniu do niej konkretnej gwiazdy? „Szczerze mówiąc, każda klientka jest dla nas równie ważna. Za każdym razem, gdy widzimy nasze projekty noszone przez kogokolwiek, czujemy ogromną radość i satysfakcję. Tak samo cieszy nas wiadomość od klientki, która jest zadowolona z zakupów, jak publikacja w mediach przez znane osoby. Nie ukrywamy, że sami nie spodziewaliśmy się aż tak szerokiego odbioru — to dla nas bardzo miłe i budujące. To ogromne wyróżnienie, że gwiazdy, mając do wyboru tysiące znanych brandów, sięgają po projekty młodej polskiej marki z Lublina. (…) Nie myślimy jednak o marzeniach w kategoriach konkretnych nazwisk. Najbardziej zależy nam na tym, aby marka rozwijała się w naturalnym rytmie i docierała do coraz większego grona klientek na całym świecie. To właśnie daje nam największą motywację”. Karen Arcanjo składa hołd polskiemu rękodziełu Trendy mówią same za siebie – rękodzieło jest cool. Marki na całym świecie zmieniły przedmioty codziennego użytku, często wykonywane metodami przekazywanymi z pokolenia, na globalny obiekt pożądania. Jedną z nich jest Karen Arcanjo - założona w 2021 roku, koncentruje się na wyjątkowych tkaninach, pięknych detalach i precyzyjnym kroju. Łącząc tradycję z nowoczesnością, projekty polskiej marki stają się uosobieniem celebracji rzemiosła. Nie sposób nie docenić ich szydełkowanych detali, misternej koronki czy wełny tkanej na krośnie. Ubrania i dodatki Karen Arcanjo pełne nostalgicznych akcentów i regionalnych odniesień nie wyrosły z chwilowej mody, ale z głębokiego szacunku do rzemiosła, tradycji oraz historii zakorzenionej w miejscach, w których dorastała założycielka marki, Karen Arcanjo-Nazar. Dzięki temu są one niezwykle osobiste, intymne, ale przy tym też autentyczne. „Wychowywałam się w domu, gdzie robienie na drutach i szydełkowanie były codziennością. Dziś te umiejętności powoli zanikają wraz z odejściem mojej babci, dlatego tym bardziej czuję potrzebę, by je chronić, pielęgnować i przenosić we współczesność”. „Rękodzieło jest sercem marki. Każdy projekt powstaje dzięki kunsztowi wykwalifikowanych rzemieślników, a detale pojawiające się w naszych kolekcjach często nawiązują do lokalnych technik, motywów i dziedzictwa. Współpracujemy z twórcami i społecznościami, dla których te tradycje są nadal żywą częścią codzienności — i to właśnie ich doświadczenia, sposób patrzenia na materiał oraz osobiste opowieści nadają naszym projektom tę charakterystyczną, nostalgiczną głębię”. Jednak nie tylko nostalgiczne akcenty i rodzimy folklor doprowadziły do rozpoznawalności marki. To, czym wyróżnia się Karen Arcanjo na tle innych, jest zrozumienie kobiety i jej dwoistej natury. Poza romantycznym rękodziełem marka proponuje także mocne garnitury w duchu power dressingu. „Dualizm daje mi swobodę tworzenia form, które są zarówno romantyczne, jak i współczesne. To zabawa tkaniną, konstrukcją i krojem, dzięki której mogę ubrać kobietę nie tylko w jej marzenia, ale jednocześnie poprowadzić ją przez język współczesnych trendów. W efekcie powstają projekty, które nie są ani czysto klasyczne, ani wyłącznie awangardowe – są wypadkową emocji, siły i wrażliwości”. Ten dualizm widoczny jest także w tym, gdzie projektantka odnajdywała i obecnie odnajduje wenę twórczą. „Sztuka współczesna zawsze była dla mnie ważnym źródłem inspiracji — obraz, fotografia czy rzeźba potrafią otworzyć zupełnie nowe perspektywy. Jednak obecnie najwięcej czerpię z czegoś zupełnie innego: z przeszłości. Spędzam mnóstwo czasu na wyszukiwaniu starych albumów, archiwalnych książek i publikacji poświęconych rzemiosłu, tradycyjnym technikom oraz dawnym sposobom wytwarzania ubrań. Fascynują mnie też regionalne stroje i detale, które niosą ze sobą historię i kunszt minionych pokoleń”. Projekty Karen Arcanjo doskonale wpisały się przy okazji w rosnącą popularność trendu na indywidualizm. Już zawieszki noszone na torebkach w stylu Jane Birkin pokazały przebodźcowanie mikro estetykami i realną potrzebę konsumentów na rzeczy unikalne, jedyne w swoim rodzaju i niosące ze sobą pewną historię. „Przedmioty tworzone tradycyjnymi metodami mają w sobie coś, czego nie da się skopiować masową produkcją: autentyczną obecność człowieka. Staja się dziełem sztuki. W naszym przypadku każdy produkt jest utkany nie tylko z przędzy, ale także z historii osób, które dana rzecz wykonały. Każdy element niesie ze sobą ślady rąk, gestów, decyzji twórcy — a dzięki temu ma własną duszę. I właśnie ta dusza przyciąga ludzi na całym świecie, zwłaszcza dziś, gdy poszukiwane są przedmioty unikatowe, prawdziwe, pełne znaczeń i przeciwstawiające się kulturze jednorodności. Każdy chce doświadczyć tej historii”. Ubrania Epuzer to mariaż siły i kobiecości Jeśli już mówimy o trendach na 2026 rok, nie można nie wspomnieć o dekadenckim maksymalizmie lansowanym przez pryzmat estetyzmu i pokrywający się z coraz silniej wybrzmiewającym eskapizmem. „The bigger is better” będą mówić nasze złote kolczyki, szerokie paski z biżuteryjnymi sprzączkami czy przerysowane w formie garnitury jak z lat 80. Ten enigmatyczny urok, polegający na wydobywaniu siły bez poświęcania kobiecości, to specjalność marki Epuzer. I choć w centrum swojego DNA polski brand stawia na minimalizm, w najnowszej kolekcji na jesień-zimę udaje mu się połączyć go z ekstrawagancją, nadając estetyce własny, wyjątkowy charakter. „Epuzer narodził się z potrzeby estetycznej i fascynacji tym co nieoczywiste. To marka oparta na emocji i enigmatic allure – nie na trendach, lecz nastroju i energii. Epuzer przyciąga, intryguje i budzi pożądanie poprzez formę, fakturę, pozostawiając przestrzeń na interpretacje. To ubrania, które nie potrzebują deklaracji, a mimo to pozostają w myślach”. To również ubrania, które są synonimem mody najwyższej jakości. „Nienegocjowalny jest dla nas warsztat oraz ludzie, którzy tworzą Epuzer. Współpracujemy z najlepszymi fachowcami – konstruktorami, szwalniami i rzemieślnikami, dla których precyzja i doświadczenie są fundamentem. Drugim filarem są tkaniny naturalne, światowej klasy, starannie wyselekcjonowane. Szyjemy wyłącznie w Polsce, dbając o jakość na każdym etapie powstawania projektu”. Epuzer na tle konkurencji wyróżnia jednak nie tylko jakość i nietuzinkowa wizja, ale także świadome zarządzanie skoncentrowane na klientach. A z sezonu na sezon ich lista jest coraz bardziej imponująca i międzynarodowa. W ubraniach marki wystąpiły Sydney Sweeney, Bella Thorne, Camila Coelho czy Valeria Lipovetsky. „Projektujemy dla kobiet, które są świadome siebie i swojej własnej siły i swoich wyborów. To marka dla tych, którzy chcą czuć się sobą: zmysłowo, odważnie lub subtelnie – w zależności od momentu”. Jak brzmi „sukces międzynarodowy” w ich języku? „To tworzenie projektów, które są intuicyjnie rozpoznawalne i pożądane w różnych częściach świata. EPUZER postrzega modę jako uniwersalny język, taki który pozwala kobietom czuć się swobodnie i autentycznie, niezależnie od miejsca. Międzynarodowy sukces to dla nas obecność, która nie potrzebuje wyjaśnień, a pozostaje czytelna i pełna subtelnej tajemnicy".
Sprawdziłam nowy Multistyler Dyson Airwrap Coanda 2x™ i zapytałam inżynierkę o technologię, która przyspiesza codzienną stylizację włosów. Oto, co robi inaczej
Jako jedna z pierwszych redaktorek miałam okazję sprawdzić w praktyce Multistyler Dyson Airwrap Coanda 2x™. Testowi towarzyszyła rozmowa z inżynierką brandu odpowiedzialną za rozwój nowości w portfolio marki. To połączenie osobistego doświadczenia i zaplecza technologicznego pozwala spojrzeć na Airwrapa nie jak na kolejny beauty-gadżet, ale jak na narzędzie, które realnie zmienia tempo, komfort i jakość codziennej stylizacji.
Multistyler Dyson Airwrap Coanda 2x™ – stylizacja, która przyspiesza przyszłość beauty Stylizacja włosów coraz rzadziej polega dziś na kompromisach. Nie chcemy już wybierać między efektem jak z salonu a zdrowiem włosów, między szybkością a precyzją. Dyson, marka od lat redefiniująca kategorię beauty-tech, po raz kolejny przesuwa granice – prezentując nowy Multistyler Airwrap Coanda 2x™, najbardziej zaawansowaną wersję kultowego urządzenia do stylizacji i suszenia włosów. To nie jest kosmetyczna aktualizacja znanego produktu. Multistyler Airwrap Coanda 2x™ to efekt przełomu technologicznego: nowego silnika, podwojonego ciśnienia powietrza i inteligentnych końcówek, które uczą się sposobu stylizacji użytkownika. Wszystko po to, by włosy stylizować szybciej, dokładniej i bez ekstremalnego ciepła. Test redakcyjny: moje pierwsze wrażenia po użyciu Multistylera Dyson Airwrap Coanda 2x™ Byłam jedną z pierwszych redaktorek, które podczas warsztatów miały okazje testować Multistylera Dyson Airwrap Coanda 2x™. Już przy pierwszym użyciu uwagę zwracały lżejsza, bardziej kompaktowa konstrukcja oraz wyraźnie odczuwalna moc. Urządzenie dobrze leży w dłoni, a zmiana końcówek jest intuicyjna i szybka. Stylizacja przebiega płynnie - bez uczucia przegrzewania włosów i bez konieczności wielokrotnego przechodzenia po tym samym paśmie. Moje włosy są z natury puszące się, cienkie, ale jest ich dużo, przez co ciężko je „ujarzmić”. Nowy model Dysona oraz połączenie końcówki wygładzającej i lokującej poradził sobie z nimi błyskawicznie. Proces stylizacji, który zwykle zajmował mi około 30 minut, skrócił się niemal o połowę. Szczotka pozwoliła rozczesać i wygładzić włosy bez splątań w mniej niż 15 minut, a wałęk - mimo większego rozmiaru - okazał się idealny do szybkiego budowania objętości. Efekt? Włosy są gładkie i miękkie, ale nie „przestylizowane”. Lok ma naturalny skręt, a objętość wygląda lekko i nowocześnie. Co istotne, fryzura zachowała swoją formę także kilka godzin po stylizacji. Najważniejsza różnica w porównaniu do wcześniejszych wersji? Czas i precyzja. Stylizacja trwa krócej, a efekt jest tak samo naturalny - bez niespodzianek i bez potrzeby poprawek. Dużą rolę odegrało tu również odpowiednie przygotowanie włosów. Przed stylizacją sięgnęłam po wielofunkcyjną mgiełkę do stylizacji Dyson Chitosan™, która zapewnia elastyczne, całodniowe utrwalenie, jednocześnie nie obciążając pasm. Włosy pozostają miękkie, sprężyste i lepiej „współpracują” z urządzeniem. Na etapie rozczesywania i wygładzania świetnie sprawdziła się natomiast odżywka w sprayu bez spłukiwania Dyson Omega™. Ułatwia rozczesywanie, ogranicza łamliwość i wyraźnie poprawia kondycję włosów - szczególnie przy cienkich pasmach, które łatwo uszkodzić podczas stylizacji. Po ułożeniu fryzury końcówki zabezpieczyłam nawilżającym olejekiem do włosów z linii Omega™ i gotowe! „Chcieliśmy, by stylizacja była jeszcze szybsza, bardziej precyzyjna i intuicyjna” - wywiad z Asthą Gurung - inżynierką Multistylera Dyson Airwrap Coanda 2x™ Nowy Multistyler Dyson Airwrap Coanda 2x™ to efekt nie tylko zaawansowanej inżynierii, ale też uważnego słuchania użytkowników i użytkowniczek na całym świecie. O kulisach powstawania urządzenia, wyzwaniach projektowych oraz o tym, jak wygląda praca nad technologiami beauty z perspektywy kobiety-inżynierki rozmawiamy z Asthą Gurung - Design Engineer w Dysonie. Co zainspirowało pomysł stworzenia nowego Airwrapa z technologią Coanda 2x? Pomysł na nowy Multistyler Dyson Airwrap Coanda 2x™ zrodził się z potrzeby szybszego i bardziej precyzyjnego stylizowania włosów bez ryzyka ich uszkodzenia przez ciepło. Multistyler Airwrap Coanda 2x™ to nowa generacja wielofunkcyjnego urządzenia do stylizacji i suszenia włosów, zapewniająca jeszcze lepsze efekty. Dzięki większej mocy umożliwia lepsze kręcenie, szybsze suszenie i prostsze stylizacje. Postęp w technologii silników pozwolił firmie Dyson podwoić ciśnienie powietrza, co umożliwia użytkownikom bardziej efektywne suszenie, wygładzanie i tworzenie bardziej zdefiniowanych loków – wszystko to przy zachowaniu zdrowia włosów i łatwości użytkowania. Czy były jakieś konkretne problemy z poprzednimi modelami, które chcieliście rozwiązać? W przypadku nowego Multistylera Dyson Airwrap Coanda 2x™ skupiliśmy się na potrzebie jeszcze szybszego suszenia i stylizacji, większej precyzji oraz większego komfortu. Najnowszy model ma bardziej kompaktową i lżejszą konstrukcję, znacznie mocniejszy silnik, funkcję łączności oraz inteligentne końcówki, co sprawia, że proces stylizacji jest płynniejszy i bezpieczniejszy. Co więcej, wprowadziliśmy zupełnie nowe końcówki, które usprawniają i ułatwiają stylizację, czyniąc cały proces jeszcze bardziej intuicyjnym i skutecznym – niezależnie od rodzaju włosów. Co okazało się największym wyzwaniem podczas projektowania Multistylera Airwrap Coanda 2x? Jednym z największych wyzwań było opracowanie nowego silnika Hyperdymium™ 2, który generuje dwukrotnie większe ciśnienie powietrza i o 30% większą moc, zachowując przy tym kompaktową i lekką formę. Zapewnienie, że zaawansowany przepływ powietrza współpracuje bezproblemowo z inteligentnymi końcówkami, aby osiągnąć efekty jak z salonu – bez uszkodzeń cieplnych – wymagało dużej innowacyjności inżynieryjnej. Czy opinie użytkowników wcześniejszych wersji miały duży wpływ na ten projekt? Airwrap2x™ to połączenie nowej technologii i opinii użytkowników. Jako inżynierki, częścią mojej pracy są testy z użytkownikami i analiza ich opinii, aby stale optymalizować i potwierdzać nasze decyzje projektowe. Naszym celem przy Airwrap2x™ było wykorzystanie podwójnego ciśnienia powietrza i stworzenie produktu, który zapewnia szybsze suszenie, lepsze kręcenie i prostsze stylizacje. Jako kobieta pracująca nad zaawansowanymi technologicznie produktami beauty – co sprawia Ci największą radość? Moje wykształcenie obejmuje inżynierię mechaniczną, gdzie studiowałam mechanikę ciał stałych, dynamikę płynów i systemy sterowania. Możliwość zastosowania tych teoretycznych dziedzin w produkcie beauty Dyson jest dla mnie niezwykle satysfakcjonująca – szczególnie gdy widzę, jak konsumenci po raz pierwszy testują go w mediach społecznościowych. Kategoria beauty w Dysonie skupia utalentowanych inżynierów wszystkich płci i tworzy inkluzywne, współpracujące środowisko. To właśnie sprawia, że proces tworzenia produktu jako kobieta-inżynier jest tak satysfakcjonujący – wszyscy dążymy do tego samego celu. dyson.pl
„Chcę, żeby ludzie znaleźli w mojej muzyce coś swojego” Asaf Avidan o albumie „Unfurl” [WYWIAD]
Asaf Avidan — artysta o jednym z najbardziej rozpoznawalnych i przeszywających głosów współczesnej sceny — powraca do Polski na dwa wyjątkowe koncerty. Wystąpi 1 grudnia w warszawskiej Progresji oraz 2 grudnia w gdańskim Starym Maneżu. To szczególny moment: po trzech latach Avidan rusza w trasę z pełnym zespołem, prezentując premierowy materiał.
Pod koniec maja fani usłyszeli nowy singiel Asafa Avidana „The Call Of The Flow”, nagrany w legendarnym Miraval Studios i wzbogacony o pełną orkiestrę. Utwór łączy elegancję dawnych lat z nowoczesną dramaturgią — melancholia tańczy tu z nadzieją niczym w czarno-białym filmie z połowy XX wieku, gdzieś w paryskiej kawiarni. Powrót do klasycznego nastroju, spleciony z energią współczesności w albumie „Unfurl” otwiera nowy rozdział w twórczości Avidana. Pytamy artystę o jego inspiracje, proces twórczy i zmiany, jakie zaszły w jego muzyce (i nie tylko) na przestrzeni ostatnich lat. Gabi Trojanowska, ELLE.pl: Zacznijmy od singla „The Call of the Flow”. Nagrywałeś go z pełną orkiestrą. Jak wyglądało to doświadczenie – zarówno emocjonalnie, jak i technicznie? Asaf Avidan: Cały album nagrywaliśmy z pełną orkiestrą, głównie w reaktywowanym przez Brada Pitta Miraval Studios. To miejsce ma niezwykłą aurę i historię. Kontrast z „Anagnorisis” był ogromny — tamten album powstawał w pandemii, w małych, prywatnych przestrzeniach, tworzyłem go praktycznie samodzielnie. Tutaj byłem otoczony dziesiątkami muzyków, techników i aranżerów. Mam precyzyjną wizję, zawsze przygotowuję szczegółowe dema, ale gdy tyle osób wnosi siebie, zaczynasz dyrygować nie tylko orkiestrą, lecz całym ludzkim żywiołem. Bywa to trudne — czasem marzysz o samotności małego studia — ale są momenty, kiedy wszystko się łączy: energia, osobowości, niedoskonałości. Wtedy dzieje się coś głęboko ludzkiego. To doświadczenie nie było ani „świetne”, ani „złe” — było pełnym spektrum emocji. Jakich reakcji oczekiwałeś przy premierze „Unfurl”? Nie miałem już oczekiwań (śmiech). Chciałem jedynie, żeby ludzie znaleźli w mojej muzyce coś swojego. „Unfurl” powstawał długo — właściwie od czasów „Anagnorisis”. Każdy mój album to kolejna wyprawa w głąb siebie, archeologia wewnętrznych warstw. Wierzę, że im bardziej schodzisz w głąb, tym bardziej dotykasz tego, co uniwersalne... ...czegoś wspólnego wszystkim, choć trudnego do nazwania? Tak. Na dnie jest strach — przed końcem, przed nieznanym — i jednocześnie pragnienie, by to zrozumieć. Na „Anagnorisis” dotarłem do miejsca, które było niemal fizycznym doświadczeniem: lęku, pustki, rozpadu i przebudowy tożsamości. Chciałem tam wrócić. Próbowałem wszystkiego: Junga, medytacji, dziennika, godzin nad oceanem. Nic nie działało. Miałem poczucie, że już niczego nie napiszę. Co ostatecznie to zmieniło? Zbieg okoliczności. Po koncercie w Paryżu pojawił się Brad Pitt. Jego dom był niedaleko mojego. Zaprosił mnie do Miraval Studios. Odpowiedziałem, że nie mam żadnych piosenek, a on stwierdził: „To właśnie dlatego powinieneś przyjechać”. Kilka tygodni później byłem tam sam, z gitarą. Zostawili mnie w willi na odludziu. Cisza, zmieniający się krajobraz, brak presji. I nagle piosenki zaczęły się pojawiać. Jakby wróciło coś we mnie uśpione. To było jak odblokowanie wewnętrznego strumienia. Co tam odkryłeś? Poczucie jednoczesnego rozszerzania się na zewnątrz i zanurzania wewnątrz. Zastanawiałem się, gdzie kończę się „ja”, a zaczyna świat. Czy mogę odpuścić strukturę własnej tożsamości? Album wyrósł z napięcia między czymś nieskończonym a kruchością człowieka. I z tego, jak próbujemy odnaleźć się w tym paradoksie. Brzmi to jak lekcja odpuszczania kontroli. Tak. Po czterech latach blokady napisałem album w dwa tygodnie. Może był to finał długiego procesu — nie wiem. Cohen powiedział: „Gdybym wiedział, skąd przychodzą piosenki, chodziłbym tam częściej”. Możesz tylko przygotować się na moment, kiedy coś wypływa z podziemnego strumienia. Reszta jest tajemnicą. Czy jest jeden utwór, który szczególnie definiuje dla Ciebie album „Unfurl”? „I Don’t Know When, I Don’t Know How, I Don’t Know Why”. Umieściłem go jako pierwszy, bo zawiera cały chaos i odbudowę tożsamości. Najbardziej porusza mnie linia: „Nie umrę, nie umrę — wciąż żyję.” To nie jest optymizm. To uznanie, że śmierć jest jedyną rzeczą poza naszą kontrolą. Wszystko się kończy — my, nasze relacje, nasze opowieści. Nie jest to nihilizm — raczej świadomość, że w przemijalności jest godność i piękno. A jednak wszyscy próbujemy kurczowo trzymać się struktur... Tak — religie, ideologie, narody, różne „-izmy” są próbą uporządkowania chaosu. Często jednak prowadzą do cierpienia. Pytam siebie: czy mogę odpuścić pragnienie kontroli i przyjąć kruchość? I czy mogę w tym wszystkim pozwolić sobie na zachwyt, radość, miłość, nie zamykając ich w formy? Przejdźmy do trasy. Czego mogą spodziewać się fani? Nie jedziemy z orkiestrą — to niemożliwe logistycznie. Gramy w pięcioosobowym składzie, ale to nowa, pełna energii konstrukcja. Po dwóch latach solowych występów mogę znowu poruszać się po scenie, używać ciała. Koncerty są intensywne. Często mówię, że to wspólna praca. Ja gram, ale każdy w publiczności wykonuje swoją wewnętrzną podróż — odsuwa warstwy obronne, konfrontuje się ze sobą. Moim zadaniem jest stworzenie atmosfery, w której to stanie się możliwe. I wreszcie — teledyski. Twój świat wizualny zawsze ma klimat noir. Co tym razem było inspiracją? Ogromną inspiracją był Bernard Herrmann i kino Hitchcocka. „Unfurl” jest skonstruowany jak psychologiczny thriller z lat 40. i 50. W teledyskach sięgamy po noir, ale też po wczesny technikolor z „Vertigo”, „The Birds” czy „North by Northwest”. Fascynuje mnie przestrzeń między świadomością a podświadomością — stan, w którym nie wiesz, co jest realne, a co śnione. Freud nazywał to efektem doppelgängera. Stąd „Mężczyzna bez Imienia” — postać, która pojawia się od dawna w mojej pracy. Jest jak aktor z filmu, którego nigdy nie nakręcono. W klipach przechodzimy przez różne warstwy: plan filmowy, garderobę, sceny prawdopodobnie wyobrażone. Maski, przenikanie rzeczywistości, brak pewności, co jest prawdą — to był nasz cel. Chcieliśmy stworzyć świat złożony z wielu przenikających się poziomów, w którym żadna warstwa nie jest bardziej „prawdziwa” niż inne. Asaf Avidan to wokalista i autor piosenek o charakterystycznym, niepodrabialnym głosie, od lat mieszkający we Francji. Rozpoznawalność przyniósł mu zespół Asaf Avidan & the Mojos, z którym wydał trzy albumy, w tym złoty w Izraelu „The Reckoning”. Globalny sukces zdobył remix „One Day / Reckoning Song” autorstwa Wankelmuta, nagrodzony złotem i platyną w wielu krajach. Od 2012 roku Avidan prowadzi karierę solową, wydając m.in. „Different Pulses” (platyna we Francji), „Gold Shadow” (złoto) oraz „The Study on Falling”. Jego muzyka łączy emocjonalny minimalizm, poetyckie teksty i unikalny wokal, porównywany do Janis Joplin, Jeffa Buckleya czy Niny Simone. W 2023 roku, wspólnie z Cateriną Rinaldi, założył Different Pulses Sanctuary — miejsce dające bezpieczny dom zwierzętom porzuconym lub odebranym z hodowli. Sanktuarium działa jako przestrzeń, w której „miłość jest kluczem”, a wspierający mogą dołączyć do programu Sanctuary Family Kit.