Czy pokolenie Z staje się bardziej religijne? Odpowiedź jest bardziej skomplikowana, niż sugeruje TikTok
W ostatnich miesiącach łatwo odnieść wrażenie, że wiara znowu stała się „trendem” – zwłaszcza gdy algorytm podsuwa kolejne nagrania chłopaków z pokolenia Z, którzy cytują Biblię między seriami na siłowni.
Czy młodzi ludzie wracają do religii, czy tylko inaczej niż poprzednie pokolenia szukają sensu, wspólnoty i języka do opowiadania o świecie? Obraz jest znacznie bardziej złożony: obok młodych mężczyzn zwracających się ku chrześcijaństwu są też młode kobiety odchodzące od instytucjonalnej religii, a także ogromna grupa osób, które nie nazywają siebie religijne, lecz duchowe. „Just a girl who loves Jesus” i wiara w epoce algorytmu Na pozór to była zwykła scena z drogi. Samochód w kolorze leśnej zieleni, popołudniowy ruch i naklejka na tylnej szybie z napisem: „JUST A GIRL WHO LOVES JESUS”. Białe, zaokrąglone litery wyglądały jak coś z estetyki TikToka, a nie z parafialnej gabloty. Uwagę przyciągał też zielony znak „P” przy tablicy rejestracyjnej – w Australii sugerujący młodą osobę za kierownicą, zwykle między 18. a 21. rokiem życia. Pewnie ten obraz szybko zniknąłby z pamięci, gdyby nie fakt, że idealnie wpisał się w coś, co od pewnego czasu coraz częściej pojawia się w mediach społecznościowych. Obok filmików z tarotem, manifestacją i astrologicznymi diagnozami algorytm zaczął podsuwać nagrania młodych mężczyzn w sportowych ubraniach, którzy mówią o Bogu, Biblii i dyscyplinie. Czasem przy sprzęcie treningowym. Czasem między powtórzeniami. Czasem wprost tłumacząc, jak „chwałę Bogu” można oddawać przez trening. Dla osób wychowanych w tradycyjnej religijności ten język może brzmieć zaskakująco. Bóg był wszechobecny, wszechwiedzący, poważny – ale rzadko „cool” i raczej nie pojawiał się w jednym zdaniu z siłownią, progresją ciężaru czy „gains”. Tym ciekawszy jest sposób, w jaki wiara zmienia kształt w kolejnych pokoleniach. Czy to religijne przebudzenie? Niekoniecznie Łatwo nazwać to renesansem religii. W końcu trend wydaje się widoczny: młodzi ludzie mówią o Jezusie, Biblia wraca do obiegu, a duchowość przestaje być prywatną sprawą zamkniętą między kościołem a domem. Problem w tym, że wszystko może wyglądać jak ruch społeczny, jeśli TikTok pokaże nam podobny materiał 20 razy z rzędu. Badaczka religii prof. Anna Halafoff z Deakin University, która od lat analizuje, jak młodzi Australijczycy myślą o wierze, tożsamości i duchowości, podkreśla, że odpowiedź jest daleka od prostych diagnoz. Jej zdaniem krótkie podsumowanie brzmi: to skomplikowane. Tak, część młodych mężczyzn rzeczywiście zwraca się ku bardziej konserwatywnym formom chrześcijaństwa. Tak, są oni szczególnie widoczni w sieci. Ale według badaczki media często upraszczają albo wyolbrzymiają ten trend. Zwłaszcza wtedy, gdy opierają się na badaniach obejmujących zbyt małe grupy młodych ludzi albo na danych, które nie pokazują całego obrazu. W Australii dane ze spisu powszechnego z 2021 roku wskazywały raczej na dalszy spadek identyfikacji chrześcijańskiej wśród młodszych pokoleń i wzrost liczby osób deklarujących brak religii. Do czasu kolejnego pełnego zestawu danych trudno więc mówić o masowym powrocie gen Z do kościołów. Nawet jeśli nasze feedy sugerują coś innego. Młodzi mężczyźni wracają do religii, ale młode kobiety od niej odchodzą? Jednym z najważniejszych wątków tej dyskusji jest płeć. W niektórych analizach pojawia się teza, że religijność pokolenia Z staje się coraz bardziej „męska”. Młodzi mężczyźni częściej niż młode kobiety zaczynają identyfikować się jako chrześcijanie, często w odpowiedzi na poczucie zagubienia, samotności i przekonanie, że współczesne życie daje im mniej stabilności niż ich ojcom. Ale prof. Halafoff zwraca uwagę na drugą stronę tej samej historii. Być może nie chodzi wyłącznie o to, że młodzi mężczyźni zwracają się ku religii. Równie ważne może być to, że młode kobiety coraz częściej odwracają się od religii instytucjonalnej. Powody są poważne: skandale związane z przemocą seksualną w Kościele, nierówność płci, patriarchalne struktury i anty-LGBTQI+ nauczanie. Dla wielu młodych kobiet odejście od instytucji nie oznacza jednak rezygnacji z potrzeby sensu. Często oznacza raczej zmianę języka. Zamiast religii pojawia się duchowość – bardziej pojemna, mniej hierarchiczna i bezpieczniejsza. Pokolenie Z nie zawsze jest religijne. Często jest duchowe To jeden z najciekawszych wniosków z badań nad gen Z. W australijskim badaniu Australia’s Generation Z Study aż 38 proc. młodych osób określiło się jako duchowe. To ważne, bo oficjalne spisy powszechne często nie dają takiej kategorii wyboru. Można wskazać religię albo jej brak, ale „duchowość” wymyka się tym prostym rubrykom. Czym właściwie jest duchowość? Halafoff opisuje ją jako relacyjną więź z czymś większym niż jednostka – czymś, co wpływa na etykę, decyzje i sposób działania w świecie. Dla jednych będzie to wiara w Boga, ale poza instytucją. Dla innych – natura, energia, intuicja, medytacja, astrologia, rytuały, tarot albo poczucie, że istnieje coś większego niż człowiek. Młodzi ludzie często nie chcą podpisywać się pod konkretną doktryną, ale nie znaczy to, że żyją bez pytań o sens. Tarot, joga, astrologia i WitchTok. To nie zawsze „zabawa” Dzisiejsza duchowość pokolenia Z nie pojawiła się znikąd. Ma za sobą długą historię: towarzystwa spirytystyczne z początku XX wieku, kontrkulturę lat 60. i 70., boom New Age w latach 90., a później wejście jogi, mindfulness, medytacji i astrologii do codziennego języka. Dla młodszych osób wiele z tych praktyk nie jest egzotycznym poszukiwaniem, ale czymś, z czym dorastały. Medytację można mieć w szkole, jogę w aplikacji, astrologię w memach, a tarot w piątkowy wieczór z przyjaciółkami. To wszystko może wyglądać lekko, czasem estetycznie, czasem wręcz zabawowo, ale nie znaczy, że jest pozbawione znaczenia. W duchowości gen Z jest miejsce na eksperyment, humor i wspólnotowość. Manifestacyjne rytuały, astrologiczne rolki i tarotowe wieczory mogą być jednocześnie zabawą i próbą uporządkowania świata, który wydaje się coraz mniej przewidywalny. Natura jako nowa świętość W badaniach prof. Halafoff szczególnie mocno wybrzmiewa jeszcze jeden motyw: więź z naturą. Około trzy czwarte młodych Australijczyków deklarowało silne poczucie połączenia z przyrodą. To nie przypadek. Pokolenie Z dorasta w cieniu kryzysu klimatycznego, przebodźcowania, miejskiego zmęczenia i poczucia, że tempo życia przekracza ludzkie możliwości. Natura staje się więc nie tylko przestrzenią odpoczynku, ale też źródłem sensu, etyki i tożsamości. Dochodzi do tego coraz większe zainteresowanie wiedzą rdzennych społeczności i odchodzenie od myślenia, że człowiek istnieje „poza” naturą. W tym sensie duchowość młodych nie musi przypominać niedzielnej mszy, by pełnić podobną funkcję. Może odpowiadać na pytania: jak żyć, jak przetrwać cierpienie, jak być dobrym człowiekiem i jak nie stracić nadziei. Gen Z nie jest nihilistyczna. Szuka sensu po swojemu Opowieść o pokoleniu Z jako cynicznym, oderwanym i pozbawionym wiary szybko rozpada się, gdy przyjrzeć się jej z bliska. Część młodych wybiera chrześcijaństwo. Część odchodzi od instytucjonalnych religii. Część mówi o duchowości, naturze, astrologii, medytacji albo potrzebie „czegoś większego”. Wspólny mianownik jest jednak wyraźny: chodzi o sens, wspólnotę, nadzieję i sposób radzenia sobie z rzeczywistością. To pokolenie żyje w epoce wielu kryzysów naraz – klimatycznego, ekonomicznego, społecznego, psychicznego. Nic dziwnego, że szuka języka, który pozwoli opowiedzieć o lęku i nadać mu jakiś porządek. Dlatego pytanie „czy gen Z staje się bardziej religijne?” może być zbyt wąskie. Lepsze brzmi: jakie elementy sacrum młodzi ludzie chcą zachować dla siebie? Dla jednych będzie to Kościół i Biblia. Dla innych tarot, natura, medytacja albo duchowość bez nazwy. Pokolenie Z niekoniecznie wraca do religii w starym sensie. Raczej wybiera z różnych tradycji to, co pomaga mu przeżyć świat, który coraz trudniej udawać, że jest stabilny. Artykuł ukazał się w oryginale na ELLE.au
„6–7” to nowy, kontrowersyjny trend w randkowaniu. Ekspertka tłumaczy, dlaczego „dating down” może mieć bolesne konsekwencje
Zasada 6–7 zachęca singli i singielki, by umawiali się z osobami uznawanymi za przeciętnie atrakcyjne: właśnie takimi na „sześć” albo „siedem” w skali od 1 do 10. Ale czy warto szukać miłości w ten sposób?
Jeśli randkowanie Ci nie wychodzi, to podobno dlatego, że wszystkie osoby, które Ci się podobają, są po prostu zbyt hot. Brzmi dziwnie? A jednak to właśnie porada, która krąży dziś po sieci jako część nowego „trendu”. Ci, którzy są na bieżąco z absurdami internetowego dyskursu o randkowaniu, mogą pomyśleć, że to brzmi znajomo: czy niefortunnie nazwany trend „shrekking” nie polegał przypadkiem na tym samym, czyli umawianiu się z kimś, kogo uważa się za mniej atrakcyjnego od siebie? Tym razem jednak temat z nową siłą podbija social media, podtrzymując przekonanie, że osoby „lekko ponad średnią” będą bardziej dostępne emocjonalnie, uważniejsze i po prostu... pewniejsze jako partnerzy. W tym artykule: Na czym polega trend randkowy „6–7”? Dlaczego „dating down” od początku ustawia relację źle Atrakcyjność nie mówi nic o tym, jak ktoś będzie Cię traktować Trendy randkowe raczej nie rozwiązują problemów sercowych Zamiast obwiniać innych, warto przyjrzeć się własnym schematom Każda z nas zasługuje, by być dla kogoś „10/10” Na czym polega trend randkowy „6–7”? Jak w przypadku większości trendów z mediów społecznościowych, trudno wskazać ich konkretne źródło. Ten wydaje się naturalnym rozwinięciem trendu 6–7, który stał się popularny wśród nastolatków już w 2025 roku. Użytkownicy wrzucali wówczas głównie bezsensowne filmiki, w których unosili dłonie w powietrzu i powtarzali do kamery te liczby – też nie do końca to rozumiem i chyba... właśnie o to chodziło. Problem w tym, że teraz 6–7 wkroczyło do rozmów o randkowaniu. I właśnie dlatego uważam, że nie powinnyśmy brać tego zjawiska na serio. Po pierwsze: skoro już koniecznie mamy oceniać potencjalnych partnerów w skali od 1 do 10, to czy naprawdę nie chciałybyśmy spotykać się z kimś, kto dla nas jest „10”? Nie chodzi o to, żebyśmy wszystkie goniły za najatrakcyjniejszymi albo najbardziej „udanymi” ludźmi. Ale jeśli już na starcie uznajesz, że Twój partner jest w jakimś sensie „gorszy”, to trudno uznać to za dobry fundament relacji. Tym bardziej że stoi za tym dziwny i bardzo niezdrowy mechanizm wyższości – randkując „w dół”, automatycznie ustawiasz siebie „wyżej” od drugiej strony. Dlaczego „dating down” od początku ustawia relację źle Dochodzi do tego powierzchowność, którą ten trend wciąż przecież wzmacnia. Bo czym właściwie jest „szóstka” albo „siódemka”? Jak to zmierzyć? Zakolami? Wzrostem? Znakiem zodiaku? – Ryzykujesz, że po obu stronach zacznie narastać frustracja – mówi psycholożka dr Madeleine Roantree. – Jeśli w głębi duszy wierzysz, że się ‘zadowoliłaś tym, co było’, to i tak będzie to widoczne. A jeśli partner poczuje, że jest bezpieczną opcją, a nie kimś, kogo naprawdę pożądasz, może to działać destrukcyjnie. Trudno się z tym nie zgodzić: gdyby ktoś, z kim się spotykam, ocenił mnie na „sześć albo siedem” na 10, byłabym wściekła. Atrakcyjność nie mówi nic o tym, jak ktoś będzie Cię traktować Ten trend opiera się też na kompletnie wypaczonym założeniu, że atrakcyjność fizyczna i dobre zachowanie w związku wzajemnie się wykluczają. Że „szóstka” nie potraktuje Cię źle, bo będzie po prostu wdzięczna, że w ogóle ją wybrałaś. – Ta logika jest po prostu błędna – mówi Amy Chan, autorka książki „Unsingle: How to Date Smarter and Create Love that Lasts”. – Obniżenie standardów dotyczących wyglądu samo w sobie nie jest niczym złym – wiele osób przywiązuje zbyt dużą wagę do powierzchownych cech – ale fatalnym pomysłem jest utożsamianie ‘mniejszej atrakcyjności’ z tym, że ktoś będzie lepiej Cię traktował. To nie mówi absolutnie nic o charakterze tej osoby. To wciąż ta sama błędna logika, tylko odwrócona. Trendy randkowe raczej nie rozwiązują problemów sercowych Kierowanie się trendami randkowymi rzadko jest dobrym pomysłem. Owszem, bywa kojące, kiedy ktoś nadaje nazwę temu, czego właśnie doświadczasz: trend 6–7 uwypukla problem ze znalezieniem partnerów dostępnych emocjonalnie. Ale od tego do realnej zmiany w życiu uczuciowym droga jest daleka. – Większość trendów randkowych jest reaktywna – tłumaczy Chan. – Pojawiają się jako odpowiedź na zbiorowy ból i stają się viralami dlatego, że dobrze klikają się w internecie – nie dlatego, że naprawdę mogą coś zmienić. Nie pomaga też to, że trendy randkowe często zachęcają nas do obwiniania innych za własne złe doświadczenia. Zdecydowanie rzadziej nakłaniają do przyjrzenia się sobie. Trend 6–7 działa jak mechanizm obronny i siłą rzeczy będzie przemawiał do osób, które mają za sobą serię toksycznych związków z atrakcyjnymi partnerami. Tyle że zamiast skłonić je do przeanalizowania własnych schematów, wygodnie przerzuca winę na kogoś innego. Zamiast obwiniać innych, warto przyjrzeć się własnym schematom Widać to zresztą w języku, jakim mówimy dziś o randkowaniu online. Czy tylko mój algorytm jest zalany filmikami kobiet, które narzekają na fatalnych facetów, z którymi ostatnio się spotykały, i w odpowiedzi ogłaszają... celibat? – Dużo łatwiej powiedzieć: ‘randkowanie w moim mieście jest okropne’ albo ‘wszyscy fajni są już zajęci’, bo wtedy nie musimy brać odpowiedzialności za własny udział w sytuacji ani podejmować realnych kroków, by coś zmienić – mówi Chan, która uważa, że obwinianie innych to wygodny sposób na unikanie prawdziwej bliskości. Rozumiem to. Randkowanie dziś jest trudne. Czasem naprawdę ma się wrażenie, że przechodzimy z jednego odcinka „Seksu w wielkim mieście” do drugiego, od jednego męskiego stereotypu do kolejnego: „Rosjanin”, „polityk”, „Amerykanin”. Mój terapeuta zasugerował nawet, żebym przestała nadawać mężczyznom, z którymi się spotykam, takie etykietki. I choć w trendach randkowych czuć pewien rodzaj wspólnotowości – bo przecież wszystkie przez to przechodzimy – to w praktyce mogą one jedynie „uwięzić” nas w pętli negatywnego myślenia. W pętli, która odcina nas od czegoś naprawdę znaczącego i odsuwa od trudnej, ale koniecznej autorefleksji, potrzebnej do przerwania niezdrowych schematów. Każda z nas zasługuje, by być dla kogoś „10/10” Dlatego nie będę szukać „szóstki” ani „siódemki”. Myślę, że wszystkie zasługujemy na „10/10”. A jeszcze bardziej zasługujemy na to, by nasze partnerki i partnerzy widzieli w nas „10”. Inaczej naprawdę nie wiem, po co w ogóle randkować. Równie dobrze mogłybyśmy wszystkie zamieszkać z... kotami – co, szczerze mówiąc, wcale nie brzmi tak źle. Oryginalny tekst ukazał się w brytyjskim wydaniu ELLE
Czy „efekt latte” to finansowa pułapka naszych czasów? Magdalena Korol: „To nie kawa na mieście, a brak świadomości jest wrogiem portfela”
Oszczędzanie nie zaczyna się od rezygnacji z przyjemności, ale od świadomości. Ekspertka tłumaczy, jak odzyskać kontrolę nad pieniędzmi, nie rezygnując z życia, i dlaczego to nie kawa, a brak strategii kosztuje najwięcej.
Gabriela Trojanowska, ELLE.pl.: Czy przysłowiowa „kawa na mieście” to realne zagrożenie dla naszego portfela, a może tylko zbyt często powielany mit dotyczący oszczędzania? Magdalena Korol: To pytanie ma dwie warstwy i obie są dość ważne. Jeśli patrzymy czysto matematycznie – mit: codzienna kawa za 15–20 zł nie jest przyczyną, dla której nie mamy np. wkładu własnego na mieszkanie. Wkład własny w Warszawie to dziś często 100–140 tys. zł, bo banki wymagają standardowo ok. 20% wartości nieruchomości, a ceny transakcyjne nowych mieszkań w stolicy wzrosły w I kwartale 2024 roku o 24% rok do roku według danych NBP. I tutaj żadna oszczędność na kawie tej luki nie zasypie. Z drugiej strony bardzo łatwo powiedzieć, że kawa w ogóle nie ma znaczenia, bo prawda jest taka, że ma, tylko z zupełnie innego powodu. Mówił o tym David Bach, autor książki The Latte Factor, który spopularyzował pojęcie „efektu latte”, czyli mechanizmu, w którym drobne, codzienne wydatki niepostrzeżenie kumulują się w poważne kwoty. Nie chodzi zatem o sam wydatek w postaci kawy. Chodzi o to, że ta kawa jest jednym z wielu małych wydatków, które razem tworzą niewidoczny odpływ pieniędzy: jedzenie zamawiane do domu, kolejne subskrypcje, zakupy robione pod wpływem chwili. Każdy z osobna wydaje się nieistotny, ale zsumowane w skali roku potrafią przekroczyć kilkanaście tysięcy złotych. Dodatkowo, w perspektywie dziesięciu albo i więcej lat, gdyby te pieniądze były regularnie odkładane, mogłyby urosnąć do kwoty, która już realnie zmienia sytuację finansową danej osoby. Czy skupianie się na drobnych wydatkach nie odwraca uwagi od ważniejszych decyzji finansowych? Może odwracać, ale nie musi, jeśli podejdziemy do tego mądrze. Problem pojawia się wtedy, gdy kontrola paragonu w Żabce staje się substytutem trudniejszych rozmów: o negocjowaniu podwyżki, wyborze konta emerytalnego czy zbudowaniu poduszki finansowej. W Polsce kobiety zarabiają średnio ok. 13% mniej niż mężczyźni (według Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń 2024 Sedlak & Sedlak), a na stanowiskach dyrektorskich luka sięga blisko 29%. To są dziesiątki tysięcy złotych w skali kariery, których żadna mikrooszczędność nie wyrówna. Jednocześnie małe wydatki mają wartość jako punkt wyjścia do budowania świadomości finansowej, bo wiele kobiet zaczyna swoją przygodę z finansami właśnie od przyjrzenia się codziennym zakupom i to jest dobry start, o ile się na tym etapie nie kończy. Z perspektywy psychologii pieniędzy: dlaczego tak trudno jest odkładać pieniądze, nawet jeśli wiemy, że powinniśmy? Bo wiedza to za mało i to jest sedno całej psychologii pieniędzy. Wiemy, że powinniśmy ćwiczyć, jeść warzywa i odkładać 10% dochodów – i często nie robimy żadnej z tych rzeczy. Badaczka Brené Brown podkreśla, że trwałe zmiany behawioralne wymagają najpierw zmiany przekonań, a te są głęboko zakorzenione w emocjach i tożsamości, nie w racjonalnych argumentach. Oszczędzanie często aktywuje lęk, bo wymaga skonfrontowania się z tym, ile mamy, a ile „powinnyśmy" mieć. W Polsce przez dekady dominował model, w którym o pieniądzach się nie mówiło – ani w domach, ani w szkole. Wielu z nas dorosło bez żadnego wzorca zarządzania pieniędzmi i dziś działa na zasadzie „wielkiej improwizacji”. Do tego dochodzi efekt dyskontowania hiperbolicznego, co oznacza, że subiektywna wartość nagrody spada gwałtownie w czasie, gdy jest ona odległa, i wolniej, gdy jest blisko, czyli że mózg przecenia to, co może mieć teraz, kosztem odległych korzyści w przyszłości. A „ja z przyszłości" wydaje nam się czymś bardzo odległym i obcym. Dlatego właśnie drobne, regularne nawyki, nawet te symboliczne 50 czy 100 zł miesięcznie mają głębszy sens niż się wydaje: uczą mózg, że jesteśmy osobą, która dba o swoją przyszłość. Nie chodzi o kwotę. Chodzi o codzienną praktykę oszczędzania krok po kroku. Jak emocje wpływają na nasze decyzje finansowe – szczególnie te codzienne – jedzenie na mieście czy spontaniczne zakupy? Bardzo konkretnie i często w sposób, którego nie jesteśmy świadome. Jedzenie na mieście po ciężkim dniu to często nie głód, to regulacja emocjonalna. Daniel Kahneman, noblista i twórca teorii perspektywy, pokazał, że większość decyzji finansowych podejmujemy tzw. Systemem 1 – szybko, impulsywnie, emocjonalnie, a dopiero potem racjonalizujemy je Systemem 2. W Polsce ten mechanizm jest wzmacniany przez agresywny marketing kredytów konsumenckich, BNPL („buy now pay later”) czyli „kup teraz, zapłać później” i łatwość płatności zbliżeniowych, które odcinają nas od fizycznego odczucia wydawania pieniędzy. Nie oceniam tych mechanizmów. Ale właśnie dlatego małe, codzienne decyzje mają znaczenie: każda świadoma chwila przy kasie, każde „czy naprawdę tego teraz potrzebuję?" to trening emocjonalny, który z czasem przekłada się na większe decyzje finansowe. Uważność w małych wydatkach buduje uważność w dużych. Dlatego warto tworzyć warunki, w których dobra decyzja jest łatwiejsza niż zła, np. poprzez automatyzację oszczędności, ale też budowanie codziennego nawyku zatrzymania się, a w konsekwencji powstrzymania się przed wydatkiem. Jak odróżnić zdrowe korzystanie z pieniędzy od kompulsywnego ich wydawania? Kluczowe pytanie to: czy wydaję z wyboru, czy z przymusu? Zdrowe wydawanie jest świadome, tj. wiem, na co, wiem dlaczego i po zakupie nie czuję wstydu ani pustki. Kompulsywne wydawanie ma inny rytm – tu działa: impuls, następnie chwilowa ulga, a potem żal, wstyd lub ukrywanie. I tu właśnie małe wydatki stają się ważnym wskaźnikiem: jeśli codzienne drobne zakupy są niekontrolowane i impulsywne, to bardzo często ten sam wzorzec pojawia się przy większych kwotach. Warto też zwrócić uwagę na to, co w Polsce pełni rolę codziennej małej przyjemności kupowanej odruchowo – rzadko jest to dziś już tylko kawa. Równie często to obiad zamawiany przez aplikację, przekąski z automatu, kolejna platforma streamingowa, z której się korzysta raz w miesiącu, albo zakup „na poprawę humoru" wrzucony do koszyka bez zastanowienia. Każdy z tych nawyków z osobna jest dość niewinny. Razem, niezauważone, potrafią pochłonąć kilkaset złotych miesięcznie. Skala zadłużenia konsumenckiego w Polsce to potwierdza: według danych BIG InfoMonitor i BIK na koniec 2024 roku 2,5 miliona Polaków miało przeterminowane zobowiązania na łączną kwotę 84,7 mld zł. Obserwowanie zatem własnych małych wydatków jest więc nie tylko kwestią budżetu: to odbicie naszych wzorców emocjonalnych. Jeśli zaczynamy oszczędzać z poziomu 0 zł, od czego wg Ciebie warto zacząć? A może istnieje minimalna kwota, od której w ogóle ma sens odkładanie pieniędzy? Od jednej, nawet niewielkiej kwoty, raz w miesiącu, automatycznie i od zrozumienia, że start od zera nie jest powodem do wstydu, tylko punktem wyjścia. Nie ma sensu zaczynać od skomplikowanego budżetu w Excelu, jeśli samo spojrzenie na stan konta wywołuje stres. Pierwsza zasada to zbudowanie poduszki bezpieczeństwa: 3-6 równowartości miesięcznych wydatków odłożonych na osobnym koncie, do którego nie sięgamy na co dzień. Jeśli to brzmi abstrakcyjnie – zacznij od 100–200 zł miesięcznie. Albo nawet od 50 zł. Jest jednak jedna pułapka, w którą wpada wiele osób: rezygnują z jakiegoś wydatku, ale zaoszczędzone pieniądze nie trafiają nigdzie, bo rozpływają się w kolejnych, równie drobnych zakupach. Dlatego kluczowy jest jeden dodatkowy krok: zaoszczędzoną kwotę od razu, tego samego dnia, przelewamy na oddzielne konto. Nie jutro, nie na koniec miesiąca, ale ASAP. Tylko wtedy zamiana nawyku przekłada się na realny kapitał. Każda kwota regularnie odkładana robi dwie rzeczy naraz: buduje oszczędności i buduje tożsamość osoby, która potrafi dbać o swoją przyszłość. To zmiana głębsza niż się wydaje. Jakie trzy nawyki finansowe według Ciebie robią największą różnicę w dłuższej perspektywie? Po pierwsze: automatyzacja, czyli przelew na oszczędności ustawiony na dzień wypłaty, zanim zdążysz pieniądze „zobaczyć" i wydać. To jedna z najbardziej badanych i skutecznych metod – działa, bo eliminuje moment decyzji, który jest najsłabszym ogniwem. Po drugie: regularne „spotkanie" z własnymi finansami – 15-30 minut w miesiącu poświęconych na przegląd konta, wydatków, celów. Bez oceniania, a z ciekawością. W Polsce wiele osób latami nie zagląda na swoje zestawienia bankowe z lęku przed tym, co tam znajdą, a tymczasem ta wiedza, nawet jeśli jest niewygodna, to podstawa każdej dobrej decyzji. I właśnie tu codzienne małe wydatki wracają jako ważny element: regularne śledzenie tego, na co „idą” pieniądze ujawnia wzorce, których na co dzień nie widać. Często okazuje się, że nie kawa jest problemem, ale pięć subskrypcji, z których korzystamy sporadycznie, jedzenie na wynos trzy razy w tygodniu i zakupy robione pod wpływem chwili razem tworzą kwotę, która odkładana przez dekadę mogłaby urosnąć do znaczącego kapitału. Po trzecie: inwestowanie w wiedzę finansową – rozumienie podstawowych instrumentów dostępnych w Polsce: kont oszczędnościowych, obligacji skarbowych, ETF-ów, IKE i IKZE. Dziś z IKE korzysta zaledwie 5% Polaków, a ponad 90% nie inwestuje w żadne instrumenty rynkowe (według badania WIB i Fundacji GPW z 2024 roku). Każdy z tych nawyków z osobna jest prosty, a razem tworzą system, w którym małe decyzje i duże decyzje wzajemnie się wspierają. Jak zatem znaleźć równowagę między oszczędzaniem a normalnym życiem i przyjemnościami? Budżet 50/30/20 to dobry punkt wyjścia: 50% na potrzeby stałe, 30% na przyjemności i styl życia, 20% na oszczędności i spłatę zobowiązań. W polskich realiach, szczególnie w dużych miastach z wysokimi czynszami, te proporcje nie zawsze są możliwe do utrzymania od razu i to jest w porządku. Ważniejsze niż idealne proporcje jest pytanie: czy Twoje wydatki odzwierciedlają Twoje wartości? Jeśli kolacja z przyjaciółkami ładuje Cię energią i jest dla Ciebie ważna, to jest dobre wydawanie pieniędzy. Jeśli kupujesz kolejną parę butów, bo „były na wyprzedaży" i leżą w szafie, to nie jest przyjemność: to iluzja przyjemności. Tu znów wracamy do małych wydatków: nie chodzi o to, żeby ich zakazać, ale żeby były świadome. Kawa z przyjaciółką, która daje Ci energię na cały tydzień – jak najbardziej. Kolejna kawa w tygodniu kupiona z nudów przy kasie? W tym przypadku już warto się zatrzymać i zapytać, czego tak naprawdę w tej chwili potrzebujesz. Oszczędzanie nie powinno być też synonimem kary i wyrzeczeń, bo żaden restrykcyjny system nie działa długoterminowo – to tak jak w diecie, zbyt radykalna prowadzi do efektu jojo. Równowaga oznacza świadome korzystanie z pieniędzy po obu stronach: i przy wydawaniu, i przy odkładaniu. Czy w Polsce młodzi ludzie są dziś edukowani finansowo wystarczająco dobrze? Jakie błędne przekonania o pieniądzach często wynosimy z domu? Nie są i to jest odpowiedź, którą warto podkreślić mocno i stanowczo. Polska zajmuje 6. miejsce od końca w Europie pod względem faktycznego poziomu wiedzy finansowej (według Eurobarometru z 2023 roku). Co uderzające: 40% Polaków ocenia swoją wiedzę finansową jako „wysoką”, podczas gdy rzeczywiste wyniki przeprowadzonych testów były dużo niższe. Mamy więc duży rozrzut między samooceną a rzeczywistością. Edukacja finansowa w polskich szkołach jest szczątkowa i raczej nie skupia się na praktycznym zarządzaniu własnym portfelem. Ale równie ważne jest to, czego uczymy się w domu i tu jest mnóstwo nieświadomych przekonań, które dosłownie nas kosztują. „Pieniądze to zło”, „bogaci są nieuczciwi”, „oszczędzanie to skąpstwo”, „jakoś to będzie”, ale też przekonanie odwrotne: że małe decyzje finansowe w ogóle nie mają znaczenia i liczy się tylko „ten jeden duży ruch”. Tymczasem prawda jak zwykle leży pośrodku: codzienne nawyki i duże decyzje są ze sobą połączone. Kobiety słyszały przez lata dodatkowy komunikat: „mąż się tym zajmie”, „nie musisz tego rozumieć”, „nie bądź materialistką”. Zmiana zaczyna się od nazwania tych przekonań po imieniu i od świadomej decyzji, że finanse są dla każdej i każdego z nas. Co powinniśmy zmienić w edukacji lub polityce, żeby młodym było łatwiej budować stabilność finansową? Dla mnie te trzy zmiany miałyby realny wpływ: Po pierwsze: obowiązkowy, praktyczny przedmiot z finansów osobistych w szkołach średnich. Nie teoria ekonomii, nie makroekonomia, nie historia pieniądza, ale konkretne, życiowe narzędzia: jak zaplanować budżet, czym różni się kredyt gotówkowy od hipotecznego, co to jest RRSO, jak działa procent składany i dlaczego warto zacząć inwestować w wieku 20 lat, a nie 40. Ale to nie wszystko – równie ważna jest warstwa psychologiczna: świadomość własnych wzorców finansowych, emocji, które stoją za naszymi decyzjami zakupowymi, i przekonań, które wynosimy z domu. Bo wiedza bez samoświadomości to za mało. Można znać wszystkie zasady zarządzania pieniędzmi i wciąż sabotować własne finanse, jeśli nie rozumie się, dlaczego się to robi. To jest dokładnie to, co w HerEDU stawiamy na pierwszym miejscu: lekcja dot. naszych przekonań powinna być odrobiona przed rozpoczęciem pracy z portfelem. Po drugie: powszechny dostęp do wiarygodnych, zweryfikowanych źródeł edukacji finansowej i aktywna promocja korzyści, jakie ona daje. Dziś głównym źródłem wiedzy o finansach dla Polaków są blogi i portale internetowe (wynika to z badania WIB i Fundacji GPW z 2024 roku). To nie jest złe samo w sobie, ale trzeba pamiętać, że Internet jest pełen treści tworzonych przez osoby bez żadnych kompetencji ani licencji, które sprzedają marzenie o szybkim zysku zamiast rzetelnej edukacji. Warto więc uczyć się krytycznego myślenia i mechanizmów, które rządzą rynkiem finansów. Po trzecie: realne, długoterminowe wsparcie dla osób stawiających pierwsze kroki w budowaniu własnej niezależności finansowej. Konkretnie: przejrzyste produkty bankowe bez ukrytych opłat i zawiłych zapisów w umowach, które dziś skutecznie zniechęcają do oszczędzania i inwestowania. Wsparcie, znów to powtórzę, połączone z edukacją towarzyszącą programom takim jak np. 800+, gdzie beneficjenci rzadko kiedy są informowani o możliwościach pomnażania tych środków. Powinna być dostępna dla każdego, kto chce i ma do dyspozycji odpowiednie narzędzia. Naszą rolą – jako edukatorów, ale też jako społeczeństwa – jest te narzędzia dawać. Gdybyś miała wskazać jedną decyzję finansową, która najbardziej wpłynie na bezpieczeństwo finansowe i przyszłość generacyjnej „zetki” – co by to było? Radziłabym zacząć inwestować jak najwcześniej – nawet małe kwoty. Jednak nie w kryptowaluty z TikToka ani w produkty polecane przez grupy w social mediach bez licencji, ale w sprawdzone, zdywersyfikowane instrumenty dostępne w Polsce: ETF-y, obligacje skarbowe, złoto, a przede wszystkim konto IKE lub IKZE, które dają realne ulgi podatkowe i których Polacy wciąż dramatycznie nie wykorzystują. I tu właśnie zamyka się cały krąg: inwestowanie zaczyna się od nawyku odkładania, nawyk odkładania zaczyna się od pierwszej świadomej decyzji, a ta często wyrasta właśnie z uważności wobec codziennych, małych wydatków. Procent składany działa po cichu i długo, ale tylko wtedy, gdy damy mu czas. „zetka”, która odkłada 300 zł miesięcznie od 25. roku życia, przy przeciętnej stopie zwrotu 7% rocznie, w wieku 60 lat ma wielokrotnie więcej niż osoba, która zaczęła odkładać 600 zł dopiero od trzydziestki. W Polsce system emerytalny ZUS nie zapewni „zetkom” godnej starości i to nie pesymizm, ale prognoza demograficzna. Dlatego prywatne oszczędzanie i inwestowanie to dziś nie luksus, a konieczność. A biorąc pod uwagę, że czas jest jedynym zasobem, którego nie da się kupić, to każda mała decyzja podjęta dziś pracuje na naszą korzyść w przyszłości. Magdalena Korol – adwokatka, która od lat wspiera przedsiębiorców i twórców, prezeska Fundacji HerEDU, public speakerka i edukatorka. Dzieli się wiedzą z zakresu prawa i finansów w przystępny sposób. Doskonale rozumie, jak decyzje finansowe splatają się z emocjami i relacjami – i właśnie to połączenie prawniczego warsztatu z psychologią pieniędzy wyróżnia jej podejście. Prywatnie mama Emmy. Poza pracą pasjonuje ją dobry design i włoska kultura. Gra w golfa, lubi czytać i jest wielką fanką Star Wars.
W erze AI coraz częściej czujemy zmęczenie. Zanim „szklany sufit” sztucznej inteligencji pęknie, może warto nauczyć się z nią żyć?
Dlaczego jesteśmy przytłoczeni AI przenikającym niemal do każdego obszaru życia? A może po prostu powinniśmy … polubić się ze sztuczną inteligencją i nauczyć świadomie z niej korzystać?
Otwieram nową konwersację z popularnym narzędziem sztucznej inteligencji. Proszę o opinię na temat książki, która niedawno pojawiła się na rynku. (Oczywiście. Mogę teraz napisać pogłębioną recenzję. Chcesz, żebym to zrobił?). Przytakuję. (Oto recenzja w stylu lifestyle'owym, zawierająca kluczowe wątki). Co dalej? No tak, zapomniałam, że w dzisiejszym internecie wszystko jest „kluczowe”, „emocjonalne” czy „szokujące”. Zamykam przeglądarkę i odpalam Instagram. Co widzę? Wpis o „kluczowych zaletach postu przerywanego”. Cóż, „post” zdecydowanie mi się przyda, ale raczej ten od sztucznej inteligencji – myślę. Jeszcze niedawno sztuczna inteligencja była obietnicą przyszłości. Narzędziem, które miało przyspieszyć pracę, uwolnić kreatywność i uczynić życie łatwiejszym. Chatboty pisały teksty, generatory obrazów tworzyły grafiki, a algorytmy podpowiadały, co czytać, oglądać i kupować. W pewnym momencie AI zaczęła być wszędzie – w pracy, w aplikacjach, w mediach społecznościowych, a nawet w prywatnych rozmowach. Dziś coraz częściej mówi się jednak o zjawisku AI fatigue, czyli zmęczeniu sztuczną inteligencją. To poczucie, że internet zaczyna brzmieć i wyglądać podobnie: generowane masowo teksty, obrazy i wideo zacierają granicę między tym, co stworzył człowiek, a tym, co wygenerował algorytm. Znów zaczynamy czuć potrzebę autentyczności – doświadczeń offline, prawdziwych relacji i … treści tworzonych przez ludzi. Czy to znaczy, że „złota era AI” właśnie dobiega końca? A może to jedynie krok przed tym, jak sztuczna inteligencja zacznie imitować człowieka do tego stopnia, że nie będziemy już w stanie rozpoznać tej granicy? AI fatigue: gdy wszystko w sieci zaczyna wyglądać tak samo W rozmowach o technologii pojawia się dziś pojęcie AI fatigue. Rośnie nie tylko liczba treści, ale też wrażenie ich powtarzalności i … przytłaczające uczucie, że nic w sieci nie jest już prawdziwe. Badanie opisane w Harvard Business Review („When Using AI Leads to ‘Brain Fry’”, 2026) pokazuje, że częste korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji może prowadzić do stanu określanego jako „AI brain fry”. Uczestnicy badania opisywali go jako mentalną mgłę, trudności z koncentracją czy poczucie przeciążenia informacjami. Co ciekawe, problemem nie jest samo używanie AI, ale raczej konieczność ciągłego nadzorowania narzędzi i przełączania się między nimi. – 88% Amerykanów twierdzi, że coraz trudniej jest odróżnić prawdziwe treści od fałszywych, 41% mówi, że jest to „znacznie trudniejsze” niż rok temu. Użytkownicy wykształcili mechanizm obronny i zaczęli ignorować szum informacyjny; są coraz bardziej sceptyczni wobec perfekcyjnych, syntetycznych komunikatów – mówi Anna Ledwoń-Blacha, ekspertka komunikacji i strategii marki. – Badanie Bynder na 2000 respondentach z UK i USA wykazało 52-procentowy spadek zaangażowania, gdy konsumenci podejrzewają, że treść była generowana przez AI. To jest tzw. “AI suspicion penalty” i płaci się ją nawet wtedy, gdy treść jest dobra, tylko wygląda podejrzanie – podsumowuje. I naprawdę trudno się tej „podejrzliwości” dziwić. Masowe generowanie treści ma wpływ nie tylko na doświadczenia użytkownika, ale też na działania podejmowane przez marki. – To katastrofa, którą branża funduje sama sobie. Strzela sobie gola. Mamy dziś zjawisko, które badacze z SSRN nazwali “content homogenization”: treści generowane przez popularne modele językowe są do siebie bardziej podobne niż te tworzone przez ludzi. Parafrazując: wszystko jest kopią kopii. Każda marka sięga po te same narzędzia, podaje te same typy promptów, dostaje te same uśrednione, poprawne, absolutnie niezapamiętywalne wyniki. Efekt? Komunikacja staje się nieodróżnialna (...) Marketerzy ulegają pokusie „więcej i szybciej”, ale produkcja treści bez wyraźnej wartości dosłownie przepala budżety i niszczy zaufanie – tłumaczy Anna Ledwoń-Blacha. Dlaczego „zetki” tracą entuzjazm wobec sztucznej inteligencji? Zmiana w podejściu do sztucznej inteligencji nie omija też generacyjnych „zetek”. Jeszcze niedawno to właśnie pokolenie Z uchodziło za najbardziej entuzjastycznie nastawione do nowych technologii. Dziś ten obraz zaczyna się zmieniać. Jak wynika z badania „AI Barometr – 2. edycja Q1 2026”, opracowanego przez firmę Zymetria, odsetek przedstawicieli pokolenia Z deklarujących pozytywne nastawienie do sztucznej inteligencji spadł w ciągu kilku miesięcy z 64% do 42%. Wg raportu „największy niepokój wobec rozwoju sztucznej inteligencji deklarują dziś osoby w wieku 18–31 lat”. Czego obawiają się młodzi? Manipulacji informacjami, trudności w ocenie wiarygodności treści oraz wpływu technologii na swoją przyszłość zawodową. Co ciekawe, to właśnie osoby rozpoczynające karierę częściej odczuwają niepewność związaną z automatyzacją pracy. Według badania wynika to z faktu, że na początku kariery dominują zadania rutynowe i schematyczne – a więc takie, które najłatwiej mogą zostać przejęte przez algorytmy. – Spadek pozytywnego nastawienia do AI wśród przedstawicieli Gen Z nie musi oznaczać tylko „zmęczenia technologią”. Bardziej prawdopodobne jest, że mamy do czynienia z bardziej dojrzałym i krytycznym podejściem do jej konsekwencji – mówi Barbara Krug, prezeska agencji badawczej Zymetria. – Z jednej strony młodzi ludzie bardzo dobrze rozumieją możliwości sztucznej inteligencji – korzystają z niej na co dzień w nauce, pracy czy tworzeniu treści. Z drugiej strony rośnie świadomość potencjalnych kosztów tej transformacji. W środowisku wysokich oczekiwań, presji osiągnięć czy ciągłego rozwoju AI przestaje być wyłącznie ekscytującą innowacją. Coraz częściej staje się czynnikiem niepewności dotyczącej przyszłości zawodowej i pozycji na rynku pracy – dodaje ekspertka. Powstaje więc paradoks: Relacje i samotność w erze czatbotów Naiwnym byłoby sądzić, że rozwój sztucznej inteligencji zmienia nie tylko sposób pracy czy tworzenia treści. AI ma wpływ na to, jak budujemy relacje. Coraz więcej osób traktuje chatboty jako miejsce, gdzie można się wygadać, zapytać o radę albo po prostu poczuć się wysłuchanym. W sieci funkcjonuje już nawet określenie „AI friendships”, opisujące więzi tworzone z algorytmami. Kłopot polega na tym, że technologia, której zarzuca się brak autentyczności w kulturze i komunikacji, potrafi jednocześnie wytworzyć poczucie bardzo osobistej relacji. Psycholożka i coachka relacji Julitta Dębska zauważa, że popularność takich więzi nie jest przypadkowa. Współczesny świat randkowania, szczególnie dla młodych ludzi, bywa trudny i pełen rozczarowań. – Reprezentanci Generacji Z są przekonani, że żyją w najtrudniejszych dla tworzenia relacji romantycznych czasach. Technologia daje im większy dostęp do potencjalnych partnerów, ale jednocześnie stali się ofiarami paradoksu wyboru – mówi ekspertka. W tym kontekście sztuczna inteligencja zaczyna jawić się jako bezpieczna alternatywa. – AI nas nie odrzuci, nie oceni i będzie skupiona na naszym potencjale – wyjaśnia Julitta Dębska. – Rozmowa z chatbotem może dawać poczucie bycia wysłuchanym, docenionym; jest dostępna o każdej porze dnia i nocy. Sztuczna inteligencja zaczyna pełnić dla części użytkowników rolę emocjonalnego „bezpiecznika” – miejsca, do którego można uciec od niepewności i ryzyka, jakie niosą relacje z innymi ludźmi. Pytanie tylko, czy w dłuższej perspektywie taka ucieczka nie pogłębi jeszcze bardziej epidemii samotności? Coraz więcej osób ma na szczęście tego świadomość i po boomie popularności aplikacji randkowych i społecznościowych, zaczyna szukać znajomości w świecie offline. Offline znowu staje się luksusem W opozycji do tworzenia relacji online, widzimy też popularność aktywności, które jeszcze niedawno wydawały się niszowe: klubów książki, warsztatów kreatywnych, spotkań społecznościowych czy tzw. run clubów. – Po całym dniu pracy przy komputerze naprawdę nie mam już ochoty na kolejne rozmowy w aplikacjach. Spotkanie z ludźmi w realu daje mi poczucie, że coś się naprawdę wydarza – tłumaczy 29-letnia Marta, która od roku należy do warszawskiego klubu książki. To dla niej sposób na odzyskanie poczucia sprawczości: spotkania twarzą w twarz zaczynają mieć zupełnie inną wartość. Podobne doświadczenia opisują też „zetki”. – Mam wrażenie, że wszystko w internecie jest teraz trochę sztuczne – zdjęcia, komentarze, nawet dyskusje. Dlatego zaczęłam chodzić na run club. Tam po prostu biegamy i rozmawiamy – mówi 25-letnia Zosia. Te doświadczenia wzmacniają coś, czego nie potrafi w pełni zastąpić żadna technologia – poczucie wspólnoty. Dyskusje o książkach, udział w warsztatach ceramicznych czy nawet cotygodniowy bieg w parku tworzą relacje oparte na współobecności i spontaniczności. To właśnie te elementy najczęściej zanikają w komunikacji online. Powrót do świata offline widać też w kulturze internetu. W mediach społecznościowych rośnie popularność treści dokumentujących zwyczajne, analogowe doświadczenia: czytanie książki w kawiarni, prowadzenie papierowego dziennika czy spędzanie czasu bez telefonu. – To trochę ironiczne, że wrzucamy do sieci zdjęcia z życia offline – śmieje się 27-letni Paweł, który na co dzień pracuje w IT i musi być cały czas online. – Ale dla mnie to też sposób na przypomnienie sobie, że nie wszystko musi dziać się w aplikacji. Takie gesty stają się wręcz formą symbolicznego oporu wobec „wyścigu AI”. W świecie nadmiaru informacji wygrywa… zaufanie Jak więc odnaleźć się w świecie, w którym treści powstają szybciej niż kiedykolwiek wcześniej? Zdaniem Anny Ledwoń-Blachy, najważniejsza jest dziś umiejętność selekcji informacji. – Przestajemy ufać pierwszemu wynikowi wyszukiwarki i zaczynamy budować własne sieci zaufanych źródeł. Jeśli coś jest naprawdę istotne, sprawdzamy to w kilku miejscach – mówi ekspertka. – Rośnie też znaczenie tzw. kuratorów treści – autorów newsletterów, ekspertów prowadzących własne Substacki czy mikroinfluencerów, którzy specjalizują się w konkretnych tematach. W informacyjnym chaosie znów zaczynamy płacić nie za dostęp do informacji, ale za czyjś osąd i doświadczenie – tłumaczy Ledwoń-Blacha. Coraz częściej szukamy też wiedzy w miejscach opartych na realnych rozmowach i doświadczeniach użytkowników, takich jak fora czy media społecznościowe. – Paradoksalnie, w filtrowaniu nadmiaru treści pomaga czasem… sama sztuczna inteligencja. Coraz więcej świadomych użytkowników wykorzystuje własnych asystentów AI do porządkowania informacji. To trochę absurdalne: AI do filtrowania AI, ale działa – o ile zachowujemy krytyczne myślenie – podkreśla ekspertka. Czy autentyczność i niedoskonałość wrócą do łask? Zmęczenie sztuczną inteligencją prowadzi do jeszcze jednego pytania: czy w świecie technologii zmieni się to, co uznajemy za wartościową kulturę i rozrywkę? Jak zauważa Joshua Rothman w eseju dla The New Yorker, rozwój AI może doprowadzić do sytuacji, w której „ilość kultury produkowanej przez maszyny będzie ogromna”. W takiej rzeczywistości jeszcze ważniejsze staje się pytanie o to, co odróżnia twórczość ludzką od tej wygenerowanej. Możliwe więc, że w najbliższych latach to właśnie „ludzki ślad” – nieidealne kadry, rozwieszone pranie w tle nagrania, niedoskonały tekst – stanie się wartością, której nie da się w pełni zautomatyzować. Co ważne, zdaniem Barbary Krug i badania Zymetrii*, obecność AI w naszym życiu nie jest jednoznacznie negatywna: – Z jednej strony naturalnie bardziej cenimy to, co powstało dzięki pracy człowieka tj. autorską perspektywę, emocje czy kontekst doświadczenia. Z drugiej jednak strony stopniowo akceptujemy obecność sztucznej inteligencji w codziennym obiegu treści. Dobrym przykładem są reklamy generowane przez AI, których pojawia się coraz więcej (...) Ponad połowa Polek i Polaków nie deklaruje ich całkowitego odrzucenia. Czy to zatem oznacza, że powinniśmy stopniowo przyzwyczajać się do obecności AI w naszym życiu, bo i tak od niej nie uciekniemy? – Na dłuższą metę wygra model hybrydowy: AI jako infrastruktura w tle; analiza, optymalizacja, procesy, research; a człowiek i autentyczność na froncie. Ludzka niedoskonałość staje się w tym kontekście towarem luksusowym. – Tylko błagam, nie generujemy błędów i braku jakości specjalnie – mówi. I w pełni się z tym apelem zgadzam. Anna Ledwoń-Blacha – strateżka i projektantka komunikacji marek, badaczka trendów, autorka książek o marketingu, współzałożycielka CRASH Mondays i twórczyni BrandWitch. Specjalizuje się w strategiach marki, komunikacji i customer experience. Szkoleniowiec z ponad 7000 godzin doświadczenia. Pracowała m.in. dla: Pandora, DKMS, Capgemini, InPost, Pracuj.pl, Nordea, mBank, Lufthansa GS oraz instytucji kultury. TEDx speakerka, trenerka IAB Polska, Sprawny Marketing, IMOK, Marketer+ i IT Media. Wdraża AI w marketingu. Barbara Krug –Doktor matematyki ze specjalizacją statystyka matematyczna. Od 13 lat współwłaścicielka Zymetrii. Przez wiele lat zajmowała seniorskie i dyrektorskie stanowiska w agencjach badawczych. Julitta Dębska jest psycholożką, coachką relacji i badaczką specjalizującą się w psychologii miłości. Wspiera osoby przechodzące przez trudne momenty w relacjach romantycznych, takie jak rozstania, zdrady czy kryzysy. Na swoim kanale YouTube dzieli się praktyczną wiedzą i narzędziami, pomagając odbudować zdrowe podejście do miłości. *(CAWI, N=500, próba reprezentatywna, 01/2026) Imiona bohaterów zostały zmienione
Dlaczego w 2026 tęsknimy za 2016? Te 5 lifestyle'owych trendów sprzed dekady wspominamy z nostalgią
Dlaczego nostalgicznie wracamy do życia sprzed dekady? Co stoi za viralem „2026 to nowy 2016” i jakie wydarzenia z tego roku naprawdę warto zapamiętać? Oto 5 trendów, o których w 2016 mówili wszyscy (i to nie bez powodu).
– Dlaczego akurat 2016? – to pytanie zaczęłam zadawać bliskim kilka dni temu, próbując przypomnieć sobie, co ja właściwie robiłam dziesięć lat temu. W archiwach Instagrama i Facebooka znalazłam to, czego jeszcze niedawno wstydziłabym się komukolwiek pokazać: zdjęcia z filtrem psa czy boho wiankiem na głowie to dopiero początek. Kiedy odkryłam jednak, że nostalgiczny powrót do życia sprzed dekady to nie przypadkowe viralowe wyzwanie, ale właściwie mikrozjawisko socjologiczne, postanowiłam sprawdzić, co naprawdę liczyło się w 2016. Wybrałam 5 trendów, za którymi tęsknota jest nawet bardziej niż uzasadniona. W tym artykule: Na czym polega trend „2026 to nowy 2016”? Nowy rozdział Instagrama, czyli początki InstaStories Prime time filtrów i upiększeń w mediach społecznościowych To wtedy pokochałyśmy Taco. Najgłośniejsze albumy 2016 rozpoczął złotą erę „Stranger Things” W 2016 żyliśmy przed epoką „digital fatigue” Na czym polega trend „2026 to nowy 2016”? Trend „2026 to nowy 2016” to, najprościej mówiąc, viralowa nostalgia za światem sprzed dekady – postrzeganym dziś jako prostszy, lżejszy i bardziej „ludzki”. Media społecznościowe od kilku dni zalewają ziarniste zdjęcia z iPhone’a, snapchatowe filtry z psimi uszami, mocno zarysowane brwi, Pokémon Go i osobiste wspomnienia sprzed dziesięciu lat. Według BBC wyszukiwania hasła „2016” na TikToku wzrosły na początku stycznia o 452 procent, a ponad 55 milionów filmów powstało z użyciem filtra inspirowanego tamtą estetyką. Powrót do 2016 roku nie jest jednak tylko formą zabawy: to także reakcja na współczesność. Dla starszych przedstawicieli generacji Z był to moment wchodzenia w dorosłość, dla młodszych za to pierwsze świadome wspomnienia kultury online. Jednocześnie 2016 symbolizuje „nowoczesność w wersji light”: technologie i popkultura już istniały, ale nie były jeszcze przytłoczone algorytmami, AI-owym spamem i wysokimi kosztami życia. Uber, jedzenie na dowóz czy media społecznościowe były bardziej dostępne, mniej skomercjalizowane i prostsze w odbiorze. „2026 to nowy 2016” to też próba powrotu do świata sprzed pandemii, politycznej polaryzacji i cyfrowego przesytu, nawet jeśli ta wizja jest dziś filtrowana przez różowe okulary pamięci. Nowy rozdział Instagrama, czyli początki InstaStories Dziś wiele z nas nie wyobraża sobie dnia bez przeglądania tzw. stories na Instagramie: codzienne dodawanie klatek z życia wziętych nie jest tylko domeną influencerów (choć ci chętnie z tego oczywiście korzystają), ale angażuje też „zwykłych” użytkowników. Co więcej, w ostatnim czasie na popularności zyskuje trend romantyzowania zwyczajności: w odpowiedzi na niego coraz więcej mikrotwórców decyduje się pokazywać urywki ze swojego życia, które – nawet jeśli jest powtarzalne – może być warte docenienia. Mało kto dziś zastanawia się, jakie były początki InstaStories: tę funkcjonalność wdrożono (tak, właśnie!) w sierpniu 2016 roku. Choć początkowo możliwość dodawania „znikających” klatek wydawała się być skopiowana z innej aplikacji, Snapchata, szybko zyskała swoich zwolenników. Jak zmieniały się funkcje InstaStories przez dekadę? Pojawiły się m.in. możliwości dodawania ulubionej muzyki, lokalizacji, tworzenia kolaży i tzw. szablonów, które można dzielić z innymi użytkownikami. W 2016 roku jednak stories dopiero raczkowały: i może dlatego teraz wspominamy lato sprzed dekady jako powiew niepowstrzymanej nowości? Prime time filtrów i upiększeń w mediach społecznościowych Jeśli mówimy: 2016, z pewnością mamy przed oczami zdjęcia z zastosowaniem filtrów, nakładek imitujących zwierzęta czy dekoracyjne elementy w treściach na Instagramie i Snapchacie. Dekadę temu królowało to, co podkręcone, nieco przy tym zniekształcone, ale co najważniejsze: miłe dla oka. To zupełnie inne podejście, niż to, które dominuje w mediach społecznościowych dzisiaj: w 2026 roku używanie filtrów można śmiało określić jako... obciach. Normalizacja niedoskonałości czy zdjęcia no make-up to niemal codzienność w sieci. Dzisiaj jednak z nostalgią wracamy do początków boom'u contentu w mediach społecznościowych: może dlatego, że wtedy upiększanie życia wydawało się czymś nowym? Zmęczenie nim, jak widzimy, przyszło jednak bardzo szybko. To wtedy pokochałyśmy Taco. Najgłośniejsze albumy Kiedy myślę: Warszawa, 2016, to mam przed oczami okładkę płyty Taco Hemingway'a – „Trójkąt Warszawski”. Myślę o barach nad Wisłą, Planie B i piątkowych wieczorach na Krakowskim Przedmieściu. I choć album został wydany w 2014 roku, dopiero dwa lata później zyskał szerszy rozgłos i został nagrodzony jako album dekady czy najlepsza okładka roku. Ale w 2016 roku Taco nie zatrzymywał się, a cała Warszawa słuchała „Umowy o dzieło” i chciała mieć mityczne „sześć zer” na koncie, kilka miesięcy później zachwycając się „Woskiem” i viralowym „Deszczem na betonie”. W nieco innym klimacie zapisały się albumy zagraniczne. Frank Ocean wydał intymne „Blonde”, Rihanna odważnie przedefiniowała swój wizerunek na „ANTI”, Beyoncé stworzyła z „Lemonade” osobisty manifest, Drake z „Views” uchwycił rytm globalnych playlist, a Kanye West po raz kolejny zamienił chaos w artystyczny statement. 2016 obfitował w wydarzenia kulturalne i muzyczne. Być może właśnie dlatego dziś wracamy do 2016 roku z taką czułością: był pełen sprzeczności, ale też stylu, emocji i muzyki, która towarzyszyła nam w codziennym życiu. 2016 rozpoczął złotą erę „Stranger Things” Rok 2016 otworzył także epokę „Stranger Things” – serialu, który z dnia na dzień stał się globalnym fenomenem i jednym z najmocniejszych popkulturowych symboli dekady. Premiera pierwszych odcinków na Netflix w lipcu 2016 uruchomiła lawinę: jeszcze w dniu debiutu platforma zamówiła drugi sezon, a kolejne odsłony tylko umacniały status produkcji braci Dufferów. Nostalgiczna podróż do lat 80., pełna odniesień do kina Spielberga, Stephena Kinga i Johna Carpentera, połączyła przygodę, science fiction i horror w formie, która okazała się idealnie skrojona pod wrażliwość współczesnych widzów. Krytycy niemal natychmiast byli jednomyślni – pierwszy sezon zdobył 97% pozytywnych recenzji na Rotten Tomatoes – a widzowie zakochali się w mrocznym klimacie Indiany, syntezatorowej ścieżce dźwiękowej i bohaterach, którzy błyskawicznie weszli do popkulturowego kanonu: a ta miłość nie minęła do dziś, gdy wyemitowano ostatnie odcinki „Stranger Things”. View oEmbed on the source website W 2016 żyliśmy przed epoką „digital fatigue” Od pewnego czasu coraz głośniej mówi się o zjawisku „digital fatigue”, czyli przebodźcowania światem cyfrowym. Trudno się temu dziwić: dziś smartfony mamy zawsze przy sobie: pełnią funkcję budzika, notatnika, odtwarzacza muzyki, komunikatora, licznika kalorii, koszyka z zakupami... te funkcje można wymieniać naprawdę długo. W 2016 roku nikt nie przewidziałby konsekwencji tak dynamicznie rozwijających się platform społecznościowych i aplikacji (pamiętam, że sama nie miałam jeszcze wtedy Google Maps w telefonie!). Planowanie trasy zwiedzania w tradycyjnym notatniku czy robienie listy zakupów na kartce miało jednak swój niepodważalny urok. Dziś nie tyle nie chcemy żyć analogowo, co coraz częściej jest to po prostu utrudnione. Na szczęście wiele osób głośno mówi o zjawisku cyfrowego zmęczenia, a coraz bardziej modny staje się cyfrowy detoks czy inicjatywy robienia czegoś na żywo (na przykład coffee rave'y czy run cluby): na wartości zyskuje to, co indywidualne i namacalne.
Te wieczorne rytuały i masaże zapewnią Ci spokojny i zdrowy sen. Wyciszają, koją, a przede wszystkim – realnie działają
Sen to dziś jedna z najcenniejszych walut dobrostanu. Wpływa nie tylko na psychikę, ale też na kondycję skóry, poziom energii i zdolność organizmu do regeneracji. Gdy stres i bezsenność zaburzają naturalny rytm odpoczynku, z pomocą przychodzą proste, naturalne rytuały – od masażu, przez aromaterapię, po świadomą higienę snu.
Odpoczynek przestał być dziś czymś oczywistym. Sen coraz częściej nie przychodzi nam naturalnie, a ciało – zamiast się regenerować – trwa w napięciu jeszcze długo po tym, jak gasną światła. Tymczasem sen to jeden z filarów dobrostanu: nie tylko mentalnego, ale też fizycznego i estetycznego. To właśnie nocą organizm się odbudowuje, a skóra intensywnie się regeneruje – produkuje kolagen, naprawia mikrouszkodzenia i odzyskuje równowagę. Niedobór snu szybko odbija się na cerze, napięciu mięśni, odporności i poziomie energii. W czasach nieustannej presji, powiadomień i pośpiechu warto sięgnąć po rozwiązania, które pomagają ciału wrócić do naturalnego rytmu wyciszenia. Masaż, wieczorne rytuały, aromaterapia, kąpiele, higiena snu i cyfrowa dyscyplina – wszystkie te elementy działają jak sygnał dla układu nerwowego: „pora zwolnić”. To świadome, regularne praktyki, które wspierają regenerację, poprawiają jakość snu i realnie wpływają na samopoczucie, wygląd skóry oraz zdolność organizmu do radzenia sobie ze stresem. W tym artykule: Coraz więcej z nas ma problemy ze snem. Dane niepokoją Domowe rytuały na lepszy sen – co naprawdę działa? Masaż jako odpowiedź na stres i bezsenność Aromaterapia i kąpiele z solą – wieczorne wsparcie dla ciała Higiena cyfrowa i higiena snu – klucz do regeneracji mózgu Coraz więcej z nas ma problemy ze snem. Dane niepokoją Problem bezsenności nie jest już niszowy – potwierdzają to dane. Z najnowszego raportu UCE RESEARCH i platformy ePsycholodzy.pl wynika, że z jakości swojego snu zadowolonych jest dziś jedynie 52,7% Polaków, a aż 41,4% deklaruje niezadowolenie. Najczęstszą przyczyną trudności jest gonitwa myśli i problem z zasypianiem, z którym zmaga się 42,9% badanych. Tuż za nią plasuje się wielokrotne wybudzanie w nocy (34,1%) oraz martwienie się o przyszłość (33,1%) – wyraźny sygnał życia w stanie chronicznej niepewności. Co czwarty dorosły Polak wskazuje stres jako bezpośredni powód bezsenności, a podobny odsetek przyznaje się do nadużywania technologii przed snem. Jak podkreślają eksperci, to błędne koło: stres utrudnia sen, a brak snu obniża zdolność radzenia sobie z napięciem, pogarszając funkcjonowanie psychiczne i fizyczne w ciągu dnia. Dlatego właśnie tak ważne jest świadome podejście do problemu i znalezienie rozwiązań, które pomogą w odzyskaniu jakościowego snu: dla zdrowia, urody i samopoczucia. Domowe rytuały na lepszy sen – co naprawdę działa? Regularne wieczorne rytuały pomagają zasnąć szybciej i spać głębiej. Proste czynności, takie jak kąpiel, medytacja, pisanie dziennika czy słuchanie relaksującej muzyki, przygotowują organizm do nocnego odpoczynku. Wprowadzenie takich rytuałów wzmacnia higienę snu i redukuje poziom lęku. U dorosłych zaleca się wykonywanie rytuału przez 30–60 minut przed snem. Kluczem jest regularność i dostosowanie działań do indywidualnych preferencji: w końcu to, co sprawia nam przyjemność, sprzyja regularności i działa najskuteczniej. Masaż jako odpowiedź na stres i bezsenność Stres i bezsenność coraz częściej dotykają ludzi w różnym wieku. Przeładowane grafiki, presja codzienności, nieustanny szum informacyjny i brak prawdziwego odpoczynku sprawiają, że organizm nie radzi sobie z napięciem: a to prosta droga do chronicznego zmęczenia, nerwowości i problemów ze snem. W takim momencie warto sięgnąć po masaż relaksacyjny. To rytuał, który działa na wiele poziomów: mięśniowy, nerwowy, hormonalny i emocjonalny. Ostatecznie jest to najstarsza znana ludzkości forma terapii dotykiem. Kiedy jesteśmy zestresowani, nasze ciało wchodzi w tryb alarmowy – tzw. reakcję „walcz albo uciekaj”. Wzrasta poziom kortyzolu, napięcie mięśni, przyspiesza oddech i tętno. Jeśli ten stan utrzymuje się zbyt długo, organizm nie potrafi się wyciszyć nawet w łóżku. Masaż stymuluje układ przywspółczulny, który odpowiada za regenerację i sen. Już po kilku minutach dotyku poziom kortyzolu spada, a rośnie poziom serotoniny i endorfin. Ciało oddycha spokojniej, a mózg odbiera sygnał: „Jest bezpiecznie, możesz się rozluźnić”. W zależności od preferencji można wybrać różne formy masażu: klasyczny relaksacyjny, aromaterapeutyczny z olejkami uspokajającymi, masaż gorącymi kamieniami, ajurwedyjski lub masaż głowy i karku. Można je wykonywać doraźnie lub regularnie, szczególnie wieczorem, gdy efekt wyciszający przechodzi płynnie w sen. Techniką, którą warto wprowadzić do rutyny jest również automasaż: pomogą w tym różnego rodzaju rollery (np. do delikatnego masażu twarzy) czy kamień gua sha. View Burdaffi on the source website Aromaterapia i kąpiele z solą – wieczorne wsparcie dla ciała Aromaterapia odgrywa znaczącą rolę w przygotowaniu ciała do snu. Zapach lawendy, drzewa sandałowego, rumianku rzymskiego czy ylang-ylang działa uspokajająco i sygnalizuje mózgowi, że nadchodzi czas odpoczynku. Możesz w tym celu używać świec sojowych, dyfuzorów ultradźwiękowych lub kominków ceramicznych: nie tylko odprężają, ale też stwarzają niepowtarzalny klimat. Równie skuteczne są kąpiele z dodatkiem soli Epsom lub soli z Morza Martwego. Te minerały wspierają rozluźnienie mięśni i redukcję napięcia nerwowego. Zaleca się kąpiel z dodatkiem 250–300 g soli oraz kilku kropli olejku eterycznego około 60–90 minut przed snem. View Burdaffi on the source website Higiena cyfrowa i higiena snu – klucz do regeneracji mózgu Eksperci zwracają uwagę, że regularny sen i cyfrowa dyscyplina to fundament zdrowia mózgu. Badania wskazują, że trzymanie się stałej godziny zasypiania wspiera pracę mózgu bardziej niż sam czas trwania snu. Nawet dłuższy odpoczynek nie przynosi takich korzyści, jeśli odbywa się o różnych porach. Nieregularny sen może zaś zwiększać ryzyko depresji i zaburzeń poznawczych. Równie ważne jest ograniczenie korzystania z urządzeń elektronicznych przed snem. Smartfon w pobliżu łóżka wpływa negatywnie na koncentrację, pamięć roboczą i ogólną jakość snu – nawet jeśli jest wyłączony. Niebieskie światło z ekranów hamuje produkcję melatoniny, co utrudnia zasypianie. Dlatego warto zostawić telefon poza sypialnią i zastąpić wieczorne scrollowanie... książką. Czytanie przed snem uspokaja, poprawia funkcje poznawcze i obniża poziom lęku. Dodatkowa korzyść? Bycie offline sprzyja celebracji codzienności i ... podnosi samopoczucie: w końcu nie bez przyczyny trend JOMO zyskuje na popularności.
50 obserwujących zamiast 50 000 followersów? I bardzo dobrze. Tak będziemy korzystać z social mediów w 2026 roku
Posting zero, phubbing, no followers czy AI-ships: te zjawiska (choć nie wszystkie w pozytywny sposób) będą kształtować relacje użytkowników z mediami społecznościowymi w 2026 roku. Już teraz warto być ich świadomym i sprawdzić, czy dotyczą też nas lub naszych bliskich?
Social media to od dłuższego czasu już nie tylko nowa forma rozrywki czy odreagowania, ale integralna część codzienności. Sposób, w jaki korzystamy z platform społecznościowych czy smartfonów ulega jednak nieustannym transformacjom. Wystarczy spojrzeć choćby na niedawną popularność Facebooka, który ustępuje teraz według ekspertów Instagramowi czy TikTokowi. Przemianom ulegają też nawyki użytkowników i użytkowniczek: to, że coraz częściej ukrywamy liczbę polubień pod instagramowym postem, czy zmniejszamy liczbę obserwujących nasze konto, to zjawiska, które nieustannie ewoluują i mają nawet swoje nazwy. Jak te nawyki będą kształtować się w 2026 roku? Oto najważniejsze trendy w cyfrowej rzeczywistości na najbliższe miesiące. W tym artykule: Posting zero No followers: mniej znaczy więcej? Phubbing User fatigue i JOMO AI-ships, czyli nowa forma przyjaźni? Posting zero W nadchodzących miesiącach coraz więcej osób – szczególnie z pokolenia Z – będzie świadomie rezygnować z publikowania treści w mediach społecznościowych. Ten trend, określany jako „posting zero”, polega na byciu online bez potrzeby ciągłego pokazywania siebie: bez zdjęć, statusów i aktualizacji, za to z uważną obserwacją i selektywnym konsumowaniem treści. Pojęcie „posting zero”, spopularyzowane przez Kyle’a Chaykę na łamach „The New Yorker”, opisuje cyfrową ciszę jako formę ulgi. Zmęczenie nadmiarem bodźców, presją autoprezentacji i wszechobecną komercjalizacją sprawia, że milczenie w sieci zaczyna być nowym luksusem. To gest dbania o prywatność, zdrowie psychiczne i własne granice – bardziej lifestyle’owy wybór niż technologiczny bunt. No followers: mniej znaczy więcej? W 2026 roku w social mediach coraz wyraźniej zaznacza się trend „no followers”, który wpisuje się we wszechobecną potrzebę zwolnienia i selektywności. Po latach pogoni za zasięgiem, viralami i perfekcyjną autopromocją, bycie „wszędzie” przestaje być cool. Teraz liczy się intencja: mniejsze grono odbiorców, bardziej osobisty ton i poczucie, że jesteśmy w środku, a nie na widowni. Ukryte liczniki, prywatne profile, newslettery zamiast feedu i rozmowy w miejsce publicznych postów – to nowa estetyka obecności online. Prawdziwym luksusem staje się relacja i poczucie przynależności: i właśnie dlatego brak followersów bywa dziś bardziej pożądany niż ich milion. Phubbing Phubbing to pozornie drobny nawyk, który może jednak znacząco odbić się na relacjach. Chodzi o niemal codzienną dla większości z nas sytuację, w której zamiast osoby siedzącej naprzeciwko wybieramy ekran smartfona – zerkamy na powiadomienia, scrollujemy, „jesteśmy”, ale nie do końca. I, niestety, wiele wskazuje na to, że w 2026 roku niewiele się w kwestii phubbingu zmieni. W relacjach partnerskich i rodzinnych to przyzwyczajenie szybko daje o sobie znać. Już sama obecność telefonu na stole potrafi wywołać poczucie bycia pominiętym, a długofalowo – frustrację, smutek i dystans. Dotyczy to także dzieci, które szczególnie mocno reagują na brak uważności dorosłych; czują się niewidziane i odsunięte na dalszy plan. W szerszym, społecznym kontekście phubbing jest znakiem naszych czasów: życia w ciągłym „online”, które odbiera jakość temu, co dzieje się tu i teraz. Coraz częściej mówi się więc o cyfrowej uważności jako nowym elemencie zdrowego stylu życia – odkładaniu telefonu po to, by naprawdę być z innymi. Bo czasem najbardziej luksusowe, co możemy komuś dać, to (niepodzielna!) uwaga. User fatigue i JOMO Coraz częściej mówi się też o user fatigue – zmęczeniu ciągłą obecnością online, powiadomieniami i presją bycia na bieżąco. W odpowiedzi na to przeciążenie rośnie popularność JOMO, czyli „joy of missing out”. To świadoma radość z bycia offline, z odpuszczania wydarzeń, rozmów i treści, które nic nam nie dają. JOMO nie oznacza ucieczki od świata, ale wybór: docenianie ciszy zamiast scrollowania, realnych spotkań zamiast DM-ów i czasu dla siebie bez poczucia winy. W lifestyle’owym ujęciu JOMO staje się nową formą self-care. Nie chodzi o cyfrowy detoks na pokaz, ale o subtelną zmianę priorytetów: mniej bodźców, więcej uważności; mniej porównań, więcej realnych emocji. Bycie offline przestaje być brakiem, a zaczyna oznaczać ... luksus: pozwala odzyskać energię, kreatywność i poczucie bycia naprawdę „tu i teraz”. AI-ships, czyli nowa forma związków i przyjaźni? Na horyzoncie pojawia się też zjawisko AI-ships – relacji i przyjaźni budowanych z udziałem sztucznej inteligencji. Według prognoz aplikacji randkowej happn w 2026 roku coraz więcej osób będzie traktować chatboty jak emocjonalnych partnerów „bez zobowiązań”: do rozmowy, wsparcia i poczucia bycia wysłuchanym. AI staje się bezpieczną (pozornie?) przestrzenią, w przeciwieństwie do randek, często pełnych niejasnych sygnałów i uczucia wypalenia. Choć dla niektórych sztuczna inteligencja to tylko narzędzie do lepszego zrozumienia siebie i swoich potrzeb, dla innych – granica intymności zaczyna się niebezpiecznie przesuwać. AI-ships wpisują się więc w większą zmianę stylu życia: szukanie bliskości na własnych zasadach, nawet jeśli oznacza to redefinicję tego, czym dziś jest związek i emocjonalna obecność.
Karp i choinka? Nie, dziękuję. Dlaczego coraz częściej „uciekamy” od tradycyjnych świąt i... kiedy może wyjść nam to na dobre?
Jak pokazują dane, świąteczne zwyczaje coraz silniej kojarzą nam się z przymusem, niż radosną celebracją. Częściej też wyjeżdżamy na Boże Narodzenie. Dlaczego coraz więcej Polek i Polaków rezygnuje z tradycyjnego świętowania i czy takie oderwanie się od codzienności może mieć na nas dobroczynny wpływ?
Święta pachnące choinką, korzennymi przyprawami i domowymi wypiekami, wyczekiwanie pierwszej gwiazdki i momentu odpakowania prezentów: te obrazy związane z Bożym Narodzeniem nierozerwalnie pojawiają się w naszych głowach, gdy wracamy do tradycyjnych, rodzinnych wspomnień. Najnowsze dane wskazują jednak na nieco inną tendencję: coraz więcej Polek i Polaków w okresie świąteczno-noworocznym decyduje się na odwrót od tradycji i spędza ten czas poza domem, często w egzotycznych destynacjach. Z czego to wynika i czy celebracja daleko od tego, co znane i tradycyjne może przynieść korzyści? W tym artykule: Dlaczego coraz częściej spędzamy święta poza domem? Oto, co mówią dane Święta, ale bez tradycji: jak zmienia się nasze postrzeganie Bożego Narodzenia Razem, ale inaczej. Czy wyjazdy z bliskimi mogą pomóc umocnić więzi? Dlaczego coraz częściej spędzamy święta poza domem? Oto, co mówią dane Z najnowszych danych, m.in. raportu Wakacje.pl oraz badania IBRiS, wynika, że Polacy coraz chętniej rezygnują z tradycyjnego, rodzinnego świętowania Bożego Narodzenia na rzecz wyjazdów. Według IBRiS, 41% Polaków planuje zimowy wypoczynek w okresie świąteczno-noworocznym, a kolejne 28% rozważa taki scenariusz. Co dziesiąty Polak już spędza święta poza krajem. Przyczyn jest wiele: zmęczenie świąteczną presją, chęć odpoczynku i potrzeba ucieczki od stresu. 40% respondentów przyznaje, że okres świąteczny wywołuje w nich napięcie, a 10% deklaruje, że pogarsza on relacje rodzinne (CBOS). U 10% społeczeństwa może się dodatkowo pojawić sezonowe obniżenie nastroju. Zmienia się także forma świątecznych podróży. Polacy coraz częściej wybierają luksusowe wille z pełnym wyposażeniem, udogodnieniami typu wellness i przestrzenią do pracy zdalnej. Tego typu obiekty oferują nie tylko wypoczynek, ale również możliwość prywatnych celebracji w kameralnym gronie. Święta, ale bez tradycji: jak zmienia się nasze postrzeganie Bożego Narodzenia Dane CBOS pokazują, że religijny wymiar świąt nie jest już tak istotny– jedynie 19% Polaków nadal go podtrzymuje. Coraz mniej osób uczestniczy w pasterce, a tradycje rodzinne – jak np. dzielenie się opłatkiem – przestają być komfortowe dla młodszych pokoleń. Wzrasta natomiast potrzeba odpoczynku. Dla wielu Polaków city break w grudniu, połączony z relaksem, staje się atrakcyjniejszy niż świąteczne obowiązki. Z danych eSky.pl wynika, że liczba rezerwacji na wyjazdy do ciepłych krajów jest ponad dwukrotnie wyższa niż rok wcześniej. Co więcej, tradycje tracą na znaczeniu. Tylko 19% Polaków postrzega Boże Narodzenie jako czas religijny, a udział w pasterce deklaruje jedynie 33%: dla porównania, w 1998 roku było to 80%. Dzielenie się opłatkiem budzi dyskomfort u 20% millenialsów i 33% przedstawicieli pokolenia Z. Razem, ale inaczej. Czy wyjazdy z bliskimi mogą pomóc umocnić więzi? Co ciekawe, coraz więcej rodzin decyduje się spędzać święta poza domem, traktując wspólny wyjazd jako alternatywę dla tradycyjnych spotkań przy jednym stole. Taka zmiana otoczenia sprzyja budowaniu relacji: pozwala oderwać się od codziennych obowiązków, ograniczyć stres związany z organizacją świąt i skupić się na byciu razem. Trend ten dotyczy nie tylko najbliższych rodzin: jak pokazuje badanie Profitroom, liczba wyjazdów w większych grupach jest aż o 15% wyższa niż rok temu. To oznacza, że wiele osób ma potrzebę wspólnego przeżywania świąt w bardziej elastycznej, a jednocześnie nadal integrującej formule.
Tak będziemy randkować w 2026 roku. Koniec z ghostingiem i „mixed signals” – wkraczamy w erę „clear-coding”
Aplikacje randkowe wreszcie przestają być synonimem rozczarowania. Przynajmniej teoretycznie. Czas na szczerość, jasne intencje i… nadzieję.
Przyznajmy szczerze – ostatnie lata w świecie randkowania były... wyczerpujące. Nieskończone swipowanie, dwuznaczne sygnały, situationshipy bez końca i wieczne zgadywanie „a co on/ona miał/a na myśli?”. Ale według najnowszego raportu Tindera „Year in Swipe 2025” nadchodzi zmiana. I to jaka! Co mówi raport Tindera? Melissa Hobley, szefowa marketingu Tindera, mówi wprost: „Wszyscy mamy już wystarczająco dużo na głowie i randkowanie nie powinno przypominać kolejnego deadline'u” Badanie przeprowadzone wśród 4000 osób w wieku 18-25 lat w USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Australii przynosi zaskakująco optymistyczne wnioski. Zetki wchodzą w 2026 rok bardziej otwarci, szczerzy i emocjonalnie dojrzalsi niż kiedykolwiek. A co najważniejsze? 64% z nich twierdzi, że randkowanie desperacko potrzebuje większej szczerości, a 60% domaga się jaśniejszej komunikacji w kwestii intencji. To nie jest już era „cool girl" albo „chill guy", którzy udają obojętność. To era ludzi, którzy wiedzą, czego chcą i nie boją się o tym powiedzieć. Cztery trendy, które zdominują randkowanie w 2026 roku Clear-coding – wreszcie mówimy wprost Najważniejszy trend randkowy 2026 roku? Bez wątpienia clear-coding. Zamiast subtelnych aluzji, ironicznych opisów w bio i zdjęć mówiących „domyśl się” – użytkowniczki i użytkownicy aplikacji stawiają na klarowność. Aż 64% z nich deklaruje, że emocjonalna szczerość to coś, czego najbardziej potrzebują w randkowaniu, a 60% oczekuje wyraźnej komunikacji intencji. Czy to oznacza koniec flirtu i zabawy? Niekoniecznie. Jasne intencje nie wykluczają chemii – wręcz przeciwnie. Kiedy wiesz, jakie zasady obowiązują, łatwiej ci się otworzyć i być sobą. A to właśnie autentyczność 73% użytkowników Tindera uznaje za znak, że ktoś może być „materiałem na związek". Hot take dating – opinie są sexy Posiadanie silnych poglądów to nie jest już problem, to atut. 37% singli twierdzi, że wspólne wartości są kluczowe w randkowaniu. Wprawdzie 41% nie umówiłoby się z kimś o przeciwnych poglądach politycznych, ale aż 46% jest gotowych dać szansę takiej osobie (choć kobiety są tu znacznie bardziej ostrożne niż mężczyźni – tylko 35% kobiet vs 60% mężczyzn). Największe dealbreakery? Kwestie sprawiedliwości rasowej (37%), poglądy na rodzinę (36%) i prawa osób LGBTQ+ (32%). A najgorszy red flag? Bycie niegrzecznym dla obsługi – wskazuje na to aż 54% badanych. Friendfluence – przyjaciele decydują W 2026 roku nowym „match makerem” jest… grupa przyjaciół. 42% singli przyznaje, że decyzje randkowe konsultuje z przyjaciółmi, a 37% planuje chodzić na grupowe lub podwójne randki. Jeśli twój potencjalny partner nie przejdzie weryfikacji w grupowym czacie, nie ma mowy o spotkaniu. Brzmi przesadnie? A może po prostu... racjonalnie. W końcu przyjaciele znają nas lepiej niż algorytm Tindera. Widzą, gdy ktoś robi na nas wrażenie tylko dlatego, że ma dobre zdjęcie. Przypomną, że już trzy razy umawialiśmy się z kimś, kto „nie szuka niczego poważnego, ale może się zobaczymy”. I pomogą nazwać to, co sami czujemy, zanim zdążymy to zignorować. Tinder podchwycił trend i rozwija funkcję Double Date, w której pary znajomych mogą randkować razem – a kobiety częściej „lajkują” profile par niż pojedyncze osoby. Emotional vibe coding – uczucia są w modzie Emocjonalna dostępność przestaje być czymś „przytłaczającym”. 56% randkujących stawia ją wyżej niż samą chemię. Chcemy mówić o tym, co czujemy – nie za pół roku, nie po dziesiątej randce, tylko wtedy, gdy to czujemy. Bez dramatów, ale też bez udawania, że nic nas nie rusza. To prawdziwa rewolucja. Zamiast gier w „kto mniej się zaangażuje", randkowicze w 2026 roku chcą partnerów, którzy potrafią mówić o uczuciach, okazywać empatię i budować relacje oparte na szczerości. Aż 35% szuka „low-key lover" – kogoś spokojnego, emocjonalnie dostępnego i wolnego od niepotrzebnych dramatów. Słowo, które najlepiej opisuje randkowanie w 2026? „Hopeful" – pełen nadziei. I to właśnie ta nadzieja jest największym przełomem. Po latach rozczarowań, ghostingu i wiecznego swipowania, młodzi ludzie wierzą, że można inaczej. 34% singli przyznaje, że związki ich przyjaciół dają im nadzieję na przyszłość własnego życia miłosnego.
Sylwester, ale... na trzeźwo: trend „no-lo” to sposób na zabawę bez noworocznego kaca. Dlaczego przyciąga coraz więcej osób?
Przywitanie Nowego Roku jeszcze niedawno nierozerwalnie kojarzyło się z kieliszkiem szampana w dłoni. Teraz jednak coraz głośniej mówi się o tym, że równie dobrze bawić można się bez procentów. Dlaczego wybieramy życie „no-lo”?
Coraz więcej z nas decyduje się spędzić Sylwestra bez kieliszka w ręce, za to z pełną świadomością, energią i jasną głową następnego dnia. Trend no-lo — czyli styl życia oparty na ograniczeniu alkoholu lub całkowitej z niego rezygnacji — przestał być niszą. Dziś wkracza do głównego nurtu kultury, menu modnych barów i sylwestrowych planów tych, którzy chcą bawić się intensywnie, ale mądrze. Dlaczego rośnie jego popularność? Bo zmienia się nasze podejście do dobrostanu, celebrowania i samej zabawy. Sylwester bez kaca okazuje się nie tylko możliwy, ale wręcz pożądany — a pokolenia Z i millenialsi pokazują, że „najlepsza impreza” wcale nie musi kończyć się bólem głowy. W tym artykule: Jak „zetki” i millenialsi redefiniują noworoczną zabawę „Bez alkoholu jestem… bardziej sobą” – osobiste historie W stronę nowej kultury (nie)picia? Oto, co mówią dane Jak „zetki” i millenialsi redefiniują noworoczną zabawę Pokolenia Z i millenialsi to grupa, która najmocniej przesuwa kulturowe granice. Dla nich impreza nie musi oznaczać utraty kontroli. Wręcz przeciwnie — liczy się energia, kontakt z ludźmi, doświadczenie, które następnego dnia pamiętasz. 29-letnia znajoma mówi mi, że z alkoholu w Sylwestra (i nie tylko) zrezygnowała już kilka lat temu. – Na pierwszej imprezie po lockdownie wypiłam dwa drinki i czułam się fatalnie. Pomyślałam: po co? Od tego czasu wybieram mocktaile. Sylwestry są lepsze — pamiętam rozmowy, tańczę do rana, a 1 stycznia naprawdę zaczynam z nową energią — tłumaczy. Najnowszy raport WEI (Warsaw Enterprise Institut) nie pozostawia wątpliwości: 55% Polaków ogranicza alkohol, 21% nie pije wcale, 64% uważa piwo bezalkoholowe za dobrą alternatywę, 66% twierdzi, że pomaga ono ograniczać picie, aż 89% osób pijących piwo 0% nie ma później ochoty sięgać po alkohol. Co ważne — napoje bezalkoholowe przestają być traktowane jako „substytut”. „Bez alkoholu jestem… bardziej sobą” – osobiste historie Dla wielu osób rezygnacja z procentów w Sylwestra nie wynika z moralizowania, lecz z potrzeby zmiany stylu życia. Znam co najmniej kilka osób, które się na nią zdecydowały: Ola, studentka i tiktokerka, mówi, że to środowisko online ułatwiło jej decyzję: – Na TikToku widzę mnóstwo osób, które 31 grudnia wybierają „clean partying”. To nie jest już coś wstydliwego. Wręcz przeciwnie — to styl życia, który pokazuje, że dbasz o siebie. Marta, PR managerka dodaje: – Kiedyś piłam w Sylwestra, „bo tak wypada”. Dziś widzę, że jeżeli ktoś wybiera wodę czy mocktail, to nikt nie komentuje. A jeśli komentuje, to bardziej ośmiesza siebie niż tę osobę. Normy społeczne naprawdę się zmieniły. Kamila, trenerka personalna zauważa: – Na początku ograniczałam alkohol tylko ze względu na formę fizyczną, ale szybko zauważyłam, że mam więcej cierpliwości, lepiej śpię i łatwiej nawiązuję kontakty. Paradoksalnie — gdy nie piję, jestem bardziej otwarta na ludzi. W stronę nowej kultury (nie)picia? Oto, co mówią dane Jeszcze niedawno niepicie mogło zostać odebrane jako brak integracji. Dziś jest odwrotnie. Według danych WEI 39 proc. Polaków zauważa w swoim otoczeniu rosnącą popularność trendu no-lo, szczególnie wśród młodych kobiet. To one najczęściej jako pierwsze zmieniają rytuały społeczne. Zmienia się także semantyka: dawniej mówiło się „nie piję”, dziś raczej „wybieram no-lo”. Brzmi to bardziej świadomie, nowocześnie, bez napięcia. To znak, że kultura picia dojrzewa. Już nie chodzi o to, by noworoczny toast „musiał” być alkoholowy — chodzi o smak, atmosferę, wspólne doświadczenie. Najczęściej wymieniane zalety no-lo Sylwestra to: brak kaca i utraty dnia 1 stycznia, bardziej świadome rozmowy, większa energia do tańca, poczucie sprawczości i kontroli, lepszy sen, mniej impulsów do sytuacji, których potem żałujemy. Trend no-lo nie jest chwilową modą, tylko konsekwentną zmianą. Łączy troskę o zdrowie fizyczne i psychiczne, odejście od nadmiaru, a także potrzebę autentyczności. Dlatego właśnie przyciąga coraz więcej osób — również tych, które w sylwestrową noc chcą bawić się intensywnie, ale mądrze.