Czy „efekt latte” to finansowa pułapka naszych czasów? Magdalena Korol: „To nie kawa na mieście, a brak świadomości jest wrogiem portfela”
Oszczędzanie nie zaczyna się od rezygnacji z przyjemności, ale od świadomości. Ekspertka tłumaczy, jak odzyskać kontrolę nad pieniędzmi, nie rezygnując z życia, i dlaczego to nie kawa, a brak strategii kosztuje najwięcej.
Gabriela Trojanowska, ELLE.pl.: Czy przysłowiowa „kawa na mieście” to realne zagrożenie dla naszego portfela, a może tylko zbyt często powielany mit dotyczący oszczędzania? Magdalena Korol: To pytanie ma dwie warstwy i obie są dość ważne. Jeśli patrzymy czysto matematycznie – mit: codzienna kawa za 15–20 zł nie jest przyczyną, dla której nie mamy np. wkładu własnego na mieszkanie. Wkład własny w Warszawie to dziś często 100–140 tys. zł, bo banki wymagają standardowo ok. 20% wartości nieruchomości, a ceny transakcyjne nowych mieszkań w stolicy wzrosły w I kwartale 2024 roku o 24% rok do roku według danych NBP. I tutaj żadna oszczędność na kawie tej luki nie zasypie. Z drugiej strony bardzo łatwo powiedzieć, że kawa w ogóle nie ma znaczenia, bo prawda jest taka, że ma, tylko z zupełnie innego powodu. Mówił o tym David Bach, autor książki The Latte Factor, który spopularyzował pojęcie „efektu latte”, czyli mechanizmu, w którym drobne, codzienne wydatki niepostrzeżenie kumulują się w poważne kwoty. Nie chodzi zatem o sam wydatek w postaci kawy. Chodzi o to, że ta kawa jest jednym z wielu małych wydatków, które razem tworzą niewidoczny odpływ pieniędzy: jedzenie zamawiane do domu, kolejne subskrypcje, zakupy robione pod wpływem chwili. Każdy z osobna wydaje się nieistotny, ale zsumowane w skali roku potrafią przekroczyć kilkanaście tysięcy złotych. Dodatkowo, w perspektywie dziesięciu albo i więcej lat, gdyby te pieniądze były regularnie odkładane, mogłyby urosnąć do kwoty, która już realnie zmienia sytuację finansową danej osoby. Czy skupianie się na drobnych wydatkach nie odwraca uwagi od ważniejszych decyzji finansowych? Może odwracać, ale nie musi, jeśli podejdziemy do tego mądrze. Problem pojawia się wtedy, gdy kontrola paragonu w Żabce staje się substytutem trudniejszych rozmów: o negocjowaniu podwyżki, wyborze konta emerytalnego czy zbudowaniu poduszki finansowej. W Polsce kobiety zarabiają średnio ok. 13% mniej niż mężczyźni (według Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń 2024 Sedlak & Sedlak), a na stanowiskach dyrektorskich luka sięga blisko 29%. To są dziesiątki tysięcy złotych w skali kariery, których żadna mikrooszczędność nie wyrówna. Jednocześnie małe wydatki mają wartość jako punkt wyjścia do budowania świadomości finansowej, bo wiele kobiet zaczyna swoją przygodę z finansami właśnie od przyjrzenia się codziennym zakupom i to jest dobry start, o ile się na tym etapie nie kończy. Z perspektywy psychologii pieniędzy: dlaczego tak trudno jest odkładać pieniądze, nawet jeśli wiemy, że powinniśmy? Bo wiedza to za mało i to jest sedno całej psychologii pieniędzy. Wiemy, że powinniśmy ćwiczyć, jeść warzywa i odkładać 10% dochodów – i często nie robimy żadnej z tych rzeczy. Badaczka Brené Brown podkreśla, że trwałe zmiany behawioralne wymagają najpierw zmiany przekonań, a te są głęboko zakorzenione w emocjach i tożsamości, nie w racjonalnych argumentach. Oszczędzanie często aktywuje lęk, bo wymaga skonfrontowania się z tym, ile mamy, a ile „powinnyśmy" mieć. W Polsce przez dekady dominował model, w którym o pieniądzach się nie mówiło – ani w domach, ani w szkole. Wielu z nas dorosło bez żadnego wzorca zarządzania pieniędzmi i dziś działa na zasadzie „wielkiej improwizacji”. Do tego dochodzi efekt dyskontowania hiperbolicznego, co oznacza, że subiektywna wartość nagrody spada gwałtownie w czasie, gdy jest ona odległa, i wolniej, gdy jest blisko, czyli że mózg przecenia to, co może mieć teraz, kosztem odległych korzyści w przyszłości. A „ja z przyszłości" wydaje nam się czymś bardzo odległym i obcym. Dlatego właśnie drobne, regularne nawyki, nawet te symboliczne 50 czy 100 zł miesięcznie mają głębszy sens niż się wydaje: uczą mózg, że jesteśmy osobą, która dba o swoją przyszłość. Nie chodzi o kwotę. Chodzi o codzienną praktykę oszczędzania krok po kroku. Jak emocje wpływają na nasze decyzje finansowe – szczególnie te codzienne – jedzenie na mieście czy spontaniczne zakupy? Bardzo konkretnie i często w sposób, którego nie jesteśmy świadome. Jedzenie na mieście po ciężkim dniu to często nie głód, to regulacja emocjonalna. Daniel Kahneman, noblista i twórca teorii perspektywy, pokazał, że większość decyzji finansowych podejmujemy tzw. Systemem 1 – szybko, impulsywnie, emocjonalnie, a dopiero potem racjonalizujemy je Systemem 2. W Polsce ten mechanizm jest wzmacniany przez agresywny marketing kredytów konsumenckich, BNPL („buy now pay later”) czyli „kup teraz, zapłać później” i łatwość płatności zbliżeniowych, które odcinają nas od fizycznego odczucia wydawania pieniędzy. Nie oceniam tych mechanizmów. Ale właśnie dlatego małe, codzienne decyzje mają znaczenie: każda świadoma chwila przy kasie, każde „czy naprawdę tego teraz potrzebuję?" to trening emocjonalny, który z czasem przekłada się na większe decyzje finansowe. Uważność w małych wydatkach buduje uważność w dużych. Dlatego warto tworzyć warunki, w których dobra decyzja jest łatwiejsza niż zła, np. poprzez automatyzację oszczędności, ale też budowanie codziennego nawyku zatrzymania się, a w konsekwencji powstrzymania się przed wydatkiem. Jak odróżnić zdrowe korzystanie z pieniędzy od kompulsywnego ich wydawania? Kluczowe pytanie to: czy wydaję z wyboru, czy z przymusu? Zdrowe wydawanie jest świadome, tj. wiem, na co, wiem dlaczego i po zakupie nie czuję wstydu ani pustki. Kompulsywne wydawanie ma inny rytm – tu działa: impuls, następnie chwilowa ulga, a potem żal, wstyd lub ukrywanie. I tu właśnie małe wydatki stają się ważnym wskaźnikiem: jeśli codzienne drobne zakupy są niekontrolowane i impulsywne, to bardzo często ten sam wzorzec pojawia się przy większych kwotach. Warto też zwrócić uwagę na to, co w Polsce pełni rolę codziennej małej przyjemności kupowanej odruchowo – rzadko jest to dziś już tylko kawa. Równie często to obiad zamawiany przez aplikację, przekąski z automatu, kolejna platforma streamingowa, z której się korzysta raz w miesiącu, albo zakup „na poprawę humoru" wrzucony do koszyka bez zastanowienia. Każdy z tych nawyków z osobna jest dość niewinny. Razem, niezauważone, potrafią pochłonąć kilkaset złotych miesięcznie. Skala zadłużenia konsumenckiego w Polsce to potwierdza: według danych BIG InfoMonitor i BIK na koniec 2024 roku 2,5 miliona Polaków miało przeterminowane zobowiązania na łączną kwotę 84,7 mld zł. Obserwowanie zatem własnych małych wydatków jest więc nie tylko kwestią budżetu: to odbicie naszych wzorców emocjonalnych. Jeśli zaczynamy oszczędzać z poziomu 0 zł, od czego wg Ciebie warto zacząć? A może istnieje minimalna kwota, od której w ogóle ma sens odkładanie pieniędzy? Od jednej, nawet niewielkiej kwoty, raz w miesiącu, automatycznie i od zrozumienia, że start od zera nie jest powodem do wstydu, tylko punktem wyjścia. Nie ma sensu zaczynać od skomplikowanego budżetu w Excelu, jeśli samo spojrzenie na stan konta wywołuje stres. Pierwsza zasada to zbudowanie poduszki bezpieczeństwa: 3-6 równowartości miesięcznych wydatków odłożonych na osobnym koncie, do którego nie sięgamy na co dzień. Jeśli to brzmi abstrakcyjnie – zacznij od 100–200 zł miesięcznie. Albo nawet od 50 zł. Jest jednak jedna pułapka, w którą wpada wiele osób: rezygnują z jakiegoś wydatku, ale zaoszczędzone pieniądze nie trafiają nigdzie, bo rozpływają się w kolejnych, równie drobnych zakupach. Dlatego kluczowy jest jeden dodatkowy krok: zaoszczędzoną kwotę od razu, tego samego dnia, przelewamy na oddzielne konto. Nie jutro, nie na koniec miesiąca, ale ASAP. Tylko wtedy zamiana nawyku przekłada się na realny kapitał. Każda kwota regularnie odkładana robi dwie rzeczy naraz: buduje oszczędności i buduje tożsamość osoby, która potrafi dbać o swoją przyszłość. To zmiana głębsza niż się wydaje. Jakie trzy nawyki finansowe według Ciebie robią największą różnicę w dłuższej perspektywie? Po pierwsze: automatyzacja, czyli przelew na oszczędności ustawiony na dzień wypłaty, zanim zdążysz pieniądze „zobaczyć" i wydać. To jedna z najbardziej badanych i skutecznych metod – działa, bo eliminuje moment decyzji, który jest najsłabszym ogniwem. Po drugie: regularne „spotkanie" z własnymi finansami – 15-30 minut w miesiącu poświęconych na przegląd konta, wydatków, celów. Bez oceniania, a z ciekawością. W Polsce wiele osób latami nie zagląda na swoje zestawienia bankowe z lęku przed tym, co tam znajdą, a tymczasem ta wiedza, nawet jeśli jest niewygodna, to podstawa każdej dobrej decyzji. I właśnie tu codzienne małe wydatki wracają jako ważny element: regularne śledzenie tego, na co „idą” pieniądze ujawnia wzorce, których na co dzień nie widać. Często okazuje się, że nie kawa jest problemem, ale pięć subskrypcji, z których korzystamy sporadycznie, jedzenie na wynos trzy razy w tygodniu i zakupy robione pod wpływem chwili razem tworzą kwotę, która odkładana przez dekadę mogłaby urosnąć do znaczącego kapitału. Po trzecie: inwestowanie w wiedzę finansową – rozumienie podstawowych instrumentów dostępnych w Polsce: kont oszczędnościowych, obligacji skarbowych, ETF-ów, IKE i IKZE. Dziś z IKE korzysta zaledwie 5% Polaków, a ponad 90% nie inwestuje w żadne instrumenty rynkowe (według badania WIB i Fundacji GPW z 2024 roku). Każdy z tych nawyków z osobna jest prosty, a razem tworzą system, w którym małe decyzje i duże decyzje wzajemnie się wspierają. Jak zatem znaleźć równowagę między oszczędzaniem a normalnym życiem i przyjemnościami? Budżet 50/30/20 to dobry punkt wyjścia: 50% na potrzeby stałe, 30% na przyjemności i styl życia, 20% na oszczędności i spłatę zobowiązań. W polskich realiach, szczególnie w dużych miastach z wysokimi czynszami, te proporcje nie zawsze są możliwe do utrzymania od razu i to jest w porządku. Ważniejsze niż idealne proporcje jest pytanie: czy Twoje wydatki odzwierciedlają Twoje wartości? Jeśli kolacja z przyjaciółkami ładuje Cię energią i jest dla Ciebie ważna, to jest dobre wydawanie pieniędzy. Jeśli kupujesz kolejną parę butów, bo „były na wyprzedaży" i leżą w szafie, to nie jest przyjemność: to iluzja przyjemności. Tu znów wracamy do małych wydatków: nie chodzi o to, żeby ich zakazać, ale żeby były świadome. Kawa z przyjaciółką, która daje Ci energię na cały tydzień – jak najbardziej. Kolejna kawa w tygodniu kupiona z nudów przy kasie? W tym przypadku już warto się zatrzymać i zapytać, czego tak naprawdę w tej chwili potrzebujesz. Oszczędzanie nie powinno być też synonimem kary i wyrzeczeń, bo żaden restrykcyjny system nie działa długoterminowo – to tak jak w diecie, zbyt radykalna prowadzi do efektu jojo. Równowaga oznacza świadome korzystanie z pieniędzy po obu stronach: i przy wydawaniu, i przy odkładaniu. Czy w Polsce młodzi ludzie są dziś edukowani finansowo wystarczająco dobrze? Jakie błędne przekonania o pieniądzach często wynosimy z domu? Nie są i to jest odpowiedź, którą warto podkreślić mocno i stanowczo. Polska zajmuje 6. miejsce od końca w Europie pod względem faktycznego poziomu wiedzy finansowej (według Eurobarometru z 2023 roku). Co uderzające: 40% Polaków ocenia swoją wiedzę finansową jako „wysoką”, podczas gdy rzeczywiste wyniki przeprowadzonych testów były dużo niższe. Mamy więc duży rozrzut między samooceną a rzeczywistością. Edukacja finansowa w polskich szkołach jest szczątkowa i raczej nie skupia się na praktycznym zarządzaniu własnym portfelem. Ale równie ważne jest to, czego uczymy się w domu i tu jest mnóstwo nieświadomych przekonań, które dosłownie nas kosztują. „Pieniądze to zło”, „bogaci są nieuczciwi”, „oszczędzanie to skąpstwo”, „jakoś to będzie”, ale też przekonanie odwrotne: że małe decyzje finansowe w ogóle nie mają znaczenia i liczy się tylko „ten jeden duży ruch”. Tymczasem prawda jak zwykle leży pośrodku: codzienne nawyki i duże decyzje są ze sobą połączone. Kobiety słyszały przez lata dodatkowy komunikat: „mąż się tym zajmie”, „nie musisz tego rozumieć”, „nie bądź materialistką”. Zmiana zaczyna się od nazwania tych przekonań po imieniu i od świadomej decyzji, że finanse są dla każdej i każdego z nas. Co powinniśmy zmienić w edukacji lub polityce, żeby młodym było łatwiej budować stabilność finansową? Dla mnie te trzy zmiany miałyby realny wpływ: Po pierwsze: obowiązkowy, praktyczny przedmiot z finansów osobistych w szkołach średnich. Nie teoria ekonomii, nie makroekonomia, nie historia pieniądza, ale konkretne, życiowe narzędzia: jak zaplanować budżet, czym różni się kredyt gotówkowy od hipotecznego, co to jest RRSO, jak działa procent składany i dlaczego warto zacząć inwestować w wieku 20 lat, a nie 40. Ale to nie wszystko – równie ważna jest warstwa psychologiczna: świadomość własnych wzorców finansowych, emocji, które stoją za naszymi decyzjami zakupowymi, i przekonań, które wynosimy z domu. Bo wiedza bez samoświadomości to za mało. Można znać wszystkie zasady zarządzania pieniędzmi i wciąż sabotować własne finanse, jeśli nie rozumie się, dlaczego się to robi. To jest dokładnie to, co w HerEDU stawiamy na pierwszym miejscu: lekcja dot. naszych przekonań powinna być odrobiona przed rozpoczęciem pracy z portfelem. Po drugie: powszechny dostęp do wiarygodnych, zweryfikowanych źródeł edukacji finansowej i aktywna promocja korzyści, jakie ona daje. Dziś głównym źródłem wiedzy o finansach dla Polaków są blogi i portale internetowe (wynika to z badania WIB i Fundacji GPW z 2024 roku). To nie jest złe samo w sobie, ale trzeba pamiętać, że Internet jest pełen treści tworzonych przez osoby bez żadnych kompetencji ani licencji, które sprzedają marzenie o szybkim zysku zamiast rzetelnej edukacji. Warto więc uczyć się krytycznego myślenia i mechanizmów, które rządzą rynkiem finansów. Po trzecie: realne, długoterminowe wsparcie dla osób stawiających pierwsze kroki w budowaniu własnej niezależności finansowej. Konkretnie: przejrzyste produkty bankowe bez ukrytych opłat i zawiłych zapisów w umowach, które dziś skutecznie zniechęcają do oszczędzania i inwestowania. Wsparcie, znów to powtórzę, połączone z edukacją towarzyszącą programom takim jak np. 800+, gdzie beneficjenci rzadko kiedy są informowani o możliwościach pomnażania tych środków. Powinna być dostępna dla każdego, kto chce i ma do dyspozycji odpowiednie narzędzia. Naszą rolą – jako edukatorów, ale też jako społeczeństwa – jest te narzędzia dawać. Gdybyś miała wskazać jedną decyzję finansową, która najbardziej wpłynie na bezpieczeństwo finansowe i przyszłość generacyjnej „zetki” – co by to było? Radziłabym zacząć inwestować jak najwcześniej – nawet małe kwoty. Jednak nie w kryptowaluty z TikToka ani w produkty polecane przez grupy w social mediach bez licencji, ale w sprawdzone, zdywersyfikowane instrumenty dostępne w Polsce: ETF-y, obligacje skarbowe, złoto, a przede wszystkim konto IKE lub IKZE, które dają realne ulgi podatkowe i których Polacy wciąż dramatycznie nie wykorzystują. I tu właśnie zamyka się cały krąg: inwestowanie zaczyna się od nawyku odkładania, nawyk odkładania zaczyna się od pierwszej świadomej decyzji, a ta często wyrasta właśnie z uważności wobec codziennych, małych wydatków. Procent składany działa po cichu i długo, ale tylko wtedy, gdy damy mu czas. „zetka”, która odkłada 300 zł miesięcznie od 25. roku życia, przy przeciętnej stopie zwrotu 7% rocznie, w wieku 60 lat ma wielokrotnie więcej niż osoba, która zaczęła odkładać 600 zł dopiero od trzydziestki. W Polsce system emerytalny ZUS nie zapewni „zetkom” godnej starości i to nie pesymizm, ale prognoza demograficzna. Dlatego prywatne oszczędzanie i inwestowanie to dziś nie luksus, a konieczność. A biorąc pod uwagę, że czas jest jedynym zasobem, którego nie da się kupić, to każda mała decyzja podjęta dziś pracuje na naszą korzyść w przyszłości. Magdalena Korol – adwokatka, która od lat wspiera przedsiębiorców i twórców, prezeska Fundacji HerEDU, public speakerka i edukatorka. Dzieli się wiedzą z zakresu prawa i finansów w przystępny sposób. Doskonale rozumie, jak decyzje finansowe splatają się z emocjami i relacjami – i właśnie to połączenie prawniczego warsztatu z psychologią pieniędzy wyróżnia jej podejście. Prywatnie mama Emmy. Poza pracą pasjonuje ją dobry design i włoska kultura. Gra w golfa, lubi czytać i jest wielką fanką Star Wars.
W erze AI coraz częściej czujemy zmęczenie. Zanim „szklany sufit” sztucznej inteligencji pęknie, może warto nauczyć się z nią żyć?
Dlaczego jesteśmy przytłoczeni AI przenikającym niemal do każdego obszaru życia? A może po prostu powinniśmy … polubić się ze sztuczną inteligencją i nauczyć świadomie z niej korzystać?
Otwieram nową konwersację z popularnym narzędziem sztucznej inteligencji. Proszę o opinię na temat książki, która niedawno pojawiła się na rynku. (Oczywiście. Mogę teraz napisać pogłębioną recenzję. Chcesz, żebym to zrobił?). Przytakuję. (Oto recenzja w stylu lifestyle'owym, zawierająca kluczowe wątki). Co dalej? No tak, zapomniałam, że w dzisiejszym internecie wszystko jest „kluczowe”, „emocjonalne” czy „szokujące”. Zamykam przeglądarkę i odpalam Instagram. Co widzę? Wpis o „kluczowych zaletach postu przerywanego”. Cóż, „post” zdecydowanie mi się przyda, ale raczej ten od sztucznej inteligencji – myślę. Jeszcze niedawno sztuczna inteligencja była obietnicą przyszłości. Narzędziem, które miało przyspieszyć pracę, uwolnić kreatywność i uczynić życie łatwiejszym. Chatboty pisały teksty, generatory obrazów tworzyły grafiki, a algorytmy podpowiadały, co czytać, oglądać i kupować. W pewnym momencie AI zaczęła być wszędzie – w pracy, w aplikacjach, w mediach społecznościowych, a nawet w prywatnych rozmowach. Dziś coraz częściej mówi się jednak o zjawisku AI fatigue, czyli zmęczeniu sztuczną inteligencją. To poczucie, że internet zaczyna brzmieć i wyglądać podobnie: generowane masowo teksty, obrazy i wideo zacierają granicę między tym, co stworzył człowiek, a tym, co wygenerował algorytm. Znów zaczynamy czuć potrzebę autentyczności – doświadczeń offline, prawdziwych relacji i … treści tworzonych przez ludzi. Czy to znaczy, że „złota era AI” właśnie dobiega końca? A może to jedynie krok przed tym, jak sztuczna inteligencja zacznie imitować człowieka do tego stopnia, że nie będziemy już w stanie rozpoznać tej granicy? AI fatigue: gdy wszystko w sieci zaczyna wyglądać tak samo W rozmowach o technologii pojawia się dziś pojęcie AI fatigue. Rośnie nie tylko liczba treści, ale też wrażenie ich powtarzalności i … przytłaczające uczucie, że nic w sieci nie jest już prawdziwe. Badanie opisane w Harvard Business Review („When Using AI Leads to ‘Brain Fry’”, 2026) pokazuje, że częste korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji może prowadzić do stanu określanego jako „AI brain fry”. Uczestnicy badania opisywali go jako mentalną mgłę, trudności z koncentracją czy poczucie przeciążenia informacjami. Co ciekawe, problemem nie jest samo używanie AI, ale raczej konieczność ciągłego nadzorowania narzędzi i przełączania się między nimi. – 88% Amerykanów twierdzi, że coraz trudniej jest odróżnić prawdziwe treści od fałszywych, 41% mówi, że jest to „znacznie trudniejsze” niż rok temu. Użytkownicy wykształcili mechanizm obronny i zaczęli ignorować szum informacyjny; są coraz bardziej sceptyczni wobec perfekcyjnych, syntetycznych komunikatów – mówi Anna Ledwoń-Blacha, ekspertka komunikacji i strategii marki. – Badanie Bynder na 2000 respondentach z UK i USA wykazało 52-procentowy spadek zaangażowania, gdy konsumenci podejrzewają, że treść była generowana przez AI. To jest tzw. “AI suspicion penalty” i płaci się ją nawet wtedy, gdy treść jest dobra, tylko wygląda podejrzanie – podsumowuje. I naprawdę trudno się tej „podejrzliwości” dziwić. Masowe generowanie treści ma wpływ nie tylko na doświadczenia użytkownika, ale też na działania podejmowane przez marki. – To katastrofa, którą branża funduje sama sobie. Strzela sobie gola. Mamy dziś zjawisko, które badacze z SSRN nazwali “content homogenization”: treści generowane przez popularne modele językowe są do siebie bardziej podobne niż te tworzone przez ludzi. Parafrazując: wszystko jest kopią kopii. Każda marka sięga po te same narzędzia, podaje te same typy promptów, dostaje te same uśrednione, poprawne, absolutnie niezapamiętywalne wyniki. Efekt? Komunikacja staje się nieodróżnialna (...) Marketerzy ulegają pokusie „więcej i szybciej”, ale produkcja treści bez wyraźnej wartości dosłownie przepala budżety i niszczy zaufanie – tłumaczy Anna Ledwoń-Blacha. Dlaczego „zetki” tracą entuzjazm wobec sztucznej inteligencji? Zmiana w podejściu do sztucznej inteligencji nie omija też generacyjnych „zetek”. Jeszcze niedawno to właśnie pokolenie Z uchodziło za najbardziej entuzjastycznie nastawione do nowych technologii. Dziś ten obraz zaczyna się zmieniać. Jak wynika z badania „AI Barometr – 2. edycja Q1 2026”, opracowanego przez firmę Zymetria, odsetek przedstawicieli pokolenia Z deklarujących pozytywne nastawienie do sztucznej inteligencji spadł w ciągu kilku miesięcy z 64% do 42%. Wg raportu „największy niepokój wobec rozwoju sztucznej inteligencji deklarują dziś osoby w wieku 18–31 lat”. Czego obawiają się młodzi? Manipulacji informacjami, trudności w ocenie wiarygodności treści oraz wpływu technologii na swoją przyszłość zawodową. Co ciekawe, to właśnie osoby rozpoczynające karierę częściej odczuwają niepewność związaną z automatyzacją pracy. Według badania wynika to z faktu, że na początku kariery dominują zadania rutynowe i schematyczne – a więc takie, które najłatwiej mogą zostać przejęte przez algorytmy. – Spadek pozytywnego nastawienia do AI wśród przedstawicieli Gen Z nie musi oznaczać tylko „zmęczenia technologią”. Bardziej prawdopodobne jest, że mamy do czynienia z bardziej dojrzałym i krytycznym podejściem do jej konsekwencji – mówi Barbara Krug, prezeska agencji badawczej Zymetria. – Z jednej strony młodzi ludzie bardzo dobrze rozumieją możliwości sztucznej inteligencji – korzystają z niej na co dzień w nauce, pracy czy tworzeniu treści. Z drugiej strony rośnie świadomość potencjalnych kosztów tej transformacji. W środowisku wysokich oczekiwań, presji osiągnięć czy ciągłego rozwoju AI przestaje być wyłącznie ekscytującą innowacją. Coraz częściej staje się czynnikiem niepewności dotyczącej przyszłości zawodowej i pozycji na rynku pracy – dodaje ekspertka. Powstaje więc paradoks: Relacje i samotność w erze czatbotów Naiwnym byłoby sądzić, że rozwój sztucznej inteligencji zmienia nie tylko sposób pracy czy tworzenia treści. AI ma wpływ na to, jak budujemy relacje. Coraz więcej osób traktuje chatboty jako miejsce, gdzie można się wygadać, zapytać o radę albo po prostu poczuć się wysłuchanym. W sieci funkcjonuje już nawet określenie „AI friendships”, opisujące więzi tworzone z algorytmami. Kłopot polega na tym, że technologia, której zarzuca się brak autentyczności w kulturze i komunikacji, potrafi jednocześnie wytworzyć poczucie bardzo osobistej relacji. Psycholożka i coachka relacji Julitta Dębska zauważa, że popularność takich więzi nie jest przypadkowa. Współczesny świat randkowania, szczególnie dla młodych ludzi, bywa trudny i pełen rozczarowań. – Reprezentanci Generacji Z są przekonani, że żyją w najtrudniejszych dla tworzenia relacji romantycznych czasach. Technologia daje im większy dostęp do potencjalnych partnerów, ale jednocześnie stali się ofiarami paradoksu wyboru – mówi ekspertka. W tym kontekście sztuczna inteligencja zaczyna jawić się jako bezpieczna alternatywa. – AI nas nie odrzuci, nie oceni i będzie skupiona na naszym potencjale – wyjaśnia Julitta Dębska. – Rozmowa z chatbotem może dawać poczucie bycia wysłuchanym, docenionym; jest dostępna o każdej porze dnia i nocy. Sztuczna inteligencja zaczyna pełnić dla części użytkowników rolę emocjonalnego „bezpiecznika” – miejsca, do którego można uciec od niepewności i ryzyka, jakie niosą relacje z innymi ludźmi. Pytanie tylko, czy w dłuższej perspektywie taka ucieczka nie pogłębi jeszcze bardziej epidemii samotności? Coraz więcej osób ma na szczęście tego świadomość i po boomie popularności aplikacji randkowych i społecznościowych, zaczyna szukać znajomości w świecie offline. Offline znowu staje się luksusem W opozycji do tworzenia relacji online, widzimy też popularność aktywności, które jeszcze niedawno wydawały się niszowe: klubów książki, warsztatów kreatywnych, spotkań społecznościowych czy tzw. run clubów. – Po całym dniu pracy przy komputerze naprawdę nie mam już ochoty na kolejne rozmowy w aplikacjach. Spotkanie z ludźmi w realu daje mi poczucie, że coś się naprawdę wydarza – tłumaczy 29-letnia Marta, która od roku należy do warszawskiego klubu książki. To dla niej sposób na odzyskanie poczucia sprawczości: spotkania twarzą w twarz zaczynają mieć zupełnie inną wartość. Podobne doświadczenia opisują też „zetki”. – Mam wrażenie, że wszystko w internecie jest teraz trochę sztuczne – zdjęcia, komentarze, nawet dyskusje. Dlatego zaczęłam chodzić na run club. Tam po prostu biegamy i rozmawiamy – mówi 25-letnia Zosia. Te doświadczenia wzmacniają coś, czego nie potrafi w pełni zastąpić żadna technologia – poczucie wspólnoty. Dyskusje o książkach, udział w warsztatach ceramicznych czy nawet cotygodniowy bieg w parku tworzą relacje oparte na współobecności i spontaniczności. To właśnie te elementy najczęściej zanikają w komunikacji online. Powrót do świata offline widać też w kulturze internetu. W mediach społecznościowych rośnie popularność treści dokumentujących zwyczajne, analogowe doświadczenia: czytanie książki w kawiarni, prowadzenie papierowego dziennika czy spędzanie czasu bez telefonu. – To trochę ironiczne, że wrzucamy do sieci zdjęcia z życia offline – śmieje się 27-letni Paweł, który na co dzień pracuje w IT i musi być cały czas online. – Ale dla mnie to też sposób na przypomnienie sobie, że nie wszystko musi dziać się w aplikacji. Takie gesty stają się wręcz formą symbolicznego oporu wobec „wyścigu AI”. W świecie nadmiaru informacji wygrywa… zaufanie Jak więc odnaleźć się w świecie, w którym treści powstają szybciej niż kiedykolwiek wcześniej? Zdaniem Anny Ledwoń-Blachy, najważniejsza jest dziś umiejętność selekcji informacji. – Przestajemy ufać pierwszemu wynikowi wyszukiwarki i zaczynamy budować własne sieci zaufanych źródeł. Jeśli coś jest naprawdę istotne, sprawdzamy to w kilku miejscach – mówi ekspertka. – Rośnie też znaczenie tzw. kuratorów treści – autorów newsletterów, ekspertów prowadzących własne Substacki czy mikroinfluencerów, którzy specjalizują się w konkretnych tematach. W informacyjnym chaosie znów zaczynamy płacić nie za dostęp do informacji, ale za czyjś osąd i doświadczenie – tłumaczy Ledwoń-Blacha. Coraz częściej szukamy też wiedzy w miejscach opartych na realnych rozmowach i doświadczeniach użytkowników, takich jak fora czy media społecznościowe. – Paradoksalnie, w filtrowaniu nadmiaru treści pomaga czasem… sama sztuczna inteligencja. Coraz więcej świadomych użytkowników wykorzystuje własnych asystentów AI do porządkowania informacji. To trochę absurdalne: AI do filtrowania AI, ale działa – o ile zachowujemy krytyczne myślenie – podkreśla ekspertka. Czy autentyczność i niedoskonałość wrócą do łask? Zmęczenie sztuczną inteligencją prowadzi do jeszcze jednego pytania: czy w świecie technologii zmieni się to, co uznajemy za wartościową kulturę i rozrywkę? Jak zauważa Joshua Rothman w eseju dla The New Yorker, rozwój AI może doprowadzić do sytuacji, w której „ilość kultury produkowanej przez maszyny będzie ogromna”. W takiej rzeczywistości jeszcze ważniejsze staje się pytanie o to, co odróżnia twórczość ludzką od tej wygenerowanej. Możliwe więc, że w najbliższych latach to właśnie „ludzki ślad” – nieidealne kadry, rozwieszone pranie w tle nagrania, niedoskonały tekst – stanie się wartością, której nie da się w pełni zautomatyzować. Co ważne, zdaniem Barbary Krug i badania Zymetrii*, obecność AI w naszym życiu nie jest jednoznacznie negatywna: – Z jednej strony naturalnie bardziej cenimy to, co powstało dzięki pracy człowieka tj. autorską perspektywę, emocje czy kontekst doświadczenia. Z drugiej jednak strony stopniowo akceptujemy obecność sztucznej inteligencji w codziennym obiegu treści. Dobrym przykładem są reklamy generowane przez AI, których pojawia się coraz więcej (...) Ponad połowa Polek i Polaków nie deklaruje ich całkowitego odrzucenia. Czy to zatem oznacza, że powinniśmy stopniowo przyzwyczajać się do obecności AI w naszym życiu, bo i tak od niej nie uciekniemy? – Na dłuższą metę wygra model hybrydowy: AI jako infrastruktura w tle; analiza, optymalizacja, procesy, research; a człowiek i autentyczność na froncie. Ludzka niedoskonałość staje się w tym kontekście towarem luksusowym. – Tylko błagam, nie generujemy błędów i braku jakości specjalnie – mówi. I w pełni się z tym apelem zgadzam. Anna Ledwoń-Blacha – strateżka i projektantka komunikacji marek, badaczka trendów, autorka książek o marketingu, współzałożycielka CRASH Mondays i twórczyni BrandWitch. Specjalizuje się w strategiach marki, komunikacji i customer experience. Szkoleniowiec z ponad 7000 godzin doświadczenia. Pracowała m.in. dla: Pandora, DKMS, Capgemini, InPost, Pracuj.pl, Nordea, mBank, Lufthansa GS oraz instytucji kultury. TEDx speakerka, trenerka IAB Polska, Sprawny Marketing, IMOK, Marketer+ i IT Media. Wdraża AI w marketingu. Barbara Krug –Doktor matematyki ze specjalizacją statystyka matematyczna. Od 13 lat współwłaścicielka Zymetrii. Przez wiele lat zajmowała seniorskie i dyrektorskie stanowiska w agencjach badawczych. Julitta Dębska jest psycholożką, coachką relacji i badaczką specjalizującą się w psychologii miłości. Wspiera osoby przechodzące przez trudne momenty w relacjach romantycznych, takie jak rozstania, zdrady czy kryzysy. Na swoim kanale YouTube dzieli się praktyczną wiedzą i narzędziami, pomagając odbudować zdrowe podejście do miłości. *(CAWI, N=500, próba reprezentatywna, 01/2026) Imiona bohaterów zostały zmienione
Czy samorozwój może być toksyczny? Psycholożka Kama Wojtkiewicz o pułapkach terapii i „well-being shame” [WYWIAD]
Samorozwój stał się stylem życia. Ale czy nie wpadliśmy w pułapkę ciągłego poprawiania siebie? Psycholożkę pytamy o kult terapii, presję bycia „w procesie” i zmęczenie byciem lepszą wersją siebie.
Jeszcze niedawno terapia była tematem tabu. Dziś dla wielu jest nieodłącznym elementem życia. W wielkomiejskiej rzeczywistości trudno znaleźć kogoś, kto nie był „w procesie”, nie ma swojej diagnozy albo nie pracuje nad sobą przy użyciu kolejnych narzędzi: terapii, coachingu, warsztatów, kursów, praktyk uważności. Język psychologii przeniknął do codziennych rozmów, a samorozwój – do kalendarzy i budżetów. Z jednej strony to ogromna zmiana na lepsze. Coraz swobodniej mówimy o zdrowiu psychicznym, szukamy wsparcia, uczymy się rozumieć siebie. Z drugiej jednak – w tej samej przestrzeni pojawiła się kultura, którą coraz częściej określa się mianem „toksycznego wellness”. To kultura, która pod hasłami troski o siebie sprzedaje nieustanne ulepszanie. W której odpoczynek ma być efektywny, relacje świadome, ciało zoptymalizowane, a emocje przepracowane. W której „praca nad sobą” nie ma punktu końcowego, a poczucie „well-being shame” staje się stałym towarzyszem. Czy w tym świetle przekonanie, że nie tylko można – ale i trzeba – być lepszą wersją siebie zawsze jest słuszne? Zapytałam o to Kamę Wojtkiewicz – psycholożkę, dziennikarkę, autorkę podcastu „Sznurowadła myśli” oraz książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Gabriela Trojanowska: Kult pracy nad sobą i samorozwoju wydaje się czymś dobrym. Ale czy w tym kontekście możemy mówić dzisiaj o przymusie, obsesji, może nawet wyścigu rozwojowym? Kama Wojtkiewicz: Do mojego gabinetu psychologicznego często trafiają osoby, które mają za sobą odbyte pogłębione procesy terapeutyczne i rozwojowe. Przychodzą z całym zestawem narzędzi, technik i wiedzy o sobie – i mimo to mówią: „Nadal czuję się niewystarczająca/niewystarczający. Inni są gdzieś dalej niż ja”. I choć to tylko próbka gabinetowa, niereprezentatywna dla całego społeczeństwa, ten motyw poczucia wadliwości powraca. Zaczęło mnie to zastanawiać – jak to jest, że praca nad sobą nie zawsze jednoznacznie prowadzi do momentu, w którym ludzie czują się ze sobą dobrze, a często przeradza się w obsesję samodoskonalenia, które właściwie nie ma końca? A co z... życiem? Zaczęłam myśleć o tym szerzej – co dzieje się na poziomie społeczno-kulturowym i psychologicznym, co sprawia, że wpadamy w ten wir samorozwoju? Dlaczego w wielkomiejskiej bańce niemal każdy chodzi na terapię czy ma wybraną, nierzadko przez samego/samą siebie, diagnozę? Czy sklejanie swojej tożsamości z nieustannym byciem w procesie – terapeutycznym, rozwojowym, duchowym – rzeczywiście jest odpowiedzią na nasze bolączki? Wierzę, że pewne troski codzienności są naturalną częścią życia. Niekoniecznie do opracowania w terapii. Terapeuta nie wyeliminuje z życia żałoby, bezradności, rozczarowania czy braku wpływu na niektóre aspekty rzeczywistości. Czy widzisz, że kobiety bardziej odczuwają presję, by ogarniać więcej – także w obszarze rozwoju i well-beingu? Czy odpoczynek staje się dla nich kolejnym zadaniem do zoptymalizowania? Problem nieumiejętności odpoczynku nie jest wyłącznie kobiecy. Choć może się tak nam specjalistom wydawać, bo do gabinetów psychologów i psychoterapeutów statystycznie trafia więcej kobiet, które często mówią, że chciałyby nauczyć się lepiej odpoczywać. Kiedy jednak przyglądamy się ich codzienności, okazuje się, że jest ona w pełni skoncentrowana na pracy opiekuńczej i emocjonalnej. Na ogarnianiu domu, dzieci, zwierząt, wspieraniu partnera czy partnerki. To także planowanie posiłków, zakupów, prania. To praca niewidzialna, ale dla mózgu i układu nerwowego – istotnie obciążająca. Odpoczynek to specyficzny stan umysłu – nastawiony na bycie, nie na działanie. Jeśli podchodzę do niego zadaniowo, chcę go zoptymalizować „na 200%”, umyka mi jego rzeczywista funkcja – dostarczenie wytchnienia, momentu zatrzymania i pobycia w bezczynności. Leżenie wieczorem na kanapie i scrollowanie mediów społecznościowych nie zregeneruje nas w pełni, jeśli wcześniej cały dzień był przepełniony obowiązkami. Potrzebujemy niezagospodarowanego czasu na nudę, która pomaga zaciekawić się otaczającą nas rzeczywistością, a może nawet czymś zachwycić. W książce „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej” łączysz osobiste refleksje z rozmowami z ekspertami. Czym kierowałaś się przy wyborze rozmówców? I która część – ta osobista czy profesjonalna – była dla Ciebie bardziej wymagająca? Zależało mi na rozmówcach, których podziwiam i których już znam z mojego podcastu „Sznurowadła myśli”. Są to osoby, które wnoszą swoim myśleniem różnorodne perspektywy, zamiast dogmatyzmów reprezentujących jeden nurt. Chciałam, aby ta książka mieściła w sobie różne stanowiska – miejscami ze sobą sprzeczne. Od 6 lat pracuję jako dziennikarka, więc forma wywiadu była dla mnie naturalna. Natomiast felietony okazały się być bardziej osobiste i odsłaniające. Pozwoliłam sobie na pokazanie Czytelnikom i Czytelniczkom własnych doświadczeń wraz z ewolucją myślenia o kulturze terapeutycznej i obsesji samorozwoju. To dało mi ogromną satysfakcję. Pisanie jest ze mną od małego i zawsze marzyłam o książce. Dlatego zależało mi, by nie były to tylko wywiady, ale także osobiste teksty, które ustawiają optykę każdego z trzech działów. Czy w branży psychologicznej czujesz szczególną presję samorozwoju? Nie sądzę, żeby obsesja samorozwoju dotyczyła wyłącznie psychologów czy psychoterapeutów. Dotyczy wielu z nas, niezależnie od wykonywanego zawodu. Jest wynikiem kultury, napędzanej przez neoliberalną machinę, która wmawia nam, że zawsze jest w nas coś do poprawy. W przypadku kobiet dochodzi do tego presja młodego wyglądu, monitorowania wagi, diety, procesu starzenia się. To nie jest więc specyfika jednej branży – to szerszy kontekst kulturowy, który nie pozwala nam pokazać się światu takimi, jakimi jesteśmy, tylko każe nieustannie coś w sobie zmieniać i naprawiać. Czy Twoim zdaniem ta „bańka przeterapeutyzowania” może kiedyś pęknąć? Widzę coraz więcej sygnałów, które pokazują szerszy społecznie zwrot ku prostocie – wyjazdy bez telefonów, bez bodźców, cyfrowe detoksy, skupienie na zabawie, spontaniczności, byciu w naturze, odejście od performatywności w stronę niedoskonałego, ale autentycznego życia. W tym sensie można by przypuszczać, że wraz z większą prostotą zmniejszy się zapotrzebowanie na kursy, warsztaty czy procesy rozwojowe, bo i potrzeba napędzana deficytem zgaśnie. Jednocześnie ważne jest, by nie wylewać dziecka z kąpielą. Dla osób w głębokich kryzysach zdrowia psychicznego psychoterapia i farmakoterapia są niezbędne i potrzebne. Niekiedy realnie ratujące życie. Wystarczy popracować na oddziale całodobowym w szpitalu psychiatrycznym i zobaczyć na własne oczy, jak ogromną rolę odgrywają tam rzetelne interwencje psychologiczne i dobrze dopasowana farmakologia. Moja książka nie jest jednak skierowana do osób znajdujących się w ostrym kryzysie psychicznym. Piszę głównie, choć nie tylko, do osób względnie stabilnych, które mają za sobą odbyte procesy rozwojowe czy terapeutyczne i czują przesyt, frustrację, że mimo ogromu wykonanej nad sobą pracy, pewne aspekty ich życia się nie zmieniają. Czego więc naprawdę potrzebujemy, żeby żyć dobrze? Przede wszystkim przynależności. Wspólnoty – duchowej, lokalnej, uniwersyteckiej, sportowej, związanej ze wspólną pasją. Poczucia, że jesteśmy częścią czegoś większego niż my sami. Po drugie – pogłębionych relacji. Po trzecie – zaangażowanego działania w kierunku realizowania własnych wartości. Nie tylko poznawczego rozpoznania, co jest dla nas ważne, ale i podjęcia kroków w kierunku wartości. I wreszcie – czasu na zabawę. Spontaniczną, lekką, pozbawioną ciężaru codziennych obowiązków. To może być moment na kontakt z dziecięcą częścią siebie, którą często w dorosłości głęboko w sobie chowamy. I choć jest tego znacznie więcej i nie sposób wyczerpująco odpowiedzieć na Twoje pytanie, te cztery filary widzę jako wartościową odpowiedź na kulturę nieustannego analizowania i poprawiania siebie. Kama Wojtkiewicz to psycholożka, dziennikarka i autorka popularnego podcastu Sznurowadła myśli. Autorka książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej" wydanej przez Wydawnictwo AGORA. Jej teksty ukazały się w magazynach Newsweek Psychologia, Vogue, KUKBUK, Wysokie Obcasy, Glamour.pl i innych. Absolwentka Prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z Psychologii Klinicznej i Zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie i II stopnia ZPSM Nr 1 w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).
Relaks to nie luksus. Ale kobiety nadal mają problem z odpoczynkiem, bo przecież „inni mają gorzej”
Dlaczego nie potrafimy odpoczywać i same nie dajemy sobie na to przyzwolenia? A nawet gdy zwolnimy tempo, wpadamy w pułapkę presji samorozwoju? Czy w bańce produktywności nauka odpuszczenia jest w ogóle możliwa?
W cieniu codziennego pędu – między obowiązkami domowymi, wychowywaniem dzieci, kolejnym szkoleniem, dopinaniem projektów w pracy – narasta kryzys, o którym wciąż mówi się zbyt rzadko. W Polsce problemy ze zdrowiem psychicznym dotykają milionów – co czwarta osoba doświadcza ich w swoim życiu (wg raportu Zdrowie psychiczne Polaków 2020-2025), a kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszają objawy lęku i depresji. Jednocześnie europejskie badania pokazują, że znaczna część matek czuje się „mentalnie przeciążona”, a objawy wypalenia dotyczą jednej na pięć kobiet (raport State of Motherhood in Europe 2024). Ten ciężar psychiczny nie jest wyłącznie efektem indywidualnej słabości – to odbicie presji kulturowych i systemowych oczekiwań, według których kobiety mają „ogarnąć wszystko” i jednocześnie nie narzekać. W tym kontekście pojawia się nowy nurt badań i praktyki: psychologia odpoczynku – która wreszcie stawia regenerację i prawdziwy relaks w centrum narracji o zdrowiu psychicznym kobiet. Ale czy wszystkie możemy (i chcemy) pozwolić sobie na ten „luksus”? Kobiety nie potrafią odpoczywać? Oto, co mówią liczby Statystyki to nie tylko epidemiologia. Milion osób z depresją, setki tysięcy leczonych, rosnące zapotrzebowanie na leczenie farmakologiczne – w zestawieniu z realiami życia kobiet te liczby zaczynają opowiadać historię chronicznego przeciążenia. Kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszają objawy lęku i korzystają z pomocy psychiatrycznej. WHO alarmuje, że także depresja występuje u nich dwa razy częściej. To nie wyłącznie kwestia biologii, a raczej splot czynników hormonalnych, kulturowych i systemowych. Ale w danych niemal nie widać ciągłego napięcia (w końcu: „wszyscy się czymś stresujemy”), które jeszcze nie jest diagnozą, ale już może świadczyć o wyczerpaniu. Wiele kobiet trafia do systemu dopiero wtedy, gdy organizm przestaje współpracować – pojawia się bezsenność, lęk, przewlekłe zmęczenie. Choć wypalenie definiujemy najczęściej jako problem sfery zawodowej, w przypadku kobiet trudno oddzielić pracę od życia prywatnego. Po pierwszej zmianie często zaczyna się przecież druga – opiekuńcza i emocjonalna. Psychologia odpoczynku: dlaczego tak bardzo jej potrzebujemy? Współczesna narracja o zdrowiu psychicznym koncentruje się na radzeniu sobie z kryzysami i zwiększaniu efektywności. Rzadziej zastanawiamy się, jak przywracać poczucie bezpieczeństwa i… wyhamowywać. Psychologia długo skupiała się na reakcji „walcz albo uciekaj”, znacznie rzadziej – na procesie powrotu do równowagi. Nawet dobrostan stał się „projektem do zrealizowania”. Medytacja, sen, ruch – wszystko ma być „zrobione dobrze”. Gdy odpoczynek się nie udaje, pojawia się wstyd. Tylko że regeneracja nie jest luksusem, ale… warunkiem zdrowia. Jeśli miliony kobiet żyją w stanie napięcia, problem nie dotyczy wyłącznie leczenia kryzysów, tylko braku systemowej zgody, by powiedzieć: stop. Psychologia odpoczynku zmienia tę perspektywę: zamiast pytać, jak lepiej funkcjonować pod presją, pokazuje, jak przywrócić równowagę. To odejście od narracji wydajności na rzecz narracji bezpieczeństwa: dla kobiet wychowanych do nieustannego „ogarniania” może to być jeden z najtrudniejszych, ale najważniejszych przełomów. „Nie mam czasu, by wypić spokojnie kawę”. Czy kobiety same narzucają sobie presję produktywności? „Nie mam czasu, żeby spokojnie wypić kawę” – to zdanie wraca w rozmowach jak coś oczywistego, niemal neutralnego. A przecież mówi bardzo dużo. Nie tylko o braku czasu, ale o… braku zgody na bezczynność. Marta, 25-letnia specjalistka ds. marketingu, opowiada mi, że nawet gdy ma wolny wieczór, nie potrafi po prostu go „przeżyć”. – Automatycznie szukam czegoś, co mogłabym zrobić: webinar, kurs, dodatkowe zlecenie. Boję się, że jeśli odpuszczę, wypadnę z obiegu – mówi. Odpoczynek łatwo zamienia się w jej odczuciu w poczucie straty czasu. Karolina, 35-letnia menadżerka i mama, opisuje podobne napięcie, choć jej codzienność wygląda inaczej. – Kiedy dzieci zasną i wreszcie jest cisza, siadam z kubkiem herbaty. I po chwili czuję ukłucie: powinnam odpisać na maile, przygotować prezentację. Trudno mi uznać, że ta chwila jest wystarczającym powodem, żeby nic nie robić – przyznaje. Z kolei Agnieszka, 50-letnia dyrektorka warszawskiej podstawówki, mówi mi o presji, która towarzyszy jej od dekad. – Wychowałam się w przekonaniu, że trzeba być zaradną i nie narzekać. Nawet gdy w teorii mogę sobie pozwolić na wolniejsze tempo, mam w głowie głos: nie przesadzaj, inni mają ciężej – opowiada. Czuje, że odpoczynek wciąż wymaga usprawiedliwienia. W tych historiach widać coś wspólnego: presja produktywności nie zawsze przychodzi z zewnątrz. Często jest już w środku – jako wewnętrzny standard, według którego wartość mierzy się działaniem. I nawet, kiedy kalendarz na chwilę pustoszeje, napięcie zostaje. Well-being shame, czyli kiedy rozwój staje się koniecznością Agnieszka, Marta i Karolina wcale nie są odosobnionymi przypadkami. Co gorsza, nawet, jeśli znajdą moment na relaks, ale nie zmienią wpajanego im od lat podejścia do odpoczynku, istnieje ryzyko, że… zaczną traktować go jak kolejne zadanie do odhaczenia i wpadną w pułapkę presji samorozwoju. Okazuje się, że w logice kultury nieustannej pracy nad sobą nawet odpoczynek przestaje być przestrzenią wytchnienia, a staje się kolejnym projektem do zrealizowania. „Well-being shame” to wstyd, który pojawia się wtedy, gdy nie medytujemy wystarczająco regularnie, nie jemy dość zdrowo, nie praktykujemy wdzięczności, nie jesteśmy wystarczająco uważni. Dbanie o siebie zaczyna pełnić funkcję normy – moralnego obowiązku dbania o siebie w sposób produktywny i mierzalny. Między innymi o tej pułapce pisze psycholożka, autorka podcastu „Sznurowadła myśli” i dziennikarka Kama Wojtkiewicz w nowej książce „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Autorka przyznaje, że do jej gabinetu nierzadko trafiają osoby, które mają za sobą odbyte procesy terapeutyczne i rozwojowe, cały zestaw narzędzi i wiedzy o sobie, a mimo to wciąż mówią: „nadal czuję się niewystarczająca”. Powraca poczucie wadliwości i przekonanie, że „inni są gdzieś dalej”. – Rzadko pojawia się moment symbolicznego domknięcia, w którym można powiedzieć: „już wystarczy, mogę zakończyć pracę nad sobą i zacząć żyć” – dodaje. Ten mechanizm szczególnie wyraźnie widać w podejściu do odpoczynku. Kobiety, jak zauważa psycholożka, często przychodzą do psychologów i psychoterapeutów z deklaracją: „chciałabym nauczyć się lepiej odpoczywać”. Jednak gdyby przyjrzeć się ich codzienności, okazuje się, że jest ona „skoncentrowana na pracy opiekuńczej i emocjonalnej” – na planowaniu, organizowaniu, monitorowaniu potrzeb innych. W takiej rzeczywistości regeneracja staje się kolejnym zadaniem do zoptymalizowania. A przecież – jak mówi Kama Wojtkiewicz – jeśli podchodzimy do odpoczynku zadaniowo, nie mamy szansy wejść w specyficzny stan umysłu, który nie jest nastawiony na działanie, tylko na bycie i rejestrowanie otaczającego nas świata. Kultura, w której funkcjonujemy, nie pozwala nam być nieproduktywnymi, nakazuje natomiast wiecznie działać – dodaje. W tym sensie „well-being shame” jest logiczną konsekwencją tej machiny: skoro zawsze można zrobić więcej, to nawet regeneracja staje się polem do oceny i porównań. Zamiast pytać, czego naprawdę potrzebujemy, zaczynamy analizować, czy robimy „wystarczająco dużo” dla swojego dobrostanu. Troska o siebie – zamiast przynosić ulgę – generuje kolejne napięcie. Samorozwój, który ma być odpowiedzią na przeciążenie, staje się jego bardziej subtelną, ale… równie wymagającą formą. Kobieta zrelaksowana – czyli jaka? Kim jest zatem „kobieta zrelaksowana”? W perspektywie, którą proponuje Nicola Jane Hobbs w książce „Kobieta zrelaksowana. Odzyskaj spokój i zacznij żyć”, na pewno nie jest ona tą, która „zasłużyła” na odpoczynek po perfekcyjnie odhaczonej liście zadań. To kobieta, która przestaje żyć w „survival mode” – stanie, który wiele klientek opisuje jako „przebieganie przez życie” bez możliwości zatrzymania się. Hobbs mówi wprost: Tymczasem wiele kobiet ma poczucie winy – bo, jak zauważa, odpoczynek bywa odbierany jako sprzeciw wobec kulturowych wartości produktywności, efektywności i optymalizacji. Wewnętrzne reguły – „nie wolno odpoczywać, dopóki wszystko nie jest zrobione” – splatają się z poczuciem własnej wartości tak silnie, że relaks zaczyna zagrażać tożsamości osoby „ogarniętej”. Hobbs pokazuje też wymiar pokoleniowy: nasze babki funkcjonowały w wyraźnym podziale ról. Pokolenie naszych matek usłyszało, że „może mieć wszystko” – karierę, dzieci, perfekcyjny dom – ale odpoczynek przestał mieścić się w grafiku. Młodsze kobiety są bardziej świadome potrzeby self-care, ale tu pojawia się inna pułapka: media społecznościowe i kult „10-etapowych porannych rutyn”. Zamiast snu – kolejne kroki do wdrożenia. Zamiast ulgi – presja, by „zmaksymalizować” pół godziny relaksu. Dlatego kobieta zrelaksowana nie jest bierna ani wycofana. Hobbs przywołuje tu etymologię angielskiego słowa „relax” – „uwolnić”. Bycie zrelaksowaną oznacza wolność wyboru tego, co naprawdę ma znaczenie. To zdolność życia według własnych wartości, nawet jeśli nie wpisują się one w „definicję sukcesu”. To także świadomość, że życie bywa zmienne: przeżywamy czas intensywnego wzrostu, ale też okresy spowolnienia. – To, że potrzebujemy więcej snu czy wolniejszego tempa, nie oznacza, że zostajemy w tyle – podkreśla Hobbs. Ważne jest też zrozumienie, że relaks nie jest aktem egoizmu. Autorka mówi o „efekcie fali”: gdy kobieta jest ugruntowana i spokojna, jej układ nerwowy współreguluje innych – dzieci, partnerów, współpracowników. Gdy jest przeciążona i rozdrażniona, napięcie również się rozlewa. Relaks staje się więc aktem odpowiedzialności – nie tylko wobec siebie, ale i wobec otoczenia. W tym sensie kobieta zrelaksowana to ta, która ma odwagę rozpocząć zmianę. – Potrzeba odwagi, by stać się zrelaksowaną kobietą – mówi Hobbs. – To oznacza pójście pod prąd kultury nieustannej produktywności. Najtrudniejszy jest pierwszy krok: pozwolenie sobie na odpoczynek bez uzasadniania go osiągnięciem. Kiedy jednak pojawia się doświadczenie ulgi – moment, w którym ciało naprawdę czuje, że jest bezpieczne – rodzi się impuls do dalszej zmiany. Czy możemy przestać się wiecznie się poprawiać? Po analizie danych, spotkaniach z ekspertkami i rozmowach z bliskimi mi kobietami nasuwa mi się jeden, mocny obraz: życie w nieustannym rozkroku. Między presją, by być wydajną, skuteczną, „ogarniętą”, a presją, by być coraz lepszą wersją siebie. Z jednej strony tempo i checklisty, z drugiej – terapia, rozwój, praca nad emocjami, która też potrafi zamienić się w kolejne zadanie do wykonania. W tym wszystkim znika prosta zgoda na to, że można na chwilę przestać się… poprawiać. A przecież odpoczynek nie jest nagrodą za spełnione oczekiwania ani luksusem zarezerwowanym dla nielicznych. Jest czymś podstawowym – jak oddech. Warunkiem wyjścia z trybu przetrwania, z życia z zaciśniętymi zębami. Może więc najważniejsze pytanie nie brzmi: jak robić więcej, jak rozwijać się szybciej, jak lepiej „ogarniać”. Może chodzi o to, czy potrafimy pozwolić sobie – choć na chwilę – przestać udowadniać swoją wartość. Dobra wiadomość? Każda, nawet najmniejsza, zgoda na odpuszczenie może stać się początkiem większej zmiany, jeżeli tylko sobie na nią pozwolimy. Nicola Jane Hobbs to psycholożka, terapeutka integratywna oraz badaczka nauk społecznych, specjalizująca się w temacie relacji kobiet z odpoczynkiem. Od ponad dekady wspiera kobiety w obszarze zdrowia, dobrostanu oraz rozwoju osobistego i zawodowego, łącząc coaching, jogę, medytację i pracę terapeutyczną. Jest założycielką The Relaxed Woman – platformy online oferującej warsztaty i kursy pomagające kobietom uwolnić się od stresu, przeciążenia i wypalenia. Mieszka w Brighton w Wielkiej Brytanii. W marcu 2026 nakładem wyd. PWN ukaże się w Polsce jej książka „Kobieta zrelaksowana. Odsyskaj spokój i zacznij żyć”. Kama Wojtkiewicz to psycholożka, dziennikarka i autorka popularnego podcastu Sznurowadła myśli. Autorka książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej" wydanej przez Wydawnictwo AGORA. Jej teksty ukazały się w magazynach Newsweek Psychologia, Vogue, KUKBUK, Wysokie Obcasy, Glamour.pl i innych. Absolwentka Prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z Psychologii Klinicznej i Zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie i II stopnia ZPSM Nr 1 w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).
„Romance is back”? Dlaczego w epoce situationshipów i emocjonalnej niejednoznaczności tęsknimy za czymś więcej?
Przez długi czas byłyśmy karmione „mitem Darcy’ego”, a aplikacje randkowe znieczuliły nas na to, co z założenia powinno być ich celem – wartościowe relacje. Jednak w 2026 roku romans wraca. Nie jako nostalgiczna fantazja ani sezonowa estetyka, lecz jako odpowiedź na realną potrzebę i zmęczenie powierzchownością.
Żyjemy w epoce paradoksów. Nigdy wcześniej dostęp do drugiego człowieka nie był tak prosty – wystarczy kilka ruchów kciukiem, by rozpocząć rozmowę z kimkolwiek, gdziekolwiek. A jednak czujemy się bardziej samotni niż kiedykolwiek. Coraz więcej użytkowników aplikacji randkowych mówi o emocjonalnym wypaleniu. Coraz więcej młodych dorosłych wycofuje się z randkowej „gry”, która miała być obietnicą wolności, a okazała się źródłem zmęczenia. Właśnie w tym krajobrazie – przesytu, kultury kasyna i emocjonalnego wyczerpania – romantyzm odzyskuje wartość. Nie dlatego, że cofamy się w czasie. Wręcz przeciwnie. Dlatego, że nasz czas jest cenniejszą walutą niż kiedykolwiek i chcemy inwestować go w coś, co naprawdę ma znaczenie. View oEmbed on the source website Dane to potwierdzają. Według analityczki Madé Lapuerta, prowadzącej popularne w social mediach konto @databutmakeitfashion, w 2026 roku wyszukiwanie hasła „romans” w Google osiągnęło najwyższy poziom od pięciu lat – o około 27% wyższy niż średnia z tego okresu. Co istotne, to nie nagły skok, lecz konsekwentny wzrost obserwowany od 2021 roku, który utrzymuje się na poziomie około 8% rocznie. Powodów jest znacznie więcej niż moglibyśmy przypuszczać. Ekran jako zwierciadło epoki Zanim romans na dobre zadomowił się na wybiegach i w rozmowach z przyjaciółkami o randkowaniu, pojawił się tam, gdzie zawsze pojawia się to, co fascynuje zbiorowość – na ekranie. Pierwszym i najgłośniejszym sygnałem był Netfliksowy hit „Bridgertonowie”, który zadebiutował w 2020 roku i natychmiast stał się zjawiskiem kulturowym daleko wykraczającym poza ramy serialu kostiumowego. Produkcja Shondy Rhimes, osadzona w epoce regencji z jej ceremoniałem zalotów, napięciem wyczekiwania i miłością ponad podziałami, nie tylko zdominowała platformy streamingowe, ale zapoczątkowała coś trwalszego – zmianę estetycznego języka całego pokolenia. Każdy kolejny sezon udowadniał tę samą prawdę: publiczność nie jest zmęczona romantyzmem. Jest zmęczona jego brakiem. Napięcie między bohaterami – budowane powoli, pielęgnowane przez konwenanse, wyzwalane dopiero gdy emocje przekraczają wszelkie ramy – do tej pory gromadzi przed ekranami miliony widzów, którzy być może nieświadomie tęsknią za dokładnie takim modelem bliskości: powolnym, celebrowanym, wartym wysiłku. Na tej fali wyrosła cała plejada filmowych powrotów do gotyckiego i wiktoriańskiego romansu. Nowe „Nosferatu” Roberta Eggersa zamieniło horror w opowieść o destrukcyjnym pożądaniu – i zdobyło nominację do Oscara za kostiumy. Guillermo del Toro sięgnął po „Frankensteina” Mary Shelley z operową dbałością o dziewiętnastowieczną estetykę. Wreszcie „Wichrowe wzgórza” z Margot Robbie w reżyserii Emerald Fennell zelektryzowały Internet już pierwszymi zdjęciami z planu i wywołały szeroką dyskusję na temat opowieści o miłości niemożliwej i absolutnej zarazem, którą w XIX wieku zaserwowała Emily Brontë. Na odpowiedź mody nie trzeba było długo czekać. Z serialu „Bridgertonowie” narodziła się błyskawicznie podchwycona przez TikTok estetyka „regencycore”. Stylistyka czerpiąca z empirowych talii, koronkowych rękawiczek i tiulowych spódnic z szybkością algorytmu zalała także wybiegi i wyobraźnię projektantów. „Romance is back”, a wraz z nim moda na gorsety i wiktoriańską koronkę Moda zawsze była najszybszym barometrem nastrojów społecznych. Zanim zmienią się prawa i obyczaje – zmienia się to, co nosimy. I to, co dzieje się na wybiegach od kilku sezonów, jest jednoznacznym sygnałem: era minimalizmu, czystych linii i chłodnego unisexu powoli ustępuje miejsca czemuś znacznie bardziej zmysłowemu i kobiecemu. Zmianie, która nie jest powrotem do przeszłości, lecz jej świadomą reinterpretacją. Rozumieć tę zmianę można tylko w kontekście tego, co ma wpływ na trendy. Sektor dóbr luksusowych przez kilka lat przeżywał kryzys, co przełożyło się na dominację prostoty i stylu „preppy”. Teraz, gdy branża zaczyna się podnosić, a era zmian na stanowiskach dyrektorów kreatywnych wielu domów mody zaczyna przynosić efekty – wahadło odchyla się w stronę ekspresji i romantyzmu. Ich ślady na wybiegach są konkretne i mierzalne. Po pierwsze – kolor. Zamiast krzykliwych odcieni pojawiają się głębokie, stonowane burgundy, granaty i ciemne zielenie. Debiutancka kolekcja Matthieu Blazy’ego dla Chanel przyniosła głęboką czerwień, a pokazy Ralpha Laurena odeszły od neutralnych baz. Z kolei kolekcje haute couture – szczególnie ta domu mody Schiaparelli – postawiły na głębsze tony nawet na wiosnę, odwracając sezonową logikę pasteli. Po drugie – sylwetka. Na wybiegach pojawiły się wysokie kołnierze bezpośrednie nawiązujące do mody epoki romantyzmu z początku XIX wieku. Wiosenna kolekcja Diora na 2026 rok, będąca odważną interpretacją wizji Jonathana Andersona, pokazała modelki w kołnierzach upstrzonych romantycznymi koronkami albo kraciastymi żabotami. Po trzecie – kokarda. Jeszcze niedawno wydawała się przypadkowym mikrotrendem lansowanym w Kopenhadze, a dziś pretenduje do miana jednego z najgorętszych akcesoriów 2026 roku. Bezpośrednio nawiązująca do „coquette aesthetic”, od lat jest symbolem romantyzmu. Romantyzm przejawia się też w tym, czego na wybiegach nie ma. Ostentacyjne logo, ironiczne hasła na koszulkach czy konceptualne sylwetki celowo odcinające się od kobiecego ciała stanowiły znaczną mniejszość w sezonie wiosna-lato 2026. Warto też związać to zjawisko z szerszym przesunięciem w tym, co konsumenci cenią. Analitycy rynku mody obserwują wyraźną zmianę: kupujący coraz chętniej sięgają po rzeczy, które „wydają się zajmować czas”. Po takie, które mówią o wysiłku włożonym w ich powstanie. W epoce natychmiastowości rzemiosło stało się formą romantyzmu. I moda doskonale to rozumie. Jak romantyzm przejawia się w relacjach? Koniec z mitem Darcy’ego i nonszalancją Trendy w filmie, sztuce i modzie mają swoje odzwierciedlenie także w kontekście relacji. Tinder opublikował pod koniec 2025 roku raport „Year in Swipe”, który napawa branżę randkową optymizmem. Badanie przeprowadzone wśród czterech tysięcy osób w wieku 18-25 lat w USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Australii przyniosło wniosek zaskakujący dla tych, którzy wieszczą koniec romantyzmu w epoce algorytmów: pokolenie Z wchodzi w 2026 rok bardziej otwarte, szczere i emocjonalnie dojrzalsze niż kiedykolwiek wcześniej. Według raportu, największym trendem randkowym roku jest „clear-coding” – bezpośredniość w komunikacji intencji. Aż 64% badanych deklaruje, że emocjonalna szczerość to coś, czego najbardziej potrzebują w randkowaniu, a 60% oczekuje wyraźnej komunikacji oczekiwań już od pierwszych chwil znajomości. Koniec z „mixed signals”, situationshipami bez nazwy i dyplomatycznym unikaniem rozmowy o tym, czego się chce. Pokolenie Z zmęczyło się grą, w której zasady były tajemnicą. Słowo, które najlepiej opisuje nastrój randkowy 2026 roku według Tindera? „Hopeful”, czyli pełen nadziei. Po latach ghostingu, rozczarowań i nieskończonego swipowania, które spłaszczyło pożądanie do czegoś funkcjonalnego, a nie ekscytującego, młodzi ludzie wierzą, że można inaczej. Aż 34% przyznaje wprost, że związki ich przyjaciół dają im nadzieję na własne życie miłosne. 73% użytkowników Tindera uznaje autentyczność za najważniejszy znak, że ktoś może być „materiałem na związek”. Nie można jednak mówić o powrocie romantyzmu bez zmierzenia się z jego ciemniejszą stroną. Pan Darcy z „Dumy i uprzedzenia” Jane Austen od ponad dwóch wieków uchodził za ideał romantycznego mężczyzny. Jednak profesor Rachel Feder w głośnej książce „The Darcy Myth” stawia prowokacyjne pytanie: czy Darcy to wzorzec, czy pierwszy kulturowy „red flag”? Jej zdaniem utrwalony przez lata mit mężczyzny, który najpierw okazuje kobiecie chłód i wyższość, by dopiero później odsłonić swoje uczucia, stworzył niebezpieczny schemat – przekonanie, że chłód jest oznaką głębi, a ignorowanie jest flirtem. Feder przytacza rozmowy ze studentkami, które przyznawały, że zaczynały się angażować dopiero wtedy, gdy ktoś przestawał odpisywać. „To przez Darcy’ego” – mówiły. Mechanizm był prosty: ich mózg chciał tego, czego nie mógł mieć. To ważna korekta na fali powrotu romantyzmu: tęsknota jest piękna, gdy jest wzajemna. Zaloty są cudowne, gdy wynikają z szacunku, nie z gry o władzę. Powrót do romantycznych wartości – cierpliwości, zaangażowania, budowania napięcia emocjonalnego przed fizycznym – jest zdrowy i potrzebny. Ale nie powinien być mylony z gloryfikowaniem niedostępności jako cechy pożądanej samej w sobie. Prawdziwy romans nie polega na kulcie bólu. Polega na pięknie wysiłku. Emily Conway, ekspertka ds. relacji, diagnozuje zmianę precyzyjnie: Po dekadzie gloryfikowania chłodu i dystansu jako cech pożądanych – wahadło poszło w drugą stronę. Raport Tindera potwierdza tę intuicję danymi. 56% randkujących stawia emocjonalną dostępność wyżej niż samą chemię fizyczną. 35% szuka „low-key lovera” – kogoś spokojnego, emocjonalnie przytomnego, wolnego od dramatów. To portret dokładnie odwrotny niż typ, który przez lata dominował w narracji popkulturowej: tajemniczy, nieprzystępny, wymagający rozszyfrowania. Dlaczego romans wraca właśnie teraz? Powrót romansu – w modzie, filmie i randkowaniu – nie jest przypadkowy. Jest odpowiedzią na konkretny moment historyczny. Żyjemy w czasie niepewności: konflikty zbrojne, presja ekonomiczna, wahania rynków, kontrowersyjne wyniki wyborów na całym świecie. W takich momentach ludzie instynktownie szukają narracji, które pozwalają poczuć, że emocje mają wagę, że piękno istnieje, że miłość jest warta uwagi. Warto zaznaczyć, że współczesny powrót romantyzmu nie jest regresem. Nie chodzi o to, by kobiety znów nosiły gorsety przez przymus, a mężczyźni zabiegali o względy według wiktoriańskiego ceremoniału. Chodzi o przywrócenie wartości emocjonalnej temu, co stało się zbyt płaskie i zbyt szybkie. O to, by randka była wydarzeniem, a nie selekcją kandydatów. Lady Danbury z Bridgertona orzekająca o tym, komu wolno tańczyć z kim na balu, Margot Robbie w szkarłatnej sukni Schiaparelli z diamentem Taj Mahal na szyi i pokolenie Z deklarujące w raporcie Tindera, że chce jasnych intencji i emocjonalnej obecności – to wszystko różne przejawy tego samego impulsu. Kultura, moda i randkowanie mówią w 2026 roku tym samym głosem: chcemy relacji, która czegoś wymaga. Która jest warta wysiłku. Romans wraca. I tym razem – może – zostanie na dłużej.
Na radarze redakcji ELLE w lutym: sukienka na walentynki, książka pobudzająca kreatywność i designerskie buty do biegania
W lutym wybór jest prosty: walentynkowa sukienka z efektem „wow”, książka, która pobudza kreatywność, luksusowa torebka na lata i sygnet z rodingitem.
Luty ma w sobie coś z przełomu: jeszcze zimny i nieco senny, ale już z obietnicą nowego początku. To miesiąc, w którym szukamy drobnych przyjemności - rzeczy, które pokręcają nastrój, porządkują myśli, sprawiają, że chce się wyjść z domu i zrobić coś dla siebie. Właśnie dlatego startuję z comiesięcznym cyklem „Na radarze redakcji ELLE”: co miesiąc wybieram 7 rzeczy, które warto mieć na oku. Czasem będą to modowe perełki, czasem książki, biżuteria, kosmetyki albo adresy, do których chce się wracać. W lutym łączę trzy tematy: miłość (również do siebie), kreatywność oraz ruch, bo to one najlepiej ustawią Ci ten miesiąc. 1. Sukienka na walentynki, Dreamlike od Undress Code Walentynki od lat budzą ambiwalentne emocje: dla jednych są pretekstem do celebracji, dla innych kolejnym marketingowym rytuałem. Lubię jednak myśleć o nich inaczej - jako o okazji do tego, by zrobić coś „odświętnego” bez poczucia winy. Nie dlatego, że trzeba, ale dlatego, że można. I tutaj pojawia się ona: sukienka Dreamlike od marki Undress Code. Odkryte plecy, zmysłowe rozcięcie na nodze i marszczenie natychmiast „zrobią” Ci całą stylizację. Nawet jeśli ten wieczór spędzisz na randce z samą sobą. View Burdaffi on the source website 2. „Sztuka twórczego życia”, Wydawnictwo Marginesy Zimą często czekamy na przypływ energii, jakby miał przyjść sam. Tymczasem kreatywność - ta w codziennym wydaniu - rzadko działa jak olśnienie. Częściej jest praktyką: sposobem patrzenia na świat, umiejętnością zauważania, notowania, zbierania wrażeń. I właśnie dlatego na mój lutowy radar trafia książka „Sztuka twórczego życia. 366 inspiracji od artystek i artystów, by żyć kreatywnie każdego dnia”. Każdy miesiąc ma swój temat przewodni (prowadzony głosami artystek i artystów - od Fridy Kahlo, przez Marinę Abramović i Susan Sontag, po Zadie Smith.), a całość tworzy przestrzeń na uważność i twórcze „przestrojenie” głowy. To książka, która nie mówi: rób więcej. Ona mówi: patrz inaczej. 3. Zamszowa torebka The Florence, DeMellier W tym sezonie torebki wracają do tego, co najbardziej ponadczasowe: proporcji, faktury i rzemiosła. I właśnie dlatego na moim lutowym radarze ląduje nowość z kolekcji wiosna-lato 2026 marki DeMellier. Kolekcja inspirowana jest „cichym minimalizmem architektury” - czystymi liniami i precyzyjnymi wzorami. Moją szczególną uwagę zwrócił miękki, pleciony model The Florence. Nie tylko swoim designem, ale także jakością: włoska skóra ze zrównoważonych źródeł, z certyfikatem Gold od Leather Working Group, to inwestycja na lata. 4. Marszczone mokasyny Greta Glossy Rugby, Vanda Novak Z tęsknotą za wiosną rozglądam się już za butami, które będą idealnym pomostem pomiędzy zimą a pierwszymi cieplejszymi dniami. Tu wchodzą marszczone mokasyny do Vandy Novak w eleganckim odcieniu bordo. To świetny przykład na to, jak można odświeżyć swoją garderobę bez rewolucji. Czasem wystarczy jeden mocniejszy akcent jak właśnie te buty. W dodatku ten model jest naprawdę wygodny, więc łatwo włączyć go do codziennych stylizacji. View Burdaffi on the source website 5. Srebrny sygnet z rodingitem, Kamena Jeśli mam słabość do jednego typu biżuterii, to są to sygnety - bo łączy w sobie minimalizm i charakter. A ten od marki Kamena, z rodingitem wydobywanym w Polsce, ma dokładnie tę „nieoczywistą” energię, którą lubię najbardziej. Rodingit jest unikatowy - każdy kamień wygląda inaczej: jedne mają pudrowo różowy odcień, inne delikatne szare żyłki. Dzięki temu sygnet staje się małym dziełem natury. Można go nosić solo albo łączyć z innymi pierścionkami, tworząc mocniejsze zestawy. View Burdaffi on the source website 6. Zwężane spodnie garniturowe barrel, Marc O’Polo Na przełomie sezonów liczą się jakościowe, dobrze skrojone i wygodne ubrania. Szaleństwa zostawiamy na początek wiosny. Dlatego na moim radarze pojawiły się zwężane spodnie garniturowe w stylu barrel z kolekcji SS26 marki Marc O’Polo. To fason, który wygląda nowocześnie i modowo, ale wciąż jest na tyle elegancki, że spokojnie można w nim pójść do biura. Do tego dochodzi materiał TENCEL™ Lyocell - przyjemny w dotyku, oddychający i pięknie układający się na ciele. To spodnie, które nosiłabym na zmianę z jeansami: z koszulą i mokasynami, z prostym topem i marynarką albo z grubym swetrem w chłodniejszy dzień. W każdej wersji robią dokładnie to, co lubię najbardziej - wyglądają dopracowanie, ale bez wysiłku. View Burdaffi on the source website 7. Sneakersy XT-Whisper, Salomon W lutym łatwo stracić motywację do ruchu, dlatego zamiast myśleć o sporcie jak o obowiązku, wolę myśleć o nim jak o rytuale. Czasem wystarczy spacer, czasem krótki bieg, czasem po prostu spotkanie z przyjaciółką i nabijanie kroków. Właśnie dlatego na radar trafiają sneakersy Salomon XT-Whisper - model, który łączy technologię z designem. Dynamiczna forma i dopracowane detale sprawiają, że te buty równie dobrze sprawdzą się w codziennych, wygodnych stylizacjach, co w bardziej funkcjonalnym kontekście. Ja (i skandynawskie it-girls) uwielbiamy je za ten mix. I to jest najważniejsze - kiedy rzecz jest ładna, częściej sięga się po nią spontanicznie. A to często pierwszy krok do zmiany nawyku.
Jak sen wpływa na nasze zdrowie psychiczne i dobrostan? I czy liczenie owiec naprawdę pomaga? [WYWIAD]
Zastanawialiście się kiedyś, jak sen wpływa na nasze zdrowie psychiczne i samopoczucie? Wielu z nas, gdy nie może zasnąć szuka pomocy - posuwając się nawet do liczenia puchatych zwierzątek. Jednak czy to ma jakikolwiek sens? Ekspertka Natalia Palmowska tłumaczy, co robić gdy nie możemy zasnąć i wyjaśnia, dlaczego odpowiednia ilość i jakość snu jest kluczowa dla emocji, koncentracji i odporności na stres.
Święta Bożego Narodzenia minęły w mgnieniu oka. Były czasem rodzinnych spotkań, wspólnego gotowania, słodkości i odrobiny wytchnienia. A teraz? Powrót do codziennej gonitwy często przypomina sprint: praca, obowiązki, nadmiar bodźców. W takich momentach łatwo zapomnieć o czymś tak podstawowym, a jednocześnie kluczowym dla naszego dobrostanu - o śnie. Czy zastanawiacie się czasem, jak naprawdę śpimy? Czy sen ma znaczenie dla naszych emocji, koncentracji i zdrowia psychicznego? Okazuje się, że tak, i to ogromne. Aby lepiej zrozumieć, jak nocny odpoczynek wpływa na naszą psychikę, rozmawiamy z Natalią Palmowską, certyfikowaną konsultantką snu dorosłych i twórczynią marki wyspana.coach. W swojej pracy pomaga kobietom odzyskiwać energię, spokój i jasność myślenia poprzez świadomą regenerację. Łączy wiedzę naukową z holistycznym spojrzeniem na sen, emocje i tempo współczesnego życia. Jej misją jest redefinicja sukcesu w oparciu o równowagę i uważność na potrzeby organizmu. Dlaczego sen jest tak ważny dla naszego zdrowia psychicznego i dobrostanu? Każdego dnia nasz mózg gromadzi bodźce, emocje, stres i napięcia. Sen to moment, w którym organizm ma szansę uporządkować te wszystkie wrażenia i „odłożyć je na właściwe półki”. „Badania pokazują, że dobrze przespana noc wspiera regulację emocji, poczucie bezpieczeństwa i obniża podatność na stres. Kiedy śpimy za krótko, trudniej nam zachować dystans i spokój - często reagujemy bardziej impulsywnie. Sen działa jak wewnętrzny bufor - chroni przed przeciążeniem psychicznym i pozwala nam funkcjonować w optymalnym stanie. To biologiczna potrzeba, bez której nawet najsilniejsza psychika zaczyna pękać” - tłumaczy Natalia Palmowska. Ile godzin snu potrzebuje dorosła osoba? Choć mówi się o 7-9 godzinach snu dziennie (to zakres rekomendowany m.in. przez amerykańskie National Sleep Foundation), to każdy organizm ma swoje indywidualne potrzeby. Zależą one od wieku, stresu, aktywności fizycznej i aktualnych wyzwań. „W bardziej wymagających momentach organizm może potrzebować większej ilości snu. Warto obserwować siebie i uważnie przyglądać się sygnałom - jeśli co rano budzimy się zmęczeni i 'nie do życia', może to być jasny komunikat, że ilość lub jakość snu są niewystarczające” - podkreśla ekspertka. Jak brak snu wpływa na nasz nastrój i koncentrację? Nieprzespana noc sprawia, że wszystko wydaje się trudniejsze, emocje bardziej przytłaczające, a decyzje mniej trafne. Dlaczego? „Niedobór snu sprawia, że mózg zdecydowanie gorzej reguluje emocje. Po nieprzespanej nocy jesteśmy bardziej drażliwi, lękowi i mniej odporni na stres. Trudniej nam też zachować dystans do problemów - wszystko wydaje się 'większe' i bardziej przytłaczające” ­- tłumaczy Natalia Palmowska. „Często obwiniamy siebie, myśląc, że to kwestia słabego charakteru czy załamania emocjonalnego, ale prawda jest zupełnie inna - to niewyspany i przeciążony układ nerwowy. Dobry sen działa jak filtr - pozwala zachować dystans, odporność psychiczną, jasność myślenia i dobry nastrój” - dodaje. Pora snu ma znaczenie Nie tylko liczba godzin jest istotna. Nasz organizm funkcjonuje w rytmie dobowym - wewnętrznym zegarze biologicznym, który uwielbia regularność. „Kładzenie się spać bardzo późno, nawet przy długim śnie, często pogarsza jego jakość. Nie chodzi o sztywne godziny, ale o przewidywalność. Nasze organizmy działają najlepiej, kiedy funkcjonują w stabilnym, powtarzalnym rytmie” - wyjaśnia ekspertka. Nawyki dnia codziennego a jakość snu Poranna ekspozycja na światło, spacer czy krótkie przerwy w pracy sprzyjają regeneracji. Natomiast kawa po południu, ciężki posiłek wieczorem i ekran tuż przed snem mogą ją utrudniać. „Sen nie jest odizolowanym procesem, a raczej odpowiedzią organizmu na styl życia. Dobra wiadomość jest taka, że drobne zmiany naprawdę robią różnicę” - motywuje Natalia. Drzemki w wciągu dnia - pomoc czy przeszkoda? Okazuje się ,że krótka drzemka w ciągu dnia może być świetnym wsparciem, pod warunkiem, że jest dobrze zaplanowana: nie później niż do godziny 15:00 i maksymalnie 20-30 minut. „Badania NASA wykazały, że drzemka trwająca ok. 26 minut zwiększa czujność nawet o około 54%, a wydajność w realizacji zadań o około 34%. To świetne narzędzie do boostu koncentracji i efektywności działań. Ważne jednak, by nie traktować drzemek jako zamiennika snu nocnego” - podkreśla ekspertka. Sen a stres i lęk Wyspany organizm lepiej radzi sobie z napięciem i emocjami. Sen oczywiście nie jest cudownym lekarstwem - nie usuwa stresu jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, ale pozwala stawić mu czoła z większą odpornością. „Kiedy śpimy, w organizmie obniża się poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Mózg 'wygasza' nadreaktywność emocjonalną i przywraca równowagę układu nerwowego. Osoby wyspane zdecydowanie lepiej reagują na trudne emocje, stres i lęk. Sen nie usuwa stresu z naszego życia, ale pozwala nam lepiej sobie z nim radzić - jest tarczą chroniącą przed skrajnymi emocjami, czarnymi wizjami i niskim poczuciem własnej wartości” - wyjaśnia Natalia Palmowska. Brak snu a problemy psychiczne. Kiedy szukać pomocy? „Chroniczny brak snu zwiększa ryzyko depresji i zaburzeń lękowych. Bezsenność często nie jest tylko objawem, ale jednym z czynników pogłębiających trudności psychiczne. Dlatego w leczeniu zdrowia psychicznego nie wolno pomijać snu - to kluczowy element, który wspiera efektywność terapii i leczenia” - podkreśla ekspertka. Problemy ze snem trwające kilka tygodni, częste wybudzenia czy ciągłe zmęczenie to sygnały, że warto skonsultować się ze specjalistą. „Trudności z zasypianiem, częste wybudzenia czy ciągłe zmęczenie to sygnały, których nie należy ignorować. Szczególnie wtedy, gdy towarzyszy im lęk, smutek lub poczucie przeciążenia” - mówi Natalia. Wieczorna rutyna - klucz do dobrego snu Czynności, których podejmujemy się wieczorem dają sygnał organizmowi, że czas się wyciszyć: przygaszone światła, odłożony telefon, gorąca kąpiel, książka czy krótka medytacja. „Ważne, by nie traktować wieczornej rutyny jako kolejnej listy zadań. To czas wyciszenia, forma troski o siebie i swój dobry sen. Najważniejsza jest powtarzalność - nawet prostych czynności oraz to, by były one przyjemne i relaksujące.” - radzi ekspertka. Czy istnieją naturalne sposoby na poprawę jakości snu, które działają? Kiedy nie możemy zasnąć, wielu z nas sięga po stare, sprawdzone metody - liczenie baranów, ciepłe mleko z miodem, ziołowe napary czy rytuały przekazywane z dziada pradziada. Te proste sposoby od pokoleń towarzyszą ludziom w walce z bezsennością, ale czy naprawdę mają sens? Okazuje się, że naturalne metody mogą być znacznie skuteczniejsze, jeśli wsparte są świadomością, jak działa nasz organizm. Jak podkreśla Natalia Palmowska, certyfikowana konsultantka snu: „Największy wpływ ma regularność snu - stabilny i przewidywalny rytm, dzięki któremu nasz organizm funkcjonuje jak dobrze naoliwiona maszyna. Kolejny sposób to choćby kilka minut na zewnątrz o poranku, by złapać naturalne światło, które pobudza, ale też ustawia wieczorne wydzielanie melatoniny. Wieczorem zachęcam do przygaszenia intensywnego oświetlenia i ograniczenia bodźców. Ruch w ciągu dnia również pozytywnie wpływa na sen - jeśli nie mamy siły ani czasu na zajęcia na siłowni, polecam regularne spacery. Zanim sięgniemy po wsparcie w postaci medykamentów, warto wesprzeć swoją biologię w naturalny sposób.” Sen a kreatywność, produktywność i szczęście Wyspany umysł myśli twórczo, szybciej rozwiązuje problemy i działa efektywnie, a poczucie szczęścia wraca, gdy przestajemy być chronicznie zmęczeni. „Sen wspiera twórcze myślenie, ułatwia rozwiązywanie problemów i podejmowanie korzystnych decyzji. Produktywność rośnie nie wraz z liczbą godzin pracy, ale z jasnością umysłu. A poczucie szczęścia często wraca, gdy przestajemy być chronicznie zmęczeni i dajemy sobie przestrzeń na odpoczynek” – podsumowuje ekspertka.
Te wieczorne rytuały i masaże zapewnią Ci spokojny i zdrowy sen. Wyciszają, koją, a przede wszystkim – realnie działają
Sen to dziś jedna z najcenniejszych walut dobrostanu. Wpływa nie tylko na psychikę, ale też na kondycję skóry, poziom energii i zdolność organizmu do regeneracji. Gdy stres i bezsenność zaburzają naturalny rytm odpoczynku, z pomocą przychodzą proste, naturalne rytuały – od masażu, przez aromaterapię, po świadomą higienę snu.
Odpoczynek przestał być dziś czymś oczywistym. Sen coraz częściej nie przychodzi nam naturalnie, a ciało – zamiast się regenerować – trwa w napięciu jeszcze długo po tym, jak gasną światła. Tymczasem sen to jeden z filarów dobrostanu: nie tylko mentalnego, ale też fizycznego i estetycznego. To właśnie nocą organizm się odbudowuje, a skóra intensywnie się regeneruje – produkuje kolagen, naprawia mikrouszkodzenia i odzyskuje równowagę. Niedobór snu szybko odbija się na cerze, napięciu mięśni, odporności i poziomie energii. W czasach nieustannej presji, powiadomień i pośpiechu warto sięgnąć po rozwiązania, które pomagają ciału wrócić do naturalnego rytmu wyciszenia. Masaż, wieczorne rytuały, aromaterapia, kąpiele, higiena snu i cyfrowa dyscyplina – wszystkie te elementy działają jak sygnał dla układu nerwowego: „pora zwolnić”. To świadome, regularne praktyki, które wspierają regenerację, poprawiają jakość snu i realnie wpływają na samopoczucie, wygląd skóry oraz zdolność organizmu do radzenia sobie ze stresem. W tym artykule: Coraz więcej z nas ma problemy ze snem. Dane niepokoją Domowe rytuały na lepszy sen – co naprawdę działa? Masaż jako odpowiedź na stres i bezsenność Aromaterapia i kąpiele z solą – wieczorne wsparcie dla ciała Higiena cyfrowa i higiena snu – klucz do regeneracji mózgu Coraz więcej z nas ma problemy ze snem. Dane niepokoją Problem bezsenności nie jest już niszowy – potwierdzają to dane. Z najnowszego raportu UCE RESEARCH i platformy ePsycholodzy.pl wynika, że z jakości swojego snu zadowolonych jest dziś jedynie 52,7% Polaków, a aż 41,4% deklaruje niezadowolenie. Najczęstszą przyczyną trudności jest gonitwa myśli i problem z zasypianiem, z którym zmaga się 42,9% badanych. Tuż za nią plasuje się wielokrotne wybudzanie w nocy (34,1%) oraz martwienie się o przyszłość (33,1%) – wyraźny sygnał życia w stanie chronicznej niepewności. Co czwarty dorosły Polak wskazuje stres jako bezpośredni powód bezsenności, a podobny odsetek przyznaje się do nadużywania technologii przed snem. Jak podkreślają eksperci, to błędne koło: stres utrudnia sen, a brak snu obniża zdolność radzenia sobie z napięciem, pogarszając funkcjonowanie psychiczne i fizyczne w ciągu dnia. Dlatego właśnie tak ważne jest świadome podejście do problemu i znalezienie rozwiązań, które pomogą w odzyskaniu jakościowego snu: dla zdrowia, urody i samopoczucia. Domowe rytuały na lepszy sen – co naprawdę działa? Regularne wieczorne rytuały pomagają zasnąć szybciej i spać głębiej. Proste czynności, takie jak kąpiel, medytacja, pisanie dziennika czy słuchanie relaksującej muzyki, przygotowują organizm do nocnego odpoczynku. Wprowadzenie takich rytuałów wzmacnia higienę snu i redukuje poziom lęku. U dorosłych zaleca się wykonywanie rytuału przez 30–60 minut przed snem. Kluczem jest regularność i dostosowanie działań do indywidualnych preferencji: w końcu to, co sprawia nam przyjemność, sprzyja regularności i działa najskuteczniej. Masaż jako odpowiedź na stres i bezsenność Stres i bezsenność coraz częściej dotykają ludzi w różnym wieku. Przeładowane grafiki, presja codzienności, nieustanny szum informacyjny i brak prawdziwego odpoczynku sprawiają, że organizm nie radzi sobie z napięciem: a to prosta droga do chronicznego zmęczenia, nerwowości i problemów ze snem. W takim momencie warto sięgnąć po masaż relaksacyjny. To rytuał, który działa na wiele poziomów: mięśniowy, nerwowy, hormonalny i emocjonalny. Ostatecznie jest to najstarsza znana ludzkości forma terapii dotykiem. Kiedy jesteśmy zestresowani, nasze ciało wchodzi w tryb alarmowy – tzw. reakcję „walcz albo uciekaj”. Wzrasta poziom kortyzolu, napięcie mięśni, przyspiesza oddech i tętno. Jeśli ten stan utrzymuje się zbyt długo, organizm nie potrafi się wyciszyć nawet w łóżku. Masaż stymuluje układ przywspółczulny, który odpowiada za regenerację i sen. Już po kilku minutach dotyku poziom kortyzolu spada, a rośnie poziom serotoniny i endorfin. Ciało oddycha spokojniej, a mózg odbiera sygnał: „Jest bezpiecznie, możesz się rozluźnić”. W zależności od preferencji można wybrać różne formy masażu: klasyczny relaksacyjny, aromaterapeutyczny z olejkami uspokajającymi, masaż gorącymi kamieniami, ajurwedyjski lub masaż głowy i karku. Można je wykonywać doraźnie lub regularnie, szczególnie wieczorem, gdy efekt wyciszający przechodzi płynnie w sen. Techniką, którą warto wprowadzić do rutyny jest również automasaż: pomogą w tym różnego rodzaju rollery (np. do delikatnego masażu twarzy) czy kamień gua sha. View Burdaffi on the source website Aromaterapia i kąpiele z solą – wieczorne wsparcie dla ciała Aromaterapia odgrywa znaczącą rolę w przygotowaniu ciała do snu. Zapach lawendy, drzewa sandałowego, rumianku rzymskiego czy ylang-ylang działa uspokajająco i sygnalizuje mózgowi, że nadchodzi czas odpoczynku. Możesz w tym celu używać świec sojowych, dyfuzorów ultradźwiękowych lub kominków ceramicznych: nie tylko odprężają, ale też stwarzają niepowtarzalny klimat. Równie skuteczne są kąpiele z dodatkiem soli Epsom lub soli z Morza Martwego. Te minerały wspierają rozluźnienie mięśni i redukcję napięcia nerwowego. Zaleca się kąpiel z dodatkiem 250–300 g soli oraz kilku kropli olejku eterycznego około 60–90 minut przed snem. View Burdaffi on the source website Higiena cyfrowa i higiena snu – klucz do regeneracji mózgu Eksperci zwracają uwagę, że regularny sen i cyfrowa dyscyplina to fundament zdrowia mózgu. Badania wskazują, że trzymanie się stałej godziny zasypiania wspiera pracę mózgu bardziej niż sam czas trwania snu. Nawet dłuższy odpoczynek nie przynosi takich korzyści, jeśli odbywa się o różnych porach. Nieregularny sen może zaś zwiększać ryzyko depresji i zaburzeń poznawczych. Równie ważne jest ograniczenie korzystania z urządzeń elektronicznych przed snem. Smartfon w pobliżu łóżka wpływa negatywnie na koncentrację, pamięć roboczą i ogólną jakość snu – nawet jeśli jest wyłączony. Niebieskie światło z ekranów hamuje produkcję melatoniny, co utrudnia zasypianie. Dlatego warto zostawić telefon poza sypialnią i zastąpić wieczorne scrollowanie... książką. Czytanie przed snem uspokaja, poprawia funkcje poznawcze i obniża poziom lęku. Dodatkowa korzyść? Bycie offline sprzyja celebracji codzienności i ... podnosi samopoczucie: w końcu nie bez przyczyny trend JOMO zyskuje na popularności.
Nie wszystko musi rozpocząć się od 1 stycznia. Najzdrowsze zmiany rodzą się w ciszy i spokoju. Zimą odpoczywasz. Wiosną startujesz
„Nowy rok, nowa ja” - ile razy w życiu powtarzałyśmy to zdanie, jak mantrę, a zapału i tak starczyło nam na maksymalnie trzy tygodnie. Problem jednak wcale nie musi leżeć w nas, a... w źle wybranej dacie.
Nie wszystko musi zaczynać się 1 stycznia. A już na pewno nie noworoczne postanowienia. Skoro są noworoczne, to - teoretycznie - mamy na nie cały rok. I oczywiście, odkładanie planów „na potem” bywa wygodną wymówką, ale spalanie się wraz z początkiem stycznia również nie prowadzi do niczego dobrego. Nowy rok przychodzi do nas w środku zimy - wtedy, gdy organizm domaga się spokoju, snu i regeneracji, a nie rewolucji. Tymczasem my próbujemy nałożyć na siebie presję zmian, diet, planów i ambicji dokładnie w momencie, w którym naturalnie jesteśmy najbardziej zmęczone. Może więc zamiast walczyć z własnym rytmem, warto go wreszcie posłuchać? Postanowienia noworoczne. Dlaczego mamy z nimi taki problem? Zima to czas wyciszenia. Przyroda zamiera, świat zwalnia, dni są krótkie, a ciało domaga się odpoczynku. Nie bez powodu wiele kultur traktowało ten okres jako moment regeneracji, a nie ekspansji. Tymczasem współczesna narracja próbuje wmówić nam, że styczeń to idealny moment na „nowe życie”. Efekt? Frustracja, poczucie porażki i przekonanie, że znów „nie dałyśmy rady”. A może po prostu próbowałyśmy wystartować wtedy, gdy organizm był jeszcze w trybie przetrwania? Zima nie jest porą działania. Jest porą zbierania sił. Odpoczynku. Zamykania spraw. Zatrzymania się na chwilę przed kolejnym etapem. I to też jest produktywne - choć działa zupełnie inaczej, niż uczą nas poradniki sukcesu dostępne na pierwszych półkach w księgarni. „Nowy rok, nowa ja”. Dlaczego to właśnie wiosna sprzyja zmianom Wiosna od zawsze była symbolem nowego początku - i nie jest to wyłącznie poetycka metafora. To realna zmiana, którą odczuwa zarówno ciało, jak i psychika. Dni stają się dłuższe, poziom energii rośnie, a my naturalnie częściej wychodzimy z domu, ruszamy się więcej i... zaczynamy planować. Badania pokazują, że to właśnie wiosną mamy większą gotowość do działania. Zdecydowanie częściej myślimy wtedy o drobnych, ale realnych zmianach: powrocie do aktywności fizycznej, zadbaniu o zdrowie, porządkach - nie tylko w szafie, ale też w głowie. Co ważne, nie są to zazwyczaj wielkie życiowe rewolucje, lecz małe kroki, które łatwiej utrzymać w codzienności. Wiosna nie obiecuje natychmiastowej przemiany. Ona raczej delikatnie zaprasza do ruchu. I właśnie dlatego działa. Skąd w ogóle wzięły się postanowienia noworoczne? Choć dziś wydają się nowoczesnym rytuałem motywacyjnym, postanowienia noworoczne mają bardzo długą historię. Ich korzeni można szukać już kilka tysięcy lat temu - i co ciekawe, wcale nie zaczynały się w styczniu. Jednymi z pierwszych byli starożytni Babilończycy. Około czterech tysięcy lat temu świętowali oni nowy rok w marcu, wraz z początkiem prac polowych. Podczas dwunastodniowego święta Akitu składano bogom obietnice: spłaty długów, oddania pożyczonych przedmiotów, poprawy postępowania. Wierzono, że dotrzymanie tych zobowiązań zapewni przychylność bogów na kolejny rok. W starożytnym Rzymie moment ten przesunięto na 1 stycznia wraz z wprowadzeniem kalendarza juliańskiego. Nowy rok poświęcono bogu Janusowi - opiekunowi początków i przejść, przedstawianemu z dwiema twarzami: jedną zwróconą ku przeszłości, drugą ku przyszłości. Rzymianie składali mu ofiary i deklarowali dobre postępowanie w nadchodzącym roku. Z czasem, w tradycji chrześcijańskiej, nowy rok stał się okazją do refleksji nad własnym życiem, błędami i potrzebą poprawy. Postanowienia nabrały bardziej osobistego charakteru - były formą wewnętrznego rachunku sumienia, a nie publicznej deklaracji. Dopiero współczesność uczyniła z nich masowy rytuał, często oderwany od realnych możliwości i potrzeb. Nic więc dziwnego, że statystyki są bezlitosne - tylko 8% osób faktycznie realizuje styczniowe obietnice. Może więc nie teraz. Może na wiosnę? Zmiana nie musi przychodzić głośno, z fajerwerkami i checklistą na nowy rok. Najzdrowsze decyzje rodzą się często w ciszy - wtedy, gdy pozwalamy sobie odpocząć, zamiast się zmuszać. Zimą warto się zatrzymać. Wiosną - ruszyć. Bez presji, bez wielkich haseł, za to w zgodzie z rytmem, który mamy wpisany głębiej, niż nam się wydaje. Bo nie wszystko musi zaczynać się 1 stycznia. I to jest naprawdę dobra wiadomość.
Nie postujesz? Nie jesteś sam. „Posting zero” to nowy sposób bycia w sieci
Cisza zamiast relacji, obecność bez autoprezentacji. Coraz więcej osób wybiera Internet, w którym nie trzeba nic udowadniać - ani algorytmom, ani „znajomym”.
Jeszcze kilka lat temu media społecznościowe były cyfrowym pamiętnikiem, sceną i albumem ze wspomnieniami w jednym. Publikowaliśmy zdjęcia porannej kawy, relacje z podróży, migawki z codzienności - często bez większego namysłu. Dziś coś się wyraźnie zmienia. Coraz więcej użytkowników choć wciąż scrolluje, obserwuje i jest „online”, to przestaje publikować. Ten cichy zwrot ma swoją nazwę: „posting zero”. To nie manifest ani bunt przeciwko Internetowi. To raczej zmęczone westchnięcie i decyzja, by na chwilę zejść ze sceny i ukryć się za kotarą. W tym artykule: Od nieustannego nadawania do świadomej ciszy. Czym jest „posting zero”? Skąd wziął się trend „posting zero”? Zmęczenie autoprezentacją i algorytmami Mniej feedu, więcej prywatnych przestrzeni Cisza jako nowa forma autentyczności Od nieustannego nadawania do świadomej ciszy. Czym jest „posting zero”? Przez lata social media działały jak niekończący się spektakl. Każdy był jednocześnie bohaterem, reżyserem i widownią własnego życia. Algorytmy premiowały regularność, intensywność i widoczność. Im częściej publikowałeś, tym... bardziej istniałeś. Dziś coraz więcej osób świadomie rezygnuje z tej roli. Nie usuwają kont, nie ogłaszają cyfrowego detoksu. Po prostu… milkną. Nadal są obecni - ale tylko jako obserwatorzy, nie nadawcy. To właśnie ten moment przejścia z „muszę coś wrzucić” do „nie muszę niczego pokazywać” definiuje „posting zero”. Sama po sobie widzę, że mój Instagram od dawna przejął „ukochany pies Lukier”, a wall na Facebooku wygląda zupełnie inaczej niż choćby 5 lat temu. Posty pojawiają się tylko, jak bardzo coś mnie zaciekawi - i raczej jest to artykuł - godny polecenia - podany przeze mnie dalej aby wesprzeć pracę kolegów i koleżanek dziennikarzy, albo zdjęcie z bardzo ważnej rodzinnej uroczystości lub jedno z wakacji - tak na pamiątkę. Za to gdy Facebook przypomina mi „wspomnienie” sprzed 10 lat... to zwykle znajduje się na nim... zdjęcie ciasta, które zrobiła moja mama, albo nowego samochodu, który kupiłam, albo zachodu słońca z... no właśnie nie wiem skąd. Skąd wziął się trend „posting zero”? Pojęcie spopularyzował publicysta Kyle Chayka w tekście dla „The New Yorker”, opisując, jak codzienne aktualizacje życia prywatnych użytkowników znikają z platform, które jeszcze niedawno żyły ich treściami. Media społecznościowe przestały być miejscem spontanicznego dzielenia się doświadczeniem, a stały się przestrzenią hałasu, reklamy i autopromocji. Zmianę potwierdzają również dane. Według analiz przywoływanych przez „Financial Times”, aktywność użytkowników w mediach społecznościowych spadła od 2022 roku o około 10%, przy czym największy regres widać wśród pokolenia Z i młodszych millenialsów - czyli tych, którzy dorastali już w pełni cyfrowej rzeczywistości. To ważny sygnał: najbardziej „internetowe” pokolenia zaczynają redefiniować swoją obecność w sieci. Zmęczenie autoprezentacją i algorytmami Dlaczego przestajemy publikować? Powodów jest kilka - i wszystkie są bardzo ludzkie. Po pierwsze: zmęczenie porównywaniem się. Feed wypełniony idealnymi ciałami, relacjami i podrasowanymi karierami przestaje inspirować, a zaczyna obciążać. Po drugie: komercjalizacja. Zwykli użytkownicy coraz częściej czują, że ich treści giną w oceanie reklam, influencerów i materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję. Po trzecie: prywatność. Świadomość tego, jak wiele danych zostawiamy po sobie w sieci, rośnie - podobnie jak ostrożność wobec technologii, które potrafią nie tylko śledzić, ale i modyfikować wizerunek. Posting zero staje się więc formą cichej samoobrony. Sposobem na odzyskanie kontroli nad tym, co naprawdę należy do nas. Mniej feedu, więcej prywatnych przestrzeni Paradoksalnie rezygnacja z publicznego publikowania nie oznacza zerwania relacji. Wręcz przeciwnie. Życie cyfrowe przesuwa się w stronę prywatnych wiadomości, zamkniętych grup, małych społeczności. Tam, gdzie nie rządzi algorytm, a rozmowa nie musi być „ładna”, angażująca ani mierzalna. To powrót do początków Internetu, który służył nam jako narzędzie do kontaktu, a nie wystawy. Do komunikacji, która nie wymaga reakcji w postaci lajków. Cisza jako nowa forma autentyczności Najciekawsze w trendzie „posting zero” jest to, że opiera się na… braku. Nie da się go łatwo zmierzyć, nie pojawia się w statystykach popularności. A jednak właśnie ta cisza zaczyna definiować nowy sposób bycia online. Dla wielu osób rezygnacja z widoczności okazuje się bardziej autentyczna niż najbardziej dopracowany post. To świadomy wybór spokoju, uważności i prawa do nieobecności. Nie dlatego, że Internet przestał być ważny - ale dlatego, że nie musi już być centrum wszystkiego. Posting zero nie jest więc końcem mediów społecznościowych. To raczej sygnał, że uczymy się z nich korzystać na nowo, na własnych zasadach. Ciszej, wolniej i przede wszystkim z większą troską o siebie.