Frida Kahlo – historia życia, burzliwa biografia i twórczość najsłynniejszej meksykańskiej artystki
Frida Kahlo to jedna z najbardziej rozpoznawalnych artystek XX wieku. Jej charakterystyczny wizerunek - zrośnięte brwi, delikatny wąsik i przenikliwe spojrzenie znane z autoportretów stał się ikoną popkultury. Jej burzliwe życie i twórczość do dziś fascynują miliony na całym świecie.
Frida Kahlo to meksykańska malarka, która urodziła się i większość życia spędziła na przedmieściach Meksyku, w „Niebieskim Domu”. Na świat przyszła w 1907 roku, choć później, chcąc być kojarzoną z meksykańską rewolucją, za datę swoich urodzin podawała rok wybuchu tejże rewolucji – 1910. Ojciec artystki, z pochodzenia Niemiec, przyjechał do Meksyku jako 19-latek, przyjął imię Guillermo i poślubił matkę Fridy – Matilde Calderón y Gonzalez, w której żyłach płynęła mieszanka krwi hiszpańskiej i indiańskiej. Sama artystka na pewnym etapie życia zaczęła ubierać się w meksykańskie stroje ludowe, co stało się kolejnym „znakiem firmowym” tej barwnej postaci i odzwierciedlało jej zafascynowanie rodzimą kulturą Meksyku. Gdziekolwiek się pojawiała, natychmiast wzbudzała zainteresowanie. Mówiono, że roztacza wokół siebie aurę intrygującej tajemniczości. Niebieski Dom (Casa Azul), w którym przyszła na świat i zmarła, stał się dziś jednym z najważniejszych miejsc na mapie Meksyku. To właśnie tam Frida tworzyła, przeżywała swoje miłości i dramaty oraz otaczała się przedmiotami, które później przenikały do jej obrazów – ludowymi strojami, biżuterią, egzotycznymi zwierzętami i pamiątkami związanymi z kulturą prekolumbijską. Dom był dla niej azylem, ale też sceną, na której budowała swój wizerunek artystki totalnej. W drugiej połowie XX wieku, wiele lat po jej śmierci, twórczość Fridy przeżyła prawdziwy renesans. Stała się ikoną popkultury – jej wizerunek pojawia się na koszulkach, plakatach i muralach na całym świecie. Organizowane są liczne wystawy poświęcone jej życiu, a jej obrazy osiągają rekordowe ceny na aukcjach sztuki. Dla kolejnych pokoleń Frida stała się symbolem autentyczności, odwagi w wyrażaniu siebie oraz siły mimo fizycznego i emocjonalnego cierpienia. W tym artykule: Twórczość Fridy Kahlo Frida Kahlo i problemy zdrowotne Frida Kahlo i Diego Rivera: związek Frida Kahlo – ciekawostki Twórczość Fridy Kahlo Frida zainteresowała się malarstwem w młodości. Po doznanym wypadku, w wyniku obrażeń, przez dłuższy czas musiała leżeć unieruchomiona, w związku z czym (pożyczonymi od ojca farbami) zaczęła malować samą siebie. Do końca życia autoportrety i portrety pozostały jednym z głównych motywów jej przepełnionej symbolizmem i bólem twórczości. Obrazy Fridy cechują się wyraźnym abstrakcjonizmem, licznymi nawiązaniami do ludowej kultury meksykańskiej i elementami surrealizmu (choć sama artystka nie identyfikowała się ze środowiskiem surrealistów). Frida uwielbiała szokować, przełamywać tabu, przekraczać granice – znajdowało to odzwierciedlenie w jej sztuce, zarówno pod względem doboru tematyki (silne akcenty kobiece, fizjologia, nagość, śmierć, krew), jak i sposobu ekspresji. Bawiła się kolorami, które miały w jej twórczości ogromne znaczenie. Osobliwe poczucie estetyki, polegające na przewartościowaniu piękna i brzydoty, oddawało rewolucyjny światopogląd malarki. Malowała to, co przeżywała, widziała i czuła, dlatego jej obrazy charakteryzują się dużą dozą intymności. Jednym z bardziej osobistych i szokujących dzieł malarki jest obraz „Szpital Henry’ego Forda” (namalowany w 1932 roku). Podczas pobytu z mężem w Stanach Zjednoczonych Frida po raz kolejny poroniła. Tragiczne wydarzenie miało miejsce właśnie w Szpitalu Henry’ego Forda w Detroit i odcisnęło głębokie piętno na życiu i twórczości malarki. Innym znanym dziełem, również nawiązującym do poważnych kłopotów zdrowotnych artystki, jest „Strzaskana kolumna” z 1944 roku. Z kolei namalowany pod koniec życia obraz „Bez nadziei”, na którym widać przykutą do łóżka malarkę w abstrakcyjnym, nieco makabrycznym otoczeniu, zapowiada przeczuwany przez nią rychły koniec życia malarki. Przez wielu współczesnych krytyków i fanów, twórczość Fridy Kahlo uważana jest za na wskroś feministyczną, a sama artystka stała się wręcz ikoną ruchu feministycznego. Wynika to zapewne z faktu, że była ona kobietą silną i niezależną, a w jej sztuce motywy kobiece zajmują bardzo ważne miejsce. Kobieca percepcja rzeczywistości malarki jest wyraźnie zaznaczona w jej dziełach. Sama Kahlo nigdy nie określała się jednak mianem feministki, a swojej sztuki nie postrzegała przez pryzmat zaangażowania ideologicznego. Co ciekawe, pierwsze poważne wystawy obrazów Fridy zostały zorganizowane poza jej ojczyzną – w Nowym Jorku (1938) oraz Paryżu (1939). Był to zresztą dla niej najbardziej „płodny” artystycznie czas. Pobyt w Paryżu zaowocował nie lada sukcesem – jej obraz „The Frame” został zakupiony przez Luwr, a dziś można go podziwiać we francuskiej stolicy w Musée National d’Art Moderne. Na pierwszą wystawę w Meksyku malarka musiała czekać aż do 1953 roku, odbyła się więc ona na krótko przed jej śmiercią. W tym okresie Frida była już bardzo schorowana, dlatego udział w wydarzeniu brała z… łóżka. Tak, na tę okazję przygotowano specjalnie udekorowane łoże z baldachimem. Frida Kahlo i problemy zdrowotne Wracając jednak do wcześniejszego okresu życia Fridy, w wyniku przebytej w dzieciństwie choroby Heinego-Medina (znanej też jako polio), jedna noga malarki była krótsza od drugiej... co nie przeszkodziło jednak artystce w prowadzeniu aktywnego życia. Jako dziecko lubiła sport i była bardzo żywiołowa. W 1925 roku Frida została ciężko ranna w wypadku autobusowym. W konsekwencji tego zdarzenia u osiemnastoletniej wówczas dziewczyny doszło do bardzo poważnych obrażeń, między innymi: złamania kręgosłupa w trzech miejscach, złamania kilku żeber i obojczyka, uszkodzenia nerki i przebicia macicy. Wątpiono nawet, czy zdoła przeżyć. Można tylko wyobrazić sobie ogrom cierpienia, którego doświadczyła w tak młodym wieku. Jednak to właśnie wtedy, przechodząc długotrwałą rekonwalescencję, zaczęła malować – unieruchomiona, dysponowała dużą ilością wolnego czasu. Było to więc jedno z wydarzeń, które zdecydowało o jej dalszym życiu. Drugim zdarzeniem, które niewątpliwie miało wpływ na jej losy, było małżeństwo z meksykańskim komunistą, który również zajmował się malarstwem. Frida Kahlo i Diego Rivera: związek Diego Rivera, bo o nim mowa, był o dwie dekady starszy od Fridy. Istnieją rozbieżne domysły odnośnie do poznania się przyszłej pary – według jednej z nich Kahlo miała podejść do Rivery i zapytać go o opinię na temat jej obrazów, a według drugiej, mieli oni poznać się na przyjęciu zorganizowanym przez jedną z wielu kochanek Diega, Tinę Modotti. Wiadomo na pewno, że niezbyt urodziwy, choć charyzmatyczny Rivera, prominentny członek Komunistycznej Partii Meksyku i sławny twórca murali, zafascynował Fridę do tego stopnia, że nie przeszkadzało jej to, iż Rivera jest żonaty i ma dzieci. Znajomość, która rozpoczęła się od rozbicia cudzego związku, daleka była od sielanki i nie przyniosła artystce spełnienia. Para zdradzała się wzajemnie, rozstawała się i ponownie schodziła. Doszło nawet do rozwodu, a po roku osobnego życia – do ponownego ślubu. Dużym ciosem dla Fridy był romans Diego z jej młodszą siostrą. Kahlo z kolei nawiązała w trakcie tej relacji romans z komunistą Lwem Trockim, który zbiegł ze Związku Radzieckiego i na zaproszenie Rivery przyjechał do Meksyku, gdzie uzyskał azyl. Romans miał miejsce podczas pobytu Trockiego pod jednym dachem z Fridą i Diego. Pomimo burzliwych perypetii małżeńskich, niewątpliwie Diego Rivera wywarł ogromny wpływ na osobowość i twórczość malarki, o czym Kahlo sama zresztą wspomniała w jednym z wywiadów. Frida Kahlo – ciekawostki Podobno malarka uważała, że jej prace mogą robić wrażenie nieprofesjonalnych, dlatego miała dziwić się, gdy ktoś kupował jej obraz. Artystka była również zagorzałą komunistką i, z czego niewielu jej fanów zdaje sobie sprawę, do końca życia pozostała oddaną wielbicielką komunistycznych zbrodniarzy, takich jak Józef Stalin czy Mao Zedong. Ich portrety (obok portretów Lenina, Marksa i Engelsa) zdobiły ścianę nad łóżkiem malarki. Kolejną ciekawostką jest fakt, że jako nastolatka Frida trenowała boks. Łącznie przeszła ponad 30 operacji, a pod koniec życia malarki amputowano jej nogę. Artystka nie prowadziła zdrowego trybu życia, co dodatkowo pogarszało jej stan zdrowia. Nadużywała alkoholu i paliła papierosy. Podobno zawsze nosiła przy sobie piersiówkę wypełnioną mocnym trunkiem. Malarka nawiązywała liczne romanse z kobietami, między innymi z malarkami z takimi jak Jacqueline Lamba czy Georgia O’Keeffe. W rodzinnym domu Fridy Kahlo, zwanym „Niebieskim Domem”, urządzono w 1959 roku muzeum poświęcone życiu i malarstwu artystki. Muzeum do dziś cieszy się ogromną popularnością. Krakowski Teatr Współczesny wystawia od ubiegłego roku sztukę „Frida” (reż. Jan Naturski). Malarka była niskiego wzrostu – mierzyła nieco ponad 150 cm. Ulubionym owocem artystki były arbuzy i to właśnie one były ostatnią namalowaną przez nią rzeczą. Nie wiadomo dokładnie, jaka była prawdziwa przyczyna śmierci Fridy. Często podważa się oficjalną wersję o zapaleniu płuc i wskazuje na możliwe przedawkowanie lekarstw. Edward Hopper. Malarz poszukujący. Co warto wiedzieć o artyście? ###gallery-end######gallery-end###
Edward Hopper światłem i cieniem tworzył melancholię. Co warto wiedzieć o legendzie malarstwa?
Odtwarzał na płótnie rzeczywistość, skąpaną w ciszy i spokoju. Jego obrazy zachwycały doskonałym wyczuciem smaku, znajomością ludzkiej psychiki. Wyżej od modnej abstrakcji Edward Hopper cenił tylko malarstwo realistyczne. Co warto wiedzieć o legendarnym artyście?
Urodzony w 1882 roku Edward Hopper dzieciństwo spędził w pobliżu rzeki Hudson. Namawiany przez rodzinę ukończył kursy rysunkowe. Już wtedy inspirowały go wewnętrzne przeżycia. Kochał światłocień. Zanim stał się jednym z najbardziej cenionych współczesnych malarzy, zafascynowała go reklama. Pierwsze kroki w świecie artystycznej bohemy Hopper stawiał w jednej z agencji reklamowych. Bycie ilustratorem może nie było satysfakcjonującym zajęciem, jednak tego typu praca stanowiła dobre źródło utrzymania. To właśnie w agencji nauczył się syntetycznego myślenia o obrazie – klarownej kompozycji, wyrazistej plamy barwnej i umiejętności budowania nastroju za pomocą kilku prostych środków. Te doświadczenia w przyszłości miały okazać się bezcenne. Edward Hopper – ulubiona tematyka obrazów Zanim Edward Hopper na poważnie zajął się tworzeniem swoich charakterystycznych płócien, odbył inspirującą podróż po Europie. Odwiedził takie miasta jak Londyn, Berlin, Bruksela i Amsterdam, ale to Paryż wywarł na nim szczególne wrażenie i tam zatrzymał się na dłużej. Paryska atmosfera, pełna artystycznej swobody, wpłynęła na jego rozwijający się styl malarski. Podziwiał impresjonistów, studiował światło na fasadach kamienic i w zaułkach Montmartre’u, godzinami obserwował życie kawiarnianych ogródków. Nie kopiował jednak europejskich mistrzów – filtrował ich doświadczenia przez własną wrażliwość. Po powrocie do Nowego Jorku Hopper skupił się na portretowaniu ludzi, choć w jego pracach bardziej niż realistyczne sylwetki liczyła się gra światła i cienia. „Nie maluję smutku ani samotności” – podkreślał w rozmowach z dziennikarzami, choć wiele osób widziało w jego obrazach właśnie takie emocje. Artysta twierdził, że interesuje go przede wszystkim relacja człowieka z przestrzenią – moment zawieszenia między działaniem a bezruchem, cisza, która zapada tuż przed nieznanym. Hopper szczególnie ukochał miejskie krajobrazy. Fascynowała go architektura i sposób, w jaki światło naturalne i sztuczne ożywiało przestrzenie. Najczęściej wybierał miejsca pozornie zwyczajne: puste domy, bary, restauracje, stacje benzynowe czy hotele robotnicze. Tych ostatnich było wówczas w USA bardzo wiele, a ich anonimowość i surowość idealnie pasowały do jego wizji artystycznej. Samotni modele w jego obrazach zdawali się być częścią większej opowieści, a jednocześnie emanowali statycznym spokojem, kontrastującym z ruchem współczesnego świata. Inspirację Hopper odnajdywał również w widokach ulic i torów kolejowych – symboli amerykańskiego modernizmu i ekspansji. Często kadrował sceny w sposób przypominający filmowe ujęcia, co sprawiało, że widz miał wrażenie podglądania fragmentu czyjegoś życia. Edward Hopper - malarz poszukujący Artysta penetrował wyludnione, odosobnione miejsca. W wielu wnętrzach umieszczał kobiety. Do obrazów często pozowała mu żona, Josephine Nivison – malarka i jego najbliższa powierniczka, która prowadziła dokładne notatki dotyczące powstawania dzieł. Na twarzach przeciętnych mieszkańców Nowego Jorku, których malował, często gościł smutek, dojmujące poczucie osamotnienia, melancholii. Edward Hopper z doskonałym wyczuciem czasu oddawał emocje i uczucia swoich modeli. Stale poszukiwał odpowiedniej formy wyrazu, dbał, by stonowane odcienie szarości, bieli i błękitu nie przysłaniały znaczenia obrazów. Jednocześnie potrafił zaskoczyć intensywną czerwienią czy ostrym światłem wpadającym przez okno – detalem, który przełamywał ciszę kompozycji. Hopper był twórcą niezwykle zdyscyplinowanym. Pracował powoli, długo przygotowywał szkice, analizował ustawienie postaci i źródeł światła. Każdy element na płótnie miał swoje uzasadnienie. Ta konsekwencja sprawiła, że wypracował styl natychmiast rozpoznawalny – oszczędny, a zarazem pełen napięcia. Psychologiczne portrety Edwarda Hoppera Edward Hopper stworzył wiele kultowych obrazów, które na stałe zapisały się w historii sztuki, ale to jego psychologiczne portrety ludzi zyskały największą popularność. Artysta starannie dobierał sceny i kompozycje, by poruszać widza niezależnie od jego wieku czy doświadczeń życiowych. Postacie na obrazach Hoppera, choć często anonimowe i zwyczajne, odzwierciedlają emocje, które każdy z nas zna – poczucie izolacji, zamyślenie czy melancholię. Byli to zwykle ludzie z codziennego życia – kelnerki, podróżni, samotne kobiety w kawiarniach czy mężczyźni w hotelowych pokojach. Ich gesty są oszczędne, spojrzenia skierowane poza kadr, jakby w stronę własnych myśli. Jego dzieła są wciąż aktualne, zadziwiają prostotą i przyziemnymi tematami. W epoce nieustannego pośpiechu obrazy Hoppera przypominają o sile ciszy i kontemplacji. Najważniejsze prace malarza to: „Nocne marki”, „Automat”, „Chop Suey” i „Morning Sun”. Każde z tych płócien stało się ikoną – reprodukowaną, interpretowaną, cytowaną w kulturze popularnej i filmie. Złota era Edwarda Hoppera W latach 20. coraz bardziej zaczęto interesować się abstrakcją ekspresyjną i fotografią. Malarstwo realistyczne przestało interesować kolekcjonerów. Wydawałoby się, że czasy, w których melancholijne wizerunki Edwarda Hoppera cieszyły się uznaniem, zostały raz na zawsze zapomniane. Nic bardziej mylnego! Artystę zapraszano na samodzielne wystawy, a jego obrazy trafiały do najważniejszych amerykańskich kolekcji. Obrazom przypominającym zatrzymane w ruchu kadry filmowe nie przeszkodził nawet wielki kryzys. Harmonijne i dające poczucie bezpieczeństwa dzieła dla wielu twórców stały się ikonicznymi kompozycjami. Hopper wywarł ogromny wpływ na kino – jego estetykę można dostrzec w filmach Alfreda Hitchcocka czy Wima Wendersa. Zmarł w 1967 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś inspiruje artystów, fotografów i reżyserów. Jego obrazy uczą uważności – pokazują, że nawet w najbardziej zwyczajnej scenie kryje się historia warta opowiedzenia.
Moja Łemkowyna. Michał Szymko o wystawie „Formy obecności” [WYWIAD]
Zwielokrotnienia na obrazach Warhola to wpływ jego głęboko religijnej matki i rozdawanych przez nią świętych obrazków. Kilka z prac mistrza obok ikon Nowosielskiego czy sztuki Fedaka zawiśnie na fascynującej wystawie poświęconej Łemkom/Rusinom Karpackim, którym kurator Michał Szymko przywraca pamięć.
MAJA CHITRO: Skąd jesteś? Warhol w swojej słynnej wypowiedzi twierdził, że pochodzi znikąd. MICHAŁ SZYMKO: Ja też jestem z tego „nikąd”. Określam tak wioskę na pograniczu polsko-łemkowsko-słowackim. Dla ciebie to Łemkowszczyzna, region w Polsce. Dla mnie Lemkowyna – moja ojczyzna. Stąd pomysł na wystawę „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. A zaczęło się od form milczenia. Szymborska pisała: „Ktoś tutaj był i był, i nagle zniknął i uporczywie go nie ma”. Jako badacz, wykładowca akademicki nie mogę się na to godzić. Więc ekspozycja staje się manifestem przywracania Łemkom głosu. Jako Łemkowie, Rusini Karpaccy, mieszkamy w obrębie terytorium Polski, Słowacji, Serbii, Chorwacji, Rumunii, Czech, Ukrainy, USA, Kanady, Argentyny, Węgier. Nasza sztuka jest więc częścią dziedzictwa tych państw, lecz w muzeach nie widuję kontekstu łemkowskiego. Oto forma milczenia. Wykluczenie kultury łemkowskiej w polskiej świadomości jest znaczące. Wciąż za mało mówi się o akcji Wisła, do której doszło w 1947 roku, choć to jedna z najczarniejszych kart w naszej historii. Siłą na ziemie zachodnie i północne przesiedlono 140 tysięcy Łemków. Zdaję sobie sprawę z kontrowersyjności tego stwierdzenia, ale uważam, że była to czystka etniczna. Przerwano transmisję naszej bytności i tożsamości. Oderwano nas od naszej ojczyzny. W języku łemkowskim istnieje pojęcie „na czużyni” – na obczyźnie, jak nazywa się te ziemie. Początkowo władza zachęcała Łemków do wyjazdu do ZSRR. Ci, którzy pozostali, dostali symboliczną godzinę, by spakować cały dobytek i przygotować się na wygnanie. Myślę tu szczególnie o moich pradziadkach, których deportowano, oraz o cioci Kapłończykowej, doskonale pamiętającej tamte czasy. Opowiadała mi wielokrotnie, że na wygnaniu jej matkę napadli Polacy – pobili ją i próbowali wyrwać język tylko dlatego, że mówiła do córki po łemkowsku. Finalnie udało jej się wrócić do Zyndranowej, lecz dom musiała odkupić od pani Bolkowej, która go sobie przywłaszczyła. Wielu Łemków przeżyło całe życie w strachu. Zresztą jeżdżę z tatą po łemkowskich wioskach i spisuję te historie po to, by formy milczenia wreszcie przepadły. Mam świadomość, że te historie są jak łączy się żar. Jeśli nie podtrzymamy ich, zgasną na zawsze, a bez tych głosów nie będziemy w stanie zrozumieć, kim naprawdę jesteśmy. A gdy zaczynasz mówić o sztuce łemkowskiej, często słyszysz pewnie, że to folklor. Błędne myślenie? Błędne. Tym bardziej, że na wystawie zobaczymy prace m.in. Andy’ego Warhola, Epifaniusza Drowniaka, czyli Nikifora, czy Jerzego Nowosielskiego zestawione w nieoczywistym kontekście, wśród twórców, których historia próbowała wymazać, takich jak choćby Mykołaj Fedak. Jego obrazy odkryłem przypadkiem w łemkowskiej wsi Olchowiec, w chyży pana Kiełbasińskiego. Byłem u niego w odwiedzinach. A obok szafy leżał obraz podpisany cyrylicą: „M. Fedak”. Kim był ten Łemko? To pytanie długo nie dawało mi spokoju. Z czasem dotarłem do strzępów jego losów: najbliższych Fedaka upchnięto podczas wywózek w pociągu do Chersonia i wszelki ślad po nich zaginął. Do Olchowca przychodziły potem tylko pojedyncze kartki świąteczne z Kiszyniowa, jedyny znak, że Mykołaj żyje. Zacząłem więc pisać do lokalnych instytucji kultury, krok po kroku składając tę historię jak rozbite naczynie. Po miesiącu przyszła odpowiedź: „Mykołaj zmarł w sierpniu 2024 roku, ale wciąż żyje jego żona Rita”. Poleciałem więc do niej. Spędziliśmy trzy dni w ich mieszkaniu. Kilkukrotnie podkreślała, że mąż do końca wierzył, że Łemkowie kiedyś jeszcze sobie o nim przypomną. I właśnie dlatego nazywanie tej sztuki folklorem jest nie tylko błędem, lecz także powtórzeniem przemocy milczenia, na którą się nie godzę. Jak znaleźć w takim razie wspólny pierwiastek dla tak odrębnych artystów, jak Warhol czy Fedak, żeby opowieść o nich płynęła wartko? Wystawa jest podzielona na trzy części, a pierwszą z nich poświęciliśmy pamięci. Pojawia się tu m.in. portret Aleksandra Duchnowycza, naszego budziciela narodowego, który wypowiedział słynne: „Rusinem byłem, jestem i będę”. Narracja prowadzi od historii takich twórców, jak Mykołaj Fedak czy Dawid Zdobylak, aż po przedmioty z kolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego – rzeczy, które kiedyś należały do konkretnych ludzi. Weźmy choćby kierpce: nie wiemy, kto w nich chodził po Łemkowynie, jakie były losy tej osoby, co zapamiętała, a czego nie zdradziła nikomu opowiedzieć.... W popkulturze wiedzę o tradycyjnych strojach łemkowskich w projektach popularyzuje m.in. Zofia Chylak. I na szczęście coraz więcej tych nazwisk wybrzmiewa – o swoim łemkowskim pochodzeniu mówią Zosia, Igor Herbut, Misia Furtak czy Dorota Nieznalska, której praca zresztą pojawi się również na wystawie. To mocny głos, sygnał informujący o tym, że my jesteśmy. Istniejemy. Pamięć to część pierwsza. Jaka jest druga? Przenosi nas w Karpaty, w krajobraz gór i doświadczenie natury. Na pierwszy rzut oka to przestrzeń kojąca, dająca wytchnienie. Ale pod spodem pulsuje opowieść o utracie i tęsknocie. To tutaj po raz pierwszy spotyka się Nowosielski z XVII-wieczną ikoną sądu ostatecznego ze zbiorów muzeum w Świdniku w Słowacji, którą zestawiono z ikonami pisanymi współcześnie przez Mirosława Trochanowskiego. Co istotne dla mnie, jako kuratora, historyka sztuki i łemkowskiego badacza wewnętrznego ogromne znaczenie ma fakt, że ta wystawa powstaje właśnie w Państwowym Muzeum Etnograficznym. Placówka ma świadomość obowiązku krytycznej refleksji nad tym, jak przez lata pokazywano mniejszości etniczne. Co więcej, nie boi się stawiania pytań o wykluczenie, asymilację i mechanizmy przemocy – przywraca jednocześnie obecność tym, których historię próbowano wymazać. Misją muzeum jest pokazywanie kultury mniejszości jako zjawiska dynamicznego, żywego i globalnego, dalekiego od stereotypów sztuki ludowej. „Formy obecności” mają uświadomić, że etnografia to nie tylko przeszłość, lecz także współczesność i przyszłość. Przechodzimy więc do sali trzeciej... Którą zdecydowałem się nazwać Transpop – to przestrzeń, gdzie zderzam popkulturę z tradycją. Wisi tu praca Warhola „Marilyn Monroe”, jest też 36-krotnie powielona postać Mikołaja z ikony XVII-wiecznej ikony św. Mikołaja z Muzeum Regionalnego w Sanoku. Chcę pokazać, jak radykalnie zmienia się funkcja ikonicznego przedstawienia: ikona przeszłości i ikona nowoczesności, skonfrontowane z sobą w jednym miejscu. Nieczęsto w kulturze masowej wspomina się o Warholu w kontekście jego rusińskich korzeni. No właśnie, a przecież silny wpływ miała na niego i jego sztukę matka Julia Warhola. To ona wymyśliła słynną warholowską czcionkę. W ten sposób pisała na co dzień, nauczyła go tego jeszcze w austro-węgierskiej szkole, do której uczęszczała. Miała więc niezaprzeczalny wpływ, choć pośredni, na historię sztuki amerykańskiej. Zbyt łatwo przychodzi nam zapominanie o korzeniach Andy’ego, jego głębokiej wierze... Stąd to słynne zdjęcie artysty z papieżem Janem Pawłem II zrobione w kwietniu 1980 roku na Placu św. Piotra w Rzymie. Wielu publicystów z najbardziej opiniotwórczych magazynów na świecie komentowało to spotkanie jako wynik nawrócenia Warhola po uniknięciu śmierci z rąk Valerie Solanas, autorki skrajnego, feministycznego manifestu „SCUM”, rozgoryczonej brakiem artystycznego wsparcia. Był 1968 rok i po tym incydencie Warhol nigdy już nie osiągnął zadowalającej formy zdrowotnej. Ale Twoja opowieść poszerza tę historię i w zasadzie odkrywa ją na nowo. Mówisz o warholowskiej religijności wpojonej przez matkę, co można dostrzec w jego pracach powstałych na długo przed zamachem na jego życie. Zgadza się! O tym, jak ważna była religia w życiu Warhola świadczy choćby fakt, że na jego pogrzebie modlono się po rusińsku i angielsku. Przez całe życie matka zwracała się do niego wyłącznie po rusińsku. I to właśnie Julia zaszczepiła w synu głęboką religijność – opowiadała mu choćby żywoty świętych, a mały Andy chłonął te historie, zanim zamienił je na biografie gwiazd i celebrytów. Kojarzysz małe, ochronne obrazki rozdawane w kościołach i cerkwiach? Kolekcjonowała je, a Warhol później przetworzył ten gest w sztuce. Skąd wzięły się jego słynne multiplikacje? Właśnie z rytuału powtarzania, z ikon, które znał z domu. Matka opowiadała mu też o swojej wsi Mikovej położonej w Słowacji, o krowach, które zapamiętała, o zapachu gór w sadzie. Przecież to wszystko Warhol później wplatał w sztukę. Zachowało się podanie asystenta Warhola, który miał przedstawić mu pomysł na wykorzystanie motywu krów, a znudzony Andy się na to zgodził, choć sam wcześniej wspominał o pracy z nimi, co warto jeszcze zweryfikować w biografii. Właśnie z tego impulsu powstały słynne portrety krów. Mimo to, co szczególnie uderzające, żadna dotąd wystawa nie odczytywała jego twórczości w tym łemkowskim/rusińskim kontekście, choć jest on obecny w źródłach i otwiera zupełnie nową perspektywę interpretacyjną. Więc w wystawie „Formy obecności” spotykamy obecności, których zupełnie się nie spodziewamy. A jakie jest dziś największe marzenie Michała Szymki – Łemka? Marzę o tym, żebyśmy my, Łemkowie byli. Po prostu byli. Michał Szymko to historyk sztuki, ukrainista, doktor nauk humanistycznych. Łemko. Kurator wystawy „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich”. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, od 17.01.2026.
Ten film z Salmą Hayek to manifest kobiecej siły. Biografia wielkiej artystki tętni życiem i kolorami Meksyku [RECENZJA]
Film biograficzny o Fridzie Kalho z 2002 roku to jedno z najlepszych dzieł w swoim gatunku. Obraz urzeka meksykańskim klimatem, malarskimi barwami i hollywoodzką obsadą, w której zachwyca m.in. Salma Hayek, Alfred Molina oraz Edward Norton. To opowieść o największej artystce w historii sztuki.
Spis treści: Kulisy produkcji filmu „Frida” Artystka, ikona, buntowniczka – fabuła filmu „Frida” Gdzie oglądać film „Frida”? Ten film wyrywa się klasycznym schematom swojego gatunku. To nie tylko hołd dla Fridy Kahlo, ale przede wszystkim opowieść o bólu i kobiecym doświadczeniu. Nominowany do nagród Akademii w sześciu kategoriach, zdobył dwie statuetki. „Fridę” już teraz obejrzysz w polskim streamingu. Kulisy produkcji filmu „Frida” Historia powstania tego filmu sama mogłaby być scenariuszem. Projekt narodził się z pasji Salma Hayek, która będąc Meksykanką, od lat marzyła o przeniesieniu bogatego życiorysu legendarnej artystki na ekran. Aktorka przez sześć lat walczyła o prawa do biografii, którą chciała zrealizować z dala od hollywoodzkiego splendoru – w lokalnym, autentycznym duchu. Ostatecznie projekt trafił w dłonie Julie Taymor, artystki teatralnej znanej z zamiłowania do baroku, teatru oraz mitologii. To właśnie dzięki niej „Frida” nabrała malarskiej głębi, symbolicznej lekkości i pogłębionej kobiecej perspektywy. Frida Kahlo urodziła się w 1907 roku w niewielkim mieście Coyoacán w Meksyku. Jej życie od samego początku naznaczone było bólem, jako dziecko przeszła polio, a w młodości niemal zginęła w katastrofie komunikacyjnej. To właśnie z tego cierpienia zrodziła się jej niepowtarzalna osobowość i pasja do sztuki. Kobieta była artystką, której styl nie mieścił się w żadnej z przyjętych kategorii. Surrealiści widzieli w niej wizjonerkę, ona z kolei uciekała od etykiet. Jej obrazy stały się intymnym pamiętnikiem, w którym opowiadała o bólu, miłości, polityce i wolności, barwnie podkreślając swoją meksykańską kulturę. Dziś Frida Kahlo to ikona feminizmu i artystycznej autentyczności, to kobieta, która zamieniła cierpienie w legendę, a swoje życie w dzieło sztuki. Artystka, ikona, buntowniczka – fabuła filmu „Frida” Fabuła filmu przenosi widza do Meksyku lat 20. minionego wieku, gdzie zastaje pełną pasji studentkę – tytułową Fridę. To właśnie w tym rozdziale opowieści poznajemy genezę jej niepełnosprawności, która na zawsze ukształtowała jej charakter i styl. Unieruchomiona, spędza długie miesiące w łóżku, gdzie nikt nie zwiastuje jej pełnej rekonwalescencji. Po wyzdrowieniu wchodzi w burzliwy związek z o wiele starszym Diego Rivierą, słynnym muralistą. Ich relacja naznaczona jest licznymi zdradami, namiętnością i wzajemnym podziwem, czego efektem jest status jednego z najgłośniejszych artystycznych związków XX wieku. Równolegle Frida rozwija swoją pasję, łącząc surrealizm, symbolikę meksykańską i osobistą ikonografię bólu. Julie Taymor przenosi na ekran swój charakterystyczny język wizualny, brawurowo łącząc realizm z surrealistycznymi elementami i teatralną narracją. W „Fridzie” rzeczywistość płynnie przechodzi w malarską fantazję. Zabieg ten ma swój głęboki sens, albowiem ma na celu ukazać świat w sposób jakim widziała go sama Kahlo, nie przez pryzmat faktów, a bólu i cierpienia. Tak więc, gdy Frida cierpi, obraz pulsuje czerwienią, gdy kocha, film rozświetlają błękity i żółcie. Reżyserka przypomina tym samym, że dla artystki sztuka nie była jedynie hobby czy też zawodem, a przede wszystkim sposobem na przetrwanie i próbą interpretacji świata, w którym kobiece doświadczenie i pożądanie jest niedostrzegalne. Frida w kreacji Salma Hayek nie jest wojującą feministką ani też tragiczną ikoną. To kobieta jak każda z nas, pragnąca, cierpiąca i buntująca się przeciwko światu, który chce ją ograniczyć. Taymor pokazuje jej ciało nie jako obiekt, lecz pole walki – z bólem, chorobą i z męską dominacją. W każdej scenie jej ciało jest zarazem narzędziem ekspresji jak i źródłem udręki, z kolei malarstwo jedynym sposobem, by to ciało odzyskać. „Frida” nie jest jedynie biograficznym hołdem dla największej artystki wszech czasów, a manifestem kobiecej siły, kreatywności i odwagi. Gdzie oglądać film „Frida”? View oEmbed on the source website „Frida” to kino, które oddycha rytmem serca artystki, jednocześnie zadając pytanie o granice cierpienia. W rękach Taymor i Hayek Kahlo odzyskuje głos, nie jako ikona popkultury, ale jako kobieta, która na przekór wszystkim potrafiła zamienić swój los w sztukę, a sztukę w nieśmiertelność. Nagrodzony dwoma Oscarami obraz dostępny jest na platformie Amazon Prime Video.
5 wystaw, które warto zobaczyć we wrześniu. Od Chopina przez nostalgiczne rzeźby aż po fotografię reporterską
Wrzesień 2025 to miesiąc pełen wyjątkowych propozycji dla miłośników sztuki i kultury. W Warszawie, Gdańsku, Krakowie i Poznaniu czekają wystawy, które łączą klasykę z nowoczesnością – od immersyjnej podróży śladami Chopina, przez reportaż fotograficzny i nostalgiczne opowieści, aż po archiwalne zdjęcia Paryża sprzed wieku.
Początek jesieni to idealny moment na kulturalne spacery po muzeach i galeriach. W największych miastach Polski znajdziemy w tym czasie zarówno nowoczesne ekspozycje, jak i klasyczne prezentacje sztuki – od rzeźby, przez modę, aż po sztukę użytkową i wzornictwo. Wybrałyśmy pięć najciekawszych propozycji dostępnych we wrześniu – w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu czy Krakowie. Kierunek Paryż. Polskie artystki z pracowni Bourdelle’a – Warszawa Wystawa w Królikarni, oddziale Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, przybliża sylwetki i dzieła polskich artystek, które zdobywały doświadczenie w słynnej paryskiej pracowni Auguste’a Bourdelle’a. Ekspozycja pokazuje, jak neoklasyczne formy i paryski modernizm wpłynęły na rzeźbiarki takie jak Olga Niewska, Maria Lednicka‑Szczytt czy Luna Drexler. Dzięki dobrze przemyślanej narracji kuratorskiej odwiedzający mogą prześledzić proces edukacyjny kobiet w pracowni Bourdelle’a, a także zobaczyć ich twórczość w kontekście rozwoju rzeźby w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. To wystawa nie tylko dla miłośników historii sztuki, ale także dla tych, którzy interesują się emancypacją kobiet w kulturze. Wystawę można zobaczyć do 26 października 2025. Romantyczny Chopin – Warszawa Wystawa „Romantyczny Chopin” to unikatowa immersyjna podróż przez życie i twórczość Fryderyka Chopina – jednej z najważniejszych postaci epoki romantyzmu. Zlokalizowana w przestrzeni Art Box Experience w warszawskiej Fabryce Norblina, ekspozycja łączy nowoczesne technologie z muzyką klasyczną, tworząc wielozmysłowe doświadczenie, które porusza emocje i pozwala zanurzyć się w świecie kompozytora. Narracja wystawy oparta jest na biografii, twórczości i korespondencji Chopina. Zwiedzający przechodzą przez osiem tematycznych przestrzeni – od dzieciństwa w Żelazowej Woli, przez życie towarzyskie w Warszawie i Wiedeń, aż po Paryż, gdzie Chopin osiągnął artystyczne spełnienie. Po drodze poznają także postacie, które odegrały kluczową rolę w jego życiu – George Sand, Adama Mickiewicza, Ferenca Liszta czy Eugène’a Delacroix. Integralnym elementem wystawy jest część immersyjna – 30-minutowy pokaz audiowizualny bazujący na muzyce i listach Chopina. Towarzyszy mu interaktywna rzeźba muzyczna, wirtualna rzeczywistość z cyfrowe „drzewo mentorów”, które dzięki sztucznej inteligencji pozwala wchodzić w interakcje z postaciami z otoczenia kompozytora. Początek wystawy 19 września 2025. Wernisaż Grand Press Photo – Gdańsk W dniach od 3 do 22 września 2025 roku w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim można oglądać wystawę najlepszych zdjęć prasowych z tegorocznej edycji prestiżowego konkursu Grand Press Photo. To jedna z najważniejszych prezentacji fotografii reporterskiej w Polsce, która rokrocznie przyciąga zarówno profesjonalistów, jak i miłośników dokumentu fotograficznego. Wstęp na wystawę jest bezpłatny. Ekspozycja zawiera aż 296 zdjęć – w tym 56 fotografii pojedynczych, 9 fotoreportaży, 5 projektów dokumentalnych oraz 8 zdjęć i 3 reportaże w kategorii Young Poland. Ukazane obrazy poruszają tematy społeczne, polityczne i osobiste, ukazując codzienność z punktu widzenia zarówno zawodowych fotoreporterów, jak i młodych adeptów fotografii. Nostalgia. Poszukiwacze gasnących gwiazd – Kraków Wystawa „Nostalgia. Poszukiwacze gasnących gwiazd” w krakowskim MOCAK-u to poruszająca ekspozycja, która podejmuje temat nostalgii jako emocjonalnego wehikułu do przeszłości. Malarstwo, instalacje i rzeźby prezentowane w galerii tworzą swoiste schronienie dla wspomnień. Dzieła odnoszą się do dzieciństwa, miejskich legend, seriali czy baśni, ale także do bardziej abstrakcyjnych form wspomnieniowych. Artyści wcielają się w rolę opowiadaczy historii, konstruując oniryczne, często niepokojące przestrzenie. Część prac stara się oddać melancholijny nastrój, inne wręcz wywołują uczucie dyskomfortu czy lęku. Wszystko to składa się na bardzo spójny, emocjonalny obraz współczesnej tęsknoty za światem, który już nie istnieje. Wystawa czynna do 14 września 2025. Świat sprzed 100 lat. Paryż – Poznań Wystawa „Świat sprzed 100 lat. Paryż” w Fotoplastykonie Poznańskim to niezwykła podróż w czasie – do francuskiej stolicy przełomu XIX i XX wieku. Ekspozycja prezentuje archiwalne stereofotografie ze zbiorów Muzeum Carnavalet, ukazujące Paryż w czasach „belle époque”, ale także w momentach trudnych i przełomowych. Odwiedzający zobaczą zarówno ikoniczne miejsca, jak wieża Eiffla, katedra Notre-Dame, Łuk Triumfalny czy Panteon, jak i budowle, które dziś już nie istnieją – m.in. Pałac Tuileries czy pawilony wznoszone na światowe wystawy. Zdjęcia ukazują także malownicze uliczki, bary na Sekwanie oraz codzienne życie paryżan – pracę, odpoczynek w ogrodach i scenki rodzajowe oddające ducha epoki. Ekspozycja dokumentuje również ważne wydarzenia historyczne – zniszczenia po Komunie Paryskiej w 1871 roku, wielką powódź z 1910 roku czy początki budowy paryskiego metra. Dzięki unikatowym stereofotografiom widzowie mają szansę doświadczyć Paryża sprzed ponad wieku w trójwymiarowej perspektywie, która w pełni oddaje atmosferę miasta. Wystawa dostępna do 31 października 2025.
„Poza Ramami. O malarstwie” – książka, która rozkochuje w sztuce
9 lipca 2025 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie odbyła się uroczysta premiera albumu „Poza Ramami. O malarstwie” – wyjątkowej publikacji, która ma inspirować, zachwycać i oswajać z historią malarstwa, zachęcając do odkrywania sztuki na własnych zasadach.
Maja Michalak – historyczka sztuki, edukatorka i podcasterka, znana w mediach społecznościowych jako @pozaramami – od lat udowadnia, że sztuka nie musi być hermetyczna ani zarezerwowana wyłącznie dla specjalistów. Jej warsztaty, podcasty i autorskie projekty pokazują, jak patrzeć na obrazy z zachwytem i ciekawością. Teraz swoją pasję do opowiadania o sztuce przenosi na karty książki. Album „Poza Ramami. O malarstwie”, to zaproszenie do odkrywania malarstwa na własnych zasadach. „Poza Ramami. O malarstwie” to książka dla wszystkich – zarówno dla osób, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z malarstwem, jak i dla wieloletnich miłośników sztuki. Album wypełnia lukę na rynku: do tej pory brakowało przekrojowej publikacji, która w estetyczny i przystępny sposób prezentowałaby najpiękniejsze dzieła z kluczowych epok. Na ponad 480 stronach znalazło się blisko 400 reprodukcji – od renesansu, przez barok, klasycyzm i romantyzm, aż po sztukę nowoczesną i współczesną. Obrazy zaprezentowano w dużych formatach i najwyższej jakości, na specjalnym, niepowlekanym papierze, wiernie oddającym charakter malarskich powierzchni. Całość zamknięto w eleganckiej, płóciennej oprawie w formacie większym niż A4. Album został pomyślany tak, aby żył razem z czytelnikami – można go przeglądać, komentować, traktować jako pretekst do rozmów w domowym zaciszu czy w gronie przyjaciół. Zamiast klasycznych opisów każdego obrazu, publikacja oferuje wprowadzenia do najważniejszych zjawisk i tematów, które pozwalają lepiej zrozumieć epoki i dostrzec powiązania między dziełami. To zaproszenie do samodzielnego odkrywania sztuki – bez streszczeń i list dat, ale z inspiracją do tego, by nabierać pewności w kontakcie z obrazami, także podczas wizyt w muzeach. Album dostępny jest stacjonarnie w księgarni Muzeum Narodowego w Warszawie, a także online na stronie Autorki.
Na Impact’25 zobaczymy kilka znakomitych wystaw z pracami m.in. Wojciecha Fangora, Aleksandry Waliszewskiej, Małgorzaty Mirgi -Tas, przedstawicieli Polskiej Szkoły Plakatu. Posłuchamy rozmów z kolekcjonerkami i kuratorkami, dowiemy się w jaką sztukę się dziś inwestuje i … jak robią to kobiety.
Impact to największe wydarzenie gospodarcze w Europie Środkowo-Wschodniej, które 14-15 maja odbędzie się w Poznaniu. Oprócz liderów i liderek biznesu z całego świata w gronie gości jest wielu intelektualistów oraz ludzi kultury i sztuki. W tym roku zaproszenie na Impact przyjęli m.in. Olga Tokarczuk, Francis Fukuyama, Anda Rottenberg, Maja Ostaszewska, Mariusz Treliński czy Jan Klata. Już po raz trzeci częścią wydarzenia jest Impact Art - przestrzeń spotkań, wystaw, wymiany myśli. To nowatorski projekt organizatorów, dzięki któremu sztuka współczesna wychodzi z galerii i staje się naturalną częścią innych przestrzeni. W ciągu dnia Impact Art jest strefą wystaw, prezentująca prace młodych polskich artystek. Wieczorami staje się także miejscem inspirujących rozmów. To właśnie tu, w otoczeniu dzieł współczesnych twórców i twórczyń, rozmawiać będziemy o tym, dlaczego dziś kobiety stają się coraz silniejszą siłą na rynku sztuki. Premierowe dzieło Irminy Staś: nowe morfologie życia W tym roku w ramach Impact Art zobaczymy dwie wystawy. Pierwsza jest prezentacją prac wchodzących w skład Impact Art Collection, która każdego roku powiększa się o kolejne dzieła artystek, komentujących naszą rzeczywistość. Tworzą ją obrazy takich twórczyń jak Małgorzata Szymankiewicz, Karolina Bielawska, Emilia Kina, Monika Falkus i Alicja Biała. Każda z nich podejmuje aktualne tematy wypracowując przy tym własny, nowoczesny język artystyczny. Tegoroczna edycja Impact Art zyskała wyjątkowy akcent — specjalnie na jubileuszową, 10. edycję wydarzenia, Irmina Staś stworzyła dzieło pt. "Chlorofil i krew 40". Jest ono kontynuacją cyklu artystki badającego związki biologii, natury i abstrakcji. Jej prace przypominają żyjące ekosystemy — intensywne, organiczne, pulsujące własnym rytmem. Staś przekracza granice między tym, co widzialne, a tym, co wyobrażone, tworząc nowe morfologie życia. To właśnie w takich artystycznych eksperymentach rodzą się najciekawsze narracje o przyszłości. Baśń o rzeczywistości: wystawa Krupa Art Foundation Jedną z centralnych wystaw Impact Art będzie projekt Krupa Art Foundation „Nie ma się czego bać”. Jak baśń opowiada o naszej rzeczywistości — gdzie dobro, gdzie zło, kto dziś jest antagonistą? Kuratorki, Magdalena Basak i Katarzyna Młyńczak-Sachs, zebrały prace artystek i artystów, takich jak Paweł Baśnik, Salvador Dali, Pola Dwurnik, Wojciech Fangor, Veronika Hapchenko, Małgorzata Mirga-Tas, Aleksandra Waliszewska czy Sana Shahmuradova Tanska. Co je łączy? Surrealistyczno - baśniowy sposób przedstawiania rzeczywistości. Każde z tych nazwisk wnosi do wystawy własną, unikalną wrażliwość i pytanie o kondycję współczesnego świata. Wystawa zmusza do refleksji nad własnym miejscem w tej niepokojącej, a jednocześnie fascynującej baśni o XXI wieku. Kolekcjonerki - kto dziś tworzy rynek sztuki? W strefie Impact Art w ramach “Late Night Show by Mint” odbędzie się ciekawa i ważna rozmowa: „Kobieta kolekcjonerka. Dlaczego dziś to kobiety wydają więcej na sztukę?”. Na to pytanie spróbują odpowiedzieć kolekcjonerki: Sylwia Krupa i Grażyna Kulczyk oraz kuratorka i historyczka sztuki Anda Rottenberg, a dyskusję poprowadzi Aleksander Hudzik, redaktor naczelny “Mint: magazyn o kulturze”. Rozmowa będzie okazją, by przyjrzeć się nie tylko faktom ekonomicznym, ale też zmieniającym się wartościom w świecie kolekcjonowania sztuki. Kobiety coraz częściej inwestują w sztukę nie tylko z powodów estetycznych czy snobistycznych. Robią to przede wszystkim z głębokiego przekonania o jej istotnej roli w budowaniu lepszego świata. Ich wybory kolekcjonerskie często są bardziej intuicyjne, emocjonalne, zaangażowane społecznie. Polska Szkoła Plakatu i murale poświęcone pamięci Nie tylko strefa Impact Art będzie w tym roku miejscem artystycznych wystaw. Podczas wydarzenia, w kilku innych przestrzeniach będą czekać na uczestników jeszcze dwie inne ekspozycje. Wystawa z okazji 60-lecia Pracowni Plakatu Waldemara Świerzego przygotowana przez Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu, przypomina fenomen Polskiej Szkoły Plakatu. Twórczość Świerzego i jego uczniów to dowód, że plakat, łączący sztukę i funkcjonalność, pozostaje jednym z najciekawszych mediów wizualnych naszych czasów. Projekt „Pełno ich nigdzie” przywraca pamięć o polskich Żydach poprzez murale upamiętniające przedwojenną społeczność żydowską w polskich miastach. W dobie rosnącego znaczenia sztuki w przestrzeni publicznej, ta wystawa przypomina o roli pamięci i historii w kształtowaniu naszej wspólnej tożsamości. Sztuka - najważniejsza inwestycja przyszłości Kolekcjonowanie sztuki to osobiste wybory, kulturowa deklaracja, manifestowanie w wartości, które wierzymy i inwestycja — zarówno emocjonalna, jak i finansowa. To sposób budowania tożsamości poprzez rzeczy, które mają znaczenie. Czym się kierują twórczynie największych polskich kolekcji, co o współczesnej sztuce sądzą najważniejsze polskie kuratorki? Dowiemy się już 14-15 maja w Poznaniu na Impact’25.
„Rzeźby na kołach” ruszyły w światową trasę. Gdzie zobaczycie ikoniczne dzieła Andy’ego Warhola czy Jeffa Koonsa?
Kolekcja BMW Art Car świętuje swoje 50-lecie. Z tej okazji niemiecka grupa ponownie wspiera dialog między artystami a odbiorcami, wysyłając niepowtarzalne dzieła sztuki w trasę między pięcioma kontynentami.
Marka BMW, znana ze wsparcia dla przedstawicieli różnych dziedzin sztuki, tym razem postanowiła zbliżyć miłośników malarstwa, rzeźby i motoryzacji na całym świecie. W ramach „(R)EVOLUTION OF ART”, największego projektu wystawienniczego w historii kolekcji, w renomowanych muzeach i podczas ważnych wydarzeń artystycznych zostaną zaprezentowane jeżdżące dzieła sztuki. A wszystko zaczęło się w wiedeńskim MAK. BMW Art Car świętuje 50-lecie kolekcji Globalne zaangażowanie BMW w promocję i rozwój świata sztuki jest kontynuowane przez niemiecki koncern już przez pięć dekad. Jednym z projektów zawierających się w tej tradycji jest BMW Art Cars, czyli legendarne połączenie ikon motoryzacji, takich jak BMW M1 czy BMW Z1, ze światowej sławy artystami. Od 1975 r. powstało 20 eksponatów - od klasycznego BMW 3.0 CSL po samochód wyścigowy BMW M Hybrid V8 – wyniesionych do rangi działa sztuki, dzięki pracy Roya Lichtensteina, Jeffa Koonsa czy Julie Mehretu. Nie można również nie wspomnieć o BMW M1 Andy'ego Warhola. Dzięki projektowi najsłynniejszego przedstawiciela pop-art’u wyścigowa wersja BMW M1 stała się jednym z najcenniejszych samochodów w historii. „Starałem się pokazać prędkość jako wizualny obraz. Kiedy samochód jedzie naprawdę szybko, wszystkie linie i kolory zamieniają się w rozmycie” - powiedział artysta, wyjaśniając swoją pracę. Światowa trasa BMW Art Car W 2025 r. każdy będzie miał okazję, by na własne oczy ujrzeć motoryzacyjne dzieła sztuki. Z okazji 50-lecia kolekcji BMW Art Car niemiecka grupa rozpoczyna światową trasę obejmującą pięć kontynentów. Wszystko zaczęło się natomiast w Wiedniu, w Muzeum Sztuki Użytkowej MAK. Właśnie tam w dniach 20-23 marca zostało zaprezentowanych pięć „rzeźb na kołach” - Roya Lichtensteina, Andy'ego Warhola, Roberta Rauschenberga, Davida Hockneya oraz Jeffa Koonsa. Legendarne samochody ozdobione komiksowymi kropkami, rozmytymi plamami czy innymi działami sztuki przeniesionymi na karoserię przy użyciu technik fotograficznych, jest niezapomnianym przeżyciem. Część kolekcji można było podziwiać w 2021 roku w Warszawie. Cztery lata temu dzieła Roya Lichtensteina, Andy’ego Warhola, A. R. Pencka i Sandro Chia trafiły na skwer przy pomniku Syreny na bulwarach wiślanych. Teraz kalendarz wystaw obejmuje kraje od Szwecji przez USA, aż po RPA. Pełną listę znajdziecie na oficjalnej stronie BMW.
Miłośnicy sztuki, kupujcie bilety do Paryża. Tej wiosny startuje największa w historii wystawa prac Davida Hockneya
Fundacja Louis Vuitton szykuje prawdziwą gratkę dla fanów sztuki współczesnej – od 9 kwietnia do 1 września 2025 roku w Paryżu odbędzie się największa w karierze Davida Hockneya wystawa, która obejmie aż 11 sal zaprojektowanych we współpracy z samym artystą.
Fundacja Louis Vuitton w Paryżu zorganizuje wyjątkową wystawę retrospektywną Davida Hockneya – jednego z najważniejszych i najbardziej wpływowych artystów naszych czasów. Ekspozycja obejmie aż 400 prac, rozciągających się na siedem dekad twórczości. David Hockney, urodzony w 1937 roku w Bradford w Wielkiej Brytanii, zasłynął jako jeden z pionierów Pop Artu, choć jego twórczość znacznie wykracza poza ramy tego nurtu. Przez lata eksplorował najróżniejsze techniki i tematy, balansując między realizmem a abstrakcją. Jego ikoniczne obrazy, takie jak „A Bigger Splash” czy „Portrait of an Artist (Pool with Two Figures)" - którego wartość osiągnęła rekordowe 90,3 miliona dolarów na aukcji Christie's w 2018 roku - łączą w sobie żywe kolory, geometryczne kompozycje i charakterystyczną dla niego lekkość w uchwyceniu codziennych scen. W latach 60. i 70. Hockney często malował baseny i portrety, które stały się jego znakiem rozpoznawczym. W późniejszych dekadach artysta eksperymentował z fotografią, kolażami i, jako jeden z pierwszych, z cyfrowymi mediami – tworzył nawet prace na iPadzie i iPhonie. Co znajdzie się na wystawie Davida Hockneya w Paryżu? Na wystawie w Fundacji Louis Vuitton zobaczymy prace w różnych technikach – od olejnych i akrylowych obrazów, przez rysunki tuszem, węglem i ołówkiem, po cyfrowe dzieła i immersyjne instalacje wideo. Ekspozycja podkreśli także interdyscyplinarny talent Hockneya jako scenografa, grafika i fotografa. Nie zabraknie również prac z ostatnich 25 lat, które rzadziej były prezentowane szerszej publiczności. Artysta osobiście zaangażował się w każdy aspekt przygotowań. „To wystawa o ogromnym znaczeniu, bo jest największą w mojej karierze – 11 sal w Fondation Louis Vuitton. Znajdzie się na niej także kilka moich najnowszych obrazów, nad którymi właśnie pracuję, i myślę, że będzie świetnie” – mówi Hockney.
Najciekawsze wystawy sztuki w Polsce, które warto zobaczyć w 2025 roku. Nie chcecie ich przegapić
Od fascynujących polskich rzeźbiarek kształconych w Paryżu po monumentalne abakany Magdaleny Abakanowicz na Wawelu – przedstawiamy zestawienie najciekawszych wystaw, które będzie można obejrzeć w 2025 roku.
Oto sześć ekspozycji, które warto wpisać do kalendarza. Kierunek Paryż. Polskie artystki z pracowni Bourdelle’a Królikarnia, Warszawa | 9 maja – 26 października 2025 Antoine Bourdelle, uczeń Auguste’a Rodina, był jednym z najważniejszych rzeźbiarzy i pedagogów przełomu XIX i XX wieku. Jego pracownia w Paryżu przyciągała młode artystki z Polski, które we własnym kraju mierzyły się z barierami edukacyjnymi - w Warszawie kobiety mogły studiować w Szkole Sztuk Pięknych dopiero od 1904 roku, a w Krakowie od 1920. Wystawa w Królikarni to pierwsza tak kompleksowa próba ukazania wpływu Bourdelle’a na twórczość polskich rzeźbiarek. Ekspozycja obejmuje prace m.in. Jadwigi Bohdanowicz, Luny Drexler i Olgi Niewskiej, które zdobyły w Paryżu artystyczne szlify i wprowadzały nowatorskie idee w Polsce. Niewska, znana z rzeźb portretowych, stworzyła m.in. słynną podobiznę marszałka Józefa Piłsudskiego, a Bohdanowicz eksperymentowała z formą w duchu secesji. Ekspozycję wzbogacą fotografie archiwalne i dokumenty. Czarny karnawał. James Ensor i Witold Wojtkiewicz Muzeum Narodowe, Warszawa | 3 października 2025 – 11 stycznia 2026 Groteska, maskarada, cyrk – dla Jamesa Ensora i Witolda Wojtkiewicza te motywy były punktem wyjścia do rozważań nad ludzką egzystencją. Wystawa w MNW po raz pierwszy zestawi ich twórczość, pokazując, jak różne środowiska – Młodą Belgię i Młodą Polskę – łączyła fascynacja światem na opak. Podzielona na sekcje tematyczne ekspozycja obejmuje obrazy, grafiki i rysunki obu artystów, a także dodatkowe eksponaty: maski karnawałowe, kostiumy teatralne i dawne marionetki, które nadają kontekst ich inspiracjom. Ciekawostką są nigdy wcześniej niepokazywane szkice Ensora, wypożyczone z kolekcji belgijskich. St Ives, i gdzie indziej Muzeum Sztuki, Łódź | 5 marca – 8 czerwca 2025 St Ives, niewielkie portowe miasteczko w Kornwalii, stało się w latach 30. XX wieku ośrodkiem twórczości artystów łączących lokalne inspiracje z nowoczesnym podejściem do formy i koloru. Wystawa w Łodzi pokaże prace takich twórców jak Barbara Hepworth, Ben Nicholson czy Alfred Wallis, którzy w swoich dziełach odwoływali się do pejzażu Kornwalii i nadmorskiego światła. Ekspozycja zestawi ich dorobek z polską awangardą, reprezentowaną przez Władysława Strzemińskiego i Katarzynę Kobro. Dzięki temu dialogowi zobaczymy, jak różne środowiska artystyczne reagowały na wyzwania modernizmu i jak geografia kształtowała ich język wizualny. Wystawę uzupełnią zdjęcia i filmy ukazujące życie codzienne w St Ives oraz archiwalne nagrania z udziałem Hepworth i Nicholsona. Moda. Historia osobista Muzeum Narodowe, Wrocław | 18 lutego – 18 maja 2025 Czy garderoba może być kluczem do zrozumienia epoki? Wrocławska wystawa opowie o modzie PRL-u przez pryzmat życia Ireny Huml – badaczki sztuki, która w swoim środowisku słynęła jako ikona stylu. Jej historia splata się z szerszymi zagadnieniami dotyczącymi społecznej roli kobiet w latach 50.–90., ich obecności w świecie akademickim, odbiorze międzynarodowych trendów w polskiej rzeczywistości oraz roli mody w procesie modernizacji. Poza jej osobistymi strojami zobaczymy też fotografie, listy i pamiątki. Ewa Pachucka. Retrospektywa Zachęta, Warszawa | październik 2025 – styczeń 2026 Znana bardziej w Australii (gdzie spędziła blisko 30 lat życia) niż w Polsce, Ewa Pachucka zasłynęła dzięki rzeźbiarskim strukturom szydełkowanym z włókien naturalnych. W Zachęcie zobaczymy jej najsłynniejsze prace z sizalu i juty, które eksplorują relacje między człowiekiem a naturą, a także mniej znane instalacje przestrzenne. Jednym z kluczowych punktów wystawy będzie monumentalna instalacja „Ogrody”, składająca się z misternie splecionych struktur przypominających organiczne krajobrazy. Magdalena Abakanowicz Zamek Królewski na Wawelu | 25 kwietnia 2025 – 18 stycznia 2026 Od Ogrodów Królewskich po Salę Senatorską – rzeźby Magdaleny Abakanowicz w 2025 roku zyskają nowe, spektakularne tło. Jej monumentalne abakany spotkają się z arrasami Zygmunta Augusta, tworząc niezwykły dialog między nowoczesnością a renesansem. Ta wystawa zapowiada się jako jeden z najważniejszych punktów artystycznych przyszłego roku.