Najciekawsze wystawy, targi i wydarzenia w grudniu 2025. Te miejsca w Warszawie, Krakowie (i nie tylko) warto odwiedzić przed końcem roku
Targi pełne zapachów czekolady i zimowych przypraw, design tworzony z dbałością o etykę, nastrojowe koncerty, literackie święto we Wrocławiu, dokumentalne kino w Berlinie, a w Paryżu – wyjątkowe wystawy. Oto najciekawsze wydarzenia w grudniu 2025, które warto wpisać w kalendarz.
Grudzień to nie tylko świąteczna gorączka i migoczące dekoracje, ale też wiele wydarzeń kulturalnych, które można potraktować jak prezent dla siebie – od targów z rzemiosłem i designem, przez wystawy sztuki i spotkania literackie, po koncerty oraz filmowe festiwale. W największych polskich miastach, ale i w europejskich stolicach, czekają propozycje, które pozwolą wejść w świąteczny nastrój, zainspirować się i choć na chwilę zwolnić przed końcem roku. W tym artykule: Targi Ładnych Prezentów w Pałacu Kultury i Nauki (Warszawa) Kiermash świąteczny w Hali Cracovia (Kraków) Wybrane prace Olgi Boznańskiej w Muzeum Narodowym (Warszawa) Koncert kolęd w Filharmonii Narodowej (Warszawa) Wystawa Rzeczy Wspaniałe (Poznań) Targi Dobrych Książek (Wrocław) Festiwal Filmów Dokumentalnych (Berlin) Wystawy o Diorze, czyli haute couture w dwóch wydaniach (Paryż) Targi Ładnych Prezentów w Pałacu Kultury i Nauki (Warszawa) W pierwszy weekend grudnia warto zajrzeć do Pałacu Kultury i Nauki, gdzie odbędą się Targi Ładnych Prezentów – jedno z najbardziej różnorodnych wydarzeń sezonu. To idealne miejsce na znalezienie świątecznych upominków od lokalnych twórców: od ręcznie robionej ceramiki i naturalnych kosmetyków, po dekorowane pierniczki, makaroniki i prezentowe czekoladki. Na miejscu czeka też Festiwal Kawy, Czekolady i Słodyczy oraz wyjątkowa strefa Festiwalu Pierogów Świata. Rozgrzewające napoje, oryginalne drobiazgi i globalne smaki sprawiają, że to wydarzenie wprowadza w świąteczny klimat lepiej niż tłoczne jarmarki. Wstęp jest bezpłatny, a targi czynne będą w sobotę od 12:00 do 20:00 i w niedzielę od 12:00 do 18:00. Kiermash świąteczny w Hali Cracovia (Kraków) W tym samym czasie na miłośników dobrego designu i odpowiedzialnej mody czeka także krakowski Kiermash, który 6–7 grudnia w Hali Cracovia zaprezentuje swoją najbardziej rozbudowaną, świąteczną odsłonę. Wydarzenie, obchodzące 11-lecie, od lat jest najważniejszą lokalną przestrzenią dla niezależnych twórców. Efekt? Setki propozycji od polskich marek – od zimowych ubrań, biżuterii i naturalnych kosmetyków po dekoracje, plakaty, ceramikę, akcesoria dla zwierząt i prezenty dla najmłodszych – a także unikatowe meble i szkło w estetyce retro oraz mid-century modern. Świątecznego klimatu dopełni strefa kulinarna z tradycyjnymi potrawami i słodkościami oraz stoisko lokalnej plantacji choinek. Kiermash to propozycja dla tych, którzy szukają prezentów tworzonych etycznie, lokalnie i z pasją, a grudniowe zakupy zamieniają w prawdziwą przyjemność. Wybrane prace Olgi Boznańskiej w Muzeum Narodowym (Warszawa) Miłośnicy sztuki nie mogą przegapić także wyjątkowego pokazu w Galerii Sztuki XIX Wieku Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie do 5 lipca 2026 roku prezentowane są wybrane prace Olgi Boznańskiej. Zorganizowana z okazji 160. rocznicy urodzin i 85. rocznicy śmierci artystki ekspozycja obejmuje blisko trzydzieści dzieł jednej z najważniejszych europejskich malarek przełomu XIX i XX wieku. To kameralna, a zarazem niezwykle nastrojowa prezentacja, która pozwala zanurzyć się w charakterystycznym świecie Boznańskiej – pełnym psychologicznych portretów, subtelnych martwych natur i ekspresyjnej, rozpoznawalnej palety barw. Pokaz przygotowany pod kuratelą Renaty Higersberger przybliża twórczynię, która mimo braku dostępu do formalnej edukacji akademickiej, wypracowała własny styl i zyskała międzynarodowe uznanie, a jej prace trafiły m.in. do paryskiego Musée d'Orsay. To jedno z tych miejsc, które warto odwiedzić w grudniu, by wejść w nowy rok z porcją inspiracji i obcowania ze sztuką najwyższej próby. Koncert kolęd w Filharmonii Narodowej (Warszawa) W grudniowym kalendarzu kulturalnym warto też zarezerwować czas na wyjątkowy koncert kolęd w Filharmonii Narodowej, który odbędzie się 21 grudnia o godzinie 18:00. Pod batutą Bartosza Michałowskiego Chór Filharmonii Narodowej ponownie zaprezentuje repertuar, w którym tradycyjne kolędy nabierają nowej głębi i muzycznej wielowarstwowości. Program, jak co roku starannie opracowany, odsłania bogactwo gatunku, a w zimowy wieczór wypełniona chorałem sala stanie się przestrzenią, w której klasyczne kolędy potrafią rozgrzać bardziej niż niejedno świąteczne światło. Bilety kosztują 100 zł. Wystawa Rzeczy Wspaniałe (Poznań) W grudniowym kalendarzu warto też zwrócić uwagę na bardziej kameralne, kontemplacyjne wydarzenie – poznańską wystawę „Rzeczy Wspaniałe”, która potrwa do 17 grudnia w lobby Franklin Templeton przy ul. Przemysłowej 3. To projekt wyjątkowy, bo zamiast tradycyjnych galerii i obrazów w ramach proponuje otwartą tekę artystyczną – format, który można wziąć do rąk, przewracać, dotykać, wracać do niego jak do osobistego notatnika. Ekspozycja jest próbą zatrzymania się i bycia prawdziwym, nawet jeśli to „prawdziwe” bywa kruche czy ledwie wypowiedziane. Poezja, rysunki i kolaże twórców związanych z Fundacją Jesteś Wszystko tworzą tu intymną przestrzeń, w której liczy się nie perfekcja, lecz emocje i obecność. To wystawa, która zamiast narzucać interpretacje, zaprasza do uważności – do krótkiego oddechu w świecie pełnym presji i bodźców. Jeśli w którymś momencie coś w nas drgnie, to znak, że właśnie te tytułowe „rzeczy wspaniałe” zaczęły wybrzmiewać. Targi Dobrych Książek (Wrocław) Na literackiej mapie grudnia nie może zabraknąć także Wrocławskich Targów Dobrych Książek, które od 5 do 7 grudnia ponownie wypełnią Halę Stulecia rozmowami z autorami, premierami i spotkaniami z wydawcami. To jedno z najważniejszych wydarzeń dla czytelników w Polsce – w tym roku swoje publikacje zaprezentuje ponad 150 oficyn, wśród nich m.in. Wydawnictwo Literackie, Afera, Czarne, Karakter, Ossolineum, Prószyński i S-ka czy Tajfuny. W programie znalazły się spotkania z cenionymi twórcami, takimi jak Goran Vojnović, Marek Krajewski, Karolina Dzimira-Zarzycka, Krystyna i Daniel Olbrychscy czy tłumacze klasyki współczesnej: Jacek Kaduczak i Jerzy Koch. Na odwiedzających czekają także liczne panele, podpisy książek oraz gala wręczenia nagród edytorskich – Pióra Fredry i Dobrych Stron. Bilety kosztują 7,49 zł za dzień, a targi czynne będą od piątku do niedzieli w rozszerzonych godzinach. To idealna okazja, by przed świętami uzupełnić biblioteczkę, odkryć literackie nowości i wziąć udział w spotkaniach, które od lat budują wyjątkową, wrocławską kulturę czytelniczą. Festiwal Filmów Dokumentalnych (Berlin) Jeśli planujecie nieco dalszą wycieczkę na koniec roku, warto także zwrócić uwagę na Doc.Berlin – czterodniowy festiwal filmów dokumentalnych, który w dniach 8–11 grudnia 2025 ponownie zagości w kultowym berlińskim kinie Babylon. To wydarzenie, które w wyjątkowy sposób bada granice między faktem a interpretacją, zapraszając widzów do refleksji nad tym, jak różne perspektywy kształtują nasze rozumienie rzeczywistości. W programie znalazło się około 30 krótko- i pełnometrażowych dokumentów, poruszających zarówno aktualne tematy społeczne, jak i kwestie dotąd pomijane w debacie publicznej. Festiwal celebruje różnorodność form – od filmów obserwacyjnych, przez eseje i poetyckie portrety, aż po dokumenty animowane czy eksperymentalne, które płynnie przekraczają granice gatunków. Wszystko to odbywa się w przestrzeni historycznego kina Babylon, modernistycznego symbolu dzielnicy Mitte, którego architektura w duchu Neue Sachlichkeit dodaje wydarzeniu wyjątkowego charakteru. To propozycja dla tych, którzy w filmie szukają nie tylko narracji, lecz także nowych sposobów patrzenia na świat. Wystawy o Diorze, czyli haute couture w dwóch wydaniach (Paryż) Mały bonus dla podróżujących w sezonie świątecznym: Paryż w grudniu znów staje się stolicą haute couture – tym razem za sprawą podwójnej, spektakularnej celebracji twórczości Azzedine’a Alaïi. La Galerie Dior prezentuje wystawę La Collection Dior d’Azzedine Alaïa, pokazując ponad sto kreacji z imponującej, liczącej około 600 obiektów kolekcji projektanta–kolekcjonera. Po raz pierwszy tak wyraźnie można zobaczyć, jak głęboka była fascynacja Alaïi estetyką Christiana Diora oraz jego następców – od Yves’a Saint Laurent po Johna Galliano. Równolegle, w Fondation Azzedine Alaïa 15 grudnia otwiera się ekspozycja Azzedine Alaïa and Christian Dior, Two Masters of Couture, która zestawia projekty obu wizjonerów i ujawnia, jak wielki wpływ twórca New Look wywarł na sylwetki i konstrukcje Alaïi. Kuratorzy Olivier Saillard i Gaël Mamine tworzą z tych dwóch pokazów opowieść o dialogu między mistrzem a jego oddanym admiratorem, odsłaniając subtelne analogie w ich podejściu do formy i rzemiosła. Obie wystawy są czynne do 3 maja 2026 roku, ale przedświąteczny klimat w Paryżu zdecydowanie przemawia za tym, by odwiedzić je właśnie teraz.
Gdy skóra staje się płótnem: poruszająca wystawa w warszawskim butiku Lilou o kobiecości, sile i tajemnicy
W październiku w butiku Lilou na Mokotowskiej ruszyła niezwykła wystawa, która redefiniuje piękno kobiecego ciała i opowiada historie zapisane kolorem, światłem i emocją.
Od 8 października 2025 roku butik Lilou przy ul. Mokotowskiej 63 w Warszawie zamienił się w kameralną przestrzeń sztuki, emocji i osobistych opowieści. Podczas wernisażu wystawy „Ciało Kobiety jako Najpiękniejsze Płótno” zaprezentowano niezwykłe fotografie, w których kobiece ciało stało się nie tylko nośnikiem estetyki, ale przede wszystkim emocji, doświadczeń i wewnętrznej siły. Pomysłodawcą projektu jest Mateusz Motyczyński, członek zarządu marki Lilou i prezes fundacji Lilou. Wspólnie z artystką Magdaleną Atkins, makijażystką i malarką, stworzyli projekt, który porusza i inspiruje. Skóra jako płótno, kolor jako emocja w wystawie „Ciało Kobiety jako Najpiękniejsze Płótno” Wystawa prezentuje fotografie kobiet, na których skóra staje się przestrzenią do twórczej ekspresji – zarówno w czarno-białych impresjach, jak i w kolorowych zbliżeniach ukazujących malunki inspirowane przeżyciami bohaterek projektu. To właśnie one – kobiety kultury, sztuki i biznesu – zainspirowały artystów do stworzenia tej niezwykłej serii. Wśród nich znalazły się: Doda, Beata Sadowska, Marzena Rogalska, Marta Dąbrowska, Paulina Gałązka, Ewa Ewart, Joanna Chacińska- Kabaj, Anna Płatkowska, Magdalena Mousson-Lestang, Anna Czartoryska - Niemczycka, Agnieszka Radwańska, Paulina Holtz, Alicja Szemplińska. Jednak publiczność nie dowie się, która z kobiet pozowała do którego obrazu. Anonimowość ta dodaje pracom aury tajemniczości i skupia uwagę na uniwersalnym przekazie: każda kobieta nosi w sobie unikalną historię, naznaczoną doświadczeniami, emocjami i walką o siebie. Między sztuką a terapią Ekspozycja skłania do refleksji nad tym, jak ciało – często oceniane i poddawane zewnętrznej presji – może stać się manifestacją siły, odwagi i wolności. Światło, kolor i ślady na skórze przekształcają się w język, którym artystki i artysta opowiadają o kobiecym życiu. To nie tylko piękno – to również ból, odporność i przemiana. Wystawa niesie też ze sobą ważny wymiar społeczny. Dochód ze sprzedaży unikatowych fotografii – każda z nich dostępna będzie w jednym egzemplarzu w cenie 5000 zł brutto – zostanie przeznaczony na warsztaty makijażu dla kobiet w trakcie i po leczeniu onkologicznym. Celem jest pomoc w odzyskaniu pewności siebie i poczucia piękna – na nowo, po przejściach, które zmieniają nie tylko ciało, ale i duszę. Wystawę można będzie oglądać w butiku Lilou przy ul. Mokotowskiej 63 w Warszawie od 9 do 31 października 2025 roku. „Ciało Kobiety jako Najpiękniejsze Płótno” to projekt, który nie tylko celebruje kobiecość, ale też przypomina, że za każdym ciałem kryje się historia.
7 wystaw, na które warto pójść w październiku. Najciekawsze propozycje z Wrocławia, Warszawy, Krakowa i innych miast
Październik 2025 to wyjątkowy miesiąc dla miłośników sztuki – muzea i galerie w całej Polsce przygotowały wystawy poruszające tematy tożsamości, męskości, historii, fotografii i designu.
Galerie i instytucje kulturalne w całej Polsce prezentują tej jesieni ekspozycje, które nie tylko przyciągają nazwiskami i tematyką, ale też prowokują do przemyśleń o świecie, w którym żyjemy. Na odwiedzających muzea w październiku czekają opowieści o kobiecej twórczości, przemianach męskości, historii fotografii, transnarodowej solidarności oraz sztuce modernizmu. Oto przegląd najciekawszych wystaw października 2025 – miejsc, których nie możesz ominąć. W tym artykule: Kobieca siła outsiderów w Katowicach Zalszupin i modernizm w warszawskiej willi Gawrońskich Kolor w fotografii: Krakowska podróż przez techniki Współczesna męskość pod lupą w Poznaniu Maskarada życia w Muzeum Narodowym w Warszawie Sztuka i solidarność – wystawa w Zachęcie Off Gallery Weekend – niezależna sztuka we Wrocławiu Kobieca siła outsiderów w Katowicach W Muzeum Śląskim w Katowicach trwa wyjątkowa wystawa „Nie jesteś sama. Outsiderki w sztuce 2025”. Prezentuje twórczość dziesięciu brytyjskich artystek, związanych z nurtem outsider art. To kobiety, które – mimo braku formalnego wykształcenia artystycznego – tworzą dzieła pełne oryginalności i osobistego wyrazu. Ekspozycja jest dostępna do 26 października 2025 i zaprasza do refleksji nad tym, kto ma prawo tworzyć sztukę i jak neuroatypowe doświadczenia wpływają na język artystyczny. Zalszupin i modernizm w warszawskiej willi Gawrońskich Do 19 października 2025 w warszawskiej willi Gawrońskich można oglądać wystawę „Warszawa – São Paulo – Warszawa”, poświęconą Jerzemu Zalszupinowi – wybitnemu architektowi i projektantowi mebli. Ekspozycja przybliża drogę życiową i twórczość Zalszupina, ukazując jego wkład w historię modernizmu XX wieku. To jedno z najważniejszych wydarzeń designu w Polsce tej jesieni. Kolor w fotografii: Krakowska podróż przez techniki W Muzeum Fotografii w Krakowie już od 18 października 2025 będzie można oglądać wystawę „Monochrom. Wszystkie kolory tęczy”, kuratorowaną przez Wojciecha Nowickiego. To opowieść o historycznych technikach fotograficznych – od dagerotypii po odbitki żelatynowo-srebrowe. Ekspozycja burzy stereotypowe wyobrażenie fotografii „czarno-białej”, prezentując blisko 300 fotografii z różnych zbiorów, w tym prywatnej kolekcji kuratora. Wystawa będzie czynna do 8 lutego 2026 Współczesna męskość pod lupą w Poznaniu W CK Zamek w Poznaniu trwa wystawa „Drwal. Historie o męskości”, kuratorowana przez Przemysława Jędrowskiego. Otwarto ją 6 września, a potrwa do 30 listopada 2025. Ekspozycja analizuje przemiany męskości od XIX wieku do współczesności, poruszając temat roli mężczyzn w społeczeństwie, ich relacji z naturą i patriarchalnych wzorców. Wystawie towarzyszą warsztaty, panele i wykłady – to nie tylko pokaz, ale też aktywna refleksja. Maskarada życia w Muzeum Narodowym w Warszawie W Muzeum Narodowym w Warszawie od 3 października 2025 dostępna jest wystawa „Czarny karnawał. James Ensor i Witold Wojtkiewicz”. Kuratorowana przez Joannę Kilian-Michieletti, Agnieszkę Lajus i Kamilę Pijanowską, ekspozycja zestawia twórczość belgijskiego i polskiego artysty z przełomu XIX i XX wieku. Motywem przewodnim jest karnawał – metafora chaosu, maskarady i wolności. Poza obrazami Ensora i Wojtkiewicza, pokazano również prace innych artystów oraz maski, marionetki i stroje karnawałowe. Wystawa potrwa do 11 stycznia 2026. Sztuka i solidarność – wystawa w Zachęcie W Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie od 16 października 2025 będzie można zobaczyć wystawę „O czym wszyscy marzymy? Sztuka i transnarodowa solidarność między Polską a globalną większością”. Za projekt odpowiadają Taras Gembik, Joanna Kordjak i Antonina Stebur. Ekspozycja bada historyczne i współczesne relacje artystyczne między Polską a krajami globalnego Południa. Główne tematy to wymiana kulturowa z czasów PRL-u, rosnąca różnorodność narodowa i etniczna oraz mechanizmy wykluczenia i ksenofobii. Wystawa potrwa do lutego 2026 roku. Off Gallery Weekend – niezależna sztuka we Wrocławiu W dniach 17–19 października 2025 odbędzie się 3. edycja Wrocław Off Gallery Weekend. To wydarzenie prezentujące niezależną scenę artystyczną Wrocławia, organizowane bez wspólnego tematu i instytucjonalnego wsparcia. W programie znajdą się wystawy w 22 lokalizacjach, takich jak Bazar Bizarre, Galeria Kanał, Galeria Magiel, STYRTA, Kościół Nihilistów i wiele innych. Wydarzenie stawia na różnorodność, samoorganizację i twórcze kolektywy.
Festiwal Przemiany 2025 w Centrum Nauki Kopernik - empatia w roli głównej
Czy empatia to naiwność czy odwaga? To pytanie stanie się osią tegorocznej edycji Festiwalu Przemiany, który odbędzie się w dniach 3–5 października 2025 w Centrum Nauki Kopernik. Organizatorzy zapraszają do spojrzenia na empatię z wielu perspektyw – od neuronauki, przez biologię ewolucyjną, aż po sztuczną inteligencję i sztukę. W programie znajdziemy wykłady, panele mistrzowskie, instalacje artystyczne, koncerty, debaty, warsztaty i doświadczenia VR.
Festiwal rozpocznie się 3 października o godz. 19.00 wyjątkowym wykładem prof. Tani Singer – światowej sławy psycholożki i neurobiolożki społecznej z Max Planck Society w Berlinie. Naukowczyni, uznawana za jedną z prekursorek badań nad empatią i współczuciem, opowie o neurobiologicznych podstawach kompetencji społecznych i o tym, jak trening mentalny może rozwijać nasz „społeczny mózg”. Tuż po spotkaniu otwarta zostanie festiwalowa wystawa art & science, czyli wizualno-dźwiękowy eksperyment obejmujący m.in. inteligentny ul dla bezdomnych pszczół, robotyczne rafy koralowe, obiekty z dmuchawców i instalacje VR, pozwalające wcielić się w perspektywę innej osoby. Wieczór zakończy się mocnym muzycznym akcentem. Na scenie pojawi się Expo 2000 – producent hip-hopowy i beatboxer z Gdańska, który łączy brzmienia lo-fi, jazzującego trip-hopu i boom bapu w stylu lat 90. Program pełen spotkań i doświadczeń Festiwal Przemiany to trzy dni pełne intensywnych wrażeń - od rozmów z naukowcami i artystami, przez praktyczne doświadczenia, po refleksyjne panele i dyskusje. Panele mistrzowskie – z udziałem światowej klasy badaczy, m.in. prof. Zanny Clay czy Tani Singer. Eksperci zastanowią się, czy w przyszłości przetrwają najsilniejsi, czy współczujący, a także podejmą temat „troskliwych maszyn” i ochrony środowiska. Żywa Biblioteka – festiwalowa nowość. Zamiast książek „wypożyczymy” ludzi reprezentujących grupy mniejszościowe lub narażone na wykluczenie. To przestrzeń do rozmów, które mogą zmieniać postawy i otwierać na doświadczenia innych. Stacje doświadczalne – przychodnia dla roślin, w której będzie można zdiagnozować swoje domowe okazy, podsłuchiwanie grzybów i roślin czy obserwacja życia bakterii glebowych. Artist Talks – swobodne spotkania z autorami wystawy o dostrajaniu się do natury (4 października) i sztuce w czasach szóstej katastrofy (5 października). Debaty – od etyki w biznesie, przez wpływ technologii na empatię, aż po pytanie, czy warto rozmawiać z antagonistą. Nie zabraknie także przestrzeni dla kultury i relaksu: Kino Przemian – pokazy premierowych filmów poruszających temat technologii, natury i tożsamości. Koncerty w Planetarium – unikalne połączenie muzyki z kosmicznymi wizualizacjami. Wystąpią m.in. Skalpel (4 października) i duet JANKA (5 października). Kawiarnia festiwalowa – warsztaty i degustacje #przywspolnymstole: joga na trawie, uważne smakowanie posiłków czy japońska technika naprawy ceramiki kintsugi. Festiwal Przemiany od lat łączy naukę, sztukę i doświadczenia, które zmieniają perspektywę patrzenia na świat. Tegoroczna edycja, skupiona na empatii, stawia pytania o naszą zdolność do wczuwania się w innych – ludzi, zwierzęta i całą planetę. To trzy dni inspiracji i spotkań, które mogą realnie wpłynąć na sposób, w jaki postrzegamy siebie i otaczający świat. Festiwal Przemiany, 3-5 października 2025 Centrum Nauki Kopernik, Warszawa Więcej informacji i pełny program dostępny jest na stronie Festiwalu.
Romantyczny Chopin w Art Box Experience - multimedialna podróż przez życie kompozytora.
Już 19 września 2025 roku w warszawskiej Fabryce Norblina odbędzie się światowa premiera immersyjnej wystawy „Romantyczny Chopin”. To pierwsze w Polsce tak zaawansowane przedsięwzięcie multimedialne poświęcone Fryderykowi Chopinowi. Projekt przygotowany przez Art Box Experience we współpracy z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina łączy najnowocześniejsze technologie z klasycznymi technikami artystycznymi. Efekt? Doświadczenie, które pozwala zanurzyć się w świecie kompozytora – pełnym muzyki, obrazu, historii i emocji.
Pomysł na wystawę narodził się w 2023 roku. Od początku twórcom przyświecał cel: stworzyć przestrzeń, która w sposób przystępny i poruszający przybliży postać Chopina nie tylko melomanom, ale też tym, którzy nie mieli wcześniej z jego twórczością bliskiego kontaktu. To propozycja zarówno dla koneserów, jak i rodzin z dziećmi czy uczniów szkół. Ekspozycja została pomyślana tak, by angażować odbiorców w każdym wieku i inspirować ich do odkrywania muzyki klasycznej w nowoczesnej formie. Zwiedzający przemierzą osiem tematycznych przestrzeni, z których każda opowiada inną część historii życia Chopina. Wystawa rozpoczyna się w zrekonstruowanym dworze w Żelazowej Woli – miejscu narodzin kompozytora. Obok makiety jego rodzinnego domu zobaczymy dynamiczną mapę zmieniających się granic Polski, nadającą tej części wystawy osobisty i historyczny kontekst. Kolejne sale prowadzą przez Warszawę młodości, Wiedeń – pełen niepewności – i Paryż, gdzie Chopin odniósł największe artystyczne sukcesy i przeżywał swoje osobiste uniesienia. Warstwa wizualna wystawy opiera się na starannie wyselekcjonowanych materiałach: obrazach Canaletta, ilustracjach epoki oraz ponad 50 oryginalnych akwarelach Beaty Musiał-Tomaszewskiej, które – ożywione w formie animacji – wprowadzają element magii i poetyckości. Jednym z najważniejszych punktów ekspozycji jest sala immersyjna. Podczas 30-minutowego seansu widzowie zanurzają się w muzyce Chopina, której towarzyszą metaforyczne, malarskie obrazy inspirowane jego twórczością i krajobrazem ojczyzny. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie - jakby sam Chopin opowiadał o swoim życiu, dzieląc się listami, emocjami i doświadczeniami. W tej przestrzeni pojawia się także PZLPiT Mazowsze, uosabiający ludowe motywy obecne w twórczości kompozytora. To chwila, która szczególnie mocno podkreśla związki muzyki Chopina z polską tradycją. Romantyczny Chopin nie ogranicza się do kontemplacji. Widzowie mogą wejść w interakcję z dziełami i historią kompozytora. Dotykając odlewu dłoni Chopina, uruchamiają fragmenty jego utworów - w sumie aż 16 najpiękniejszych kompozycji. Multimedialne drzewo relacji pozwala natomiast poznać najbliższych mu ludzi - siostry, rodziców, George Sand, Liszta czy Mickiewicza. W sali VR zwiedzający odbędą poetycką podróż od Paryża przez pejzaże nad Wisłą aż po kosmos. To moment, w którym muzyka Chopina unosi się ponad czas i przestrzeń, nabierając niemal metafizycznego wymiaru. Chopin i Konkurs Chopinowski – dziedzictwo, które trwa Wystawa kończy się w sali poświęconej Międzynarodowemu Konkursowi Pianistycznemu im. Fryderyka Chopina – jednemu z najważniejszych wydarzeń muzycznych na świecie. XIX edycja konkursu rozpocznie się 2 października 2025 roku, a ekspozycja przypomina zarówno archiwalia, jak i wspomnienia laureatów, którzy od dekad kontynuują dziedzictwo Chopina. Koncerty na żywo w Fabryce Norblina Uzupełnieniem wystawy będzie cykl koncertów fortepianowych odbywających się w przestrzeni immersyjnej Art Box Experience. Na scenie wystąpią wybitni pianiści młodego pokolenia rekomendowani przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Pierwszy koncert zaplanowany jest już na 5 października. Maria Moliszewska, pianistka związana z Akademią Muzyczną im. F. Nowowiejskiego w Bydgoszczy, laureatka licznych międzynarodowych konkursów pianistycznych, m.in. w Szafarni, Siedlcach, Czechach i Malezji. Koncertowała w Polsce, Niemczech, Izraelu, Francji i Grecji. W swoim programie wykona m.in. Balladę As-dur, Preludium op. 45 czy fragmenty Sonaty b-moll. Koncerty: 19 października, 9 i 23 listopada oraz 7 i 21 grudnia. Adam Goździewski laureat Grand Prix Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Narwie, stypendysta Ministra Kultury, Centrum Edukacji Artystycznej i Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. Występował w najważniejszych salach koncertowych w Polsce i Europie. W Art Box Experience zaprezentuje m.in. Poloneza-fantazję As-dur, mazurki, nokturny i Andante spianato z Wielkim Polonezem Es-dur. Koncerty: 5 i 26 października. Koncerty poprzedza oprowadzanie po wystawie z przewodnikiem, a całość kończy się wspólnym doświadczeniem muzycznym w sali immersyjnej. Organizatorzy przygotowali także ścieżkę edukacyjną dla różnych grup wiekowych. W programie znalazły się m.in.: „Śladami Romantycznego Chopina” – oprowadzanie dla dorosłych i młodzieży w soboty o godzinie 15:00 i w niedziele o godzinie 13:00; „Chopin dla małych i dużych” – rodzinne spotkania z muzyką, w soboty o 12:00 oraz w niedziele o 12:00; „Romantyczny Chopin – wieczorne oprowadzanie dla koneserów” – propozycja dla wymagających odbiorców sztuki, w piątki o godzinie 18:30. Wystawa Romantyczny Chopin to nie tylko ukłon w stronę wielkiego kompozytora, ale też próba pokazania go jako człowieka - zakochanego, wrażliwego, zmagającego się z samotnością i tęsknotą za ojczyzną. To pełne emocji doświadczenie, które pozwala zobaczyć Chopina w nowym świetle i poczuć go wszystkimi zmysłami. Ekspozycja potrwa od 19 września 2025 do 31 stycznia 2026 w Art Box Experience w warszawskiej Fabryce Norblina (ul. Żelazna 51/53). Bilety dostępne są w sprzedaży online (Ticketmaster, eBilet, Going) oraz w kasie wystawy.
ELLE International świętuje 80-lecie wyjątkową wirtualną wystawą sztuki z udziałem 31 artystek z całego świata
Z okazji swojego jubileuszu ELLE zaprasza w podróż, która łączy sztukę, kobiecość i nowoczesną technologię. Wirtualna wystawa „ELLE 80th Anniversary Virtual Art Exhibition” to nie tylko celebracja 80-lecia magazynu, ale przede wszystkim manifest siły i kreatywności kobiet z całego świata.
Historia ELLE to historia kobiet Historia ELLE jest nierozerwalnie związana z historią kobiet. Od 80 lat towarzyszymy im, inspirujemy je i niesiemy ich głos. Ta rocznica to nie tylko celebracja naszego dziedzictwa, ale także potwierdzenie naszych fundamentalnych wartości poprzez konkretne działania, które ucieleśniają nasze zobowiązania. Dzięki tej artystycznej i solidarnej inicjatywie po raz kolejny udowadniamy, że moda i sztuka to coś więcej niż tylko estetyczna ekspresja: to potężne dźwignie emancypacji i transformacji. „ELLE 80th Anniversary Virtual Art Exhibition” - 31 artystek, 31 głosów, jedno przesłanie Wystawa „ELLE 80th Anniversary Virtual Art Exhibition” prezentuje prace 31 artystek – kobiet o różnych narodowościach, stylach i ścieżkach twórczych, które łączy jedno: wyjątkowa wrażliwość i siła wyrazu. Każda z nich została zaproszona do stworzenia unikatowego dzieła inspirowanego wartościami, które ELLE promuje od lat – kreatywnością, odwagą i kobiecością. Efekt? Kolekcja poruszających, różnorodnych prac, które razem tworzą wizualny manifest kobiecej siły. Co więcej, wszystkie dzieła można nabyć na aukcji charytatywnej – cały dochód ze sprzedaży zostanie przekazany organizacji CARE, wspierającej kobiety i dziewczynki na całym świecie. Zanurz się w sztuce – bez wychodzenia z domu To nie jest zwykła wirtualna galeria. ELLE zaprasza do innowacyjnej przestrzeni stworzonej w technologii First Person View – dzięki niej poruszasz się po wystawie tak, jakbyś była tam naprawdę. Spacerujesz, zatrzymujesz się, przyglądasz z bliska – jak w rzeczywistej galerii. System reaguje na Twój ruch i kierunek patrzenia, co tworzy unikalne, głęboko immersyjne doświadczenie. Każde dzieło opatrzone jest rozbudowanym opisem – poznajesz nie tylko artystkę, ale także historię, inspiracje i emocje, które kryją się za obrazem. To doświadczenie nie tylko estetyczne, ale i osobiste. ELLE to marka globalna, dlatego wystawa została przygotowana z myślą o międzynarodowej publiczności. Możesz zwiedzać ją w języku angielskim, francuskim, chińskim oraz tajskim. Dzięki temu każdy – niezależnie od miejsca na świecie – może w pełni zanurzyć się w artystycznym przekazie wystawy. Sztuka, która mówi głosem kobiet Wirtualna wystawa z okazji 80-lecia ELLE to więcej niż tylko prezentacja artystycznych prac. To przestrzeń, w której sztuka spotyka się z zaangażowaniem społecznym, a kobiece głosy zyskują moc wspólnego przekazu. To zaproszenie do refleksji nad tym, czym jest dziś kobiecość – silna, odważna, różnorodna. Kliknij tutaj, aby odbyć wirtualny spacer po wystawie i zobaczyć prace artystek z całego świata.
Wystawa prac polskiej malarki to nr 1 na naszej liście „must-see” we wrześniu. Wyjątkowa okazja w krakowskim muzeum
Wystawa „Boznańska. Kameralnie” w Muzeum Narodowym w Krakowie to intymne spotkanie z jedną z najwybitniejszych polskich malarek. Ekspozycja prezentuje ponad 60 obrazów oraz osobiste pamiątki artystki, pozwalając poznać jej życie, emocje i proces twórczy z bliska.
Olga Boznańska „powraca” do Krakowa w niezwykle osobistym i poruszającym wydaniu. Wystawa „Boznańska. Kameralnie”, otwarta na początku września w Muzeum Narodowym w Krakowie, to coś więcej niż pokaz dzieł malarki – to zaproszenie do jej świata. Widzowie mają okazję zanurzyć się nie tylko w niezwykłą kolorystykę jej obrazów, ale również w przedmioty, którymi się otaczała, pisane przez nią listy oraz emocje, jakie towarzyszyły jej w codziennym życiu. Kuratorka Urszula Kozakowska-Zaucha podkreśla: „To nie jest wystawa o Boznańskiej – to wystawa u Boznańskiej”. Zdecydowanie warto to przeżyć. W tym artykule: Olga Boznańska – artystka światowego formatu z Krakowa Co można zobaczyć na wystawie „Boznańska. Kameralnie”? Intymne spojrzenie na codzienność Olgi Boznańskiej Informacje praktyczne – kiedy i gdzie zobaczyć wystawę? Olga Boznańska – artystka światowego formatu z Krakowa Olga Boznańska (1865–1940) była jedną z najwybitniejszych polskich malarek przełomu XIX i XX wieku. Urodzona w Krakowie, kształciła się w Monachium, a przez lata mieszkała i tworzyła w Paryżu. Pomimo zagranicznej kariery, jej więź z rodzinnym Krakowem pozostała silna. To właśnie tu trafiła większość jej artystycznej spuścizny po śmierci. Znana głównie z melancholijnych portretów, Boznańska zachwycała psychologiczną głębią i subtelną paletą barw. Jej najbardziej rozpoznawalne dzieło to „Dziewczynka z chryzantemami” (1894). Artystka osiągnęła międzynarodowy sukces, ale dziś w Krakowie można poznać ją z niezwykle osobistej strony. Co można zobaczyć na wystawie „Boznańska. Kameralnie”? Ekspozycja „Boznańska. Kameralnie” w Muzeum Narodowym w Krakowie prezentuje aż 192 przedmioty, w tym ponad 60 obrazów artystki. Na wystawie znajdują się jej charakterystyczne portrety, martwe natury i pejzaże. Wśród nich zobaczyć można takie dzieła jak „Autoportret z kwiatami” czy „Ze spaceru”. Obrazy są prezentowane chronologicznie, zgodnie z artystycznym rozwojem malarki. Zwiedzający mają okazję zobaczyć, jak Boznańska szukała swojego stylu, by w końcu stworzyć swój niepowtarzalny świat „portretów za mgłą”. Wszystko zostało zaaranżowane w sposób, w jaki artystka sama komponowała swoje galerie ścienne. Uzupełnieniem są liczne szkice, szkicowniki i rysunki – wiele z nich pokazywanych jest publicznie po raz pierwszy od dekad. Szczególne emocje budzą także prace z dzieciństwa artystki. Intymne spojrzenie na codzienność Olgi Boznańskiej Wystawa to nie tylko spojrzenie na twórczość Boznańskiej, ale również na jej życie codzienne. Zwiedzający mogą zobaczyć bogaty zbiór osobistych przedmiotów: książki, listy, dokumenty, bibeloty, lusterka, karty do gry, portfele i stroje – w tym fartuch malarski. Ekspozycja ukazuje Olgę Boznańską jako kobietę – z jej emocjami, pasjami i codziennymi rytuałami. To próba intymnego spotkania z artystką, wejścia do jej pracowni, zrozumienia jej wrażliwości i sposobu postrzegania świata. Kolorystyka dzieł Boznańskiej, choć często określana jako szara, zachwyca bogactwem pigmentów: od srebrzystych szarości, przez cynober, żółcień neapolitańską, błękit pruski, aż po głęboką czerń kostną. Jej technika – drobne, wielokrotne dotknięcia pędzla – tworzy z bliska niedoskonałość, która z oddali układa się w pełną harmonię. Informacje praktyczne – kiedy i gdzie zobaczyć wystawę? Wystawa „Boznańska. Kameralnie” odbywa się w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Ekspozycję można oglądać od 5 września do 2 listopada 2025 roku. Godziny otwarcia: Poniedziałek: nieczynne Wtorek–niedziela: 10:00–18:00 Kuratorka wystawy: Urszula Kozakowska-Zaucha Koordynatorka: Katarzyna Myszor Projekt aranżacji: Marta Staszków Wystawa wpisuje się w obchody Roku Olgi Boznańskiej oraz 160. rocznicy jej urodzin.
5 wystaw, które warto zobaczyć we wrześniu. Od Chopina przez nostalgiczne rzeźby aż po fotografię reporterską
Wrzesień 2025 to miesiąc pełen wyjątkowych propozycji dla miłośników sztuki i kultury. W Warszawie, Gdańsku, Krakowie i Poznaniu czekają wystawy, które łączą klasykę z nowoczesnością – od immersyjnej podróży śladami Chopina, przez reportaż fotograficzny i nostalgiczne opowieści, aż po archiwalne zdjęcia Paryża sprzed wieku.
Początek jesieni to idealny moment na kulturalne spacery po muzeach i galeriach. W największych miastach Polski znajdziemy w tym czasie zarówno nowoczesne ekspozycje, jak i klasyczne prezentacje sztuki – od rzeźby, przez modę, aż po sztukę użytkową i wzornictwo. Wybrałyśmy pięć najciekawszych propozycji dostępnych we wrześniu – w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu czy Krakowie. Kierunek Paryż. Polskie artystki z pracowni Bourdelle’a – Warszawa Wystawa w Królikarni, oddziale Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, przybliża sylwetki i dzieła polskich artystek, które zdobywały doświadczenie w słynnej paryskiej pracowni Auguste’a Bourdelle’a. Ekspozycja pokazuje, jak neoklasyczne formy i paryski modernizm wpłynęły na rzeźbiarki takie jak Olga Niewska, Maria Lednicka‑Szczytt czy Luna Drexler. Dzięki dobrze przemyślanej narracji kuratorskiej odwiedzający mogą prześledzić proces edukacyjny kobiet w pracowni Bourdelle’a, a także zobaczyć ich twórczość w kontekście rozwoju rzeźby w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. To wystawa nie tylko dla miłośników historii sztuki, ale także dla tych, którzy interesują się emancypacją kobiet w kulturze. Wystawę można zobaczyć do 26 października 2025. Romantyczny Chopin – Warszawa Wystawa „Romantyczny Chopin” to unikatowa immersyjna podróż przez życie i twórczość Fryderyka Chopina – jednej z najważniejszych postaci epoki romantyzmu. Zlokalizowana w przestrzeni Art Box Experience w warszawskiej Fabryce Norblina, ekspozycja łączy nowoczesne technologie z muzyką klasyczną, tworząc wielozmysłowe doświadczenie, które porusza emocje i pozwala zanurzyć się w świecie kompozytora. Narracja wystawy oparta jest na biografii, twórczości i korespondencji Chopina. Zwiedzający przechodzą przez osiem tematycznych przestrzeni – od dzieciństwa w Żelazowej Woli, przez życie towarzyskie w Warszawie i Wiedeń, aż po Paryż, gdzie Chopin osiągnął artystyczne spełnienie. Po drodze poznają także postacie, które odegrały kluczową rolę w jego życiu – George Sand, Adama Mickiewicza, Ferenca Liszta czy Eugène’a Delacroix. Integralnym elementem wystawy jest część immersyjna – 30-minutowy pokaz audiowizualny bazujący na muzyce i listach Chopina. Towarzyszy mu interaktywna rzeźba muzyczna, wirtualna rzeczywistość z cyfrowe „drzewo mentorów”, które dzięki sztucznej inteligencji pozwala wchodzić w interakcje z postaciami z otoczenia kompozytora. Początek wystawy 19 września 2025. Wernisaż Grand Press Photo – Gdańsk W dniach od 3 do 22 września 2025 roku w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim można oglądać wystawę najlepszych zdjęć prasowych z tegorocznej edycji prestiżowego konkursu Grand Press Photo. To jedna z najważniejszych prezentacji fotografii reporterskiej w Polsce, która rokrocznie przyciąga zarówno profesjonalistów, jak i miłośników dokumentu fotograficznego. Wstęp na wystawę jest bezpłatny. Ekspozycja zawiera aż 296 zdjęć – w tym 56 fotografii pojedynczych, 9 fotoreportaży, 5 projektów dokumentalnych oraz 8 zdjęć i 3 reportaże w kategorii Young Poland. Ukazane obrazy poruszają tematy społeczne, polityczne i osobiste, ukazując codzienność z punktu widzenia zarówno zawodowych fotoreporterów, jak i młodych adeptów fotografii. Nostalgia. Poszukiwacze gasnących gwiazd – Kraków Wystawa „Nostalgia. Poszukiwacze gasnących gwiazd” w krakowskim MOCAK-u to poruszająca ekspozycja, która podejmuje temat nostalgii jako emocjonalnego wehikułu do przeszłości. Malarstwo, instalacje i rzeźby prezentowane w galerii tworzą swoiste schronienie dla wspomnień. Dzieła odnoszą się do dzieciństwa, miejskich legend, seriali czy baśni, ale także do bardziej abstrakcyjnych form wspomnieniowych. Artyści wcielają się w rolę opowiadaczy historii, konstruując oniryczne, często niepokojące przestrzenie. Część prac stara się oddać melancholijny nastrój, inne wręcz wywołują uczucie dyskomfortu czy lęku. Wszystko to składa się na bardzo spójny, emocjonalny obraz współczesnej tęsknoty za światem, który już nie istnieje. Wystawa czynna do 14 września 2025. Świat sprzed 100 lat. Paryż – Poznań Wystawa „Świat sprzed 100 lat. Paryż” w Fotoplastykonie Poznańskim to niezwykła podróż w czasie – do francuskiej stolicy przełomu XIX i XX wieku. Ekspozycja prezentuje archiwalne stereofotografie ze zbiorów Muzeum Carnavalet, ukazujące Paryż w czasach „belle époque”, ale także w momentach trudnych i przełomowych. Odwiedzający zobaczą zarówno ikoniczne miejsca, jak wieża Eiffla, katedra Notre-Dame, Łuk Triumfalny czy Panteon, jak i budowle, które dziś już nie istnieją – m.in. Pałac Tuileries czy pawilony wznoszone na światowe wystawy. Zdjęcia ukazują także malownicze uliczki, bary na Sekwanie oraz codzienne życie paryżan – pracę, odpoczynek w ogrodach i scenki rodzajowe oddające ducha epoki. Ekspozycja dokumentuje również ważne wydarzenia historyczne – zniszczenia po Komunie Paryskiej w 1871 roku, wielką powódź z 1910 roku czy początki budowy paryskiego metra. Dzięki unikatowym stereofotografiom widzowie mają szansę doświadczyć Paryża sprzed ponad wieku w trójwymiarowej perspektywie, która w pełni oddaje atmosferę miasta. Wystawa dostępna do 31 października 2025.
„To nie sukienka daje przyzwolenie” – poruszający projekt Pameli Porwen o męskiej solidarności i walce z przemocą systemową
W przestrzeni Placu Centralnego przed Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie rozgrywa się symboliczny i poruszający spektakl – mężczyźni ubrani w spódnice wypowiadają słowa: „Wspieram kobiety. Wspieram trans kobiety, cis kobiety, kobiece osoby niebinarne. W ogóle wspieram wszystkie osoby, które kiedykolwiek doświadczyły przemocy ze względu na swój wygląd. Jestem z wami.”
To fragment projektu wideo autorstwa Pameli Porwen – polskiej artywistki wizualnej, która po raz kolejny odważnie łączy sztukę z mocnym głosem społecznym. Jej wystawa „To nie sukienka daje przyzwolenie” to nie tylko forma artystyczna, ale przede wszystkim apel o solidarność, równość i empatię. Mężczyźni w spódnicach przeciw przemocy w nowym projekcie Pameli Porwen W centrum projektu znajduje się gest mężczyzn – homo-, hetero- i biseksualnych – którzy, występując w spódnicach, manifestują swoje wsparcie dla kobiet. Ich publiczne wyznanie solidarności jest odważną próbą przełamania stereotypów i odpowiedzią na kulturę przemocy oraz milczenia. Artystka nawiązuje w ten sposób do wydarzeń z 2015 roku w Turcji, gdzie po brutalnym morderstwie Özgecan Aslan, mężczyźni masowo dołączyli do protestujących kobiet, również zakładając sukienki – by pokazać, że to nie strój prowokuje, lecz przemoc wynika z systemowego przyzwolenia. Obrazy z politycznym ładunkiem Integralną częścią wystawy są także obrazy inspirowane malarstwem Gustave’a Courbeta. Prace Porwen zanurzone są jednak głęboko w polskim kontekście społeczno-politycznym. Artystka nie unika trudnych tematów: widz znajdzie tu odniesienia do zawłaszczania ciał kobiet przez państwo, braku dostępu do legalnej aborcji, nierówności wobec par jednopłciowych oraz archaicznej definicji gwałtu obowiązującej w polskim prawie od ponad wieku. W jednej z prac pojawiają się włosy w kolorach flagi Polski – symbol kontroli i opresji. W innej – postać kobiety transpłciowej, będąca wyrazem sprzeciwu wobec binarnych norm płci oraz przemocy wobec osób nieheteronormatywnych. Performatywność i siła obecności Wideo stanowi performatywne dopełnienie malarskiego cyklu. Z jednej strony to mocny gest sprzeciwu wobec przemocy, z drugiej – queerowy manifest wolności ekspresji. Udział w nim wzięli m.in.: Michał Cessanis – dziennikarz i podróżnik, Miłosz Przepiórkowski i Mateusz Trzebiatowski – aktywiści Kampanii Przeciw Homofobii, Rafał Dembe – prezes Parady Równości, oraz inni aktywiści, naukowcy i społecznicy. Wspólnie budują przestrzeń dialogu, widzialności i oporu wobec przemocy. Ich obecność oraz słowa rzucają wyzwanie społecznym normom – redefiniując pojęcia „męskości” i „solidarności”. Przestrzeń sztuki jako miejsce oporu Wystawa Pameli Porwen to nie tylko głos sprzeciwu wobec przemocy wobec kobiet. To także zaproszenie do refleksji nad tym, jak definiujemy przemoc, jakich form empatii uczymy się w społeczeństwie i komu jesteśmy w stanie ją okazać. Artystka przypomina, że solidarność może przekraczać granice płci, kultury, religii i tożsamości – i właśnie taka otwartość, widoczna w tym projekcie, staje się jego największą siłą. Projekt objęty został matronatem Kampanii Przeciw Homofobii oraz Parady Równości, co dodatkowo podkreśla jego społeczno-polityczny charakter
„Gleba i przyjaciele” – niezwykła wystawa łącząca sztukę z ekologią w Zamku Ujazdowskim
Czego możemy nauczyć się od roślin? Czy wiedza o glebie może pomóc pogłębić rozumienie miejsca człowieka w świecie? Na te pytania próbuje odpowiedzieć niezwykła wystawa w Zamku Ujazdowskim w Warszawie.
Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie zaprasza na wystawę „Gleba i przyjaciele”, której otwarcie miało miejsce 27 czerwca 2025 roku. Ekspozycja potrwa do 26 października 2025 roku i jest częścią interdyscyplinarnego projektu artystyczno-badawczego, który łączy sztukę z ekologiczną refleksją nad naszą relacją z ziemią, roślinami i innymi formami życia. Kuratorki wystawy, Marianna Dobkowska i Edith Jeřábková, postawiły pytanie, które staje się fundamentem całego projektu: „Czego możemy nauczyć się od roślin i gleby?” Sztuka na styku z ekologią w projekcie „Gleba i przyjaciele” „Gleba i przyjaciele” to projekt, który obejmuje nie tylko wystawę zbiorową, ale także programy edukacyjne, performatywne, rezydencje artystyczne i różnorodne działania w przestrzeni. Główną ideą jest ukazanie, w jaki sposób człowiek jest związany z ziemią, jak rośliny i inne organizmy współistnieją z nami na Ziemi oraz jakie praktyki mogą pomóc w regeneracji gleby, która w ostatnich latach jest coraz bardziej degradowana przez działalność przemysłową. Kuratorki zadają pytania o naszą odpowiedzialność za ochronę środowiska oraz o to, jak sztuka może wspierać wyobraźnię ekologiczną, która pomaga zrozumieć naszą rolę w ekosystemie. Projekt porusza temat splątanych historii człowieka, roślin, zwierząt i innych bytów, stawiając je na równi w kontekście troski o przyszłość naszej planety. Gleba – żywy organizm W przeszłości gleba była traktowana jako coś oczywistego, niemal niewidocznego – czymś, czego nie dostrzegamy, a co traktujemy jak nieistotne podłoże. Współczesna wiedza ekologiczna pokazuje jednak, że gleba to nie martwa materia, ale żywy ekosystem pełen mikroorganizmów, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ekologicznej. Wystawa „Gleba i przyjaciele” stawia na pierwszym planie te organizmy – zarówno ludzkie, jak i nie-ludzkie, które dbają o zdrowie gleby i o naszą przyszłość. W ramach wystawy zaprezentowane zostaną historie osób oraz organizacji, które w swojej działalności stawiają na regenerację gleby i ochronę ekosystemów. To między innymi rolnicy, artyści, naukowcy i aktywiści, którzy łączą sztukę z praktykami ekologicznymi. Wspólnie tworzą wizję przyszłości, w której ziemia jest traktowana z szacunkiem, a jej regeneracja staje się priorytetem. Przyjaciele gleby – kim są? Wystawa koncentruje się na tak zwanych „przyjaciołach gleby” – osobach i organizmach, które są świadome wartości gleby i aktywnie działają na rzecz jej ochrony. To nie tylko ludzie, ale także mikroorganizmy, które zamieszkują glebę i są odpowiedzialne za jej zdrowie. Scott Chaskey, poeta, rolnik i pedagog, w swojej książce „Spirit and Soil” zauważa, że mikroorganizmy stanowią połowę masy żywych istot na Ziemi i pełnią nieocenioną rolę w utrzymaniu równowagi w glebie. Choć niewidoczne dla ludzkiego oka, to właśnie one są kluczowe w procesie transformacji gleby i regeneracji ekosystemów. Ziemia jako kwestia społeczna Projekt nie ogranicza się jedynie do naukowej analizy gleby, lecz stawia także pytanie o jej społeczny i polityczny wymiar. W wielu częściach świata ziemia jest traktowana jako towar, a jej dostępność zależy od władzy politycznej i ekonomicznej. W kontekście ekologii feministycznej, wystawa podkreśla, jak ważne jest, aby dostęp do ziemi był równo przyznany wszystkim, niezależnie od płci, statusu społecznego czy narodowości. Wiele z problemów związanych z glebą, takich jak jej prywatyzacja, eksploatacja i brak dostępu do niej, ma głębokie korzenie społeczne. Artystki i aktywiści podejmują ten temat, podkreślając, jak walka o równy dostęp do ziemi może przyczynić się do poprawy sytuacji ekologicznej na świecie. Gleba staje się więc symbolem walki o suwerenność żywnościową, równość społeczną oraz sprawiedliwość ekologiczną. „Gleba i przyjaciele” to wystawa, która nie tylko prezentuje dorobek artystyczny, ale także angażuje nas w poważną refleksję nad naszą rolą w ekosystemie i koniecznością dbania o przyszłość naszej planety. Ekspozycja przypomina, że gleba to nie tylko zasób, ale żywy organizm, który zasługuje na szacunek i ochronę. Wystawa jest dostępna w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie do 26 października 2025 roku, a po zakończeniu w Polsce, projekt będzie kontynuowany w PLATO w Ostrawie w 2026 roku.