Czy najbardziej osamotnione pokolenie wierzy w romantyczną miłość? „Żyje w ciekawym napięciu między głową a sercem” - mówi psycholożka
O tym, jak Zetki kształtują podejście do miłości, dlaczego boją się chaosu w relacjach i czy rzeczywistość, w której dorastali pomaga budować zdrowsze związki, rozmawiam z ekspertką – psycholożką Aliną Adamowicz.
Joanna Misiarz: Życie uczuciowe baby boomersów wyglądało zupełnie inaczej niż randkowa rzeczywistość milenialsów. A jak do miłości, relacji i randek podchodzi dziś pokolenie Z? Alka Adamowicz: Gdy patrzę na pokolenie Z w kontekście miłości, widzę nie tyle „inne randkowanie”, co inną odpowiedź na świat, w którym przyszło im dorastać. To pokolenie nie buntuje się przeciwko miłości, ono próbuje ją ocalić, tylko innymi środkami. Zetki wchodzą w relacje z pamięcią cudzych rozstań, rozwodów swoich rodziców, przemilczeń i napięć. Zamiast rzucać się w wir emocjonalnych uniesień, coraz częściej stawiają na uważność, rozsądek i ochronę własnej równowagi. Nie dlatego, że nie czują, ale dlatego, że czują bardzo dużo i wiedzą, jak bolesne bywa niedopasowanie. Stąd potrzeba jasności, „wykładania kart na stół”, sprawdzania wartości, granic już na starcie. Nie wynika to z chłodu czy dystansu, lecz z potrzeby zadbania o swoje zdrowie emocjonalne. Miłość przestaje być tu dowodem intensywności, a staje się pytaniem o bezpieczeństwo: Czy przy Tobie mogę być sobą? Czy muszę się napinać? Czy mój lęk rośnie, czy opada? Zetki często wybierają relacje „pomiędzy”, zwane situationship – pomiędzy znajomością a związkiem, pomiędzy „nic nie obiecujemy”, a „zachowujemy się jak para”. Nie dlatego, że nie chcą bliskości, ale dlatego, że boją się gwałtownych zerwań i etykiet, które kiedyś bardziej raniły niż chroniły. Zamiast składać wielkie deklaracje, wolą rozmawiać i sprawdzać; zamiast obiecywać na zapas, wybierają uważne próbowanie. Czasem to prowadzi do zagubienia, a czasem jest próbą znalezienia nowego języka miłości. I może najważniejsze: dla nich miłość nie ma być ucieczką od siebie ani źródłem chaosu. Ma być przestrzenią, w której życie staje się spokojniejsze, a nie trudniejsze. To raczej już nie „kocham, więc cierpię”, ale „kocham, więc dbam także o siebie”. Z perspektywy psychologa widzę w tym nie kryzys miłości, lecz jej redefinicję. Pytanie tylko, które warto sobie dziś zadać, brzmi: czy umiemy jeszcze rozróżnić zdrową ostrożność od lęku przed bliskością? I czy potrafimy spotkać się w połowie drogi, zamiast chronić się tak bardzo, że nikt już do nas nie dociera. Wspomniałaś o doświadczeniach pokolenia Z związanych z rozstaniami rodziców. Czy właśnie przez te przeżycia Zetki wyraźnie próbują uniknąć błędów w randkowaniu i miłości, które – ich zdaniem – popełnili rodzice? A. A: Tak, różnice pokoleniowe w randkowaniu widać dziś bardzo wyraźnie i nie są one kaprysem młodych ludzi, tylko odpowiedzią na to, co widzieli w domach. Pokolenie Z nie ucieka od miłości. Ono ucieka od chaosu, przemilczeń i „trwania dla dobra wszystkich”, które często kończyło się cierpieniem. Zetki dorastały, obserwując rozwody, ciche wojny i związki podtrzymywane siłą rozpędu. Dlatego zamiast romantycznego „zobaczymy, co z tego wyjdzie”, wybierają emocjonalne BHP. Stawiają na szczerość od pierwszej kawy, czasem aż do bólu. Mówią wprost o granicach, diagnozach, dzieciach albo ich braku. To nie brak romantyzmu, lecz próba oszczędzenia sobie i innym niepotrzebnych rozczarowań. W rzeczywistości to mechanizm ochronny, sposób na oswojenie lęku przed odrzuceniem i rozpadem, który jest wpisany w ich pokoleniowe doświadczenie. Widzę, że miłość coraz częściej przypomina dziś proces rekrutacyjny – nie bez powodu mówi się o „miłości z castingu”. Partner nie jest już „przeznaczeniem”, tylko kimś, kto ma pasować do życia, które już istnieje. Zetki nie chcą rezygnować z własnego spokoju, terapii, rozwoju czy niezależności finansowej dla relacji, która miałaby ich rozmontować. Stąd strategia slow love: najpierw buduję siebie, potem zapraszam kogoś do mojego świata. I choć z boku może to wyglądać na nadmierną kalkulację, ja widzę w tym coś innego – próbę stworzenia miłości, która nie boli, nie kosztuje zdrowia psychicznego i nie wymaga ratowania się kosztem siebie. To nie jest ucieczka od uczuć, tylko nowa definicja bliskości: spokojniejsza, bardziej świadoma i dużo mniej dramatyczna. No właśnie. Mówi się, że poszukiwanie miłości nigdy nie było tak bardzo indywidualistyczne i świadome jak na początku XXI wieku. Z czego wynika ta zmiana? A. A: Rzeczywiście, miłość nigdy nie była tak bardzo „szyta na miarę” jak dziś. Na początku XXI wieku przestaliśmy jej szukać na ślepo, a zaczęliśmy szukać jej w zgodzie ze sobą. To, że poszukiwanie miłości stało się dziś tak indywidualne, nie wynika z egoizmu, lecz z potrzeby ochrony siebie. To zjawisko nie pojawiło się znikąd. Jest efektem nałożenia się kilku procesów, które powoli, ale konsekwentnie przesunęły punkt ciężkości z „my” na „ja”. Po pierwsze – technologia. Aplikacje randkowe zamieniły miłość w coś, co przypomina rynek: jest wybór, są filtry, są algorytmy. Partner przestaje być kimś spotkanym „po drodze”, a zaczyna przypominać produkt, który ma jak najlepiej pasować do naszych bardzo konkretnych oczekiwań. Im większy wybór, tym większa pokusa, by szukać ideału, i tym trudniej się zatrzymać. Po drugie – rozluźnienie dawnych więzi społecznych. Jak pisał Zygmunt Bauman, żyjemy w rzeczywistości, w której relacje stały się bardziej kruche i odwracalne. To już nie rodzina czy społeczność podpowiadają, z kim mamy być. Dziś to jednostka decyduje, czy relacja nadal jej „służy”. A jeśli przestaje – łatwiej ją zakończyć, bez poczucia, że łamie się jakiś trwały porządek. Po trzecie – kult samorealizacji. Partner nie ma już tylko być „na dobre i na złe”. Ma rozumieć, wspierać, rozwijać, leczyć rany, motywować i pomóc stać się lepszą wersją siebie. Coraz częściej szukamy więc kogoś, kto idealnie wpasuje się w nasz gotowy projekt życia, zamiast kogoś, z kim ten projekt powstanie od podstaw. W efekcie relacje stają się bardziej świadome, ale też bardziej wymagające. Dają wolność, lecz odbierają poczucie oczywistości. A miłość coraz rzadziej jest wspólną drogą w nieznane, a coraz częściej starannie dopasowanym wyborem – tak długo, jak długo pasuje do tego, kim właśnie jesteśmy. Technologia zmienia wiele obszarów naszego życia. Stawia nas przed nowymi, dotąd nieznanymi wyzwaniami. Jak media społecznościowe wpłynęły na to, w jaki sposób postrzegamy relacje? Mam w głowie choćby popularyzację pojęć takich jak „green flags” i „red flags”. A. A: Media społecznościowe mocno zmieniły sposób, w jaki dziś patrzymy na relacje. Coraz rzadziej przeżywamy je intuicyjnie, a coraz częściej analizujemy przez pojęcia, etykiety i diagnozy z Internetu. Z jednej strony to pomaga, bo łatwiej rozpoznajemy przemoc, manipulacje czy brak szacunku – rzeczy, które były bagatelizowane. Z drugiej strony zaczynamy patrzeć na ludzi jak na zestaw sygnałów ostrzegawczych i zielonych flag, zamiast jak na złożone osoby z historią, temperamentem i kontekstem. Zbyt szybko szufladkujemy, zamiast się zaciekawić i zapytać. Dla pokolenia Z język red flags i green flags to rodzaj emocjonalnego systemu wczesnego ostrzegania. Młodzi ludzie uczą się skanować zachowania pod kątem bezpieczeństwa – czy ktoś szanuje granice, umie rozmawiać, nie manipuluje. Takie podejście jest próbą ochrony własnego dobrostanu. Problem zaczyna się wtedy, gdy analiza zastępuje kontakt. Gdy każda niedoskonałość, chwila niezręczności czy ludzki błąd zaczyna być traktowany jak czerwona flaga. Media społecznościowe uczą myślenia zero-jedynkowego: dobre–złe, pasuje–nie pasuje. Jednocześnie widać coś bardzo ciekawego: rosnący głód autentyczności. Im więcej filtrów, tym większe zmęczenie perfekcyjnymi obrazkami. Coraz częściej młodzi ludzie nie szukają „idealnego profilu”, ale kogoś, przy kim można zdjąć maskę, zwolnić i poczuć się bezpiecznie – poza algorytmem, poza oceną. Psychologia w relacjach jest bardzo potrzebna, ale nie może zastąpić uważności i serca. Bo miłości nie buduje się checklistą, tylko obecnością. Z perspektywy psychologa powiedziałabym tak: media społecznościowe dały nam język i narzędzia do ochrony siebie, ale jednocześnie postawiły przed nami nowe wyzwanie – jak nie pomylić czujności z lękiem, a troski o siebie z ucieczką od bliskości. Bo prawdziwa relacja nie polega na braku czerwonych flag, tylko na tym, że ktoś chce je z nami zobaczyć, nazwać i wziąć za nie odpowiedzialność. Coraz częściej mówimy także o ghostingu, bare minimum czy emotional unavailability – jak te pojęcia zmieniają nasze oczekiwania wobec bliskości? A. A: To, że coraz częściej mówimy o ghostingu, bare minimum czy emotional unavailability, nie jest modą ani przesadą. To znak, że uczymy się nazywać to, co kiedyś było tylko niepokojem w brzuchu i cichym poczuciem, że „coś tu nie gra”. Nowy język bliskości działa jak wewnętrzny kompas, bo pozwala szybciej zrozumieć, co nas rani, i przestać brać na siebie winę za cudzą niedojrzałość. Gdy zachowania dostają nazwy, łatwiej oddzielić własną wartość od czyjejś nieobecności, znikania bez słowa czy emocjonalnego skąpstwa. Dzięki temu coraz więcej osób nie chce już zgadzać się na relacje, w których dostaje tylko minimum uwagi i zaangażowania, bo ich układ nerwowy wie, że to za mało, by czuć się bezpiecznie. Ta zmiana przesuwa też nasze oczekiwania: coraz mniej chodzi o intensywność czy fizyczną ekscytację, a coraz bardziej o spokój, przewidywalność i emocjonalną dostępność. W świecie pełnym niepewności bliskość przestaje być zagadką do rozwiązania, a staje się miejscem, w którym można odetchnąć i nie musieć walczyć o czyjąś obecność. Wrócmy do wspomnianego situationships, które jest dziś częścią randkowego krajobrazu. Czy to oznaka, że Zetki boją się zobowiązań? A. A: Situationships czy relacje bez etykiet często wyglądają z zewnątrz jak ucieczka przed zobowiązaniem, ale z perspektywy młodych ludzi to zwykle coś dużo prostszego i bardziej ludzkiego. Zamiast wpisywać się w gotowe, sztywne role „chłopaka” czy „dziewczyny”, wolą negocjować zasady na bieżąco, dopasowując relację do swoich aktualnych potrzeb i zasobów. Zetki chcą być z kimś, ale boją się wejść w coś, co od razu ma ciężar „na serio” i „na długo”. Relacja bez etykiety daje im poczucie mniejszej presji i większej kontroli – można być blisko, ale nie obiecywać więcej, niż się realnie jest w stanie udźwignąć. Zetki, które napatrzyły się na bolesne rozwody swoich rodziców, traktują brak etykiet jako swoistą polisę ubezpieczeniową – wychodzą z założenia, że skoro technicznie nie jesteśmy parą, to w razie czego „nie ma z czym zrywać”, co ma teoretycznie oszczędzić im traumy rozstania. Z jednej strony daje swobodę, z drugiej może rodzić niepewność i pytania: „kim dla siebie jesteśmy?”. Dlatego nie jest rozwiązaniem dla każdego. U Zetek często wynika to z potrzeby ochrony siebie przed zbyt szybkim przywiązaniem i późniejszym zranieniem. To nie tyle strach przed miłością, co próba znalezienia jej w wersji, która nie przytłacza – bardziej spokojnej, ostrożnej i dopasowanej do ich obecnych możliwości emocjonalnych. Jednocześnie wiele osób zauważa powrót młodych ludzi do myśli o małżeństwie. Skąd bierze się ta pozorna sprzeczność? A. A: Tak jak mówisz, ta sprzeczność jest pozorna. Pokolenie Z nie odrzuca miłości na całe życie, ale odrzuca miłość byle jaką. Mimo że statystycznie rzadziej wchodzą w związki (63% dorosłych Zetek nie miało stałej relacji), wielu z nich nadal wierzy w głęboką więź na całe życie. To, co wygląda jak niechęć do małżeństwa, jest często strategią slow love – czekaniem na moment, w którym relacja będzie bezpieczna ekonomicznie i emocjonalnie. Wolą być sami lub w luźnej relacji, niż utknąć w toksycznym małżeństwie jak poprzednie pokolenia. Boją się odrzucenia, rozczarowania i bolesnych rozstań. W jaki więc sposób pokolenie Z redefiniuje dziś sztukę bycia w związku? A. A: Pokolenie Z redefiniuje bycie w związku w bardzo prosty, ale jednocześnie rewolucyjny sposób: relacja ma być bezpieczna dla psychiki, prawdziwa i dopasowana do ludzi, którzy ją tworzą. Dla Zetek miłość nie zaczyna się od imponowania sobie nawzajem, tylko od szczerości, także tej trudnej. Rozmowy o terapii, lękach, granicach czy przeciążeniu emocjonalnym nie są już „psuciem nastroju”, ale podstawą bliskości. Coraz większą wartość ma wrażliwość i pokazywanie siebie bez filtra, bez udawania silniejszego, niż się jest, bo właśnie to daje poczucie bycia naprawdę widzianym. W efekcie miłość w wydaniu pokolenia Z to połączenie uczuć i świadomości: pragną głębokiej relacji, ale wchodzą w nią z uważnością, jakby trzymali w ręku instrukcję obsługi siebie, by nie zgubić się w bliskości i nie zranić bardziej, niż to konieczne. Czy można zatem twierdzić, że swobodna rozmowa o emocjach i korzystanie z terapii wśród Zetek, przekłada się na zdrowszy sposób budowania relacji i rozwiązywania konfliktów w miłości? A. A: To trochę miecz obosieczny. Z jednej strony większa otwartość na emocje i terapia naprawdę sprzyjają zdrowszym relacjom. Pokolenie Z częściej mówi wprost o swoich potrzebach, granicach i trudnościach, dzięki czemu w relacjach jest mniej gierek, domysłów i manipulacji. Ta szczerość, czasem już na samym początku znajomości, pozwala szybciej sprawdzić, czy dwie osoby emocjonalnie do siebie pasują i czy są gotowe budować coś w bardziej dojrzały sposób. Z drugiej strony sama świadomość psychologiczna nie zawsze idzie w parze z umiejętnością dozowania bliskości. Zdarza się, że otwartość przeradza się w zbyt intensywne dzielenie się trudnymi doświadczeniami na bardzo wczesnym etapie relacji. Taki emocjonalny „zalew” może przytłaczać drugą osobę i obciążać więź, zanim zdąży się ona naturalnie ukształtować. Dlatego terapia i język emocji są ogromnym zasobem, ale nie zastąpią uważności na tempo relacji. Zdrowa bliskość to nie tylko mówienie wszystkiego, co czujemy, lecz także wyczucie, kiedy, ile i w jakiej formie jesteśmy gotowi unieść siebie nawzajem. A co z miłością własną? Pokolenie Z stawia je na równi z uczuciem do drugiej osoby? A. A: Dla pokolenia Z miłość własna i miłość do drugiej osoby nie stoją w opozycji, ale też nie są już wrzucane do jednego worka. Coraz częściej miłość do siebie pojawia się jako pierwsza – i nie z egoizmu, tylko z doświadczenia. Miłość własna to dziś dbanie o swoje zasoby emocjonalne, psychiczne, finansowe. Najpierw chcę stanąć na własnych nogach, zrozumieć siebie, poczuć stabilność, a dopiero potem zaprosić kogoś do swojego świata. Relacja ma być dodatkiem, a nie ratunkiem. I jest w tym duża dojrzałość. Jeśli związek zaczyna kosztować zdrowie psychiczne, Zetki częściej decydują się odejść. Nie dlatego, że nie potrafią kochać, ale dlatego, że wiedzą, że miłość nie powinna ranić ani zabierać wewnętrznego spokoju. W ich narracji miłość do drugiego człowieka jest możliwa dopiero wtedy, gdy nie odbywa się kosztem siebie. A to zmienia wszystko. Czy pokolenie Z ma tendencję do romantyzowania związków i miłości? A. A: Pokolenie Z żyje w ciekawym napięciu między głową a sercem. Z jednej strony podchodzą do relacji bardzo racjonalnie: analizują, sprawdzają zgodność wartości, uważnie obserwują sygnały ostrzegawcze. Z drugiej jednak strony wcale nie porzucili marzeń o głębokiej, romantycznej miłości. Ten paradoks jest dla nich bardzo charakterystyczny. Choć dorastali w świecie szybkich kontaktów, wielu z nich wciąż wierzy w relację „na długo”, a nawet „na całe życie”. Tyle że romantyzują dziś coś innego niż poprzednie pokolenia. Nie idealizują perfekcyjnych historii ani instagramowych obrazków szczęścia. Ich romantyzmem stała się autentyczność: bycie prawdziwym, odsłanianie słabości, mówienie o lękach i niedoskonałościach. To właśnie w tej wrażliwości, w zgodzie na niedoskonałość i emocjonalną szczerość Zetki szukają głębi. Można powiedzieć, że nie tyle romantyzują same związki, co możliwość bycia sobą w relacji. A to jest nowa forma romantyzmu – cichsza, mniej spektakularna, ale znacznie bardziej zakorzeniona w realnym doświadczeniu bliskości. Cofnijmy się nieco w przeszłość – do czasów pandemii i społecznej izolacji. Jak te doświadczenia młodych ludzi wpłynęły na postrzeganie bliskości, intymności i potrzeby drugiego człowieka? A. A: Izolacja i pandemia bardzo cicho, ale głęboko zmieniły sposób, w jaki myślimy o bliskości. Dla wielu młodych ludzi był to czas, w którym relacje nie tyle się skończyły, co nawet nie zdążyły się zacząć. Zabrakło codziennych spotkań, spontanicznych rozmów, niezręcznych randek i emocjonalnych potknięć, które normalnie uczą, jak być z drugim człowiekiem w realnym świecie. W efekcie bliskość zaczęła kojarzyć się bardziej z rozmową niż z obecnością, z wymianą wiadomości niż z byciem obok. Kontakt stał się łatwiejszy do nawiązania, ale też łatwiejszy do przerwania. Bez wspólnej przestrzeni, ciała i czasu relacje straciły ciężar, a zyskały odwracalność – można się wycofać bez konfrontacji, zniknąć bez rozmowy, nie mierzyć się z emocjami drugiej osoby. Dla młodszych pokoleń oznaczało to brak naturalnego „oswajania się” z bliskością w okresie dorastania. Bez wcześniejszych doświadczeń dorosłe relacje bywają bardziej stresujące, bo nie ma wewnętrznego punktu odniesienia: skąd wiem, że to normalne, że się boję, że się mylę, że nie wychodzi? Pandemia sprawiła też, że bliskość zaczęła być postrzegana jako coś bardzo potrzebnego, ale jednocześnie wymagającego odwagi. Po czasie izolacji bycie z kimś naprawdę, twarzą w twarz, bez ekranu jako tarczy, bywa trudniejsze niż kiedykolwiek. Dlatego dziś tak wielu ludzi tęskni za relacją, ale podchodzi do niej ostrożnie – jak do czegoś cennego, ale też emocjonalnie wymagającego. Określenie generacji Z jako „najbardziej osamotnionego pokolenia w historii” to trafna diagnoza, czy jednak zbyt daleko idące uproszczenie? A. A: Coraz częściej mówi się o pokoleniu Z jako o najbardziej osamotnionym – i niestety nie jest to chwytliwy nagłówek, ale opis realnego doświadczenia. Dane pokazują, że większość młodych dorosłych nie jest dziś w stałej relacji, ale za tą liczbą nie stoi brak potrzeby bliskości. Stoi raczej ogromne zmęczenie wyborem i lęk przed pomyłką. Żyjemy w świecie, który nieustannie podsuwa kolejne możliwości, kolejne twarze, kolejne „lepsze opcje”. Paradoksalnie im więcej wyboru, tym trudniej się zatrzymać. Zamiast pytać „czy to jest dla mnie dobre?”, młodzi ludzie często pytają „a co, jeśli gdzieś czeka coś lepszego?”. I ten niepokój potrafi skutecznie unieruchomić. Bezpieczniej jest nie wybrać wcale niż wybrać i później żałować. Z perspektywy psychologicznej to bardzo smutny paradoks: pokolenie, które ma największy dostęp do ludzi, jednocześnie najczęściej doświadcza samotności. Bo bliskość wymaga decyzji, a decyzja zawsze niesie ryzyko. I być może największym wyzwaniem dla Zetek nie jest dziś znalezienie idealnej osoby, ale odwaga, by powiedzieć: wybieram mimo że nie mam gwarancji. A jeśli weźmiemy na tapet podejście Zetek do intymności. Jak „wypadają” na tle wcześniejszych pokoleń? A. A: W podejściu do seksualności zaszła wyraźna zmiana. Zetkom coraz mniej chodzi o ilość, a coraz bardziej o sens. Dla młodszych pokoleń seks przestał być celem samym w sobie czy dowodem atrakcyjności. Ma znaczenie wtedy, gdy towarzyszy mu poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i psychicznego. Bez tej podbudowy bywa postrzegany jako coś pustego, a czasem wręcz „przereklamowanego”. To także koniec presji, która towarzyszyła wcześniejszym pokoleniom. Nie trzeba już niczego udowadniać ani „zaliczać” kolejnych doświadczeń. Seksualność coraz częściej jest tematem rozmowy i negocjacji, a nie oczekiwań narzucanych z zewnątrz. Liczy się zgoda, komfort i gotowość obu stron, a nie tempo czy statystyka. Pokolenie Z określono nawet mianem „puriteen”. Skąd bierze się ich dystans wobec życia intymnego i na ile znajduje on odzwierciedlenie w rzeczywistości? A. A: Fenomen „puriteen” bywa mylnie odczytywany jako powrót do pruderyjności. W rzeczywistości to raczej odpowiedź młodych ludzi na życie w ciągłym stresie i napięciu. Gdy ktoś dorasta w świecie, w którym wszystko jest oceniane, porównywane i komentowane, ciało naturalnie przechodzi w tryb ostrożności. Stres i lęk skutecznie gaszą ochotę na ryzykowne zbliżenia, bo układ nerwowy bardziej zajmuje się przetrwaniem niż przyjemnością. Dla części młodych ludzi dystans do seksu lub czasowa rezygnacja z niego jest więc świadomym wyborem – bezpieczną formą ochrony własnej psychiki przed chaosem, presją i emocjonalną „dramą”, która mogłaby zaburzyć i tak już kruchy spokój. To mniej „nie chcę”, a bardziej: „nie teraz, nie w takich warunkach”. A co z relacjami typu one night stand? Rosnąca samoświadomość psychologiczna Zetek sprzyja rezygnacji czy raczej zmienia sposób, w jaki są one przeżywane i interpretowane? A. A: Samoświadomość nie tyle zabija relacje typu one night stand, co odbiera im dawną atrakcyjność. Gdy rośnie wiedza o emocjach, więzi i stylach przywiązania – czyli scenariuszach naszych relacji z dzieciństwa – przygodny seks przestaje być niewinną zabawą, a zaczyna być widziany przez pryzmat możliwych konsekwencji psychicznych. Coraz więcej młodych ludzi zauważa, że szybka bliskość bez relacji często zostawia po sobie nie lekkość, lecz napięcie, pustkę albo poczucie odrzucenia. Zetki częściej rozpoznają u siebie potrzebę więzi przed seksem, nawet jeśli nie nazywają jej wprost. Wolą poczekać na poczucie bezpieczeństwa i emocjonalnej zgody, niż ryzykować sytuacje, które mogą uruchomić lęk czy rozregulować ich wewnętrzną równowagę. W tym kontekście one night stand przestaje być ekscytującą przygodą, a staje się doświadczeniem o zbyt wysokiej cenie. To już nie kwestia moralności, ale prostej odpowiedzi na pytanie: czy to mi naprawdę służy? Na koniec, jakie wyzwania stoją dziś przed pokoleniem Z w budowaniu relacji w świecie nieustannej zmiany, porównań i presji, by „żyć najlepiej”? A. A: Największym wyzwaniem w budowaniu trwałych relacji jest dziś życie w rozdwojeniu: z jednej strony bardzo chcemy stabilnej, bezpiecznej więzi, a z drugiej funkcjonujemy w świecie, który nieustannie zachęca do zmiany. Młodzi ludzie poruszają się w relacjach, które często nie mają jasnych granic ani nazw, co daje chwilowe poczucie wolności, ale na dłuższą metę generuje napięcie, niepewność i emocjonalne zmęczenie. Kolejnym trudnym obszarem jest nadmiar możliwości. Gdy w zasięgu ręki wciąż pojawiają się nowe „opcje”, coraz trudniej zatrzymać się przy jednej osobie i dać relacji czas na rozwój. W tle działa cichy lęk: czy na pewno wybieram dobrze, czy nie rezygnuję z czegoś lepszego? Taki sposób myślenia utrudnia zaangażowanie i osłabia zdolność do budowania głębi. Do tego dochodzi niełatwa codzienność: presja finansowa, zawodowa i potrzeba zadbania o własną stabilność. Dla wielu osób miłość staje się czymś, co trzeba odłożyć „na potem”, aż będzie spokojniej i bezpieczniej. Często to rodzi frustrację, bo potrzeba bliskości nie znika tylko dlatego, że warunki nie są idealne. Z perspektywy psychologii trwała relacja wymaga dziś nie tyle idealnego dopasowania, ile odwagi, by wybrać jedną osobę w świecie pełnym alternatyw i zgodzić się na niedoskonałość: swoją, drugiego człowieka i samej relacji. „Bliskość w związku to znacznie więcej niż tylko uczucia czy fizyczny kontakt. To nie bajka ani gotowy przepis z książki, lecz codzienna, czasem niełatwa sztuka współistnienia. To świadome codzienne wybieranie siebie nawzajem – w drobnych sprawach i w wielkich momentach życia. To umiejętność mówienia „jestem przy Tobie”, nawet gdy nie wszystko jest dobrze, kiedy pojawiają się trudności czy wątpliwości” – fragment mojej najnowszej książki „Bliskość”.
Wenus w Lwie to najbardziej namiętny tranzyt lata. Te znaki zodiaku mogą liczyć na miłosne poruszenie
Są astrologiczne momenty, które nie znoszą niedopowiedzeń. Wenus w Lwie należy właśnie do nich. Od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku planeta miłości zachęca, by mówić wprost i pragnąć bez poczucia winy.
Latem temperatura rośnie nie tylko za oknem. Według astrologii w najbliższych tygodniach podgrzeje ją także Wenus, która od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku będzie przebywać w znaku Lwa. Gdy planeta miłości spotyka się z najbardziej promiennym ze znaków Ognia, trudno mówić o emocjonalnym chłodzie. W relacjach może zrobić się odważniej, intensywniej i zdecydowanie bardziej szczerze. Co to oznacza dla każdego znaku zodiaku według astrologicznych prognoz Poli Von Grüt? Wenus w Lwie: czas odważyć się na kilka słów miłości Od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku dostajemy szansę, by mówić o uczuciach bez skrępowania i wstydu. „Lew przypomina nam, jak ważne jest pełne zamieszkanie w swojej tożsamości i wyrażanie tego, co płynie prosto z serca” – podkreśla Pola Von Grüt. „W najbliższych tygodniach będziemy zachęcane do tego, by jasno określić, czego oczekujemy od relacji, co chcemy otrzymywać i co same jesteśmy gotowe dać”. To moment, który wzmacnia charyzmę, pewność siebie, ale też odwagę. Najlepsza strona Wenus w Lwie? Planeta pomaga zrobić pierwszy krok, bez kompleksów mówić o potrzebie miłości i uznania, a także okazywać uczucia w sposób hojny, szczery i pełen ciepła. Jej gorsza strona? „Popadnięcie w nienasyconą potrzebę aprobaty” – ostrzega Pola Von Grüt. „Im prościej i uczciwiej przyjmujemy własne pragnienia, tym mniejsze ryzyko, że zamienią się one we frustrację albo walkę ego”. Przesłanie planety jest więc jasne: nie próbujmy ukrywać swoich potrzeb za poświęceniem, konwenansami czy emocjonalnymi gierkami. Mówmy o nich wprost. Jak Wenus w Lwie wpłynie na twój znak zodiaku? Jaki konkretnie wpływ będzie miał na ciebie tranzyt Wenus w Lwie? Wszystko zależy od twojego znaku zodiaku. Baran, Lew, Strzelec: dla was to czas płomiennych deklaracji. Koniec z rezerwą, koniec z wątpliwościami. Trzy znaki Ognia odczują przejście Wenus przez Lwa jak zaproszenie do tego, by kochać z rozmachem, pasją i dokładnie tak intensywnie, jak zawsze chciały. Uwaga jednak na skutki uboczne w postaci nadmiernej impulsywności. Krótko mówiąc: od czasu do czasu przyda się zimny prysznic. Bliźnięta, Waga, Koziorożec: to moment, by otworzyć się bez lęku, że przekroczycie ustalone ramy, odsłonicie za dużo albo pokażecie zbyt wiele. Te trzy znaki wyrażają emocje na bardzo różne sposoby, ale łączy je jedno: duża powściągliwość. Wenus w Lwie uwalnia w nich pragnienie, by kochać bez hamulców i okazywać uczucia bardziej demonstracyjnie, nawet jeśli oznacza to chwilowe emocjonalne ryzyko. Innymi słowy: czas odpuścić kontrolę. Panna, Rak, Ryby: u tego nieśmiałego trio Wenus w Lwie wzmocni przede wszystkim pewność siebie i miłość własną. To „bardziej hojny okres, nastawiony na przyjemność”, ale też czas, który dotknie „waszego stylu życia i relacji z ciałem” – wyjaśnia Pola Von Grüt. Ta aura spokojnej siły naturalnie zwiększy wasz magnetyzm. To bardzo dobra wiadomość, szczególnie dla singielek. Byk, Skorpion, Wodnik: ten tranzyt Wenus w Lwie poruszy w waszych relacjach coś bardzo konkretnego. To coś ma nazwę: ego. Często to właśnie ono przeszkadza pokazać się od najbardziej wrażliwej strony, przyznać do błędu i zbudować prawdziwą relację opartą na zaufaniu. Wenus w Lwie uczy tę trójkę, że prawdziwej emocjonalnej bliskości nie trzeba się bać. Artykuł oryginalnie pojawił się na ELLE.fr
Niemal nikt nie wierzył, że im się uda. Dziś są jednym z największych sukcesów „Love is Blind: Polska”
Reality show żywią się dramatami, ale to nie one są najciekawsze. Historia Darii i Filipa z „Love Is Blind: Polska” przypomina, że prawdziwa miłość zaczyna się nie przed kamerami, lecz wtedy, gdy gasną światła planu.
Od lat randkowe reality show funkcjonują według podobnego schematu. Widzowie śledzą narodziny uczuć, ale najwięcej emocji budzą momenty, kiedy wszystko zaczyna się rozpadać. Zdrady, nieporozumienia i spektakularne rozstania przyciągają uwagę znacznie skuteczniej niż spokojne budowanie relacji. Być może właśnie dlatego historie par, którym naprawdę się udało, często schodzą na drugi plan. A przecież to one są najciekawszym testem dla całego formatu. Bo ślub przed kamerami jest tylko finałem programu. Prawdziwym sprawdzianem staje się codzienność, która zaczyna się już po wyłączeniu kamer. Para, której widzowie „Love is Blind: Polska” nie dawali wielkich szans Daria i Filip od początku wzbudzali skrajne emocje. W trakcie emisji programu wielu widzów miało wątpliwości, czy ich relacja przetrwa próbę czasu. Nie brakowało komentarzy sugerujących, że różnice charakterów okażą się zbyt duże, a uczucie zbudowane w kapsułach nie wytrzyma zderzenia z rzeczywistością. Tymczasem finał pierwszej edycji „Love Is Blind: Polska” przyniósł zaskoczenie. Daria i Filip powiedzieli sobie „tak”, a później udowodnili, że ich decyzja nie była jedynie efektem emocji towarzyszących telewizyjnemu eksperymentowi. To właśnie dlatego ich historia wyróżnia się na tle wielu innych relacji znanych z programów randkowych. Nie dlatego, że była idealna, ale dlatego, że przetrwała wtedy, gdy skończył się program. Kiedy kończy się eksperyment, zaczyna się prawdziwe życie Ku zaskoczeniu wielu widzów rok po zakończeniu nagrań para nadal jest razem. Nie oznacza to jednak, że ich wspólna droga pozbawiona jest wyzwań. Daria i Filip zarówno w specjalnym odcinku Reunion jak i w podcaście „Piekielnie Szczere” otwarcie mówili o trudnych doświadczeniach, które przyszło im przeżyć już po ślubie. Problemy zdrowotne Darii, osobiste straty i codzienne wyzwania związane z budowaniem małżeństwa sprawiły, że ich relacja została wystawiona na próbę znacznie większą niż telewizyjny format. Być może właśnie dlatego ich historia wydaje się tak autentyczna. Nie przypomina romantycznej komedii, w której wszystko układa się idealnie. Jest raczej opowieścią o dwóch osobach, które postanowiły zostać obok siebie również wtedy, gdy zniknęły kamery i zainteresowanie widzów. „To był jeden z najbardziej magicznych i prawdziwych momentów w moim życiu” Dziś Daria i Filip wspominają dzień swojego ślubu z dużym wzruszeniem. Specjalnie dla ELLE opowiedzieli o emocjach, które towarzyszyły im w jednym z najważniejszych dni ich życia. Filip wspomina: „Dzień ślubu był dla mnie mieszanką emocji, których nie da się wyreżyserować. Z jednej strony ogromna ekscytacja i stres, z drugiej bardzo intymne momenty, które pamiętam najbardziej. Mimo kamer i całego zamieszania czułem przede wszystkim wdzięczność - za nas, za tę historię i za ludzi, których mamy wokół siebie. To był jeden z najbardziej magicznych i prawdziwych momentów w moim życiu.” Dla Darii ten dzień również pozostaje wyjątkowym wspomnieniem: „Nasz ślub wspominam przede wszystkim jako ogrom szczęścia, wzruszeń i miłości. Mimo całego szaleństwa czułam się wyjątkowo spokojna i bezpieczna, bo gdzieś podświadomie czułam, że jestem dokładnie tam, gdzie powinnam być. Reakcje moich przyjaciółek i rodziny, kiedy zobaczyli mnie po raz pierwszy w sukni ślubnej, bardzo mnie poruszyły, a moment, w którym mój mąż wzruszył się podczas mojej przemowy, to jedna z tych chwil, które zostają w sercu na zawsze. Wszystko wyglądało piękniej, niż mogłam sobie wyobrazić - kwiaty, wystrój, atmosfera… Było w tym coś bardzo dziewczęcego, wzruszającego i po prostu magicznego.” Największy sukces „Love is Blind: Polska”? Historia Darii i Filipa przypomina, że sukces programu randkowego jakim jest „Love is Blind: Polska” nie mierzy się liczbą viralowych scen ani medialnych afer. Ostatecznie najważniejsze pozostaje jedno pytanie: czy uczestnicy odnajdą relację, która przetrwa poza telewizją? W świecie, który często skupia się na spektakularnych porażkach, ich historia jest dowodem na to, że czasem najciekawsze okazują się właśnie te spokojniejsze zakończenia. Bo choć miłość może być ślepa, to codzienność widzi już wszystko. A Daria i Filip czy komuś się to podoba czy nie - wciąż idą przez nią razem.
„Przyjaźń może dawać nam tyle samo spełnienia, co miłość”. Danielle Bayard Jackson o sile budowania i pielęgnowania kobiecych więzi [WYWIAD]
Dlaczego o Tinderze, randkach i „red flagach” rozmawiamy częściej niż o przyjaciółkach? Danielle Bayard Jackson przekonuje, że kobieca przyjaźń może być jedną z najważniejszych relacji w dorosłym życiu.
Przyjaźń romantyzujemy znacznie mniej niż miłość. Rzadziej traktujemy ją jak życiowy kamień milowy, a jeszcze rzadziej uczymy się o niej mówić z taką samą czułością, z jaką mówimy o związkach. Danielle Bayard Jackson, ekspertka od kobiecych relacji i autorka książki „Sztuka kobiecej przyjaźni. Jak pielęgnować więzi i rozwiązywać konflikty między kobietami”, przekonuje, że to błąd. Bo przyjaźń między kobietami może być jednym z najważniejszych źródeł wsparcia, bliskości i odwagi w dorosłym życiu. Gabi Trojanowska, ELLE.pl: „Sztuka kobiecej przyjaźni” jest poświęcona relacjom między kobietami, a to także temat, o którym często mówisz w swoich mediach społecznościowych. Bardzo dużo rozmawiamy dziś o miłości romantycznej, randkowaniu, Tinderze, szukaniu partnera, rozstaniach czy „red flagach”. Dlaczego tak rzadko mówi się o przyjaźni między kobietami? Danielle Bayard Jackson: Myślę, że kulturowo jesteśmy bardzo mocno zachęcane do tego, by skupiać się na miłości romantycznej. Kobiety często są chwalone, kiedy udaje im się znaleźć partnera. Traktujemy to jako coś priorytetowego, jako ogromny życiowy krok. Już od dzieciństwa słyszymy, że kiedy pojawia się chłopak, to jest pewien status, przejście na kolejny poziom. Ponieważ tak wiele osób to celebruje, zaczynamy czuć, że właśnie do tego powinnyśmy dążyć. Rodzice pytają: „Spotykasz się z kimś?”, „Masz kogoś?”. Jest wokół tego presja, nacisk i ekscytacja. To sprawia, że relacje romantyczne wydają się czymś, co musimy osiągnąć. Przyjaźń pozostaje trochę w tle. Nie jest tak często podkreślana, nie jest widziana jako życiowy kamień milowy. Nie dostaje tej samej uwagi. Z drugiej strony obserwujemy pewne zmiany. Wiele kobiet zaczęło kwestionować przekonanie, że w pewnym momencie „powinny” mieć partnera, bo jest potrzebny do kolejnych etapów życia: podróżowania, kupna domu, organizowania ważnych wydarzeń, budowania codzienności. Coraz częściej pytamy: a co, jeśli nie będę mieć partnera? Co to oznacza dla moich przyjaźni? Co to oznacza dla mojego życia, jeśli nie chcę albo nie mam tej romantycznej relacji? Czy mogę budować swoją tożsamość wokół przyjaźni? Na szczęście zaczynamy nieco bardziej świadomie myśleć o tym, że przyjaźń może dawać nam tyle samo spełnienia, co miłość. W przyjaźniach między kobietami istnieje jednak pewien paradoks. Z jednej strony mamy wizję czegoś pięknego, wzmacniającego i czułego, z drugiej strony samo wyrażenie „kobieca przyjaźń” bywa obciążone wieloma stereotypami. Może być głęboka i piękna, ale może też wydawać się krucha... Powodem, dla którego relacje są bliskie, jest właśnie to, że często pojawia się w nich tarcie. Im bliżej kogoś jesteśmy, tym więcej widzimy. Dostrzegam twoje lęki, twoją historię, twoją wrażliwość, a ty widzisz moją. Ta bliskość naturalnie może prowadzić do napięć, bo próbujemy negocjować, jak poruszać się przez życie razem. Badania pokazują, że kobiety częściej integrują swoje przyjaciółki z wieloma obszarami życia. Mężczyźni częściej trzymają relacje w konkretnych „kategoriach” czy aktywnościach. Kobieta może być obecna w moim życiu duchowym, emocjonalnym, zawodowym, rodzinnym. Naprawdę włączam ją w swoją codzienność. To oczywiście zwiększa szanse, że pojawią się nieporozumienia albo konflikt. Ale to należy do terytorium platonicznej intymności. Często słyszę, że moje klientki chcą mieć przyjaciółki, z którymi mogą siedzieć na kanapie, milczeć i po prostu być sobą. Taki komfort i bliskość są piękne, ale przychodzą razem z umiejętnością zdrowego przechodzenia przez konflikt. W każdej bliskiej relacji to jest nieuniknione. Chciałabym zatrzymać się przy różnicach między kobiecymi i męskimi przyjaźniami. Oczywiście znamy stereotypy: mężczyźni wychodzą na piwo i oglądają mecz, kobiety piją wino albo kawę i plotkują. Ale co jest pod powierzchnią tych medialnych obrazków? Mamy bardzo wiele wspólnego. Wszyscy chcemy mieć ludzi, którzy nas wspierają, z którymi możemy być sobą, z którymi możemy spędzać czas. Potrzeba towarzyszenia jest uniwersalna. Ale kiedy przyjrzymy się temu bliżej, widzimy pewne tendencje. W przypadku kobiet badania często pokazują, że dzielimy się swoim życiem z przyjaciółkami częściej niż mężczyźni. Samo mówienie o sobie jest dla kobiet bardzo ważnym sposobem budowania bliskości. Czuję, że cię znam, bo coś mi opowiedziałaś. Czuję, że sobie ufamy, bo dzielimy się swoimi przeżyciami. Kiedy nie chcemy już być w relacji, często najpierw przestajemy się dzielić. Przestajemy opowiadać, przestajemy odsłaniać siebie. U mężczyzn częściej widzimy relacje oparte na aktywnościach, żartach, rozmowach o sporcie czy bieżących wydarzeniach. Kobiety częściej rozmawiają o pracy, rodzinie, zdrowiu fizycznym i psychicznym. Te rozmowy są bardziej skoncentrowane na „ja”, na doświadczeniu wewnętrznym. Dlatego kobiety często deklarują, że doświadczają większej platonicznej intymności niż mężczyźni w swoich przyjaźniach. To czasem tworzy inny problem, bo mężczyźni częściej opierają swoje emocjonalne potrzeby głównie na partnerkach. Widzimy też, że męskie przyjaźnie bywają bardziej zorientowane na aktywność. Dla kobiet sama rozmowa może być wystarczającym sposobem spędzania czasu, bo właśnie w rozmowie buduje się bliskość. Kobiety częściej cenią też równość w przyjaźni. Ważne jest poczucie: jesteśmy po tej samej stronie, nie rywalizujemy, nie ma między nami hierarchii. Mężczyźni częściej mają więcej przestrzeni na rywalizację, przekomarzanie się, walkę o status, a nawet konflikt jako sposób budowania więzi. I jeszcze jedna ważna rzecz: kobiety częściej szukają w przyjaźniach wsparcia emocjonalnego. Mężczyźni nie zawsze tak mocno to priorytetyzują. Różnimy się więc sposobami budowania więzi, choć oczywiście wszyscy pragniemy zrozumienia i wsparcia. Mówiąc o wyzwaniach kobiecych przyjaźni, jakie problemy najczęściej widzisz w swojej pracy? Widziałam na Twoim Instagramie żartobliwą, ale prawdziwą rolkę o tym, jak zachowujemy się, kiedy chcemy zaprzyjaźnić się z inną kobietą, ale boimy się jej reakcji. Dla wielu z nas otworzenie się przed drugą kobietą może być trudne. Co jest najczęstszą przeszkodą? Jest ich wiele, ale w mojej pracy z kobietami zauważyłam trzy rzeczy, które sprawiają, że czujemy się naprawdę blisko. I kiedy jedna z nich słabnie albo zaczynamy mieć poczucie, że jej brakuje, często właśnie tam zaczynają się problemy. Te trzy rzeczy to: poczucie symetrii i wzajemności, wsparcie, szczególnie emocjonalne, oraz bliskość oparta na zaufaniu i odsłanianiu się. Nie chodzi tylko o sekrety. Chodzi też o dostęp do swojego wewnętrznego świata. Kiedy czujemy, że jedna z tych rzeczy nie działa, zaczynają pojawiać się napięcia. Na przykład kobieta może mieć poczucie, że przyjaciółka „zniknęła”, odkąd znalazła partnera. Wtedy pojawia się wrażenie, że nie ma już symetrii, że straciłyśmy jej wsparcie. Inny przykład: przyjaciółka zmieniła się w sposób, który już ze mną nie rezonuje. Weszła w inny etap życia, ma dzieci, inne wartości, inne priorytety. Czuję, że nie widzi świata tak jak ja i trudno nam zachować bliskość. Często słyszę też: „To ja zawsze inicjuję kontakt. To ja wszystko organizuję. Ona nie wkłada takiego samego wysiłku”. To znowu dotyczy wzajemności, równowagi i troski. Podobnie jest z odwoływaniem planów w ostatniej chwili albo sytuacją, w której jedna osoba mówi tylko o sobie i nie pyta, co u drugiej. Wszystkie te problemy tak naprawdę sprowadzają się do pytania: czy jest między nami wzajemność, równowaga i troska? Czy możemy nauczyć się budowania bliskości z innymi kobietami w dorosłym życiu? W szkole bywa to łatwiejsze, bo mamy gotowe środowisko: klasę, znajomych, rodziców, którzy organizują życie społeczne. W dorosłości jesteśmy z tym często same. Czy przyjaźni można się nauczyć niemal „akademicko”? Tak, absolutnie. Bardzo mocno w to wierzę. Problem polega na tym, że zaczynamy wierzyć w pewną historię o sobie, a nasze działania zaczynają za nią podążać. Jeśli myślę: „Jestem już dorosła, przegapiłam moment na nowe przyjaźnie”, to nie podejdę do kobiety, która mnie ciekawi. Nie zaproponuję spotkania. Nie spróbuję. A to przekonanie jest po prostu nieprawdziwe. Kiedyś faktycznie pomagała nam infrastruktura społeczna: szkoła, klasa, zajęcia, rodzice, którzy organizowali spotkania. Teraz jesteśmy za to odpowiedzialne same. Musimy same szukać okazji, dopasowywać grafiki, brać pod uwagę różnice w stylu życia, obowiązki, dzieci, opiekę nad rodzicami, pracę. Nasze cele, oczekiwania i energia się zmieniły. Musimy przestać wierzyć, że przyjaźń zawsze powinna pojawiać się naturalnie i organicznie, bez wysiłku. Kiedy byłyśmy młodsze, mogło się tak wydawać; teraz trzeba podejść do tego bardziej świadomie. Zapytajmy więc siebie: gdzie mogę pójść, żeby spotkać osoby o podobnych zainteresowaniach? Kto z moich znajomych może przedstawić mnie komuś nowemu? Czy jestem gotowa wyjść poza swoją strefę komfortu? Myślę, że potrzebujemy ciekawości i optymizmu. Wtedy budowanie nowych relacji jest możliwe. Czy jest coś, czego sama nauczyłaś się o kobiecych przyjaźniach podczas pisania książki? Stałam się odważniejsza, bardziej pewna siebie. Gdy czytałam badania o zdrowym konflikcie i o tym, jak może nas do siebie zbliżać, poczułam większą odwagę, by mówić o rzeczach, które leżą mi na sercu, zamiast się bać i milczeć. Jeśli widzę kobietę, która wydaje mi się ciekawa, teraz łatwiej mi powiedzieć: „Mam wrażenie, że mamy wiele wspólnego. Chciałabym pójść z tobą na kawę”. Wiem, że po drugiej stronie może pojawić się odrzucenie, ale wiem też, że sobie z nim poradzę i nie muszę brać go do siebie. Mam poczucie, że jest tyle życia do przeżycia i tyle możliwych relacji, że nie chcę się przed nimi powstrzymywać. Pisanie tej książki sprawiło, że częściej działam pod wpływem ciekawości wobec innych kobiet. Częściej mówię o problemach. Częściej pracuję nad naprawą relacji. Czy Twoje czytelniczki zauważają, że „Sztuka kobiecej przyjaźni” coś w nich zmieniła albo pomogła im inaczej spojrzeć na przyjaźń? Przychodzą mi do głowy trzy rzeczy. Po pierwsze, wiele kobiet mówiło, że książka poszerzyła ich perspektywę i pomogła im patrzeć na przyjaźnie z większą złożonością. Szczególnie druga część, w której opisuję różne typy przyjaciółek. To pomaga zrozumieć, dlaczego ta druga strona zachowuje się w określony sposób. Wiele kobiet mówiło: „Nigdy wcześniej tak o tym nie myślałam”. To bardzo mnie cieszy. Po drugie, słyszałam od młodych kobiet, że książka dała im język, by opisać coś, co czuły od dawna, ale nie umiały tego nazwać. To daje poczucie ulgi i sprawczości. Po trzecie, kobiety mówiły, że książka pomogła im uwolnić się od poczucia porażki, kiedy przyjaźń się zakończyła. Ostatnia część jest o tym, co się dzieje, kiedy walczysz o relację, ale mimo wszystko się ona rozpada. Wiele kobiet myśli wtedy: „Jeśli nie umiałam uratować tej przyjaźni, co jest ze mną nie tak?”. Chciałam pokazać, że możesz mieć najlepsze intencje, możesz zrobić wszystko, co potrafisz, a relacja i tak może się skończyć. To nie zawsze oznacza osobistą porażkę. Słysząc, że „Sztuka kobiecej przyjaźni” dała kobietom bardziej złożoną perspektywę, język i pewnego rodzaju wolność, czuję ogromną wdzięczność. To dla mnie zaszczyt, że czytelniczki pozwalają mi towarzyszyć sobie w ich historiach. Która część książki była dla Ciebie najtrudniejsza? Mnie dała do myślenia zwłaszcza ostatnia: ta o końcu przyjaźni. To nie jest popularny temat. Kiedy mówimy o końcu przyjaźni, często obwiniamy drugą stronę albo próbujemy szybko znaleźć nową przyjaciółkę, zamiast zapytać, co się wydarzyło, czy mogłam zrobić coś inaczej... Właśnie ta część była dla mnie najtrudniejsza. Myślę, że dlatego, że dotyka bardzo wrażliwego tematu. Kiedy pisałam, słyszałam w głowie głosy kobiet, które mogą się ze mną nie zgodzić. Niektóre mają podejście: „Jeśli coś nie działa w relacji, odchodzę. Nie mam na to czasu”. Ale słyszałam też głosy kobiet, które próbują naprawić przyjaźń za wszelką cenę, nawet swoim kosztem. Są tak skupione na ratowaniu relacji, że stają się samotne. Próba uchwycenia niuansów końca przyjaźni była trochę przerażająca. Było to też dla mnie trudne osobiście, bo jako badaczka przyjaźni, sama doświadczyłam zakończenia dwóch ważnych przyjaźni w ciągu ostatniej dekady. Pomyślałam: „Mówię o przyjaźni cały czas, a sama popełniam w niej błędy”. Musiałam zastosować własną radę i zredefiniować sukces w relacji. Jak wygląda udana przyjaźń? Jeśli sukces oznacza tylko to, że relacja nigdy się nie kończy, zawsze będziemy czuć porażkę, kiedy jednak dojdzie do końca. Pisanie o tym było bardzo osobiste. Musiałam włożyć w tę część dużo serca, dlatego była dla mnie najbardziej wymagająca. To czuć podczas lektury. Jest tam dużo wiedzy, ale też relacji i doświadczenia. Na koniec zapytam: jak wygląda zdrowa, dobra przyjaźń między kobietami wg Danielle Bayard Jackson? Dla mnie najważniejsze jest poczucie bezpieczeństwa. W zdrowej przyjaźni czujesz, że możesz się nie zgodzić. Jeśli wiesz, że kiedy powiesz „nie” albo zrobisz coś inaczej, relacja się rozpadnie albo druga osoba cię odrzuci, to warto się temu przyjrzeć. W zdrowej przyjaźni obie osoby czują się wystarczająco bezpiecznie, by się różnić. Drugi element to poczucie, że ta relacja wnosi wartość do mojego życia. Może nie zawsze jest łatwa, ale kiedy patrzę szerzej, mogę powiedzieć: „Bycie z tobą w relacji wnosi do mojego życia dużo dobra”. I trzeci element: obie osoby mogą być sobą. Nie jest tak, że jedna nieustannie dostosowuje się do drugiej, żeby relacja przetrwała. Nie jest tak, że jedna osoba decyduje o wszystkim, a druga tylko się dopasowuje. Chciałabym zakończyć naszą rozmowę komentarzem internautki, który przeczytałam na Twoim profilu na Instagramie. Bardzo pięknie oddaje ideę kobiecej przyjaźni: „Tak naprawdę sedno tkwi w tym, by kochać i lubić inne kobiety. By rozumieć, że wszystkie się od siebie nawzajem uczymy i rozwijamy. Wtedy przyjaźń z drugą kobietą jest źródłem zrozumienia i ukojenia”. To naprawdę piękne. Kiedy widzisz inne kobiety jako przedłużenie własnego człowieczeństwa, od razu pojawia się więcej współczucia, cierpliwości i zrozumienia. Wierzę, że ty jesteś mną, a ja jestem tobą. Ty jesteś tam, gdzie ja byłam, albo tam, dokąd zmierzam. To naprawdę zmienia sposób, w jaki się ze sobą spotykamy. Danielle Bayard Jackson – trenerka przyjaźni. Prowadzi szkolenia i doradza w kwestiach przyjaźni pomiędzy kobietami. Zanim zaczęła szkolić kobiety w całych Stanach Zjednoczonych, pracowała jako nauczycielka w szkole średniej. Dziś wykorzystuje swoje wykształcenie pedagogiczne, by przekazywać kobietom praktyczne, oparte na badaniach strategie pomagające budować i pielęgnować zdrowe relacje z innymi kobietami. Efekty jej pracy były prezentowane m.in. w NBC News, „Psychology Today”, NPR oraz „The New York Times”. Prowadzi podcast „Friend Forward”.
Starsza ona, młodszy on - czy miłość naprawdę ma granice wieku? Eksperci komentują
Wiele osób nadal zaskakuje i wywołuje dyskusje związek, w którym kobieta jest znacząco starsza od mężczyzny. Jak postrzegają to eksperci i na co warto zwrócić uwagę, decydując się na taką relację? Sprawdzamy najważniejsze kwestie.
Związki, w których kobieta jest starsza od mężczyzny, coraz częściej przełamują społeczne tabu i budzą zainteresowanie psychologów. Badania wskazują, że młodsi partnerzy potrafią docenić dojrzałość, pewność siebie oraz doświadczenie swoich starszych partnerek. To relacje, w których często dominuje większa równowaga i wzajemne wsparcie. Przykłady znanych osób, takich jak Candace Bushnell czy historie zwykłych kobiet, pokazują, że miłość nie zna granic wieku, a szczęście w życiu uczuciowym w dużej mierze zależy od komunikacji i zrozumienia, a nie od metryki. Pomimo istnienia uprzedzeń i stereotypów, coraz więcej par tego typu decyduje się żyć na własnych zasadach, ciesząc się autentycznością i bliskością. W tym artykule: Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Poznali się w Nowym Jorku podczas tygodnia mody – podobno zauroczyły ją jego ciemne oczy. Od tamtej pory są nierozłączni. Związek z młodszym mężczyzną i romans jak wiele innych? Niezupełnie. Jego bohaterką jest bowiem Candace Bushnell, która jako 20-latka szalała w słynnym Studiu 54, jako 36-latka zaczęła pisać do „New York Observera” felietony, na podstawie których powstał serial „Seks w wielkim mieście”, a jako 63-latka odkryła sekret na udany związek i po rozwodzie z (o 10 lat młodszym) baletmistrzem, dyrektorem New York City Ballet, spotyka się z 21-letnim modelem. O ile można dyskutować na temat tego, czy serial przetrwał próbę czasu, o tyle sama autorka z czasem radzi sobie świetnie (na Instagramie zobaczycie ją m.in. w kampanii kostiumów kąpielowych). Nie bez powodu to ona nauczyła miliony czytelniczek, jak czerpać radość z życia. I z seksu (przyznaję, jestem jedną z nich). Dziś z kolei udowadnia, że epoka, w której musiałyśmy się tłumaczyć, dlaczego obejmujemy młodszego mężczyznę, dobiega końca, co zresztą przewidziała już Carrie Bradshaw, stwierdzając w jednym z odcinków: „Precz z zasadami, ja kieruję się emocjami”. Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Uwagi w stylu: „Mógłby być jej synem”, „Kuguarzyca na łowach” albo „Pewnie jest utrzymankiem”, brzmią nie tylko nietaktownie, ale i archaicznie. Dlatego darujcie nam, że nie opublikujemy listy znanych Polek, które zdecydowały się związać z młodszymi mężczyznami. To ich sprawa, choć wciąż nie wszyscy to rozumieją. – Zachciało ci się seksu na kuchennym blacie? – usłyszała od przyjaciółek 39-letnia Anka, weterynarka, gdy podczas przyjęcia baby shower plotkowały o facetach, jedząc upiornie słodki tort z lukrową figurką bobasa. – Już miałam zacząć tłumaczyć, że to wcale nie tak, ale ugryzłam się w język. Zaraz, zaraz! Dziś rano przecież naprawdę uprawiałam seks w kuchni – mruga do mnie okiem. Złośliwości na temat jej romansu z 11 lat młodszym Brunonem przycichły. Może dlatego, że nie ma w nim nic skandalicznego poza nieprzyzwoitym szczęściem, które bije od zakochanych. – Znowu czuję, że żyję – mówi Anka, która rok temu wzięła rozwód. – Bruno ma energię, poczucie humoru i dystans do siebie, czyli wszystko to, co przez 14 lat uleciało z mojego już eksmęża. Rozumie, na czym polega partnerstwo: nie traktuje mnie z góry i przy kolegach nie pręży muskułów, chociaż ma co napinać – uśmiecha się Anka. Uważa, że w jej małżeństwie wiało nudą. On był adwokatem, ona nie znosiła spotkań z jego ważnymi przyjaciółmi, podczas których panowie porównywali swoje – jak mówi – „mentalne penisy”, przechwalając się klientami i markami samochodów. Szczyt spontaniczności? Posadził na działce rododendrony, ale nie mógł spać po nocach, bo były w innym kolorze niż reszta kwiatów. No i nie znosił Reksia – kundelka, którego przygarnęła ze schroniska. Twierdził, że jest mało reprezentacyjny. Związek z młodszym mężczyzną odczarował jej coraz smutniejsze życie. Teraz Anka czuje się tak, jakby ktoś cofnął czas, bo w starym związku jej też zdążyły oklapnąć skrzydełka. A teraz znowu ma ochotę tańczyć do rana w klubie albo w nocy jechać do Sopotu tylko po to, żeby zjeść śniadanie w ulubionej knajpie. Czy po pół roku widzi jakieś wady związku z młodszym partnerem? – Na obecnym etapie żadnych, chociaż to trochę creepy, że sypiam z kimś w wieku mojego brata, którego uważam za smarkacza – komentuje. Zapewnia, że w jej relacji nie chodzi tylko o seks czy podniesienie samooceny. Dbają o siebie nawzajem. Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Z badań Sam Owen, brytyjskiej psycholożki, trenerki relacji i autorki książek, wynika, że pokolenie mężczyzn między 20. a 30. rokiem życia wykazuje znacznie silniejsze zainteresowanie starszymi nawet o 20 lat partnerkami niż równolatkami czy młodszymi. Dlaczego? Jej zdaniem, jak opowiadała w BBC, imponuje im zaradność, z jaką dojrzałe partnerki łączą społeczne role. Są dla nich intelektualnie intrygujące i atrakcyjne, bo w przeciwieństwie do wielu rówieśniczek nie silą się na bycie perfekcyjnymi. Ba, pojawiają się nawet w ich fantazjach seksualnych. Związek z młodszym mężczyzną ma więc sens w wielu kontekstach. Potwierdza to seksuolog Andrzej Gryżewski, obserwując z perspektywy swojego gabinetu warszawskie realia. – W ostatnich latach mężczyźni zmienili kurs i już nie myślą obsesyjnie o tym, że ich męskość, zwłaszcza w dojrzałym wieku, uwiarygodni tylko sporo młodsza partnerka – mówi. Jeszcze dekadę temu właśnie w taki sposób próbowali imponować w towarzystwie. Dziś podmiotowe podejście nie dość, że nie zachwyca, to wręcz irytuje. Zwłaszcza że niektórzy przekonali się na własnej skórze, że taka relacja może dotkliwie uwierać. – Część młodych partnerek naturalnie będzie dążyła do stabilizacji – zaręczyn, rodzicielstwa, a starszy partner nie musi mieć takich potrzeb, bo ma często odchowane dzieci. Stawanie na głowie, żeby spełnić oczekiwania, bywa męczące. Seks też jest przereklamowany, bo okazuje się, że choć ona jest młoda i piękna, nie zawsze dużo wie o rozkoszy. A pan, który umie wyczarować atmosferę, już nie jest tak wybornym kochankiem jak 20 lat temu – Gryżewski powtarza to, co słyszy od pacjentów. Co innego kobieta po czterdziestce – dojrzały, słodki owoc zachęcający do skosztowania. – Wciąż wygląda atrakcyjnie, ma luz i pewność siebie – ocenia seksuolog i psychoterapeuta. – Ceni niezależność, nie osacza i świetnie sobie radzi w towarzystwie – błyszczy elokwencją, a jak trzeba, to ciętą ripostą utrze nosa kolegom, którym zbierze się na głupie żarty. No i nie wstydzi się eksperymentów w łóżku, jasno komunikując swoje pragnienia – podkreśla współautor wraz z Katarzyną Miller poradnika „Być parą i nie zwariować”. Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną – Myślałam, że najlepszy czas mam już za sobą, bo po czterdziestce stawałam się coraz bardziej przezroczysta dla swojego eks – dzieli się przemyśleniami 42-letnia Iga, wykładowczyni zarządzania na politechnice. Gdy zakończyła kilkunastoletni związek z zawodnikiem MMA, trudno jej było odzyskać równowagę. Na szczęście miała pasję – bieganie w ultramaratonach i zawody triatlonowe, więc trudne emocje rozładowywała podczas treningów. Ale z czasem to przestało wystarczać. Poczuła, że potrzebuje męskiego towarzystwa. I seksu. Od kilku miesięcy umawia się na randki z Tindera. – Na początku nie wierzyłam, że zaczepiają mnie chłopcy, którzy, jakkolwiek bym się dobrze postarała, mogliby być moimi synami. Raz nawet sparowało mnie z moim studentem, bo przez nieuwagę przesunęłam go w prawo. Na szczęście zajęcia prowadziłam zdalnie, więc nie mieliśmy okazji spotkać się na uczelni – wspomina ze śmiechem. Po kilku randkach z rówieśnikami przełamała opory i spotkała się z o dziewięć lat młodszym Filipem. – Zjadał mnie stres, gorszy niż na starcie Ironmana, ale to minęło, bo chłopak był dowcipny. Dałam się ponieść chwili i nie żałuję, seks z młodszym kochankiem działa jak cytrynowa lemoniada z miętą w środku lata. Orzeźwia i osładza. Spotykają się do dziś, choć zasady ustalili jasne – żadnych zobowiązań, liczy się wspólna zabawa. – Gdy przeglądam się w jego oczach, widzę podziw i fascynację. To cholernie łechce ego – opowiada Iga z satysfakcją, ale też z lekkim smutkiem, bo wie, że każda zabawa ma swój koniec. – Należę do pokolenia, które jedną nogą stanęło na lądzie feminizmu, ale drugą wciąż tkwi w odmętach tradycyjnego podziału ról – opowiada. Z jednej strony sama dopinguje kobiety w sporcie i w nauce, z drugiej czuje, że coś ją omija, bo nie ma dziecka, męża i własnego mieszkania. Rywalizuje z mężczyznami i wygrywa, a zarazem chciałaby, żeby ktoś o nią zadbał. Tylko czy wiek partnera jest istotny? – Mam dość dołujących 40-latków. Ich egoizmu, „nie chce mi się” albo „jestem zmęczony”. Ale jeśli zwiążę się z młodszym i mu się znudzę? Może on nie będzie potrzebował partnerki, tylko zastępczej matki? Boję się, że może nie być gotowy do tego, by wziąć odpowiedzialność za utrzymanie rodziny – Iga głośno wyraża rozterki. I stawia pytanie: – Czy nam, współczesnym, samodzielnym kobietom, naprawdę jest to potrzebne do szczęścia? Amerykański psycholog społeczny Justin J. Lehmiller związany z Instytutem Kinseya (można zobaczyć go w serialu „Wyjaśniamy tajemnice seksu” na Netfliksie) obala ten stereotyp. Lehmiller zbadał, jakie szanse na szczęście mają związki, w których kobiety są minimum pięć lat starsze od mężczyzn. Przepytał 200 par i uznał, że najszczęśliwsze były te kobiety, których mąż bądź partner okazał się młodszy o co najmniej 10 lat. Psycholog sądzi, że to nie tylko kwestia temperamentu, charyzmy i spontaniczności, których z wiekiem wielu mężczyznom ubywa. Ważniejszy jest układ sił, który wydaje się bliższy równowagi, co cementuje związek. Młodszy partner raczej nie będzie dominował, za to podzieli się obowiązkami (bo jego matka kładła większy nacisk na takie wychowanie) i postawi na równi potrzeby swoje i partnerki. Anka coraz częściej myśli o tym, że romans z Brunonem ma szansę się przerodzić w związek „na poważnie”. Wzruszyła się, oglądając film dokumentalny „Tina” na HBO, można w nim prześledzić burzliwą historię życia piosenkarki. Po uwolnieniu się z przemocowego związku z Ikiem nie wierzyła, że spotka ją jeszcze miłość. Do momentu, gdy przed pięćdziesiątką poznała Erwina Bacha, 16 lat młodszego producenta muzycznego z Niemiec. Po raz pierwszy oświadczył jej się po trzech latach, ale na pełne przekonania „tak” musiał poczekać do czasu, gdy Tina skończyła 73 lata. Są razem do dziś, przeszli niejeden zakręt życiowy i zdrowotny (mąż oddał jej nerkę, gdy zachorowała), a w filmie Bach przekonuje, że niezmiennie łączy ich to magiczne „coś”, które poczuli, gdy pierwszy raz ujrzeli się na lotnisku. Anka odkłada dzień, w którym pozna Brunona z siedmioletnim synem i przedstawi go eksmężowi. Po rozwodzie, gdy przestali mnożyć wobec siebie oczekiwania, są w poprawnych relacjach. To jej zdaniem clou związku: zamiast napinać się i nastawiać na jakiś scenariusz, wystarczy cieszyć się wspólnymi chwilami. A reszta ułoży się sama. Związek z młodszym mężczyzną staje się coraz mniej kontrowersyjny, a kobiety coraz częściej decydują się na takie relacje, przełamując stare stereotypy. Candace Bushnell, autorka „Seksu w wielkim mieście”, w wieku 63 lat związała się z 21-letnim modelem, udowadniając, że miłość nie zna granic wieku. Anka, po rozwodzie z mężem starszym o 14 lat, rozpoczęła relację z 11 lat młodszym Brunonem. Związek ten odmienił jej życie, dając poczucie młodzieńczej energii i radości z życia. Iga, 42-letnia wykładowczyni, po zakończeniu długiego związku, zaczęła spotykać się z Filipem, młodszym o 9 lat, i doceniła świeżość oraz spontaniczność tego związku. Psycholodzy, jak Sam Owen czy Justin J. Lehmiller, zauważają, że młodsze partnerki są atrakcyjne dla mężczyzn, którzy doceniają ich dojrzałość, intelekt oraz sposób, w jaki potrafią łączyć różne role społeczne. Badania wskazują, że w parach, gdzie kobieta jest starsza, układ sił jest bardziej zrównoważony, a związek ma większe szanse na trwałość i szczęście. Mimo że niektóre osoby wciąż mają wątpliwości, historie takie jak te pokazują, że związek z młodszym mężczyzną może być pełen pasji, wzajemnego wsparcia i spełnienia, a wiek przestaje być istotnym kryterium dla szczęścia w miłości. Tekst pochodzi z magazynu ELLE 08/2022
Psychologowie ujawniają: Te zachowania mogą oznaczać chęć rozstania. "Obojętność często maskowana jest rutyną"
Psychologowie potwierdzają, że niektóre zachowania partnera jednoznacznie wskazują na chęć rozstania. Sprawdź, na co zwracać uwagę i jak rozpoznać sygnały, które mogą świadczyć o końcu związku, zanim będzie za późno.
W tym artykule: To zachowanie świadczy, że on chce się rozstać. Obojętność w związku — z czego wynika? Samotność w związku — jakie są konsekwencje? Obojętność w związku — jak z nią walczyć? Każda z nas marzy o happy endzie rodem z hollywoodzkiego filmu (chociaż współcześnie raczej z eseju bell hooks), ale wiele relacji ma swój termin przydatności. I dobrze! Która z nas chciałaby tkwić w związku toksycznym, przemocowym, czy takim, w którym nasze potrzeby są traktowane drugorzędnie? Niestety, zdarza się, że to ta druga strona zmienia zdanie. Jest pewne zachowanie, które wskazuje, że partner myśli o rozstaniu. Dowiedz się, na co zwracać uwagę i zdobądź się na szczerą rozmowę. To zachowanie świadczy, że on chce się rozstać. Przestał pytać, co słychać w Twojej pracy? A może w ogóle, co u Ciebie słychać? Nie interesują go Twoje plany ani nie chce snuć wspólnych. Prawdopodobnie już wycofuje się z Waszej relacji. Obojętność jest jednoznacznym sygnałem rozpadu związku. Oczywiście, relacje z długim stażem mają to do siebie, że spada wzmożone zainteresowanie drugą osobą, tak charakterystyczne dla pierwszych etapów związku. Ale jeśli on przestaje być o Ciebie zazdrosny i jest mu wszystko jedno, z kim i gdzie jesteś, powinna zapalić Ci się czerwona lampka. Partnerzy, którzy są wobec siebie obojętni, żyją w mieszkaniu jak współlokatorzy, mijają się bez słowa w korytarzu, a z ich związku całkowicie znika czułość. „Ma się wtedy poczucie, że zetknęliśmy się z jakąś ignorancją. Że ktoś w sposób świadomy nie chce mnie dostrzec. Dodatkowo pewne rzeczy nasz umysł wyolbrzymia czy zniekształca – jakieś gesty, słowa, wywołując myśli i emocje, które później wymagają wielu lat przepracowania” - mówił w wywiadzie dla portalu „Aleteia” psychoterapeuta par, Piotr Goc. Obojętność w związku — z czego wynika? W większości przypadków obojętność wynika ze zwykłej rutyny. Jesteście ze sobą wiele lat, znacie na pamięć swoje przyzwyczajenia i zainteresowania, wiecie, co druga osoba chce powiedzieć, zanim otworzy usta. „Nie wróżę dobrze związkowi, w którym nic się nie zmienia, dokładnie wiadomo, co się wydarzy następnego dnia. Po powrocie do domu mąż jak co dzień rytualnie pocałuje żonę w czoło, ale żona czuje, że nie kryje się za tym nic głębszego. Brak zrozumienia i czułości. Z rutyną trzeba walczyć – szukać nowych sposobów wyrażania uczuć i wspólnego działania. To wymaga dużego wysiłku obu stron. W pojedynkę nic się tu nie zdziała” - mówi dr hab. Katarzyna Popiołek, prof. Uniwersytetu SWPS w wywiadzie dla „Strefy psyche”. Ale są także przypadki, gdy brak uwagi wynika z głębokich, nieprzepracowanych zranień, do których doszło w Waszej relacji. Psychologowie wskazują także na zewnętrzne przyczyny. Być może partner przeżywa trudny czas i w taki sposób reaguje na stres? A może pojawił się ktoś trzeci, ale naszej drugiej połówce zabrakło odwagi, by nam o tym powiedzieć? 15 codziennych zwyczajów, które wzmacniają związek Samotność w związku — jakie są konsekwencje? Samotność w związku staje się współcześnie poważnym problemem, ponieważ wszystkich coraz bardziej pochłania świat wirtualny, a coraz mniej druga osoba (która z nas nie skrolowała Instagrama na randce, niech pierwsza rzuci kamieniem). Ponadto związek to nieustanna praca, której nie każdy chce się podjąć (a być może nie umie). Konsekwencje emocjonalnego opuszczenia przez partnera mogą mieć dotkliwe, długofalowe skutki. Gdy czujemy się odepchnięci, szukamy problemu w sobie, a nasze poczucie wartości natychmiast pikuje. Długotrwały stres spowodowany samotnością ma wpływ na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne; może skutkować zaburzeniami lękowymi czy depresją, a bardzo często przyczynia się do rozpadu relacji. Badania pokazują, że samotne w związku czują się głównie kobiety, ponieważ dla nich sfera intymna i emocjonalna jest szczególnie ważna. Ta jedna rzecz w tygodniu wystarczy, żeby obniżyć poziom stresu i poprawić zdrowie psychiczne <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/64/2024/11/badz-leniem-i-odpoczywaj-ta-jedna-rzecz-w-tygodniu-wystarczy-zeby-obnizyc-poziom-stresu-i-poprawic-zdrowie-psychiczne-559c2be.png" width="938" height="528" alt="Bądź leniem i odpoczywaj. Ta jedna rzecz w tygodniu wystarczy, żeby obniżyć poziom stresu i poprawić zdrowie psychiczne" title="Bądź leniem i odpoczywaj. Ta jedna rzecz w tygodniu wystarczy, żeby obniżyć poziom stresu i poprawić zdrowie psychiczne" /> Obojętność w związku — jak z nią walczyć? Oczywiście słowem, które psychoterapeuci par odmieniają przez wszystkie przypadki, jest „komunikacja”. Niewiele z nas ma jednak odwagę konfrontować z partnerem swoje obawy; wolimy w nieskończoność analizować każde słowo (lub w tym przypadku jego brak) i gest. Niepotrzebnie wpędzamy się tym w paranoję, która może tylko spotęgować problemy, a nawet zadziałać jak samospełniająca się przepowiednia. Spróbujmy usiąść przy stole i szczerze porozmawiać o swoich potrzebach. Jeśli partner nas zbywa albo odpowiada wymijająco, być może nie chce walczyć o tę relację. Jeśli jednak ma problem z mówieniem o emocjach, może warto poprosić o pomoc specjalistę? Jest jednak także dobra wiadomość: czujesz obojętność w związku? Może pora coś zmienić. Zamiast wychodzić na kolację czy do kina, zapiszcie się na wspólny kurs tańca lub wyjedźcie na trekking w góry. Kto wie, może nie wszystko jeszcze stracone? Opinia psychologa: Obojętność – cichy sygnał zagrożenia dla związku „Obojętność partnera może być bardzo trudna do zauważenia, bo często maskowana jest codzienną rutyną i brakiem wyrazistych emocji. To jednak sygnał, że w relacji pojawia się dystans emocjonalny, który jeśli nie zostanie szybko zaadresowany, może prowadzić do poważnego kryzysu” – wyjaśnia psychoterapeutka Monika Nowak. „Osoby doświadczające takiej obojętności często czują się niewidzialne i niedoceniane, co negatywnie odbija się na ich poczuciu własnej wartości i ogólnym samopoczuciu. W praktyce, kluczowe jest wczesne rozpoznanie problemu i podjęcie rozmowy na temat wzajemnych oczekiwań i potrzeb. Partnerzy powinni być świadomi, że związek wymaga aktywnego zaangażowania obu stron, a tzw. milczenie jest często objawem ukrytej frustracji czy niezaspokojonych emocji. Warto też pamiętać, że niekiedy to, co interpretujemy jako obojętność, może być efektem stresu, zmęczenia lub problemów z komunikacją. Dlatego tak ważnym elementem jest otwartość i gotowość na wspólne szukanie rozwiązań, a gdy sytuacja tego wymaga – sięgnięcie po wsparcie specjalisty.”
Kocha, lubi... ale nie odpisuje. Dlaczego ghosting boli tak bardzo i jak odzyskać równowagę?
Ghosting boli, bo oznacza nagłe zniknięcie bez słowa wyjaśnienia. Sprawdzamy, czym jest, dlaczego ludzie ghostują i jak poradzić sobie z ciszą po drugiej stronie ekranu.
Jeszcze wczoraj pisaliście ze sobą codziennie, a dziś po drugiej stronie ekranu jest tylko cisza. Ghosting to nagłe zerwanie kontaktu bez wyjaśnienia, które potrafi zostawić po sobie więcej pytań niż niejedna kłótnia. Choć najczęściej mówi się o nim w kontekście randek i relacji romantycznych, ghosting zdarza się także w przyjaźniach, pracy czy kontaktach rodzinnych. Skąd bierze się takie zachowanie, co mówi o osobie, która znika, i, co najważniejsze: jak odzyskać spokój, gdy ktoś po prostu przestaje odpowiadać? W tym artykule: Czym jest ghosting? Definicja zjawiska Opcja zapasowa, czyli benching Jakie są emocjonalne skutki ghostingu? Ghosting i co dalej? Jak sobie radzić? Czym jest ghosting? Definicja zjawiska Brzmi znajomo? Piszecie niemal bez przerwy, potraficie godzinami rozmawiać przez telefon, aż nagle kontakt urywa się bez żadnego wyjaśnienia. Bywa też inaczej, znajomość trwa już kilka miesięcy, planujecie wspólny wyjazd, poznajecie swoich bliskich, a potem zapada cisza. Jest i trzeci scenariusz: po udanej randce pojawiają się regularne spotkania, czułe słowa, prezenty i wspólne świętowanie ważnych dat, aż w pewnym momencie ta druga osoba po prostu przestaje odpisywać. Takie sytuacje coraz częściej pojawiają się w świecie randek. Łączy je jedno zjawisko, ghosting. Samo słowo ghosting zaczęło funkcjonować szerzej około 2011 roku i pochodzi od angielskiego "ghost", czyli duch. Określenie jest wyjątkowo trafne, bo osoba, która ghostuje, znika tak, jakby rozpłynęła się w powietrzu. Przestaje pisać, nie odbiera telefonu, nie odpowiada na wiadomości. Bez zapowiedzi i bez rozmowy usuwa się z czyjegoś życia, czasem nawet chwilę po tym, jak deklarowała uczucia. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn może być kilka. Często wskazuje się na lęk przed bliskością i zaangażowaniem. Kiedy relacja zaczyna robić się poważna, osoba-duch wycofuje się zamiast skonfrontować z własnymi emocjami. Dla niektórych randkowanie staje się wtedy bardziej grą niż budowaniem prawdziwej więzi. Urszula Pietrzak i Michał Rakowski w tekście przygotowanym dla aplikacji ZaadoptujFaceta zwracają uwagę, że mężczyźni mogą traktować ghosting także jako sposób na podbudowanie ego: Opcja zapasowa, czyli benching Ghosting jest znacznie prostszym sposobem zakończenia relacji niż wyjaśnianie drugiej osobie, dlaczego już nie chcemy kontynuować spotkań. Niektórzy boją się, że zamykając oficjalnie znajomość rezygnują jednocześnie z możliwości powrotu. Wydaje się im, że jeśli po prostu znikną z czyjegoś życia bez wyjaśnienia, zawsze mogą odezwać się do drugiej osoby, gdy tylko zechcą (lub poczują się samotni). To zachowanie jest często określane mianem benchingu. Osoba traktuje swojego partnera jak opcję zapasową – jeśli nie uda jej się stworzyć relacji z kimś innym, albo poczuje się źle, może znów dać o sobie znać. Ostatnio mówi się również o zjawisku "mooningu". Według magazynu GQ, mooning to z kolei coś pomiędzy ghostingiem a benchingiem. Polega na celowym ignorowaniu wiadomości od swoich bliskich. Jakie są emocjonalne skutki ghostingu? Skutki emocjonalne ghostingu potrafią być dotkliwe, bo nagłe zniknięcie drugiej osoby zostawia po sobie pustkę, dezorientację i poczucie odrzucenia. Brak wyjaśnienia sprawia, że osoba ghostowana często zaczyna analizować każde słowo, wiadomość czy spotkanie, szukając winy w sobie. Może pojawić się spadek samooceny, lęk przed kolejnymi relacjami, trudność w zaufaniu innym, a także złość, smutek i bezsilność. Ghosting bywa szczególnie bolesny dlatego, że nie daje symbolicznego domknięcia. Zamiast rozmowy i jasnego zakończenia pozostaje cisza, która potrafi długo podtrzymywać nadzieję, niepewność i emocjonalne napięcie. Ghosting i co dalej? Jak sobie radzić? Nie obwiniaj siebie. Nagłe zniknięcie drugiej osoby bez wyjaśnienia świadczy przede wszystkim o jej niedojrzałości emocjonalnej lub braku gotowości do rozmowy. Nie szukaj odpowiedzi na siłę. Analizowanie każdej wiadomości, randki czy gestu może tylko przedłużać cierpienie i nakręcać niepewność. Potraktuj ciszę jako komunikat. To trudne, ale brak odpowiedzi również jest odpowiedzią, nawet jeśli nie daje poczucia domknięcia. Postaw granicę. Zamiast wysyłać kolejne wiadomości, zatrzymaj się i zadbaj o własny spokój. Daj sobie prawo do emocji. Smutek, złość, wstyd czy rozczarowanie są naturalne po takim doświadczeniu. Porozmawiaj z kimś bliskim. Opowiedzenie o sytuacji przyjaciółce, siostrze lub terapeucie pomaga uporządkować emocje i odzyskać dystans. Nie zamykaj się na kolejne relacje. Ghosting może podważyć zaufanie, ale nie każda znajomość musi kończyć się ciszą. Zdrowa relacja opiera się na obecności, szczerości i wzajemnym szacunku. Ghosting to niełatwe doświadczenie, ale nie powinno podważać twojej wartości ani wiary w dobre relacje. Warto potraktować ciszę jako sygnał, zadbać o siebie i pamiętać, że zdrowa więź opiera się na szczerości, obecności i szacunku.
Relacje romantyczne w czasach ghostingu, breadcrumbingu i AI breakupów. „Miłość jest produktem kultury nowoczesnej”
„Self-love to nie jest prawdziwa miłość. Nie da się kochać siebie tak, jak kochamy drugą osobę. Tak jak nie da się samemu siebie połaskotać” – mówi prof. Tomasz Szlendak, socjolog, badacz kultury, autor książki „Miłość nie istnieje”.
Ogłaszamy koniec miłości romantycznej? PROF. TOMASZ SZLENDAK: To nie takie proste. Z jednej strony wystarczy rozejrzeć się wokół, żeby zyskać pewność, że model miłości z komedii romantycznych już nie działa. Model związków, które przetrwają wszystko, na przekór złu, już dawno się popsuł albo właśnie się psuje. Z drugiej strony, mimo że to wiemy, jesteśmy tak mocno przyzwyczajeni do hollywoodzkiego scenariusza miłości romantycznej, że nie widzimy żadnych alternatyw. Wprawdzie zauważamy, że świat się zmienia, mimo to wiele kobiet wciąż czeka na księcia z bajki lub rycerza na białym koniu. Nieracjonalnie wprawdzie, ale głęboko wierząc, że historia jak z filmu w końcu im się przytrafi, bo przecież przytrafić się musi. W naszych kulturowych wyobrażeniach każdy i każda muszą się na swojej drodze potknąć o kamień, jakim jest miłość romantyczna. Tylko lata mijają, a ona nas wciąż nie trafia. I pojawia się frustracja. A za nią pytanie: dlaczego? Winy upatrujemy głównie w sobie. Statystycznie częściej w tę pułapkę wpadają kobiety. W książce próbuję pokazać, co jest dość trudne, że to nie jest niczyja wina. To procesy makrospołeczne decydują o tym, że niedopasowany do dzisiejszej sytuacji model miłości się psuje, a my jesteśmy do tego modelu przyspawani. Większość umie się przystosować do obecnych mechanizmów, rozwija się zawodowo, świetnie radzi sobie w relacjach towarzyskich. Mimo tego bez romantycznego przeżycia czujemy się niepełni. Wszystko niby gra, ale zgrzyta. A może mamy zbyt duży wybór i nie umiemy się zdecydować? Kiedyś nie mieliśmy wyjścia, szliśmy wskazaną drogą. Teraz dróg jest wiele. Myślę, że ten proces wyglądał inaczej. Po prostu życie wielu z nas przestało pasować do jednego modelu. On się sprawdzał, kiedy świat w latach 60. czy 70. był poukładany po staremu, jak w epoce przemysłowej. W USA kobiety nie podejmowały pracy zawodowej aż do połowy lat 70., gdy masowo do niej poszły. I wtedy tradycja zaczęła pękać. Zmieniły się okoliczności, tryb i styl życia. Miłość romantyczna zaczęła uwierać, ale nadal kurczowo się jej trzymaliśmy, bo niczego innego nie było na stole. Efekt jest taki, że ludzie coraz częściej wpadają na pomysł, że mogą żyć inaczej – samodzielnie, w różnych alternatywach, są singlami, żyją w związkach partnerskich, poliamorycznych. Co nie zmienia faktu, że tęsknota za tym modelem miłości cały czas pozostaje, wciąż coś ich uwiera. Rysa na romantycznym szkle zaczęła pękać, gdy kobiety się wyemancypowały. Naprawdę musimy płacić samotnością za równość? W latach 90. feministycznie nastawione psycholożki i socjolożki uważały, że da się pogodzić miłość z wolnym wyborem. Okazało się, że to nie działa. Budowanie gospodarstwa domowego i rodziny to jednak poświęcanie części siebie. Szybko zauważono pewien konflikt – z jednej strony kobiety tęskniły za miłością romantyczną, która prowadzi do rodziny, z drugiej nie chciały zaprzepaścić efektów emancypacji pod postacią wolnego życia. Ostatecznie miłość przegrywa. Trudno ją pogodzić w tym klasycznym kształcie, który zakłada oddanie części siebie, zwykle po stronie kobiet. Musimy to sobie uświadomić – miłość jest produktem kultury nowoczesnej. Patriarchalnej w tym sensie, że proponuje kobietom pułapkę. Powszechnie to zauważono, ale kobiety nadal tego pragną. Nie zamiast wolności, ale obok niej, choć wiedzą, że to niemożliwe. Ale samodzielność nie musi oznaczać samotności. To prawda, tak wynika z badań. Kobiety bez romantycznego związku prowadzą satysfakcjonujące, aktywne życie. Co ważne, coraz śmielej przyznają, że nie chcą mieć dzieci i nie chcą być na stałe z partnerem. Do niedawna nie było to możliwe. Dziś się to zmienia – przynajmniej w klasie średniej wzwyż zaczynamy rozumieć, że ludzie mogą realizować się w różnych modelach i to nie oznacza nieszczęścia. Żyjemy w momencie, w którym jeszcze część z nas myśli, że bycie poza związkiem to rodzaj nieszczęścia. Ale potem, kiedy w ten związek wchodzimy, nawet krótki, odkrywamy, że szczęśliwsze jest życie samemu, bo partner nas ogranicza. Poświęcanie części siebie na rzecz związku kłóci się z dzisiejszym modelem kapitalizmu, który nastawia nas na realizację własnych potrzeb. A co z partnerstwem? Czy ono jest możliwe? Model zakładający równy podział obowiązków domowych i rodzicielskich jest możliwy, ale nie będzie powszechny. Do tego jest potrzebna świadomość i chęć poświęcenia z obydwu stron. Może się okazać, że taka inwestycja, zwłaszcza ze strony mężczyzn, jest nieopłacalna. Zyski nie wynagrodzą strat. Czego zatem oczekują mężczyźni? Wśród nich przecież rośnie grupa samotnych, sfrustrowanych inceli. Populacja mężczyzn jest mocno rozwarstwiona, bardziej niż kobiet. Z jednej strony mamy mizoginów, którzy hejtują kobiety, ale to nie jest duży odsetek. Dużo większa jest grupa mężczyzn, którzy są samotni, bo kobiety ich nie wybierają. Mają niższe wykształcenie, status społeczny, nie posiadają cech istotnych z perspektywy kobiet, które w wyborze partnera szukają wśród równych lub lepszych od siebie. Z kolei mężczyźni o wysokim statusie mogą sobie pozwolić na brak związku. Są cały czas pożądani i mają problem z nadmiarem wyboru, nie z samotnością. Ci niewidzialni dla kobiet popadają we frustrację. Ci pożądani nie szukają związku. A co z seksem? W tradycyjnym ujęciu to on był jednym z powodów, dla których mężczyźni szukali partnerek. Ci, którzy chcieliby seksu, nie mają na niego szans, bo kobiety nie wybierają ich na kochanków. A ci, którzy mają zainteresowanie kobiet, mają też seks bez konieczności stałego związku. Z badań wynika, że około 30 proc. młodych mężczyzn do 29. roku życia nie miało w ciągu ostatniego roku żadnych kontaktów z kobietami. Co nie oznacza, że nie doświadczyli przyjemności seksualnej. Od momentu upowszechnienia szerokopasmowego internetu mamy łatwo dostępną pornografię, która niczego od mężczyzn nie chce, do niczego nie zmusza. W związku z tym wielu realizuje swoje potrzeby seksualne ze smartfonem. Są wyłączeni z rynku seksualnego. Do tego do chodzi stres, kortyzol, kompulsywne scrollowanie social mediów, które niszczą seksualność. Fizycznie też jest kłopot – badania wskazują na męskie kłopoty z testosteronem. Wszystko to decyduje o tym, że następuje uwiąd pożądania. A co za tym idzie, nie ma chęci tworzenia związku. Wydawało się, że singlom pomogą aplikacje randkowe, a wygląda na to, że utrudniają budowanie związku. Nie powiedziałbym, że były celowo zaprojektowane po to, żeby rozwalić system społeczny i rodzinny. Raczej po to, żebyśmy siedzieli w nich przynajmniej pół godziny dziennie i przewijali palcem ekran na pętli dopaminowej. Z całą pewnością nie zostały zaprojektowane po to, żeby użytkownicy skutecznie kogoś znaleźli, wtedy przestaliby używać aplikacji. Duża część w ogóle nie szuka tam miłości ani nawet seksu. Traktuje to jako rozrywkę. A ci, którzy jednak szukają? Najczęściej nie trafiają na romantyczną miłość, sama mechanika tych aplikacji to uniemożliwia. Z tyłu głowy mają miliony potencjalnie lepszych opcji, co jest ułudą. Mechanizm jest taki: najpierw nakręcają się na spotkanie, ale potem natychmiast wraca ją do przeglądania kolejnych osób. Z jednej strony na pierwszej randce oczekują, że piorun miłości natychmiast ich porazi. Z drugiej – zamiast dać się zaskoczyć, poznawać się, badają daną osobę na wszystkich mediach społecznościowych. I tym sposobem zyskują poczucie, że wiedzą już wszystko i nic ich dalej nie czeka. Wyobraźnia przestaje działać, więc wracają do aplikacji. Prawda jest taka, że miłość nie rodzi się od strzału Amora, tylko w toku randkowania, poznawania, uruchamiania wyobraźni. Ci nieliczni, a jest ich nie więcej niż 12 proc., którym się udaje stworzyć stały związek z poznanym w aplikacji partnerem, mówią to samo: „Na początku nie było fajerwerków, ale dałem kolejną szansę”. Zamknęli aplikacje i wrócili do tradycyjnego systemu randkowania. Problem w tym, że młodsze pokolenie żyje w telefonie. Nie mają gdzie i jak nauczyć się relacji. Dwudziestolatek to dziś istota, która w sensie socjologicznym jest niedorosła, nie wyprowadziła się z domu rodzinnego, nie założyła własnego gospodarstwa domowego, nie planuje własnej rodziny, nie utrzymuje się sama. Większość zatem to funkcjonalne dzieci. Zniknęły też miejsca do swobodnego poznawania się w realu. Kiedyś szło się np. do klubu studenckiego po to, żeby, mówiąc wprost, wystawić się na rynek, również erotyczny. To była scenografia do budowania związków. Dzisiaj tej scenografii nie ma albo jest jej radykalnie mniej. Nie dość, że pokolenie Z kiepsko sobie radzi z tworzeniem związku, to nie potrafi także z niego wyjść. Ghosting (znikanie), breadcrumbing (rzucanie okruchów uwagi), AI breakup, czyli zrywanie przez wiadomość napisaną przez ChatGPT... To świadectwo tego, jak bardzo zmieniły się nasze relacje. Niedojrzałe zachowania, w tym oddawanie sztucznej inteligencji zrywania swojego związku, wskazuje na daleko posuniętą niekompetencję interakcyjną. Ale jednocześnie potrzeba bliskości jest ogromna. Po pandemii i przymusowych lockdownach okazało się, że fizyczna obecność innych ludzi jest kluczową sprawą. Że cierpią, kiedy nie ma drugiego człowieka. Realizują to w gronach przyjacielskich, gdzie silnie się przyjaźnią, próbują być razem. To pewien rodzaj budowania wspólnoty, gdzie pewne potrzeby od czasu do czasu są realizowane. Ale nie realizują ich w parach. A może miłość do siebie zastąpiła nam miłość do innych? Problem w tym, że to nie jest miłość. Skupienie na sobie, będące efektem kapitalizmu, nie ma nic wspólnego z miłością. Nie da się być z sobą w bliskiej relacji choćby dlatego, że nie da się siebie podotykać z taką uwagą, jak robi to druga osoba. A deprywacja dotyku to pierwszy krok do odczuwania prawdziwej samotności. Ten przekaz wzmacnia kultura psychoterapeutyczna, która pokazuje świat od strony czerwonych flag: „Rozpoznaj toksyka”, „Sprawdź, czy to nie narcyz”. Przebywamy w kokonach internetowych, które nagłaśniają negatywne scenariusze, i rośnie nasz strach przed wchodzeniem w związki. W takich warunkach trudno rozkwitnąć miłości. Co tracimy wraz z odejściem miłości romantycznej? Zdolność i możliwość transcendencji. Miłość, po tym jak straciliśmy religijny zapał, pozostała jedynym zjawiskiem, kiedy czuliśmy, że wszystko jest możliwe. Dla miłości stawaliśmy się lepsi. Była fundamentem, rodzajem świętości. Wokół scenariusza miłości romantycznej zbudowaliśmy rodzaj świeckiej religii. Teraz widzimy masowe odejście od niej, choć odchodzimy w nieznane, bo nikt nie dał nam alternatywy. Co dalej będzie z miłością? Nie wiem. Jestem socjologiem, nie oceniam, co jest dobre, a co złe. Czas pokaże, czy uda nam się wypracować nowe wzorce i zastąpić czymś miłość romantyczną.
Czy samorozwój może być toksyczny? Psycholożka Kama Wojtkiewicz o pułapkach terapii i „well-being shame” [WYWIAD]
Samorozwój stał się stylem życia. Ale czy nie wpadliśmy w pułapkę ciągłego poprawiania siebie? Psycholożkę pytamy o kult terapii, presję bycia „w procesie” i zmęczenie byciem lepszą wersją siebie.
Jeszcze niedawno terapia była tematem tabu. Dziś dla wielu jest nieodłącznym elementem życia. W wielkomiejskiej rzeczywistości trudno znaleźć kogoś, kto nie był „w procesie”, nie ma swojej diagnozy albo nie pracuje nad sobą przy użyciu kolejnych narzędzi: terapii, coachingu, warsztatów, kursów, praktyk uważności. Język psychologii przeniknął do codziennych rozmów, a samorozwój – do kalendarzy i budżetów. Z jednej strony to ogromna zmiana na lepsze. Coraz swobodniej mówimy o zdrowiu psychicznym, szukamy wsparcia, uczymy się rozumieć siebie. Z drugiej jednak – w tej samej przestrzeni pojawiła się kultura, którą coraz częściej określa się mianem „toksycznego wellness”. To kultura, która pod hasłami troski o siebie sprzedaje nieustanne ulepszanie. W której odpoczynek ma być efektywny, relacje świadome, ciało zoptymalizowane, a emocje przepracowane. W której „praca nad sobą” nie ma punktu końcowego, a poczucie „well-being shame” staje się stałym towarzyszem. Czy w tym świetle przekonanie, że nie tylko można – ale i trzeba – być lepszą wersją siebie zawsze jest słuszne? Zapytałam o to Kamę Wojtkiewicz – psycholożkę, dziennikarkę, autorkę podcastu „Sznurowadła myśli” oraz książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Gabriela Trojanowska: Kult pracy nad sobą i samorozwoju wydaje się czymś dobrym. Ale czy w tym kontekście możemy mówić dzisiaj o przymusie, obsesji, może nawet wyścigu rozwojowym? Kama Wojtkiewicz: Do mojego gabinetu psychologicznego często trafiają osoby, które mają za sobą odbyte pogłębione procesy terapeutyczne i rozwojowe. Przychodzą z całym zestawem narzędzi, technik i wiedzy o sobie – i mimo to mówią: „Nadal czuję się niewystarczająca/niewystarczający. Inni są gdzieś dalej niż ja”. I choć to tylko próbka gabinetowa, niereprezentatywna dla całego społeczeństwa, ten motyw poczucia wadliwości powraca. Zaczęło mnie to zastanawiać – jak to jest, że praca nad sobą nie zawsze jednoznacznie prowadzi do momentu, w którym ludzie czują się ze sobą dobrze, a często przeradza się w obsesję samodoskonalenia, które właściwie nie ma końca? A co z... życiem? Zaczęłam myśleć o tym szerzej – co dzieje się na poziomie społeczno-kulturowym i psychologicznym, co sprawia, że wpadamy w ten wir samorozwoju? Dlaczego w wielkomiejskiej bańce niemal każdy chodzi na terapię czy ma wybraną, nierzadko przez samego/samą siebie, diagnozę? Czy sklejanie swojej tożsamości z nieustannym byciem w procesie – terapeutycznym, rozwojowym, duchowym – rzeczywiście jest odpowiedzią na nasze bolączki? Wierzę, że pewne troski codzienności są naturalną częścią życia. Niekoniecznie do opracowania w terapii. Terapeuta nie wyeliminuje z życia żałoby, bezradności, rozczarowania czy braku wpływu na niektóre aspekty rzeczywistości. Czy widzisz, że kobiety bardziej odczuwają presję, by ogarniać więcej – także w obszarze rozwoju i well-beingu? Czy odpoczynek staje się dla nich kolejnym zadaniem do zoptymalizowania? Problem nieumiejętności odpoczynku nie jest wyłącznie kobiecy. Choć może się tak nam specjalistom wydawać, bo do gabinetów psychologów i psychoterapeutów statystycznie trafia więcej kobiet, które często mówią, że chciałyby nauczyć się lepiej odpoczywać. Kiedy jednak przyglądamy się ich codzienności, okazuje się, że jest ona w pełni skoncentrowana na pracy opiekuńczej i emocjonalnej. Na ogarnianiu domu, dzieci, zwierząt, wspieraniu partnera czy partnerki. To także planowanie posiłków, zakupów, prania. To praca niewidzialna, ale dla mózgu i układu nerwowego – istotnie obciążająca. Odpoczynek to specyficzny stan umysłu – nastawiony na bycie, nie na działanie. Jeśli podchodzę do niego zadaniowo, chcę go zoptymalizować „na 200%”, umyka mi jego rzeczywista funkcja – dostarczenie wytchnienia, momentu zatrzymania i pobycia w bezczynności. Leżenie wieczorem na kanapie i scrollowanie mediów społecznościowych nie zregeneruje nas w pełni, jeśli wcześniej cały dzień był przepełniony obowiązkami. Potrzebujemy niezagospodarowanego czasu na nudę, która pomaga zaciekawić się otaczającą nas rzeczywistością, a może nawet czymś zachwycić. W książce „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej” łączysz osobiste refleksje z rozmowami z ekspertami. Czym kierowałaś się przy wyborze rozmówców? I która część – ta osobista czy profesjonalna – była dla Ciebie bardziej wymagająca? Zależało mi na rozmówcach, których podziwiam i których już znam z mojego podcastu „Sznurowadła myśli”. Są to osoby, które wnoszą swoim myśleniem różnorodne perspektywy, zamiast dogmatyzmów reprezentujących jeden nurt. Chciałam, aby ta książka mieściła w sobie różne stanowiska – miejscami ze sobą sprzeczne. Od 6 lat pracuję jako dziennikarka, więc forma wywiadu była dla mnie naturalna. Natomiast felietony okazały się być bardziej osobiste i odsłaniające. Pozwoliłam sobie na pokazanie Czytelnikom i Czytelniczkom własnych doświadczeń wraz z ewolucją myślenia o kulturze terapeutycznej i obsesji samorozwoju. To dało mi ogromną satysfakcję. Pisanie jest ze mną od małego i zawsze marzyłam o książce. Dlatego zależało mi, by nie były to tylko wywiady, ale także osobiste teksty, które ustawiają optykę każdego z trzech działów. Czy w branży psychologicznej czujesz szczególną presję samorozwoju? Nie sądzę, żeby obsesja samorozwoju dotyczyła wyłącznie psychologów czy psychoterapeutów. Dotyczy wielu z nas, niezależnie od wykonywanego zawodu. Jest wynikiem kultury, napędzanej przez neoliberalną machinę, która wmawia nam, że zawsze jest w nas coś do poprawy. W przypadku kobiet dochodzi do tego presja młodego wyglądu, monitorowania wagi, diety, procesu starzenia się. To nie jest więc specyfika jednej branży – to szerszy kontekst kulturowy, który nie pozwala nam pokazać się światu takimi, jakimi jesteśmy, tylko każe nieustannie coś w sobie zmieniać i naprawiać. Czy Twoim zdaniem ta „bańka przeterapeutyzowania” może kiedyś pęknąć? Widzę coraz więcej sygnałów, które pokazują szerszy społecznie zwrot ku prostocie – wyjazdy bez telefonów, bez bodźców, cyfrowe detoksy, skupienie na zabawie, spontaniczności, byciu w naturze, odejście od performatywności w stronę niedoskonałego, ale autentycznego życia. W tym sensie można by przypuszczać, że wraz z większą prostotą zmniejszy się zapotrzebowanie na kursy, warsztaty czy procesy rozwojowe, bo i potrzeba napędzana deficytem zgaśnie. Jednocześnie ważne jest, by nie wylewać dziecka z kąpielą. Dla osób w głębokich kryzysach zdrowia psychicznego psychoterapia i farmakoterapia są niezbędne i potrzebne. Niekiedy realnie ratujące życie. Wystarczy popracować na oddziale całodobowym w szpitalu psychiatrycznym i zobaczyć na własne oczy, jak ogromną rolę odgrywają tam rzetelne interwencje psychologiczne i dobrze dopasowana farmakologia. Moja książka nie jest jednak skierowana do osób znajdujących się w ostrym kryzysie psychicznym. Piszę głównie, choć nie tylko, do osób względnie stabilnych, które mają za sobą odbyte procesy rozwojowe czy terapeutyczne i czują przesyt, frustrację, że mimo ogromu wykonanej nad sobą pracy, pewne aspekty ich życia się nie zmieniają. Czego więc naprawdę potrzebujemy, żeby żyć dobrze? Przede wszystkim przynależności. Wspólnoty – duchowej, lokalnej, uniwersyteckiej, sportowej, związanej ze wspólną pasją. Poczucia, że jesteśmy częścią czegoś większego niż my sami. Po drugie – pogłębionych relacji. Po trzecie – zaangażowanego działania w kierunku realizowania własnych wartości. Nie tylko poznawczego rozpoznania, co jest dla nas ważne, ale i podjęcia kroków w kierunku wartości. I wreszcie – czasu na zabawę. Spontaniczną, lekką, pozbawioną ciężaru codziennych obowiązków. To może być moment na kontakt z dziecięcą częścią siebie, którą często w dorosłości głęboko w sobie chowamy. I choć jest tego znacznie więcej i nie sposób wyczerpująco odpowiedzieć na Twoje pytanie, te cztery filary widzę jako wartościową odpowiedź na kulturę nieustannego analizowania i poprawiania siebie. Kama Wojtkiewicz to psycholożka, dziennikarka i autorka popularnego podcastu Sznurowadła myśli. Autorka książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej" wydanej przez Wydawnictwo AGORA. Jej teksty ukazały się w magazynach Newsweek Psychologia, Vogue, KUKBUK, Wysokie Obcasy, Glamour.pl i innych. Absolwentka Prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z Psychologii Klinicznej i Zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie i II stopnia ZPSM Nr 1 w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).
„Romance is back”? Dlaczego w epoce situationshipów i emocjonalnej niejednoznaczności tęsknimy za czymś więcej?
Przez długi czas byłyśmy karmione „mitem Darcy’ego”, a aplikacje randkowe znieczuliły nas na to, co z założenia powinno być ich celem – wartościowe relacje. Jednak w 2026 roku romans wraca. Nie jako nostalgiczna fantazja ani sezonowa estetyka, lecz jako odpowiedź na realną potrzebę i zmęczenie powierzchownością.
Żyjemy w epoce paradoksów. Nigdy wcześniej dostęp do drugiego człowieka nie był tak prosty – wystarczy kilka ruchów kciukiem, by rozpocząć rozmowę z kimkolwiek, gdziekolwiek. A jednak czujemy się bardziej samotni niż kiedykolwiek. Coraz więcej użytkowników aplikacji randkowych mówi o emocjonalnym wypaleniu. Coraz więcej młodych dorosłych wycofuje się z randkowej „gry”, która miała być obietnicą wolności, a okazała się źródłem zmęczenia. Właśnie w tym krajobrazie – przesytu, kultury kasyna i emocjonalnego wyczerpania – romantyzm odzyskuje wartość. Nie dlatego, że cofamy się w czasie. Wręcz przeciwnie. Dlatego, że nasz czas jest cenniejszą walutą niż kiedykolwiek i chcemy inwestować go w coś, co naprawdę ma znaczenie. View oEmbed on the source website Dane to potwierdzają. Według analityczki Madé Lapuerta, prowadzącej popularne w social mediach konto @databutmakeitfashion, w 2026 roku wyszukiwanie hasła „romans” w Google osiągnęło najwyższy poziom od pięciu lat – o około 27% wyższy niż średnia z tego okresu. Co istotne, to nie nagły skok, lecz konsekwentny wzrost obserwowany od 2021 roku, który utrzymuje się na poziomie około 8% rocznie. Powodów jest znacznie więcej niż moglibyśmy przypuszczać. Ekran jako zwierciadło epoki Zanim romans na dobre zadomowił się na wybiegach i w rozmowach z przyjaciółkami o randkowaniu, pojawił się tam, gdzie zawsze pojawia się to, co fascynuje zbiorowość – na ekranie. Pierwszym i najgłośniejszym sygnałem był Netfliksowy hit „Bridgertonowie”, który zadebiutował w 2020 roku i natychmiast stał się zjawiskiem kulturowym daleko wykraczającym poza ramy serialu kostiumowego. Produkcja Shondy Rhimes, osadzona w epoce regencji z jej ceremoniałem zalotów, napięciem wyczekiwania i miłością ponad podziałami, nie tylko zdominowała platformy streamingowe, ale zapoczątkowała coś trwalszego – zmianę estetycznego języka całego pokolenia. Każdy kolejny sezon udowadniał tę samą prawdę: publiczność nie jest zmęczona romantyzmem. Jest zmęczona jego brakiem. Napięcie między bohaterami – budowane powoli, pielęgnowane przez konwenanse, wyzwalane dopiero gdy emocje przekraczają wszelkie ramy – do tej pory gromadzi przed ekranami miliony widzów, którzy być może nieświadomie tęsknią za dokładnie takim modelem bliskości: powolnym, celebrowanym, wartym wysiłku. Na tej fali wyrosła cała plejada filmowych powrotów do gotyckiego i wiktoriańskiego romansu. Nowe „Nosferatu” Roberta Eggersa zamieniło horror w opowieść o destrukcyjnym pożądaniu – i zdobyło nominację do Oscara za kostiumy. Guillermo del Toro sięgnął po „Frankensteina” Mary Shelley z operową dbałością o dziewiętnastowieczną estetykę. Wreszcie „Wichrowe wzgórza” z Margot Robbie w reżyserii Emerald Fennell zelektryzowały Internet już pierwszymi zdjęciami z planu i wywołały szeroką dyskusję na temat opowieści o miłości niemożliwej i absolutnej zarazem, którą w XIX wieku zaserwowała Emily Brontë. Na odpowiedź mody nie trzeba było długo czekać. Z serialu „Bridgertonowie” narodziła się błyskawicznie podchwycona przez TikTok estetyka „regencycore”. Stylistyka czerpiąca z empirowych talii, koronkowych rękawiczek i tiulowych spódnic z szybkością algorytmu zalała także wybiegi i wyobraźnię projektantów. „Romance is back”, a wraz z nim moda na gorsety i wiktoriańską koronkę Moda zawsze była najszybszym barometrem nastrojów społecznych. Zanim zmienią się prawa i obyczaje – zmienia się to, co nosimy. I to, co dzieje się na wybiegach od kilku sezonów, jest jednoznacznym sygnałem: era minimalizmu, czystych linii i chłodnego unisexu powoli ustępuje miejsca czemuś znacznie bardziej zmysłowemu i kobiecemu. Zmianie, która nie jest powrotem do przeszłości, lecz jej świadomą reinterpretacją. Rozumieć tę zmianę można tylko w kontekście tego, co ma wpływ na trendy. Sektor dóbr luksusowych przez kilka lat przeżywał kryzys, co przełożyło się na dominację prostoty i stylu „preppy”. Teraz, gdy branża zaczyna się podnosić, a era zmian na stanowiskach dyrektorów kreatywnych wielu domów mody zaczyna przynosić efekty – wahadło odchyla się w stronę ekspresji i romantyzmu. Ich ślady na wybiegach są konkretne i mierzalne. Po pierwsze – kolor. Zamiast krzykliwych odcieni pojawiają się głębokie, stonowane burgundy, granaty i ciemne zielenie. Debiutancka kolekcja Matthieu Blazy’ego dla Chanel przyniosła głęboką czerwień, a pokazy Ralpha Laurena odeszły od neutralnych baz. Z kolei kolekcje haute couture – szczególnie ta domu mody Schiaparelli – postawiły na głębsze tony nawet na wiosnę, odwracając sezonową logikę pasteli. Po drugie – sylwetka. Na wybiegach pojawiły się wysokie kołnierze bezpośrednie nawiązujące do mody epoki romantyzmu z początku XIX wieku. Wiosenna kolekcja Diora na 2026 rok, będąca odważną interpretacją wizji Jonathana Andersona, pokazała modelki w kołnierzach upstrzonych romantycznymi koronkami albo kraciastymi żabotami. Po trzecie – kokarda. Jeszcze niedawno wydawała się przypadkowym mikrotrendem lansowanym w Kopenhadze, a dziś pretenduje do miana jednego z najgorętszych akcesoriów 2026 roku. Bezpośrednio nawiązująca do „coquette aesthetic”, od lat jest symbolem romantyzmu. Romantyzm przejawia się też w tym, czego na wybiegach nie ma. Ostentacyjne logo, ironiczne hasła na koszulkach czy konceptualne sylwetki celowo odcinające się od kobiecego ciała stanowiły znaczną mniejszość w sezonie wiosna-lato 2026. Warto też związać to zjawisko z szerszym przesunięciem w tym, co konsumenci cenią. Analitycy rynku mody obserwują wyraźną zmianę: kupujący coraz chętniej sięgają po rzeczy, które „wydają się zajmować czas”. Po takie, które mówią o wysiłku włożonym w ich powstanie. W epoce natychmiastowości rzemiosło stało się formą romantyzmu. I moda doskonale to rozumie. Jak romantyzm przejawia się w relacjach? Koniec z mitem Darcy’ego i nonszalancją Trendy w filmie, sztuce i modzie mają swoje odzwierciedlenie także w kontekście relacji. Tinder opublikował pod koniec 2025 roku raport „Year in Swipe”, który napawa branżę randkową optymizmem. Badanie przeprowadzone wśród czterech tysięcy osób w wieku 18-25 lat w USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Australii przyniosło wniosek zaskakujący dla tych, którzy wieszczą koniec romantyzmu w epoce algorytmów: pokolenie Z wchodzi w 2026 rok bardziej otwarte, szczere i emocjonalnie dojrzalsze niż kiedykolwiek wcześniej. Według raportu, największym trendem randkowym roku jest „clear-coding” – bezpośredniość w komunikacji intencji. Aż 64% badanych deklaruje, że emocjonalna szczerość to coś, czego najbardziej potrzebują w randkowaniu, a 60% oczekuje wyraźnej komunikacji oczekiwań już od pierwszych chwil znajomości. Koniec z „mixed signals”, situationshipami bez nazwy i dyplomatycznym unikaniem rozmowy o tym, czego się chce. Pokolenie Z zmęczyło się grą, w której zasady były tajemnicą. Słowo, które najlepiej opisuje nastrój randkowy 2026 roku według Tindera? „Hopeful”, czyli pełen nadziei. Po latach ghostingu, rozczarowań i nieskończonego swipowania, które spłaszczyło pożądanie do czegoś funkcjonalnego, a nie ekscytującego, młodzi ludzie wierzą, że można inaczej. Aż 34% przyznaje wprost, że związki ich przyjaciół dają im nadzieję na własne życie miłosne. 73% użytkowników Tindera uznaje autentyczność za najważniejszy znak, że ktoś może być „materiałem na związek”. Nie można jednak mówić o powrocie romantyzmu bez zmierzenia się z jego ciemniejszą stroną. Pan Darcy z „Dumy i uprzedzenia” Jane Austen od ponad dwóch wieków uchodził za ideał romantycznego mężczyzny. Jednak profesor Rachel Feder w głośnej książce „The Darcy Myth” stawia prowokacyjne pytanie: czy Darcy to wzorzec, czy pierwszy kulturowy „red flag”? Jej zdaniem utrwalony przez lata mit mężczyzny, który najpierw okazuje kobiecie chłód i wyższość, by dopiero później odsłonić swoje uczucia, stworzył niebezpieczny schemat – przekonanie, że chłód jest oznaką głębi, a ignorowanie jest flirtem. Feder przytacza rozmowy ze studentkami, które przyznawały, że zaczynały się angażować dopiero wtedy, gdy ktoś przestawał odpisywać. „To przez Darcy’ego” – mówiły. Mechanizm był prosty: ich mózg chciał tego, czego nie mógł mieć. To ważna korekta na fali powrotu romantyzmu: tęsknota jest piękna, gdy jest wzajemna. Zaloty są cudowne, gdy wynikają z szacunku, nie z gry o władzę. Powrót do romantycznych wartości – cierpliwości, zaangażowania, budowania napięcia emocjonalnego przed fizycznym – jest zdrowy i potrzebny. Ale nie powinien być mylony z gloryfikowaniem niedostępności jako cechy pożądanej samej w sobie. Prawdziwy romans nie polega na kulcie bólu. Polega na pięknie wysiłku. Emily Conway, ekspertka ds. relacji, diagnozuje zmianę precyzyjnie: Po dekadzie gloryfikowania chłodu i dystansu jako cech pożądanych – wahadło poszło w drugą stronę. Raport Tindera potwierdza tę intuicję danymi. 56% randkujących stawia emocjonalną dostępność wyżej niż samą chemię fizyczną. 35% szuka „low-key lovera” – kogoś spokojnego, emocjonalnie przytomnego, wolnego od dramatów. To portret dokładnie odwrotny niż typ, który przez lata dominował w narracji popkulturowej: tajemniczy, nieprzystępny, wymagający rozszyfrowania. Dlaczego romans wraca właśnie teraz? Powrót romansu – w modzie, filmie i randkowaniu – nie jest przypadkowy. Jest odpowiedzią na konkretny moment historyczny. Żyjemy w czasie niepewności: konflikty zbrojne, presja ekonomiczna, wahania rynków, kontrowersyjne wyniki wyborów na całym świecie. W takich momentach ludzie instynktownie szukają narracji, które pozwalają poczuć, że emocje mają wagę, że piękno istnieje, że miłość jest warta uwagi. Warto zaznaczyć, że współczesny powrót romantyzmu nie jest regresem. Nie chodzi o to, by kobiety znów nosiły gorsety przez przymus, a mężczyźni zabiegali o względy według wiktoriańskiego ceremoniału. Chodzi o przywrócenie wartości emocjonalnej temu, co stało się zbyt płaskie i zbyt szybkie. O to, by randka była wydarzeniem, a nie selekcją kandydatów. Lady Danbury z Bridgertona orzekająca o tym, komu wolno tańczyć z kim na balu, Margot Robbie w szkarłatnej sukni Schiaparelli z diamentem Taj Mahal na szyi i pokolenie Z deklarujące w raporcie Tindera, że chce jasnych intencji i emocjonalnej obecności – to wszystko różne przejawy tego samego impulsu. Kultura, moda i randkowanie mówią w 2026 roku tym samym głosem: chcemy relacji, która czegoś wymaga. Która jest warta wysiłku. Romans wraca. I tym razem – może – zostanie na dłużej.