Matka Polka na odwyku. „Wymagamy od siebie perfekcji – nawet w ukrywaniu uzależnienia”
Bohaterkami książki „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety” są dyplomatka, specjalistka HR, tiktokerka i matka. Autorka, Agata Jankowska, udowadnia, że kobiece uzależnienie jest egalitarne i mocno odbiega od stereotypów.
Agata Jankowska napisała książkę „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety”, by sprawdzić, czy jedno z najsilniejszych społecznych tabu zaczyna się kruszyć. „Alkoholiczka”, „pijaczka” – to określenia wciąż obecne nawet w przestrzeni publicznej. Wydają się naturalne, a tak naprawdę zostały narzucone jako patriarchalne narzędzia kontroli. Ale pijące kobiety odzyskują sprawczość i decydują się podjąć leczenie, często wbrew całemu otoczeniu. Kim są kobiety z uzależnieniem i jak różni się „kobiece” trzeźwienie od „męskiego”? Marta Kutkowska, ELLE.PL: Czy w końcu żyjemy w czasach, w których kobiety mogą przyznać się do choroby alkoholowej bez obawy przed społeczną stygmatyzacją? Agata Janowska, autorka książki: „Sober life. Jak trzeźwieją kobiety”: Mam wrażenie, że jesteśmy świadkami rewolucji obyczajowej. Chcemy łamać kolejne tabu i mierzyć się z utartymi stereotypami. Wierzę, że to efekt szerszego procesu – zaczynamy walczyć o siebie i swoje prawa. Czarne protesty pokazały, że potrafimy zbudować siostrzeńską solidarność, zjednoczyć się i stanąć ramię w ramię, gdy sytuacja tego wymaga. Choć nie przyniosły natychmiastowych zmian prawnych, dały nam coś niezwykle cennego – poczucie sprawczości. Kobiety coraz częściej i odważniej mówią o trudnych tematach — o przemocy domowej, o nierównościach w pracy, o molestowaniu, o in vitro i niepłodności, o aborcji. I wydaje mi się, że nadszedł czas, by zmierzyć się z kolejnym, wyjątkowo silnym stereotypem: że nie ma nic gorszego niż kobieta alkoholiczka. Czas to zmienić. Alkoholiczka, pijaczka – nie przychodzi mi do głowy gorsza obelga. Zarówno moje bohaterki, jak i specjaliści, z którymi rozmawiałam, są zgodni: język, jakim mówimy o uzależnieniu, jest bardzo mocno nacechowany negatywnie. Słowa takie jak „alkoholiczka” czy „pijaczka” brzmią wyjątkowo pejoratywnie i niosą za sobą ogromny ładunek wstydu. Socjolożka zdrowia, dr Justyna Klingemann, zwraca uwagę, że czas także i w tym temacie zmienić język na mowę inkluzywną. Odchodzi się od słów „narkoman” czy „alkoholik” i zastępuje je „osoba z uzależnieniem”. Część bohaterek mówiła mi, że nie chcą, aby nałóg je definiował do końca życia. Jestem niesamowicie wdzięczna wszystkim dziewczynom, które dają świadectwo. Coraz częściej pokazują twarz, podają nazwisko, zakładają kanały na YouTube, tworzą konta na TikToku i mówią bez wstydu: „Miałam problem. Nie jest łatwo, ale sobie radzę. Walczę”. To jest ogromnie wspierający przekaz, który ma siłę realnie zmieniać rzeczywistość. I choć część bohaterek w książce zdecydowała się pozostać anonimowa, to sam fakt, że zgodziły się spojrzeć wstecz – raz jeszcze, razem ze mną – na swoją chorobę z dystansem i refleksją, był dla nich ogromnym wysiłkiem. Wiem, ile pracy je to kosztowało. Musimy mieć świadomość, że osoby w procesie wychodzenia z uzależnienia – niezależnie, czy chodzi o alkohol, leki, czy zachowania kompulsywne – mają niezwykle wrażliwy układ nerwowy. Potrzeba lat, by wszystko w nich zaczęło się naprawdę wyciszać. A czasem ten spokój nigdy do końca nie przychodzi. Chyba wszystkie powinnyśmy podziękować młodszemu „Z”, bo to właśnie ono w dużej mierze jest już wyzwolone z tego ciężaru wstydu i poczucia winy, które przez lata towarzyszyły tematom zdrowia psychicznego czy uzależnień. To pokolenie ma w sobie więcej odwagi, więcej swobody. Wychowało się już na feministycznych hasłach, które mówią: „Nie jesteś gorsza” – i naprawdę w to wierzą. To właśnie młode kobiety – tiktokerki, youtuberki – bez skrępowania mówią o swoich doświadczeniach, otwarcie dzielą się tym, przez co przeszły. I to jest ogromny przełom. Co więcej, one nie tylko się nie wstydzą – one potrafią przekuć swoje trudne doświadczenia w coś dobrego. Przykład? Jedna z bohaterek mojej książki, Marta Markiewicz, organizatorka Sober Rave, czyli imprez bez dragów i alkoholu – uznana za Superbohaterkę Roku przez „Wysokie Obcasy”, i to w pełni zasłużony tytuł. Jej życie zawodowe zaczęło się kształtować właśnie na fundamencie trudnego, ale przepracowanego doświadczenia. To pokazuje, że mamy do czynienia z realną zmianą pokoleniową. I ta zmiana jest widoczna – i naprawdę bardzo mnie cieszy. Z drugiej strony niech to nie uśpi naszej czujności. Wprawdzie spożycie alkoholu faktycznie maleje wśród osób pokolenia „Z”, ale oni mają swoje inne demony. Nowe substancje psychoaktywne, media społecznościowe. To uruchamia te same schematy regulowania emocji. Nie trzeba pić, żeby wpaść w pułapkę nałogowych mechanizmów. Skąd się wziął stereotyp „strasznej pijaczki”? Razem z antropolożką kultury dr Dorotą Dias Lewandowską dotarłyśmy aż do XIX wieku – ona bada ówczesne wzorce picia kobiet w Polsce i Wielkiej Brytanii. I już wtedy okazało się, że to nie tyle chodziło o alkohol sam w sobie, ile o kontrolę. Mimo że to mężczyźni pili znacznie więcej i to ich zachowanie – pojedynki o świcie, agresja, awantury – powodowało więcej realnych problemów społecznych, to kobiety były obarczane symboliczną winą. Mówiono, że jeśli kobieta zacznie pić, to zamieni się w mężczyznę, a to doprowadzi do upadku rodziny, do patologii, a nawet – i tu presja jest naprawdę potężna – doprowadzą do tego, że Polska wtedy pod zaborami nigdy nie odzyska niepodległości. Picie kobiet było traktowane jak zagrożenie dla porządku społecznego. I nie chcę tutaj brzmieć radykalnie – nie chodzi mi o to, żeby się licytować, kto ma gorzej: kobiety czy mężczyźni. To nie jest celem tej książki. Ale przez lata, zarówno w świadomości społecznej, jak i w narracjach specjalistów, uzależnienie miało „męską twarz”. A to po prostu nie jest prawda. Z pewnością konsekwencją tego stereotypu jest fakt, że kobiety stały się mistrzyniami kamuflażu – większość twoich bohaterek przez lata nosiła zbroję. Rzeczywiście – pijany mężczyzna w przestrzeni publicznej nikogo specjalnie nie dziwi. Można wręcz usłyszeć: „Był na imprezie, odreagował”. Ale pijana kobieta? Jeszcze gorzej – pijana matka? Skandal. Szok. A przecież bardzo często mamy do czynienia z kobietami, które funkcjonują „pod wpływem” – uzależnione, ale perfekcyjnie to ukrywające. Bo ktoś ten milion małpek dziennie kupuje, prawda? Na szczęście coraz częściej mówi się o tym głośno. Terapeutka uzależnień Dorota Woronowicz, zauważyła bardzo trafnie, że wiele kobiet uzależnionych nigdy nie zostało przez nikogo w swoim otoczeniu zauważone jako pijane. Potrafimy się kontrolować do granic. Jesteśmy królowymi autokrytyki, nieustannie stawiamy sobie poprzeczkę wyżej i wyżej, wymagamy od siebie perfekcji – nawet w ukrywaniu choroby, jaką jest uzależnienie. Jeśli się do czegoś zobowiązałyśmy, to to zrobimy – nieważne, jakim kosztem. Możemy być rozbite wewnętrznie, ale na zewnątrz – wyprasowana koszula, czerwona szminka i uśmiech. Udajemy, że wszystko jest w porządku. I właśnie dlatego chciałam pokazać, że uzależnienie to nie jest kwestia płci, klasy społecznej czy poziomu wykształcenia. Mechanizmy nałogowe są absolutnie egalitarne – mogą dotknąć każdego. To nie substancja jest najważniejsza, ale emocje, które za tym stoją. Dlatego musimy o tym mówić. Musimy edukować, normalizować temat, oswajać go. Bo tylko wtedy zaczniemy rozpoznawać te mechanizmy – w sobie, w innych, bez oceniania, bez stygmatyzacji. A przede wszystkim – z empatią. To trudne zadanie dla kogoś, kto przez lata „trzymał fason”. Zastanawiam się, czy to my same nakładamy na siebie te wszystkie oczekiwania? Czy jednak świat nam je wtłoczył? I szczerze mówiąc – nie znam odpowiedzi. Mimo że od lat piszę o sprawach kobiecych, nie mam pewności, jaki jest powód, że wciąż są tabu, o którym w kontekście kobiet się milczy. Ale wiem jedno – to się zmienia. Coraz częściej zaczynamy mówić głośno nie tylko o tym, co nam wychodzi, ale też co nam nie wychodzi. Może właśnie o tym jest ta cała rewolucja, że w końcu zaczynamy publicznie dawać sobie przyzwolenie na słabość. Na niedoskonałość. Na to, żeby nie musieć być silną 24 godziny na dobę. Może to właśnie w tym tkwi siła – że kobiety w końcu dają sobie zgodę na to, żeby nie musieć wszystkiego udźwignąć samodzielnie. I może dopiero teraz zaczynamy rozumieć, że nie musimy spełniać czyichś oczekiwań, żeby zasługiwać na szacunek. I tak – może na końcu tej opowieści jest kobieta, która w końcu może powiedzieć: „Nie zrobiłam. I co? Świat się nie zawalił”. Bo czasem największą siłą jest pozwolić na bycie sobą. Bez filtra. Bez wstydu. Powiedz mi – czy to był świadomy zabieg, że bohaterkami Twojej książki są głównie kobiety na wysokich stanowiskach, prowadzące intensywne, światowe życie, takie, które – przynajmniej z zewnątrz – wydają się mieć świat u stóp? Choć uzależnienie jest absolutnie egalitarne i nie wybiera – dotyka ludzi niezależnie od klasy społecznej, wykształcenia czy stanu uzębienia – to jednak wciąż mamy w głowie ten stereotyp, że osoba uzależniona wygląda „jakoś”. Że to ktoś z marginesu, nie my, tylko oni – ci gorsi. A ja chciałam pokazać, że nałóg może dotknąć każdą. Że to może być dyplomatka, specjalistka HR, młoda dziewczyna z TikToka, matka – każda z nas. Do rozmów wybierałam dziewczyny, które są już co najmniej rok w trzeźwości. To bardzo wrażliwy temat, potrzebna jest duża uważność. Marta Markiewicz powiedziała mi w wywiadzie po premierze swojej książki, że łatwo jej pokazać twarz, bo jest lesbijką, nie stworzy „tradycyjnej” rodziny, raczej nie będzie matką. Tabu wokół pijących matek jest bardzo silne, w twojej książce jest historia kobiety, która popija w obecności dziecka. Muszę przyznać, że trudno mi się to czytało, choć nie raz widziałam ojców pijących podczas opieki. Mamy przed sobą majówkę. Dla Polaków otwarcie sezonu na picie pod chmurką. Wszyscy wiemy, jak będzie – działki, grille, melanżowanie przez trzy dni do odcinki. I tak jak mówisz – to nikogo nie zdziwi. Ale od kobiety, od matki, nadal oczekuje się, że zamarynuje tę karkówkę, zrobi ciasto, położy spać dzieci, wszystko ogarnie. Po prostu dowiezie. Matka Polka musi być święta. A gdy otwiera piwo na spacerze z niemowlakiem w wózku, tak jak robiła jedna z moich rozmówczyń, od razu wzbudza moralne poruszenie. Sama jestem matką dwóch synów, i kiedy o tym myślę, to ciarki mi przechodzą po plecach. A przecież to pokazuje tylko, jak głęboko zakorzenione są te stereotypy. Jak mocno w nas siedzą. I co gorsze, w ogóle dajemy sobie prawo do takiej oceny. Przypomnę Ci historię z mojej poprzedniej książki „Highland. Jak trwają nasze dzieci?” — była tam dziewczyna, którą poznałam w ośrodku MONAR. Prowadziła kancelarię na Mokotowie, świetnie zapowiadająca się prawniczka, z prawniczej rodziny. Podczas pandemii: wieczorem alkohol, rano kokaina, żeby się „rozpędzić” do dnia. Pewnego dnia jej małe dziecko wypadło z wózka podczas spaceru. Ktoś zadzwonił po policję. I tak zaczęły się kłopoty. Można powiedzieć, że miała wszystko: pieniądze, karierę, rodzinę, prestiż. Ale to nie uchroniło jej przed nałogiem. To burzy nam cały ten wygodny obrazek, jaki wykształciliśmy sobie w wielkomiejskiej bańce klasy średniej i wyższej. A jednak właśnie takie sytuacje bywają punktem zwrotnym. Bo często dla matek to właśnie dziecko staje się lustrem, w którym mogą się przejrzeć. I to dla nich podejmą decyzję, żeby zawalczyć o trzeźwość. Czasem ta refleksja przyjdzie. A czasem nie zdąży. Z rozmowy z Dorotą Woronowicz wynika, że bardzo często rodziny pijących kobiet nie chcą widzieć problemu – wypierają go. Nawet jeśli ona chce się leczyć, rodzina, mąż nie pozwala lub nie daje wsparcia. Kobieta często musi udowodnić, że naprawdę ma problem. Że ma prawo nie dawać rady. To było dla mnie trudne do przyjęcia, ale moje bohaterki doświadczyły tego na własnej skórze. Spotykały się z niedowierzaniem – zarówno w pracy, jak i w codziennych relacjach. Jedna z nich, już po odbytym leczeniu, zdecydowała się powiedzieć pracodawcy, jak wyglądała jej sytuacja. I usłyszała: „O matko, naprawdę tak miałaś? Przecież wcale nie wyglądałaś.” A to przecież ona zamykała wszystkie firmowe eventy, balując do rana. To ona przychodziła w poniedziałki spóźniona, w ciemnych okularach, albo brała urlop na żądanie. „Nie pomyślelibyśmy.” – usłyszała. I to właśnie pokazuje, jak bardzo my – jako społeczeństwo – nie chcemy widzieć problemu, jak łatwo można się pogubić. Zwłaszcza jeśli ktoś dobrze funkcjonuje na zewnątrz. Na szczęście z twojej książki wynika, że coraz więcej kobiet chce się leczyć. Są nawet grupy, w których większość stanowią kobiety. Dorota Woronowicz, która prowadzi klinikę założoną przez swojego ojca, wybitnego specjalistę w leczeniu uzależnień – mówi, że po raz pierwszy od 30 lat widzi więcej kobiet niż mężczyzn w jednej grupie terapeutycznej. To ogromna zmiana. Oczywiście, nie oznacza to jeszcze trwałego trendu, ale do czasu pandemii kobiety były w takich miejscach rzadkością – jedna na dziesięć uczestników. Czy to może oznaczać, że kobiety częściej się dziś uzależniają? Nie – liczba osób uzależnionych w społeczeństwie pozostaje mniej więcej na tym samym poziomie. Różnica polega na tym, że my – kobiety – wreszcie zaczęłyśmy upominać się o prawo do leczenia. O prawo do pomocy. W książce pada też uwaga, że kobiety niekoniecznie widziały siebie w tym systemie, np. w grupach samopomocowych, gdzie większość stanowili faceci. Znowu wchodzimy na pole stereotypów. Wyobraźmy sobie kobietę – na przykład skrzypaczkę, przedszkolankę albo redaktorkę magazynu kobiecego – która trafia do grupy wsparcia. Siada tam, a wokół niej dziesięciu mężczyzn. Mówi, że ma problem z winem i tabletką nasenną wieczorem. I słyszy: „Co ty wiesz o piciu? Ja od 20 lat piję czystą, zrobiłem tyle głupstw, nie rozmawiam z synem, miałem wypadek samochodowy po pijaku, rozwaliłem życie sobie i innym...”. W takim otoczeniu bardzo trudno jej się przebić przez stereotypowy wizerunek „prawdziwego alkoholika”. Trudno jej poczuć się częścią tej grupy. I mam wrażenie, że kobiety naprawdę musiały wykonać dodatkową pracę, żeby ich głos został w ogóle usłyszany. A przecież mamy w Polsce bardzo solidne podstawy – Marek Kotański i inni prekursorzy zrobili wiele w tym temacie, mamy świetnych specjalistów, darmowy system opieki, co nie jest wcale normą w Europie, a mimo to rozmowa o kobiecej stronie uzależnienia przez lata była nieobecna. Kobiety po prostu bały się tego, co zastaną, jeśli poproszą o pomoc. Do pewnego momentu nawet w materiałach terapeutycznych brakowało żeńskich końcówek. W formularzach, dokumentach – wszystko pisane było pod mężczyzn. Nie było przestrzeni dla kobiet, nie przewidywano ich obecności. Nic więc dziwnego, że nie sięgały po pomoc tak chętnie. Druga sprawa – mężczyzna częściej ma kogoś, kto go namówi na leczenie. Matka, brat, partnerka – ktoś wykona za niego pierwszy krok, zadzwoni, umówi wizytę. Bardzo często to uzależnione partnerki walczą za mężczyznę. Niejednokrotnie przez długie lata. A kobieta? Zostaje z tą decyzją sama. Jest nawet taka statystyka, zacytowana w Twojej książce: że 9 na 10 mężczyzn opuszcza swoje partnerki w takiej sytuacji. A z kolei 9 na 10 kobiet zostaje ze swoimi uzależnionymi partnerami i próbuje im pomóc – za nich i z nimi. Pierwsza myśl, jaka przychodzi do głowy, to złość na mężczyzn, że zostawiają partnerki w kryzysie. Ale tu warto się zatrzymać. Specjaliści mówią, że decyzję o wyjściu z nałogu podejmuje się wtedy, gdy straty są większe niż zyski. A więc być może im szybciej bliscy podejmą decyzję, żeby nie brać udziału we współuzależnieniu, tym szybciej osoba skonfrontuje się z prawdą o sobie. Jednak nie jestem specjalistką, nie można moich rozmyślań traktować jak skuteczne zalecenie. Jedna z bohaterek książki wyznała po latach, że najbardziej jest wdzięczna byłemu chłopakowi, że nazwał rzeczy po imieniu i odszedł, kiedy liczne prośby o to, żeby przestała pić, nic nie dawały. Wtedy uważała, że to on ma problem – przecież ona jest światową dyplomatką, pije wyłącznie najlepsze wina, bierze leki, bo robi karierę. Po latach trzeźwości doceniła, że znalazł się ktoś, kto miał odwagę wytrącić ją z tego mechanizmu wyparcia. Powody dla podejmowania terapii są różne, tak samo jak przyczyny wejścia w nałóg. Ale najważniejsze, że widać tu pozytywną tendencję i być może coraz więcej Polek zerwie ze wstydem i poprosi o pomoc.
Ten serial najlepiej obrazuje, co znaczy "być w terapii". Pokazuje 2-strony medalu i odkrywa zawiłości ludzkiej psychiki
„Nie ma słabego punktu. Aktorstwo porażające, nie widziałem lepiej zagranego serialu” .
W tym artykule: "In treatment" to serial, który doskonale obrazuje jak wygląda bycie w terapii O czym jest serial „In Treatment”? Opinie „In Treatment” (pol. „Terapia”) to wyjątkowy serial HBO (Max), który po raz pierwszy zadebiutował w 2008 roku, oferując widzom niezwykle intymne spojrzenie na psychoterapię i relacje międzyludzkie. Jego głównym bohaterem jest Paul Weston, terapeuta grany przez wybitnego Gabriela Byrne'a. "In treatment" to serial, który doskonale obrazuje jak wygląda bycie w terapii Serial wyróżnia się unikalnym formatem – każdy odcinek to sesja terapeutyczna jednego z pacjentów Paula. Tygodniowe spotkania w jego gabinecie odsłaniają przed widzami emocjonalne i psychiczne zmagania bohaterów, a jednocześnie ukazują skomplikowaną psychikę samego terapeuty, który również zmaga się z własnymi problemami. Dzięki takiej formule serial zyskał kameralny, niemal teatralny klimat, który wciąga widza i zmusza do refleksji. Każdy z pacjentów Paula wnosi do serialu coś wyjątkowego. Laura (Melissa George) to pełna emocjonalnych sprzeczności lekarka, która skrycie darzy Paula uczuciem. Alex (Blair Underwood), pilot wojskowy, zmaga się z moralnymi konsekwencjami swojego zawodu. Sophie (Mia Wasikowska) to nastolatka walcząca z problemami wieku dojrzewania, a Gina (Dianne Wiest) jest terapeutką Paula, z którą prowadzi trudne rozmowy o swoim życiu i pracy. Postacie te są świetnie napisane i jeszcze lepiej zagrane – każdy aktor wnosi do swojej roli autentyczność i głębię. O czym jest serial „In Treatment”? To serial o ludzkiej naturze, o tym, co kryje się w głębi naszych myśli i emocji. Porusza takie tematy jak samotność, poczucie winy, traumy z przeszłości czy potrzeba akceptacji. Relacje między bohaterami są skomplikowane, ale wiarygodne, co czyni ten serial jednym z najbardziej realistycznych portretów psychoterapii w popkulturze. Serial opiera się głównie na dialogach, a jego wizualna strona jest minimalistyczna – większość akcji dzieje się w jednym pomieszczeniu. Ta oszczędność w środkach wyrazu pozwala skupić się na emocjach bohaterów i ich słowach, które są sercem tego dzieła. Opinie Serial spotkał się z bardzo ciepłym przyjęciem zarówno ze strony krytyków, jak i widzów, którzy docenili jego unikalną formułę oraz głębokie studium ludzkiej psychiki. Krytycy chwalili serial za doskonałe aktorstwo, szczególnie Gabriela Byrne'a i Dianne Wiest, którzy za swoje role zdobyli Złoty Glob i nagrodę Emmy. Podkreślano również niezwykłą intymność oraz wierność przedstawienia sesji terapeutycznych, co wyróżniało produkcję na tle innych dramatów telewizyjnych. Widzowie z kolei cenili możliwość wniknięcia w życie bohaterów, którzy byli skomplikowani, ale wiarygodni i budzili emocjonalne zaangażowanie. Serial stał się punktem odniesienia dla innych produkcji o podobnej tematyce i zyskał status kultowego wśród miłośników dramatów psychologicznych. Na portalu Filmweb możemy spotkać się z takimi komentarzami: „Wszystko w tym serialu mi się podoba. Przewinęło mi się w życiu naprawdę dużo seriali, ale żaden nie wniósł do mojego życia tyle co In treatment” „Nie ma słabego punktu. Aktorstwo porażające, nie widziałem lepiej zagranego serialu, a trochę się tego przerzuciło. Scenariusz to sztuka sama dla siebie - trzymać za mordę widza tylko za pomocą rozmowy dwójki ludzie? To trzeba umieć” Ten amerykański thriller psychologiczny sprawi, że będziesz siedzieć jak na szpilkach. Bije na głowę inne wciągające w labirynt zagadek seriale na Netflix
To pokolenie jest najbardziej zestresowane i ma najwięcej problemów natury psychicznej. 54% tej generacji domaga się bezpłatnej terapii od miast
„Zetki” zdają sobie sprawę, że zdrowie psychiczne jest równie ważne, co fizyczne samopoczucie. Według raportu „Dobrostan psychiczny a wybrana oferta miast” przygotowanego przez Kantar Polska, aż ponad połowa młodych Polaków uważa, że miasta powinny wziąć odpowiedzialność za ten aspekt życia swoich mieszkańców.
W tym artykule: W czym problem? Pokolenie Z: najbardziej świadome, najbardziej zestresowane Zdrowie psychiczne to nie luksus Najwięcej z nich wskazuje na potrzebę bezpłatnej psychoterapii (41%) oraz edukacji młodzieży w zakresie problemów psychicznych (39%). To jasny sygnał, że młodzi Polacy oczekują od miast wsparcia na poziomie systemowym. Wydawać by się mogło, że pokolenie Z, wychowane w czasach względnej stabilności, powinno czuć się bezpiecznie. Tymczasem rzeczywistość wygląda inaczej. W czym problem? Czy młodzi Polacy są bardziej zestresowani niż wcześniejsze pokolenia? Odpowiedź nie jest prosta, ale jedno jest pewne – żyją w zupełnie innej rzeczywistości. Pokolenie Z to osoby, które nie znają świata bez internetu, mediów społecznościowych i nieustannych bodźców, ale to tylko czubek góry lodowej przyczyn kryzysu zdrowia psychicznego. Ewa Niewola, psycholożka z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED, zwraca uwagę na kontekst współczesnych wyzwań: „Dużą rolę w kontekście dobrostanu psychicznego Pokolenia Z odegrał lockdown. Covid spotęgował osamotnienie i negatywnie wpłynął na relacje, które dla 'Zetek' są istotne. Sytuacji nie ułatwiają również inwazja Rosji na Ukrainie czy wysokie ceny. Młodzi zastanawiają się, czy będą w stanie zapewnić sobie mieszkanie, które jest swego rodzaju symbolem wejścia w dorosłość. To wszystko rodzi w nich pewną frustrację i niepokój”. Czują, że ich przyszłość jest naznaczona niepewnością, co zwiększa ich poczucie zagubienia. Pokolenie Z: najbardziej świadome, najbardziej zestresowane Chociaż młodzi Polacy żyją w stresie, nie można im odmówić jednego – odwagi w sięganiu po pomoc. „Zetki” obalają mit, że tylko osoby z „poważnymi problemami” powinny korzystać z usług psychoterapeutów. Dla nich zdrowie psychiczne to integralna część dbania o siebie – na równi z fizycznym samopoczuciem. Warto zaznaczyć, że nie chodzi tu o nadmierną wrażliwość czy słabość młodego pokolenia, jak czasem sugerują starsze generacje, a otwartość na tematy zdrowia psychicznego i świadomość swoich potrzeb. „Zarówno wyniki badań, jak i moje doświadczenie potwierdzają, że wsparcie psychologiczne przestaje być tematem tabu. Dla poprzednich pokoleń pójście do psychiatry czy psychologa było czymś wstydliwym. Dzisiaj 'Zetki' rozmawiają między sobą na te tematy, wręcz polecają sobie korzystanie z usług psychoterapeutów czy psychologów” – podsumowuje Niewola. Zdrowie psychiczne to nie luksus Jednak dostęp do regularnej terapii to wciąż przywilej, na który mogą sobie pozwolić nieliczni. „Młodzi ludzie mówią, że chcieliby korzystać z psychoterapii, ale często ich na to nie stać” – podkreśla psycholożka. Regularne sesje psychoterapeutyczne to dla wielu poważny wydatek, a darmowe wsparcie w szkołach czy na uczelniach to kropla w morzu potrzeb. Wobec wyzwań, przed którymi stoi Pokolenie Z, miasta mają do odegrania kluczową rolę. Zapewnienie dostępu do bezpłatnej psychoterapii i edukacja w zakresie zdrowia psychicznego to tylko niektóre z działań, które mogą realnie poprawić sytuację młodych mieszkańców. Raport „Dobrostan psychiczny a wybrana oferta miast” to ważny sygnał dla samorządów: przyszłość młodych zależy od tego, jak zostaną zaopiekowani dzisiaj.
Prokrastynacja – choroba czasów asap-ów, lęku, narcyzmu, ADHD i smartfonów
- O prokrastynacji mówi się jako o tendencji do odkładania zadań i obowiązków na później, ale może być symptomem głębszych problemów psychicznych i emocjonalnych – mówi Karolina Lea Jarmołowicz, psycholożka i psychoterapeutka z Ośrodka Psychoterapii Centrum, która pomaga mi przeanalizować zjawisko, z którym zgłasza się do jej gabinetu coraz więcej pacjentów.
W tym artykule: Prokrastynacja – co to? Prokrastynacja – przyczyny, kto jest na nią narażony? Odwlekanie tego, co nieuchronne - nowa choroba cywilizacyjna? Prokrastynacja - jakie symptomy powinny nas zaniepokoić? Czy i jak walczyć z prokrastynacją? Metoda „Eat that frog” i wiele innych – techniki zarządzania czasem Prokrastynacja – co to? To zjawisko łatwo bagatelizować. Wieczne spóźnianie się, przekładanie spotkań i zadań na później, piętrzące się obowiązki na liście rzeczy z dopiskiem: „pilne”, równe górze prania odwlekanej „na jutro”. Roztrzepanie, spontaniczność, luz, słodkie lenistwo – ma swój urok. Dopóki nie sprawia, że tracimy pracę, zawalamy ważne dla nas rzeczy i nie popycha w otchłań lęku i ciągłego napięcia. Gdzie leży granica między niefrasobliwym: „Pomyślę o tym jutro!” Scarlett O'Hary, bohaterki „Przeminęło z wiatrem” do psychicznego zaburzenia i depresji? Prokrastynacja to zjawisko bardzo powszechnie omawiane w sieci i jedno z najczęściej wymienianych przez pacjentów gabinecie Karoliny Lei Jarmołowicz. - O prokrastynacji mówi się jako tendencji do odkładania wszystkiego na później. Jest zjawiskiem powszechnie znanym w kulturze popularnej. Ale ja byłabym ostrożna w jego bagatelizowaniu - mówi. - Jest to pewien styl funkcjonowania jednostki w różnych obszarach życia, ale może być symptomem głębszych problemów psychicznych i emocjonalnych ze złością, niepokojem i bezradnością w tle - tłumaczy. Prokrastynacja – przyczyny, kto jest na nią narażony? Według psycholożki z Ośrodka Psychoterapii Centrum prokrastynacja nierzadko wiąże się z nadmiarowym lękiem i z zaburzeniami lękowymi doprowadzającymi do unikania sytuacji wywołujących napięcie. – Często takie działanie jest strategią, która tymczasowo zmniejsza niepokój, ale w dłuższej perspektywie prowadzi do wzrostu napięcia. Bywa też, że wraz z prokrastynacją pojawiają się stany obniżonego nastroju i depresyjne, które często wiąże się z brakiem energii, motywacji i poczuciem beznadziejności. W kontekście depresji, prokrastynacja może wynikać z trudności w mobilizacji do działania oraz z poczucia, że wykonanie zadania nie przyniesie satysfakcji ani poprawy nastroju - mówi. Czy istnieje grupa ludzi predestynowana do prokrastynacji? Według K. Lei Jarmołowicz najczęściej dotyka osób z niską samooceną, które mogą unikać zadań, obawiając się, że nie są wystarczająco kompetentne, aby je wykonać. Ale może być też mechanizmem ochronnym przed negatywną oceną samego siebie, co charakteryzuje też osobowości narcystyczne. Do prokrastynacji może prowadzić również nadmierny perfekcjonizm. - Osoby dążące do perfekcji mogą bać się, że nie wykonają zadania wystarczająco dobrze, co prowadzi do paraliżu i odwlekania działań. W takiej sytuacji, prokrastynacja staje się mechanizmem obronnym przed obawą nieosiągnięcia wygórowanych nierealnych nierzadko standardów – tłumaczy psychoterapeutka. Osoby odwlekające zadania i zawalające terminy najczęściej jednak spotykają się z zarzutami nieumiejętności organizacji pracy. - Niektórzy rzeczywiście mogą mieć trudności z zarządzaniem czasem, co często wiąże się z deficytami w zakresie samoregulacji, które mogą być związane z zaburzeniami neuropsychologicznymi, takimi jak ADHD, gdzie prokrastynacja jest wynikiem trudności w utrzymaniu uwagi i planowaniu działań – wyjaśnia Jarmołowicz. Odwlekanie tego, co nieuchronne - nowa choroba cywilizacyjna? Choć hasło „prokrastynacja” wydaje się być nowym zjawiskiem, od wieków jest dokumentowana w literaturze i filozofii. Karolina Lea Jarmołowicz popularność zjawiska prokrastynacji w ostatnich latach przypisuje większemu zainteresowaniu psychologią, a kluczowe czynniki wiąże z nowoczesnym stylem życia i wyzwaniami współczesnej cywilizacji. – Myślę, że ta popularność to wynikowa wzrostu presji i oczekiwań społecznych. Współczesny świat stawia przed nami wysokie wymagania dotyczące sukcesu zawodowego, edukacyjnego i osobistego. Presja, by osiągać wyniki na wysokim poziomie, może prowadzić do ogromnego lęku i tłumionej złości, wstydu, co z kolei sprzyja prokrastynacji jako formie unikania tych obciążeń emocjonalnych. Nie bez powodu nazywamy te czasy „narcystycznymi” – bez uznawania ograniczeń innych i swoich - mówi. - Druga rzecz to technologia i media społecznościowe, które oferują nam nieskończoną ilość rozpraszaczy. Łatwość dostępu do informacji i rozrywki sprawia, że ludzie są bardziej podatni na prokrastynację. Stała obecność smartfonów ułatwia odkładanie ważnych zadań na później, na rzecz przeglądania mediów społecznościowych czy grania w gry. Praca zdalna i elastyczne godziny pracy stają się coraz bardziej powszechne, co z jednej strony daje większą wolność, ale z drugiej strony może utrudniać utrzymanie dyscypliny i efektywnego zarządzania czasem. Brak stałej struktury dnia może sprzyjać odkładaniu obowiązków - wylicza ekspertka. Winą obarcza też współczesną kulturę, która promuje natychmiastową gratyfikację - przyzwyczajenia do szybkiego zaspokajania potrzeb i oczekiwań. Jak wyjaśnia, w porównaniu z natychmiastowymi nagrodami, długoterminowe cele, które wymagają wysiłku i cierpliwości, mogą wydawać się mniej atrakcyjne. Prokrastynacja - jakie symptomy powinny nas zaniepokoić? Eksperci ostrzegają, że rozpoznawanie niepokojących symptomów zarówno w kontekście zdrowia psychicznego, jak i fizycznego jest kluczowe dla wczesnej interwencji i zapobiegania poważniejszym problemom. Co powinno nas zaniepokoić? - W obszarze psychicznym to na pewno zmiany nastroju - częste, intensywne lub nagłe wahania nastroju, które wpływają na funkcjonowanie codzienne; zmniejszenie zainteresowania interakcjami społecznymi, unikanie przyjaciół lub sytuacji społecznych; Znaczne i nieoczekiwane zmiany w apetycie lub wadze, które nie są związane z dietą czy chorobą; problemy ze snem (chroniczne bezsenność lub nadmierna senność), chroniczne uczucie zmęczenia lub brak energii, nawet po odpoczynku; poczucie, że sytuacja jest bez wyjścia, stałe uczucie smutku i pustki; zaburzenia koncentracji, nadmiarowy lęk, częste uczucie podenerwowania - wylicza Karolina Lea Jarmołowicz. - W obszarze fizycznym naszą uwagę powinny zwrócić nowe lub nasilające się bóle, które nie mijają i są nietypowe, nagłe problemy z równowagą, mową, widzeniem, słuchem lub koordynacją; trudności z oddychaniem, nagłe osłabienie mięśni lub trudności z wykonywaniem codziennych czynności. Jeżeli zauważysz u siebie lub u bliskiej osoby jakikolwiek z wymienionych symptomów, które są trwałe, nasilają się, wpływają negatywnie na codzienne funkcjonowanie, powodują znaczący dyskomfort emocjonalny lub fizyczny - zalecam szybkie skonsultowanie się z odpowiednim specjalistą. Wczesne rozpoznanie i interwencja mogą znacząco przyczynić się do lepszych wyników leczenia i szybszego powrotu do zdrowia – radzi psychoterapeutka. Czy i jak walczyć z prokrastynacją? Świadomość i rozpoznanie przyczyn, czyli zrozumienie, jakie są źródła uporczywych tendencji, są niezwykle ważne. Pomocnym może okazać się skorzystanie z psychoterapii, aby odkryć i przepracować problemy leżące u podstaw tych zachowań, skupiając się bardziej na pracy nad samooceną i lękiem, które nierzadko stoi za prokrastynacją. - Zrozumienie jej przyczyn i odpowiednie interwencje mogą znacząco poprawić jakość życia i funkcjonowanie osoby. Jeśli prokrastynacja staje się chroniczna i wpływa negatywnie na różne obszary życia, warto zasięgnąć pomocy specjalisty, aby dokładnie zdiagnozować problem i opracować skuteczne strategie radzenia sobie – radzi Jarmołowicz. Co możemy zrobić samodzielnie? - Jeżeli nasi rodzice i szkoła nie nauczyła nas priorytetyzowania i nie mamy też dobrze ustawionych celów, które są już bodźcem do pojawienia się motywacji to możemy korzystać z wielu metod i technik behawioralnych opartych na wzmacnianiu pozytywnych zachowań, co może pomóc w przełamywaniu cyklu prokrastynacji – tłumaczy Karolina Lea Jarmołowicz. Metoda „Eat that frog” i wiele innych – techniki zarządzania czasem Oto kilka najbardziej popularnych i skutecznych metod organizacji czasu pomocnych w priorytetyzowaniu zadań: 1. Metoda GTD (Getting Things Done) - Metoda opracowana przez Davida Allena, która skupia się na klarownym zdefiniowaniu zadań i projektów oraz regularnym przeglądzie ich postępu według schematu: zbieranie, przetwarzanie, organizowanie, przeglądanie, działanie. 2. Macierz Eisenhowera (Macierz Priorytetów) - Technika pomagająca w priorytetyzacji zadań na podstawie ich pilności i ważności, kategoryzowaniu ich według etykiet: „pilne i ważne”, „ważne, ale niepilne”, „pilne, ale nieważne”, „niepilne i nieważne”. 3. Metoda Pomodoro - Technika opracowana przez Francesco Cirillo, polegająca na podziale pracy na interwały czasowe (zwane "pomodoros"), zazwyczaj po 25 minutach, z krótkimi przerwami. Wybierz zadanie, które chcesz wykonać. Ustaw zegarek na 25 minut. Pracuj nad zadaniem, a następnie zrób 5-minutową przerwę. Po czterech "pomodoros" zrób dłuższą przerwę (15-30 minut). 4. Blokowanie czasu (Time Blocking). Metoda polegająca na przydzielaniu określonych bloków czasu na konkretne zadania lub aktywności: planowanie, kategoryzacja, eliminacja rozpraszaczy. 5. Metoda SMART: Technika ustalania celów, aby były Specyficzne, Mierzalne, Osiągalne, Realistyczne i Terminowe. 6. Metoda ABCDE: Technika priorytetyzacji zadań na podstawie ich znaczenia i pilności. A: Najważniejsze zadania, które muszą być wykonane natychmiast. B: Zadania ważne, ale mniej pilne niż "A". C: Zadania, które są przyjemne do wykonania, ale nie mają dużego wpływu na cele. D: Zadania do delegowania. E: Zadania do eliminacji. 7. Metoda 2-minutowa: technika opracowana przez Davida Allena jako część metody GTD, polegająca na natychmiastowym wykonywaniu zadań, które zajmują mniej niż 2 minuty. Szybka decyzja: Jeśli zadanie można wykonać w mniej niż 2 minuty, zrób to od razu. Unikaj odkładania – natychmiastowe wykonanie krótkich zadań pomaga zmniejszyć ilość pracy do wykonania później. 8. Metoda "Eat That Frog" – jedna z najbardziej znanych technika opracowana przez Briana Tracy'ego, sugerująca rozpoczęcie dnia od najtrudniejszego zadania (tzw. "żaby"). Co to znaczy? Zidentyfikuj najtrudniejsze i najważniejsze zadanie na dany dzień. Zjedz "żabę", czyli wykonaj to zadanie na początku dnia, zanim przejdziesz do innych prostszych zadań. Ta metoda pozwala poczuć smak sprawczości i zachęca do podejmowania kolejnych zadań. Karolina Lea Jarmołowicz, psycholożka i psychoterapeutka o orientacji integracyjnej, humanistycznej. Członek Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Stowarzyszenia INTRA. Założycielka Ośrodka Psychoterapii Centrum.
Psychiatrka Aleksandra Pięta: “Psychoterapia nie jest cudownym remedium na wszystkie problemy tego świata” [WYWIAD]
Pracuje jako psychiatra, ale oprócz prowadzenia terapii i pracy w szpitalu, ma misję szerzenia wiedzy na temat zdrowia psychicznego. Na Instagramie znana jako @psychiatra_ola, Aleksandra Pięta niedawno wydała swoją pierwszą książkę “Zdrowie psychiczne, instrukcja obsługi”. Z nami rozmawia o kulturze terapii, dlaczego diagnozujemy się na TikToku, skąd biorą się i jak działają pseudo-eksperci oraz jak wygląda pierwsza wizyta u psychiatry.
Aleksandra Jóźwiak, ELLE.pl: “Zdrowie psychiczne, instrukcja obsługi” jest twoją pierwszą publikacją, ale od lat działasz w mediach społecznościowych jako “@psychiatra_ola”. Skąd misja oswojenia innych ze zdrowiem psychicznym? Aleksandra Pięta: To była taka naturalna potrzeba, wynikająca z mojej pracy, bo mój profil stał się profilem stricte psychoedukacyjnym dopiero w momencie, jak zaczynałam specjalizację, więc miałam taką chęć, żeby uczyć się wspólnie z obserwatorami. Gdy zaczynałam pracę pięć lat temu, to temat zdrowia psychicznego był marginalny, jeśli chodzi o social media, więc też czułam dużą potrzebę oswajania z tym, pokazania, że lekarz-psychiatra jest normalnym lekarzem, że leczymy stany ogólnomedyczne i patrzymy na pacjenta całościowo. No i przede wszystkim, żeby zachęcić ludzi do sięgania po pomoc, żeby wiedzieli, co w ogóle może być objawem chorób psychicznych. Kiedy boli nas noga, zwykle wiemy, że coś jest nie tak. Natomiast jeśli chodzi o objawy zaburzeń psychicznych, pojawia się duża trudność z określeniem czy to już problem czy nie. Wiele z nas ma mocno oswojone te objawy w tym znaczeniu, że wręcz uważamy je za normalny stan rzeczy. ”Po prostu tak w dorosłym życiu musi być”. A to nie jest prawda. To powoduje, że funkcjonujemy poniżej poziomu, który byłby dla nas komfortowy i oczywiście można tak funkcjonować, każdy ma wybór, natomiast moją misją jest to, żeby osoby, które mnie obserwują i w ogóle, żeby coraz więcej ludzi wiedziało o tym, że ten wybór jest, żeby byli świadomi, że to są rzeczy, z którymi zwykle można coś zrobić i można podnieść swoją jakość życia. Czyli dobrze rozumiem, że twoja książka jest takim kompendium wiedzy, napisanym w bardzo przystępny sposób i ona jest przedłużeniem i rozbudowaniem tego, co robisz na swoim profilu? Tak, chociaż w książce są tak naprawdę w dużej mierze zupełnie inne treści niż na Instagramie, który ma jednak formę “wiedzy w pigułce”. Ludzie zaglądają tam po rozrywkę, te treści muszą być naprawdę przedstawione w telegraficznym skrócie i właśnie ten telegraficzny skrót niestety w przypadku zdrowia psychicznego powoduje, że można coś opacznie rozumieć. To znaczy, że to są treści, których nie da się wyczerpać w jednym zdaniu, a z drugiej strony rozbudowanej treści nikt nie przeczyta i to się nie będzie klikało, a cała praca pójdzie na marne. Taka jest niestety brutalna prawda. To jest potężnie trudne zadanie, żeby wyważyć te treści, żeby one były krótkie, ale jednocześnie, żeby nie wprowadzały w błąd, tylko zachęcały do dalszego zgłębiania tematów. Książka jest właśnie taką przestrzenią, gdzie nie ograniczała mnie liczba znaków. Jeżeli ktoś sięga po książkę, no to z definicji wiem, że to jest osoba, która ma chęć poświęcenia większej ilości czasu i zgłębienia się w dany temat. Książka była dla mnie takim medium, gdzie mogłam opisać wszystko, co uważam za niezbędne, odnośnie funkcjonowania psychicznego, dokładnie w taki sposób, jak moim zdaniem to powinno być przedstawione. Z jednej strony jest to przedłużenie Instagrama, ale jest to dużo bardziej rozbudowana forma i jest tam wiele części, których na Instagramie nie ma i nigdy się tam nie pojawią. Zastanowiła mnie jedna rzecz, którą powiedziałaś, że kilka lat temu zdrowie psychiczne nie było jeszcze tak modnym tematem, a teraz funkcjonujemy w tak zwanej “kulturze terapii”. Skąd wziął się ten zwrot o 180 stopni? Ta gwałtowna zmiana od kompletnego braku zainteresowania zdrowiem psychicznym do tego, że to jest jeden z absolutnie top tematów, jest pokierowana moim zdaniem tym, że w międzyczasie, tak jak zauważyłaś, od 2-3 lat, tym momentem były dwa bardzo duże dla nas wydarzenia, czyli pandemia i wybuch wojny w Ukrainie. Z jednej strony koronawirus, związana z nim izolacja społeczna i wszystkie obostrzenia pokazały nam, jak ważne są relacje, interakcje społeczne oraz jak ich brak wpływa na zdrowie psychiczne. Jednocześnie nagłe pozbawienie nas poczucia bezpieczeństwa – w przypadku obu tych wydarzeń – wywołało falę kryzysów zaburzeń lękowych, depresji i innych. Te ostatnie lata mocno zwróciły uwagę ludzi na temat zdrowia psychicznego. i jest to akurat jedyny plus w tej sytuacji. To według mnie przerzuciło nas z kompletnego braku mówienia o zdrowiu psychicznym do tego, że mówi się o tym dużo. Zdrowie psychiczne funkcjonuje poza tabelkami i normami w tym sensie, że jeżeli masz np. określony cyferką poziom glukozy we krwi to jest dobrze, a jak masz już inny to jest źle. W psychiatrii nie ma takich badań, które dawałyby jasną odpowiedź np. czy pacjent ma depresję czy nie, nie da się tego potwierdzić prostym badaniem z krwi, a jedynie skomplikowanym badaniem psychiatrycznym. To powoduje, że w tym wszystkim jest płynność poza sztywnymi tabelkami, ludziom się wydaje, że to jest proste i że każdy może być ekspertem. Paradoksalnie jest zupełnie odwrotnie, ponieważ prawidłowa interpretacja objawów wymaga doświadczenia, którego nie da się nabyć inaczej niż w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z psychiatrii i bezpośredniej pracy z pacjentem, głównie w szpitalu. Mimo to nagle pojawiło się sporo pseudo-ekspertów od zdrowia psychicznego, a ludzie chętnie powierzają im swoje zdrowie i wierzą w obietnice cudownego uleczenia. Niestety tak nie jest. Wszystko, co jest zbyt piękne, żeby było prawdziwe, dokładnie takie jest. Po drugiej stronie barykady są lekarze i psychoterapeuci, i psychologowie, którzy są osadzeni mocno w rzeczywistości i nie mogą obiecać 100% gwarancji wyleczenia czy rozwiązania wszystkich problemów. Więc z perspektywy pacjenta czy klienta rozumiem, że sięgają po te dziwne metody pomocy, bo one są bardzo pięknie opisane i dużo obiecują. Niestety to często skutkuje tym, że i tak kończymy u tego konwencjonalnego specjalisty, tylko znacznie później i zwykle już w gorszym stanie Teraz, jeżeli mówisz o kulturze terapii, absolutnie nie uważam, żeby każdy musiał iść na psychoterapię. To nie jest tak, że psychoterapia jest jakimś cudownym remedium na wszystkie problemy świata. Myślę, że to dalej za mało wybrzmiewa, ale psychoterapia to przede wszystkim wkład i praca ze strony pacjenta. Psychoterapeuta w ustrukturyzowany sposób nadaje kierunek działań, prowokuje nas do refleksji, wyciąga z nas nasze cele, przemyślenia i nasze przekonania i potem jeżeli one nam na przykład nie służą, to z pomocą psychoterapeuty możemy pracować i nadać właściwy kierunek swojemu życiu. Ale to wszystko jest przede wszystkim praca ze strony pacjenta. Podsumowując, trzeba być gotowym na swój wkład w terapię i świadomym tego, że samo siedzenie w gabinecie i rozmawianie z psychoterapeutą nie rozwiąże naszych problemów. Wokół pierwszej wizyty u psychiatry urosło wiele mitów. W swojej książce piszesz również o tym, jak się przygotować, czego można się spodziewać. Czy możesz powiedzieć, jak wygląda taka wizyta? Jeżeli mówimy o osobie w kryzysie, to żaden psychiatra nie oczekuje rozbudowanego przygotowania. Wystarczy się zgłosić. Ale dużo częściej jest taka sytuacja, że pacjent umawia wizytę i na nią czeka przez kilka tygodni Dużo osób właśnie ten czas chciałoby jakoś spożytkować na przygotowanie. Może to być wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych. W książce podaję szczegółową listę. Warto też przemyśleć różne rzeczy, zadać sobie pytanie, co nam najbardziej przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, gdzie widzimy zmiany, być może bliscy zwracają nam na coś uwagę. Ja zawsze zachęcam do tego, żeby zrobić notatki. Oczywiście nie trzeba z nich korzystać, ale szczególnie jeśli to jest pierwsza w ogóle w życiu wizyta u psychiatry, to te pierwsze minuty potrafią być dla pacjenta po prostu bardzo stresujące. To jest zupełnie nowa sytuacja, jesteśmy z jakąś obcą osobą i nagle mamy opowiadać bardzo prywatne rzeczy. Lekarz też sobie zdaje sprawę, że to jest trudna sytuacja i stara się ten stres załagodzić. Jeżeli mamy pod ręką notatkę, to zawsze można do niej sięgnąć kiedy pojawia się pustka w głowie. Ale spokojnie, bez twojej notatki lekarz też wie, jak taką rozmowę poprowadzić. Specjalista przejdzie przez wszystkie ważne dla niego punkty i dopyta. Myślę, że na takiej wizycie trzeba być gotowym na to, że lekarz będzie zadawał pytania o codzienne funkcjonowanie, o to jak wygląda nasz dzień, jak śpimy, jak jemy, czy są jakieś trudności w ciągu dnia, jakie napotykamy, ale też może takie mniej oczywiste rzeczy, typu jakie mamy wykształcenie, gdzie pracujemy, czym się na co dzień zajmujemy, jak wyglądają nasze relacje rodzinne, gdzie mieszkamy, czy to jest blok, dom, czy mieszkamy sami, czy z kimś, to potrafi być dla pacjenta zaskakujące. Na zdrowie psychiczne wpływa wiele rzeczy, więc my musimy też te czynniki środowiskowe ocenić. Częstą obawą jest też to, że na wizycie u psychiatry od razu dostanie się leki. No i oczywiście, że te leki są straszne i że robią z człowieka zombie. Leki psychiatryczne mają za zadanie przywracać dobre funkcjonowanie i powodować, że będziemy funkcjonować tak, jak sprzed choroby, albo możliwie jak najbliżej tego stanu. Oczywiście zdarza się, że mają swoje działania niepożądane, ale jeśli pacjent po leku czuje się źle, to nigdy takie leczenie nie będzie kontynuowane. Dużo osób lubi diagnozować się poprzez Instagrama i inne media społecznościowe. Tak jak powiedziałaś, treści, które się tam pojawiają, to jest dosłownie zalążek problemu. Jakie jest ryzyko z tym związane, bo domyślam się, że to nie jest do końca dobry kierunek? Dopóki to nas stymuluje do tego, żeby sięgnąć po profesjonalną pomoc, to zupełnie nie widzę tu problemu. Główne zagrożenie jest takie, że ktoś na tym krótkim TikToku i autodiagnozie poprzestanie, i nie sięgnie po pomoc. Może uznać, że to jest wystarczające, zacznie wyszukiwać alternatywne metody leczenia tego problemu albo w ogóle nie będzie go leczył, tylko zacznie traktować to jako wymówkę swojego zachowania. Badania mówią o tym, że media społecznościowe są szkodliwe dla naszego zdrowia psychicznego. Pamiętam, że sama na spotkaniu autorskim przyznałaś, że czasami potrzebujesz przerwy. Dlaczego social media mają na nas szkodliwy wpływ, oprócz tego, że pochłaniają dużą część naszego życia? Przede wszystkim na poziomie biologicznym to jest bardzo duża dawka informacji, których sobie dostarczamy: światło, ruch, napisy, kolorki – to jest dużo rzeczy naraz. Z jednej strony to nas rozbudza, karmi, ekscytuje, dostarcza rozrywki, a z drugiej strony potem ciężko nam jest poczuć satysfakcję w normalnym, codziennym życiu. Nadal potrzebujemy tak dużej ilości bodźców, żeby odczuć zaciekawienie czy zainteresowanie. A przecież wykład na uczelni czy rozmowa z koleżanką nie ma podkładu z muzyką, napisów czy filtrów podkręcających kolory – czyli nuda można powiedzieć. Więc to jest jedna sprawa. No a druga, myślę, że nie będzie zaskoczeniem, to są po prostu treści, które tam widzimy. Tak zwane instagramowe życie, gdzie każdy pokazuje swoją jasną, piękną stronę, dalekie egzotyczne podróże i wyłącznie kreatywne formy spędzania czasu wolnego. To u części osób buduje błędne przekonanie, że życie tak wygląda. I jeżeli te osoby chcą potem dążyć do tego, żeby ich życie też tak wyglądało, to niestety zderzą się ze ścianą i narośnie frustracja, bo nie uda im się tego zrobić. Myślę, że ta dawka frustracji, która się może pojawić w związku z tym jest czymś, co bardzo negatywnie wpływa na nasze zdrowie psychiczne. W psychologii mówi się o odległości między “ja” rzeczywistym i “ja’ wyobrażonym. Im większa odległość między nimi, tym większe jest napięcie psychiczne, które może prowadzić do zaburzeń. Jeżeli czujemy się źle, korzystając z mediów społecznościowych, to tak naprawdę jedyną metodą jest ich ograniczenie. Tutaj nie ma złotego środka.
Jak wygląda terapia u psychologa: na czym polega psychoterapia i kto jej potrzebuje?
Jak wybrać najlepszą psychoterapię? I czy to na pewno dla mnie? Terapia u psychologa często dodaje skrzydeł, ale bywa też kulą u nogi i przez lata utrudnia wzięcie odpowiedzialności za swój los. Psychoterapeutka Agnieszka Popiel podpowiada, jak mądrze korzystać z terapii.
W tym artykule: Rodzaje psychoterapii i czas trwania Czym się kierować przy wyborze terapeuty? Do kiedy chodzić na terapię? Psychoterapia: czy może zaszkodzić? Rodzaje psychoterapii i czas trwania Ktoś od kilkunastu lat jest na terapii, wypróbował już behawioralno-poznawczą, systemową, ustawienia Hellingera, spotykał się z coachem, był na warsztatach pewności siebie – co Pani o tym myśli? Agnieszka Popiel: Pomijając to, co myślę o wymienionych nurtach terapii, bo np. ustawienia Hellingera są jakąś pomyłką, to przede wszystkim robi mi się bardzo smutno. Jeśli traktujemy psychoterapię jako specjalistyczną formę rozwiązywania problemów, to wygląda na to, że ta osoba przez tak długi czas nie otrzymała pomocy. W świetle dostępnej wiedzy i mojego doświadczenia uważam, że coś tu jest nie tak. Ile powinna trwać psychoterapia? To zależy od nurtu i problemu. W psychoterapii poznawczo-behawioralnej mogą wystarczyć trzy miesiące – kilkanaście spotkań, by rozwiązać problem. Gdy mamy do czynienia z poważnymi zaburzeniami psychicznymi czy osobowościowymi – zwykle potrzeba dwóch lat, czasem więcej, ale na pewno nie kilkanaście. Tak długa terapia, bez względu na to, w jakim nurcie była prowadzona, to porażka psychoterapeutów i systemu pomocy pacjentowi. Zdarza się, że kilka lat po zakończeniu takiego leczenia pacjent doświadcza jakichś zawirowań i wraca na dwa-trzy spotkania, by wyprostować różne rzeczy, ale tego nie traktujemy już jak regularnej psychoterapii. Właściwie co złego jest w tym, że ludzie latami, raz w tygodniu, rozmawiają z terapeutą? Mam znajomą, która tak robi. „Jedni chodzą na masaż, ja na psychoterapię” – mówi. Zadałabym sobie dwa pytania. Pierwsze: jak to się dzieje, że jeśli chcę porozmawiać z kimś o życiu, to nie idę do przyjaciółki, męża, mamy, babci czy cioci? Co się stało z moimi bliskimi? Bo spotkania z osobą, której płacę za to, że jest, słucha mnie i wnosi coś w moje życie, jest już daleko posuniętą profesjonalizacją. Jeśli ktoś mówi, że chodzi do psychoterapeuty, bo nie ma z kim porozmawiać o swoich zmartwieniach, to jednocześnie oznacza, że terapia nie pomogła mu rozwiązać życiowego problemu, jakim jest brak bliskich. Była nieskuteczna. I z tym wiąże się drugie pytanie: kiedy coś nazywamy psychoterapią? Gdy mamy do czynienia ze specjalistyczną metodą pomocy, która wymaga wiedzy i umiejętności oraz prowadzi do pożądanego celu, a może kiedy ktoś przedstawia się jako psychoterapeuta i mówi: „Rozmowa ze mną kosztuje tyle i tyle”? Dziś psychoterapeutą może nazwać się każdy, nie ma ochrony tego zawodu. Jest za to cały obszar terapii niefachowej. I chyba nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak jest ogromny. Czym się kierować przy wyborze terapeuty? Jak znaleźć odpowiedniego psychoterapeutę? Osobę, która naprawdę może nam pomóc? Namawiałabym do sprawdzenia dokumentu, który potwierdza kwalifikacje terapeuty i skuteczności nurtu, w jakim pracuje. Można przejrzeć materiały edukacyjne w portalu Medycyny Praktycznej czy na stronach uczelni kształcących psychologów, np. w Strefie Psyche Uniwersytetu SWPS. W bazie Cochrane i na stronie brytyjskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Opieki (NICE) znajdziemy wyniki badań skuteczności stosowania poszczególnych metod w przypadku konkretnych zaburzeń, np. depresji czy problemów z odżywianiem. W razie wątpliwości można napisać do towarzystw naukowych, np. Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, Polskiego Towarzystwa Psychologicznego czy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego z prośbą o opinię. Ale nie zawsze przychodzimy do psychoterapeuty leczyć zaburzenia. Często chodzi o rozwiązanie problemów w pracy czy nieudane relacje z ludźmi. Skąd mamy wiedzieć, jaką metodę wybrać? Psychoterapeuta powinien zacząć od postawienia diagnozy. Pacjent, który ma kłopot ze zbudowaniem relacji, może się dowiedzieć, że w literaturze jest to opisywane jako fobia społeczna i w tym przypadku skuteczna jest określona forma terapii. Może też usłyszeć: Rozumiem, że łatwo się pani wycofuje z kontaktów z pewnymi ludźmi, ale nic nie wskazuje na to, że jest to zaburzenie psychiczne. Nad tym problemem możemy popracować na kilka sposobów… Wówczas terapeuta powinien przedstawić dostępne metody oraz powiedzieć, jaką on wykorzystuje w swojej pracy. To chyba nie jest standard… Będę okrutna. Jeśli ktoś bierze pieniądze za to, że prowadzi psychoterapię, to ma obowiązek przedstawić się pacjentowi. Za niedopuszczalną uważam sytuację, gdy rozpoczyna się leczenie, a pacjent nie wie, z kim rozmawia. Specjalista powinien powiedzieć, jaki ma certyfikat, którego towarzystwa, w jakim nurcie psychoterapii się kształci i na czym on polega. Oczekiwałabym też informacji, jak długo będzie trwała terapia i jaki ma być jej efekt. Niestety, często trafiają do mnie pacjenci, którzy na pytanie: „Co się zmieniło w pani życiu po trzech latach dotychczasowej terapii?”, odpowiadają: „No, tak miło się rozmawiało z panią terapeutką”. Czasem stwierdzają, że spotkania im bardzo pomogły. Kiedy pytam, w czym, jak zmieniło się ich funkcjonowanie, słyszę: „Tak ogólnie lepiej się czułem”. Cel powinien być ustalony na początku terapii, pacjent musi wiedzieć, do czego zmierza. Jest takie magiczne pytanie, które zadaje się podczas pierwszego spotkania: „Po czym pani pozna, że cel został osiągnięty?”. No tak, ale przecież w trakcie trwania terapii mogą się pojawić nowe problemy – rozwiedziemy się, stracimy pracę, umrze ktoś bliski – a z nimi nowe cele. Oczywiście, ale cele terapii powinny dotyczyć naszego funkcjonowania, a nie tego, co ma się wydarzyć. Kiedy pacjent mówi, że przyszedł do mnie, bo chce znaleźć pracę, pytam, może nieco prowokacyjnie, dlaczego nie zgłosił się do biura pośrednictwa. I jeśli słyszę: „Bo nie śpię już tydzień, paraliżuje mnie lęk i nie wiem, jak się do tego zabrać”, stwierdzam: „A to już jest sprawa dla mnie”. Terapeuta nie odpowiada za znalezienie męża, przyjaciół, pracy, tylko m.in. za odkrycie, jakie mechanizmy psychologiczne przeszkadzają pacjentowi w osiągnięciu celów osobistych czy zawodowych. Najpierw określa się te obszary, w których jest trudno, ustala, nad czym pracujemy w pierwszej kolejności. Często pacjent widzi np. pięć problemów, a po rozwiązaniu największego z resztą potrafi już sam sobie poradzić. Do kiedy chodzić na terapię? Rozumiem, że nie chodzi o to, by kontynuować terapię do momentu, kiedy zacznie nam wszystko w życiu wychodzić. Ma pani rację – nie o to chodzi. Jednak niektórzy mają takie oczekiwania, mówią np.: „Żeby się wszystko układało i żebym nigdy nie odczuwała smutku”. Spełnienie takich pragnień jest niemożliwe, bo w kondycję człowieka jest również wpisane odczuwanie smutku czy lęku. Do bardzo trudnych dla mnie sytuacji należą te, gdy ludzie, czasem za namową najbliższych, domagają się profesjonalnej psychoterapii tuż po śmierci kogoś bliskiego. Zdarzało mi się powiedzieć: „Jeśli pani naprawdę go kochała, to co innego miałaby pani odczuwać kilka dni po jego śmierci, jeśli nie rozpacz i smutek? Co miałoby to być? Jakim cudem ja miałabym teraz zapewnić pani spokój?”. Są też osoby, które nie chodzą na psychoterapię bardzo długo, ale bardzo często, np. trzy razy w tygodniu – małżeństwo idzie na terapię par i dowiaduje się, że konieczna jest też terapia indywidualna i rodzinna, w której ma uczestniczyć ich dziecko. Rzeczywiście, połączenie terapii indywidualnej i rodzinnej bywa konieczne, ale czy powinno być standardem? Na pewno nie. Myślę, że takie rozwiązanie jest zarezerwowane dla poważnych problemów i w tym przypadku też trzeba sformułować cele – nie może być tak, że terapie będą się ciągnąć w nieskończoność, np. będziemy przechodzić wszystkie fazy rozwoju dziecka – od przedszkola do liceum – razem ze specjalistą. Czym grozi przeskakiwanie z terapii na terapię – raz jeden nurt, raz drugi albo korzystanie z różnych terapii w tym samym czasie? Przede wszystkim tym, że nie rozwiążemy swojego problemu, nie będziemy już nawet wiedzieć, na czym on polega. Nawet jeśli będziemy uczestniczyć tylko w tzw. terapiach opartych na dowodach. To trochę jak branie jednocześnie pięciu leków przeciwbólowych, z których każdy jest skuteczny, ale ma inny mechanizm działania. Preparaty te mogą zacząć wchodzić z sobą w interakcję. Czy musi minąć jakiś czas między zakończeniem jednej terapii a rozpoczęciem drugiej albo pójściem do coacha lub na warsztaty samorozwoju? Teoretycznie nie. Zakładam, że rozwijamy się i pracujemy nad sobą do samego końca, nie mogę więc powiedzieć nikomu: „Pracuj nad sobą, ale tylko indywidualnie, czytaj książki, ale nie chodź już na psychoterapię”. Oczywiście warto zadać sobie pytanie, w którym momencie będę w stanie uznać, że biorę życie w swoje ręce, jakie umiejętności muszę mieć, by radzić sobie samej, nie korzystając tak często z profesjonalnego wsparcia. Psychoterapia: czy może zaszkodzić? Psychoterapia może nam zaszkodzić? Sprawić, że nie tylko stare problemy nie znikną, lecz także pojawią się nowe? Tak. Czasem dochodzi do nadużyć, naruszenia granic, np. specjalista wchodzi w relację pozaterapeutyczną z pacjentem, o co tym łatwiej, im dłużej trwa terapia. Oczywiście prawem pacjenta jest mówić: „Terapeuta jest moim najlepszym przyjacielem”… …ale lepiej, żeby to zdanie nie było do końca prawdziwe i żeby terapeuta postrzegał tę relację inaczej? No właśnie. Dlatego każdy terapeuta powinien poddawać się superwizji, czyli regularnie spotykać ze swoim superwizorem, który będzie potrafił spojrzeć z dalszej perspektywy, ocenić jego sposób pracy i pomóc rozwiązać ewentualne trudności. Warto zapytać terapeutę, czy poddaje się superwizji? Tak. I dobrze też sprawdzić na początku, jaki kodeks etyczny ma towarzystwo, do którego należy terapeuta, żeby wiedzieć, jakie zasady powinny być przestrzegane. Oczywiście teraz mówię o terapiach opartych na dowodach, ale największe zagrożenie niosą metody niesprawdzone, niepotwierdzone badaniami. Wyobraźmy sobie jednak, że metoda jest nowa, badania pojawią się dopiero za jakiś czas, a my znamy osoby, które już z niej korzystały, są zadowolone i zachęcają nas: „Spróbuj, co ci szkodzi”. No ale właśnie może szkodzić. Ponieważ nie ma badań, nie wiemy, jakie ta metoda może mieć skutki. Jeśli psychoterapia ma służyć zmianie naszego funkcjonowania, być ingerencją w naszą psychikę, to nie można jej uznać za niewinną. I jeśli pacjent nie będzie stosować w tym przypadku zasady ograniczonego zaufania, to żadne regulacje czy ochrona zawodu, o co my teraz walczymy, nie pomogą. Naprawdę szkoda powierzać swoje zdrowie psychiczne przypadkowym osobom, bo profesjonalna, oparta na danych naukowych psychoterapia jest metodą, dzięki której wielu ludzi odzyskało równowagę, dobrostan i może żyć zgodnie ze swoimi wartościami. Rozmawiała Ewa Pągowska
Jak przeżyć zdradę? Psycholog odpowiada, jak odbudować zaufanie
Zdrada - to początek czy koniec? Wiara w nowe, czy koniec poczucia niewinności? Nagle kończy się nasza wiara w partnera, a wyznawane przez nas wartości rozsypują się w pył. Tylko, czy to one są gwarantem dobrego związku? I dlaczego właśnie w pandemii temat zdrady jest jeszcze bardziej aktualny? Opowiada psychoterapeutka Marlena Kazoń.
Jak poradzić sobie ze zdradą partnera? Czy da się odbudować to, co zniszczyła niewierność? Jak bolesny rozpad - według psycholog - może zostać w konstruktywny sposób naprawiony i co zrobić, by nie dopuścić do rozwodu, kiedy już "musiało" dojść do zdrady? To nie musi być koniec związku i taka sytuacja nie musi przekreślać definitywnie waszej relacji. Życie po zdradzie drugiej połówki, mimo poczucia skrzywdzenia, jest możliwe: warto spróbować wybaczyć i z pomocą psycholog ratować swój związek. W takiej rozmowie, jak poniżej, przeczytacie, jak poradzić sobie po zdradzie, czy warto wybaczyć, jak odbudować związek i co zrobić, kiedy to ty jesteś osobą, która dopuściła się zdrady (a chcesz wszystko naprawić). Agnieszka Prokopowicz/ELLE: Da się wybaczyć zdradę? Marlena Kazoń: Zdrada może nas zaskoczyć i zranić, ale jeśli oboje partnerzy postanowią pracować nad związkiem, to fakt zdrady powinien jednak zostać zapomniany. Warto, abyśmy dali sobie szansę, aby je uleczyć, warto wziąć odpowiedzialność za Nasz związek i zobaczyć, że każdy z nas zasługuje na drugą szansę. Wprawdzie zawsze już będzie nam towarzyszyło poczucie lęku i strachu, to jednak możemy próbować się pogodzić. Zawsze czujemy, że partner nas zdradza? Zdrada czasami występuje wtedy, kiedy najmniej się jej spodziewasz, lecz czasami czujemy bez żadnych dowodów, że coś jest nie tak. Czujemy oddalenie partnera, nieobecność, brak. I wtedy często na potwierdzenie znajdujemy SMS w telefonie komórkowym, wiadomość e-mail, fotografię. Czasem do końca pozostaje ugruntowane podejrzenie na temat tego, że osoba, którą kochasz nie jest Ci wierna. Dlaczego się zdradzamy? Interesującym aspektem ludzkiej osobowości jest to, że ludzie mają potrzebę zrozumienia wszystkiego, również i zdrady, aby wziąć odpowiedzialność i rozpocząć od nowa lub zanurzyć się w cierpieniu lub poszukać tylko w sobie winy i oddać się masochizmowi, a może po to, aby oskarżyć za wszystko partnera i odejść. Szukamy czegoś, co wyjaśni nam, dlaczego stało się tak, a nie inaczej. Często mówimy, że zdrada zdarza się z następujących powodów: • Wypalenie się miłości - czy to możliwe? To by znaczyło, że nasza miłość się zapala i wypala, a nie jest to prawdą, gdy kochamy, to różne rzeczy potrafimy wybaczyć, zrozumieć czy przeżyć.... • Znudzenie - ten aspekt występuje u bardzo niedojrzałych partnerów, którzy cały czas w sposób narcystyczny pragną być adorowani • Pojawienie się okoliczności - to również oznaka niedojrzałości partnerów, którzy szukają okoliczności, aby poczuć wolność i się zerwać ze smyczy miłości i związku. • Niedojrzałość naszego partnera - tak, ale to też nasza odpowiedzialność, skoro wiążemy się z osobą niedojrzałą, to bardzo często i my jesteśmy niedojrzali. • Czasem nasza odpowiedzialność (nie wina!): brak dostatecznej uwagi, niedostateczna ilość czasu spędzanego razem, brak okazywania emocji czy brak seksu, to częste powody zdrady, na które pracują obydwoje partnerzy… Co najgorszego wyrządza nam zdrada? Jednym z oczywistych aspektów jest jej wpływ na nasze poczucie własnej wartości. Czujemy złość, ból, a nawet nienawiść na myśl o tym, co się wydarzyło, ale też upokorzenie. Może być ono nawet początkiem depresji. Ale jak tak naprawdę powinniśmy reagować, spróbować odpowiedzieć sobie na pytanie, co się stało z naszym związkiem, że musiało dojść do takiego kryzysu, jakim jest zdrada... Ważne, aby na zdradę również zareagować, adekwatnie do sytuacji. Czyli jak? Sposób, w jaki ludzie reagują na zdradę zwykle zależy od kilku czynników. Ważne jest od jak dawna partner nas zdradza. Czy stało się to nagle? Czy trwało już od dłuższego czasu? Czy czujemy się współodpowiedzialni? Czy rzeczywiście zbyt często zaniedbywaliśmy partnera? Sporo zależy również od sposobu, w jaki zdrada została ujawniona. Czy Twój partner nadal temu zaprzecza? Albo czy przyznał się do zdrady i jej żałuje? Nasze wcześniejsze doświadczenia też mają olbrzymi wpływ na reakcję. Najczęściej szukamy osoby, która złagodzi nasz ból, przejmie winę i odpowiedzialność. Z poczuciem winy nic nie można zrobić, lecz z poczuciem odpowiedzialności bardzo dużo… Na zdradę pracuje i zdradzający i zdradzany. Oboje partnerzy mają w tym czynny udział, pasywny i aktywny. "Od suto zastawionego stołu nikt nie odchodzi" - czyli, gdy są realizowane nasze potrzeby, gdy spełniane są nasze oczekiwania, nasza relacja żyje. Poszukiwanie kogoś, na kogo można byłoby zrzucić winę, osłabia nasz udział w zdradzie... Jest to jedna z najbardziej powszechnych reakcji. Niekiedy przesadzamy próbując za wszelką cenę znaleźć kogoś winnego. Albo skupiamy całą pogardę na naszym partnerze, albo na osobie, z którą nas zdradzono. Szukanie winnych pomaga nam nieco ochłonąć, ale dopiero po pewnym czasie podejmujemy decyzję o separacji lub o przebaczeniu. Albo stawiamy na rewanż... Wielu ludzi, których dotknęła zdrada w ramach odwetu poszukuje sposobów na zranienie swojego partnera. Czasem decydują się na zerwanie i zakończenie związku. Mogą także podjąć próbę ratowania wspólnego życia. Niezależnie od wybranej drogi, osoby, które kierują się chęcią zemsty, często angażują się w inny związek starając się w ten sposób spowodować takie samo cierpienie u swojego partnera. Albo zostają w związku i całe dalsze życie "wypominają", że to jego wina, że zniszczył miłość i dlatego będzie cierpieć.... Kiedy zatem przychodzi przebaczenie? Zacznijmy od postawienia sprawy jasno: wybaczenie nie zawsze jest równoznaczne z pogodzeniem się. Możemy kontynuować związek, ale przebaczenie nie oznacza zapomnienia. Lecz czy przebaczenie jest dobrym słowem na krzywdę? Czy musimy przebaczyć? Ważne, aby zobaczyć w związku siebie i swoją postawę i pójść dalej.… Ale może się zdarzyć, że, mimo wszystko, możemy osiągnąć prawdziwą zmianę na tym polu. Jeśli przebaczenie jest wynikiem realnej i prawdziwej skruchy, to jest to rozwiązanie do zaakceptowania. Zdrada może czasem pomóc miłości? Być może Cię to zaskoczy, ale są też pary, które po zdradzie otwierają zupełnie nowy rozdział swojego związku. Zawarte pojednanie może spowodować przypływ większej intymności w sferze emocjonalnej oraz seksualnej. Jednym z powodów jest utajony strach przed utratą ukochanej osoby, innym zrzucenie winy na kogoś innego, kto także nie dochował wierności, a jeszcze innym wszystkie te długie rozmowy, podczas których zostały wyjaśnione najważniejsze aspekty relacji. Ważne, aby wziąć odpowiedzialność za siebie i swoje czyny, przyznać się samemu przed sobą i partnerem, gdzie mnie nie było, co było nie tak także z mojej strony, wyrazić wszystkie emocje i zobaczyć, co w Naszym związku zostało, a czego już nie ma… Dopiero wtedy możemy wiedzieć co dalej. Kiedy wybieramy rozstanie? Jest to rozwiązanie z jednej strony nieuniknione, a z drugiej zrozumiałe. Zdrada to zniszczenie istniejącego zobowiązania oraz poczucia intymności między dwojgiem ludzi. Jest ona równoznaczna z atakiem na nasze uczucia i na nasze poczucie własnej wartości oraz równowagi. Nie wszyscy ludzie są w stanie zgodzić się na odpuszczenie, a także nie wszyscy ludzie na takowe zasługują. Najczęściej więc zdrada prowadzi do rozbicia związku. Zdrada to po prostu niedojrzałość? Zdradzane kobiety i zdradzani mężczyźni mają czasami tak niski poziom własnej wartości, że cokolwiek ktoś zrobi - oni są przekonani, że stało się najgorsze. Z takimi osobami trudno wspomnianą sytuację rozwiązać w sposób dorosły. Odpowiedzialność za swe czyny jest równoznaczna z dojrzałością emocjonalną. Bardzo trudno jest być odpowiedzialnym za zdradę naszego partnera, zobaczyć w sobie COŚ, co było nie tak i widzieć TO w nim, co zawiodło, miłość, zaufanie, więź… Często zdrada porównywana jest do zaburzeń emocjonalnych, czyli do choroby o nazwie "niedojrzałość emocjonalna". Oczywiście nie jest to żadna choroba, lecz bardzo częste zaburzenie osób funkcjonujących z niedojrzałą emocjonalnością... Do choroby też mam specjalny stosunek. Według mnie choroba nie jest czymś, co przychodzi z zewnątrz, ale czymś, co wynika z nas samych i chce nam na coś zwrócić uwagę. Porównanie zdrady do choroby ma więc głębszy i większy sens. I wierzę, że można nauczyć się tak żyć, żeby przestać chorować. Tyle sobie dać, by choroba czy zdrada nie były sposobem na leczenie swoich ran. A jeśli on odchodzi po prostu do innej? Porzucenie jest znacznie trudniejsze niż romans na boku. Cóż, nikt nie chce być skazanym na związek, który mu nie odpowiada. Z kimś, kto zamęcza, krzywdzi, z kim się kompletnie rozminęliśmy. Nie zdajemy sobie sprawy, że związki oparte tylko na miłości, są szalenie kruche. Bo miłość jest krucha, kiedy opieramy ją głównie na pożądaniu, młodzieńczym oczarowaniu, nieprzytomnym zafascynowaniu drugą osobą i przekonaniu, że jak jej nie będzie przez kilka dni, to umrzemy. To bardzo przyjemny stan, zwłaszcza jeśli jest wzajemny, i jest świetną podbudową związku, ale trzeba też zadbać o inne komponenty. Miłość przez lata była przyczyną romansów, ale nie ślubów. I chyba nadal tak to wygląda. Ludzie rozwodzą się, bo minęła miłość. A gdzie zobowiązanie, odpowiedzialność, wspólne pasje, wspólna przyszłość? To komponenty wnikające z dojrzałego związku, z dojrzałej relacji, z dojrzałego podążania ku sobie… Zdradzają niedojrzali? W dojrzałej relacji mężczyźni i kobiety, którzy zafascynowali się kimś innym są w stanie powiedzieć: „Słuchaj, jesteś cudowną kobietą/cudownym mężczyzną, ale kocham moją żonę/mojego męża, żałuję, że nie spotkaliśmy się, kiedy byłem wolny/a”. To piękny komplement, uznanie dla jej kobiecości i dla jego męskości, ale też jasne postawienie granicy: „ja nie jestem zainteresowana/y”. A jeśli mężczyzna lub kobieta daje się wciągnąć, to znaczy, że chce dać się wciągnąć i to znaczy, że jest niedojrzała/y emocjonalnie, że nie chce lub nie potrafi rozmawiać o potrzebach czy o oczekiwaniach, wolą pójść na skróty do innej czy innego, czyli do zdrady… Bardzo porusza mnie myśl z książki Katarzyny Miller pt. "Kup kochance swego męża kwiaty": „Jeśli nigdy siebie nie zdradzisz, to nigdy nie będziesz zdradzona”. Porzuceni i wyzuci z poczucia bezpieczeństwa jesteśmy tylko wtedy, kiedy opieramy je na kimś innym, a nie na sobie. Dlaczego pary z się zdradzają i jak to się zmieniło w czasie pandemii? Pandemia niestety wywołała większą ilość napięć, kłótni i nieporozumień. Siedzenie w domu, niepokój o przyszłość, lęk o zdrowie swoje i bliskich… to sprzyjające warunki do ujawnienia się kryzysów między partnerami. Mimo pandemii nie jesteśmy jednak bezradni, lecz bardzo często mamy zbyt dużo napięcia i z tym napięciem nie możemy sobie poradzić i wtedy wrzucamy go na naszego partnera i bardzo często nie wytrzymujemy napięcia i dochodzi bardzo często do zdrad. Okres powakacyjny i świąteczny przynosi zwykle falę nowych klientów w gabinetach terapeutycznych. Dłuższe przebywanie razem, zwłaszcza w przypadku par, które w ciągu roku raczej się mijają, może doprowadzić do kryzysu w związku. Obrazem kryzysu jest często zdrada, gdzie partnerzy zapomnieli o sobie i często w takim związku pojawia się ktoś trzeci. Ale jak zdrada wygląda w pandemii? Przecież ludzie byli zamknięci w domach… Na początek jest kryzys. Podczas pandemii i bezradności z nią związanej u wielu par odżyły lęki z dzieciństwa. I to jest często katalizator kryzysu, w relacjach mogą ujawnić się ukryte zazwyczaj problemy. I to, że podczas pandemii więcej czasu spędzamy w domu, że ograniczyliśmy kontakty towarzyskie, może zadziałać podobnie. Widzę tu dwa powody. Po pierwsze, obecne sytuacja sprzyja nasileniu lęku – boimy się o zdrowie swoje i bliskich, o to, czy nam wystarczy pieniędzy, co będzie dalej z pracą, z lekcjami dzieci itd.. Po drugie, nie mamy jak tych emocji rozładować, bo nie możemy pograć z kumplami w piłkę albo iść z przyjaciółką do kawiarni, co w normalnych okolicznościach jest jakimś wentylem bezpieczeństwa. Więc kłócimy się z partnerką czy partnerem, ale nie kłócimy się z powodu koronawirusa, tylko dlatego, że od jakiegoś czasu mamy problemy ze sobą i w związku. To tak jak podczas medytacji, kiedy siedzimy w bezruchu, wracają do nas niezałatwione sprawy, mamy natłok myśli. Ważne, aby podczas pandemii przede wszystkim dać sobie więcej luzu wobec problemów i lęków. Pandemia to nie jest normalna sytuacja, więc warto być wyrozumiałym dla siebie i dla partnera. Często po zdradzie jesteśmy bardziej radykalni wobec partnera. Czy tracimy tym, czy zyskujemy...? To zależy, co chcemy uzyskać, a co możemy stracić... Moim zdaniem poprzez bycie nad wyraz radykalnym tracimy kontakt z naszymi potrzebami, jesteśmy spięci i napięci i wtedy wprowadzamy sztuczność do naszego związku, lecz wtedy zaburzamy, przepływ emocji i komunikacji. Trudno się otworzyć na kogoś, kto jest w dystansie i emanuje z niego, czy niej sztywność i napięcie. Radykalność w relacji, - czyli komunikacja na poziomie: "ja mam rację i musisz mnie słuchać" kłóci się z ideą związku? Gdzie więź, gdzie bezpieczeństwo, a gdzie otwartość i przepływ emocji? Radykalność niesie za sobą sztywność i zaburzenie ról. Wnosi napięcie i ważne, aby sobie to uświadomić i iść dalej. Wzrastać i rozwijać się razem. Nie znam pary, która się nie kłóci. Tak bywa tylko wtedy, jeśli ludzie nie dążą do rozwoju i zmiany w związku, akceptują w nim wszystko. Tylko, że każdy z nas się zmienia i nie można przeżyć wspólnie życia bez konfliktów. Milczenie nie jest w związku złotem lecz tłumieniem siebie. Wzmacnia utrzymywanie relacji w stagnacji - związek w stagnacji bardzo często doświadcza zdrady, bo związek musi żyć. Ważne żeby mieć odwagę wyrażać siebie, zawsze i wszędzie, a przede wszystkim w związku. Szczerość to sposób, by uchronić się przed zdradą? Tak, należy pokazywać siebie takimi, jacy jesteśmy. Nie najlepszą wersję siebie, lecz prawdziwą wersję siebie. To jest najważniejsze... Ty autentyczny i ja autentyczna.... Ty, który pokazujesz mi swoją prawdę i ja autentyczna. Z doświadczenia wiem, że prawdziwa miłość wcale nie potrzebuje fajerwerków. Często przychodzi po cichu i musisz się z nią oswoić. Nie mówię tu o szczenięcej miłości, o namiętności czy fazie zakochania. Mówię o dorosłym, dojrzałym związku i relacji, która wymaga pracy. Większość z nas ma w głowach wyidealizowany związek już od dzieciństwa, z iluzji filmów romantycznych i bajek. Później próbujemy dopasować innych do tego ideału w naszej głowie. Na początku może i udaje się o zrobić, ale później widzimy, że w życiu jest inaczej. Nie możemy się z tym pogodzić więc kończy się kłótnią, rozstaniem, bólem i brakiem komunikacji. A gdyby tak nie mieć iluzji, wymagań i oczekiwań, można by było być w pełni sobą i akceptować się, takimi jakimi jesteśmy... To jest możliwe, lecz wymaga pracy i ogromu świadomości. A my zamiast być sobą bawimy się w ratowniczki, lub seksbomby... Przede wszystkim chcę na początku powiedzieć ważną rzecz: wchodzenie w jakąkolwiek rolę zazwyczaj nie jest świadomym aktem. To nie tak, że kobieta wymyśla sobie pewną kreację, a następnie realizuje, punkt po punkcie, ten scenariusz. Ta rola to raczej nasze głębokie, choć błędne przekonanie, że tak należy albo tylko tak umiemy tworzyć związek. Spontanicznie, nieświadomie odtwarzamy zapisane w głowie utrwalone schematy. Każdy z nas nosi w sobie pewne treści, które ciągle nami rządzą. Jeśli kobieta ma przekonanie, że będzie wielkim przełomem w życiu partnera, zmieni jego świat, to jej cała energia idzie wyłącznie na to, aby go uzdrowić. I zaczyna się przeciąganie liny. On jej pokaże, że zna zakończenie każdej miłosnej historii, a ona jemu, że się myli i tym razem będzie inaczej. Tylko że ona, aby udowodnić swoje, haruje w pocie czoła, a on jest bierny, nie robi dla niej nic (w końcu to on jest ranny), czeka, aż okaże się, że miał rację. Dlatego, mając tendencję do wchodzenia w rolę tej uzdrowicielki-matki, czy uzdrowiciela -ojca, trzeba być bardzo uważną od samego początku. Jeżeli spotyka się człowieka, który zaczyna opowiadać nam o swojej trudnej przeszłości, który tak głośno ciągle przy nas cierpi, to znaczy, że mamy do czynienia z kimś, kto liczy, że wejdziemy w rolę rodzica, strażaka gaszącego jego pożary. Jeśli ktoś chce nas zaangażować do leczenia swojej przeszłości, apeluję o stanięcie na baczność i przyjrzenie się, w co wchodzimy, a raczej w co się pakujemy. Ten mężczyzna trzyma w sobie ból i nie zamierza go puścić. Właśnie na jego bazie tworzy wszystkie relacje z ludźmi, zapraszając ich do swojego obolałego świata. Dla kobiet, niestety, bardzo często wydaje się on pociągający. To najczęstsze zaburzenie ról w które wchodzimy. To bardzo obciążające. Jak być szczęśliwym w związku po zdradzie? Ważne, abyśmy wiedzieli, że autentyczna komunikacja to klucz do szczęścia w związku, pokazywanie swojego wnętrza polega też na tym, że mówimy sobie wprost różne rzeczy i dlatego wzrastamy w bliskości. Jeśli zdefiniujemy prawdziwą bliskość jako bycie przy sobie dwojga ludzi, którzy siebie znają, akceptują, są otwarci, szanują siebie nawzajem, ale także swoją odrębność, to jest szansa na dobry związek. Dzieje się tak, gdy pozwalamy sobie na zdjęcie maski i wyjście z rozmaitych ról, pochodzących często z dzieciństwa. To trudny, lecz niezbędny do zbudowania bliskości krok, aby wybaczyć sobie wszystko i pomimo wszystko móc być razem. Marlena Kazoń - psychoterapeuta par i małżeństw, oraz psychoterapeuta rodzinny. Ukończyła studia doktoranckie na wydziale psychologii w Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, oraz podyplomowe studium psychoterapeutyczne realizowane przez MABOR Centrum Psychologiczno-Medyczne i Centrum Doradztwa i Szkoleń oraz podyplomowe studia z zakresu psychoonkologii w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Od 2009 r. prowadzi psychoterapię indywidualną, rodzinną oraz psychoterapię par i małżeństw. W pracy psychoterapeutycznej integruje metody i techniki różnych szkół terapeutycznych, dobierając je pod względem specyfiki problemów pacjenta oraz jego potrzeb i możliwości. Wierzy w leczący wpływ kontaktu między dwojgiem ludzi, opartego na akceptacji i szacunku oraz w siłę leczącej bliskości. Prywatnie jest żoną ciekawego mężczyzny i mamą Kostka i Klementyny.
FOBO – strach przed podejmowaniem decyzji, czyli co doskwiera młodym dorosłym
FOBO, a więc fear of better options, może znacząco utrudnić życie. Jeśli godzinami wybierasz film na Netfliksie tylko po to, aby w ostateczności nie obejrzeć niczego, z pewnością wiesz, o czym mówimy.
W tym artykule: FOBO – co to jest? Objawy FOBO FOBO – przyczyny Kogo dotyczy FOBO? FOBO a FOMO – różnice i podobieństwa Lęk przed podejmowaniem decyzji – jak zwalczyć? FOBO a wypalenie zawodowe Na FOBO cierpiał Chidi Anagonye – bohater popularnego serialu „Good Place” nie mógł podjąć żadnej decyzji. Tracił czas i energię, a jednocześnie znacząco uprzykrzał życie wszystkim innym. Nieustannie jednak obawiał się, ze wybór, który podejmie, nie będzie wystarczający dobry. Właśnie na tym polega FOBO, syndrom, który – podobnie jak FOMO – zyskuje ostatnimi czasy na rozpoznawalności. Fear of better options jest doświadczeniem, które dzieli wiele młodych osób, zwłaszcza z pokolenia Gen Z. Czym się charakteryzuje? Jak zwalczyć FOBO? FOBO – co to jest? FOBO to skrót pochodzący od angielskich słów fear of better options. Ten syndrom rozumiany jest jako strach przed podejmowaniem decyzji, który wynika z przekonania, że gdzieś tam czai się o wiele lepsza opcja. Boimy się dokonać wyboru, bo obawiamy się, ze nie będzie najlepszy – w efekcie czego tak długo, jak tylko się da, nie podejmujemy żadnej decyzji. Oczywiście, na dłuższą metę nie da się unikać wyborów – w końcu to z nich składa się życie. Jednak, trudności, jakie wywołuje decydowanie i ciągłe przekonanie, że dokonuje się niewystarczająco dobrego wyboru, działają paraliżująco. Zwłaszcza, że nie chodzi wyłącznie o duże i znaczące wybory. FOBO to syndrom, którego objawy mogą uprzykrzyć nawet zwykłe, codzienne życie. Bez względu na to, co wybierzemy – trawa będzie się wydawała bardziej zielona gdzie indziej. Objawy FOBO Jak objawia się FOBO? Zwykle wymienia się zarówno niewielkie, wydawać by się mogło, że nieznaczące decyzje, jak i te, które mają spory wpływ na życie. Flat white czy cafe latte? Nowa torebka czy plecak? Wakacje nad morzem czy wypad nad jezioro? Powrót do ex czy zaręczyny z obecnym partnerem? Oczywiście, nie każdy przejaw zastanawiania się nad tym, co wybrać, musi świadczyć o występowaniu lęku przed podejmowaniem decyzji. Osoby, które dotyka FOBO: zwlekają zanim podejmą jakąkolwiek decyzję, bardzo długo wahają się przed najmniejszym wyborem, skupiają się na wymyślaniu kolejnych możliwości, zamiast wybrać pomiędzy tymi, które już mają, nie chcą rezygnować z żadnej opcji nieustannie porównują się z innymi, wycofują się z decyzji, które podjęli, ciągle podważają własne zdanie, stawiają poprzeczkę coraz wyżej i wyżej – nie potrafią odpuścić. Dlaczego wolą przeciągać podjęcie decyzji? Dopóki na nic się nie zdecydują, mają wrażenie, że wszystko jest w zasięgu ręki. Tymczasem często okazuje się, że czas i energia stracona na zastanawianie się, nie była warta przeciągania sprawy. FOBO – przyczyny FOBO wiąże się z sabotowaniem samego siebie. Chwilę po podjęciu jakiejkolwiek decyzji, zaczynamy myśleć o tym, że inny wybór byłby lepszy – nie ufamy sobie, nie potrafimy określić, czego chcemy. Za wszelką cenę boimy się porażki. Skąd jednak FOBO się bierze i jakie są jego przyczyny? Badacze, którzy zajmują się opracowaniem syndromu, wskazują na media społecznościowe i ich rosnący wpływ na to, jak odbieramy rzeczywistość. Świat influencerów wypełniony jest pięknymi wnętrzami, idealnymi stylizacjami, zapierającymi dech w piersiach widokami. Sukces goni sukces. Gdy każdego dnia oglądamy to, jak perfekcyjne życie wiodą, zaczynamy myśleć, że z nami jest coś nie tak. Przecież wystarczyłoby podjąć inne – lepsze – decyzje, a byliśmy w tym samym miejscu, w którym obecnie są podziwiane przez nas gwiazdy. Kogo dotyczy FOBO? Jak tłumaczy ekspert Patrick J. McGinnis: „FOBO nie jest niczym nowym. Ludzie od zawsze zadręczają się ważnymi wyborami, takimi jak małżeństwo, praca czy kupno domu, cały czas mając nadzieję, że znajdą nieco lepszą opcję. Dzisiaj, kiedy mamy tak wiele możliwości, nie tylko staramy się cały czas optymalizować to, z kim się żenimy, gdzie pracujemy lub mieszkamy – analizujemy niemal każdy najmniejszy aspekt naszego życia, poświęcając na ten proces zbyt dużo czasu i energii”. Ze słów badacza wynika, ze chociaż FOBO występowała zawsze, to dopiero w ostatnich latach zaczyna być aż tak dotkliwe. Obecnie FOBO przede wszystkim dotyczy młodych dorosłych, przed którymi świat dopiero się otwiera. Jak będzie wyglądało ich życie? Co wybiorą? Natłok możliwości działa na nich paraliżująco. Na FOBO przede wszystkim jednak cierpią osoby, które mają ogrom możliwości – są ambitne, pragną więcej, gonią za sukcesem, który często przysłania im wszystko inne. FOBO a FOMO – różnice i podobieństwa Fear of missing out (FOMO) to obawa przed tym, że właśnie omija nas coś, w czym nie możemy wziąć udziału. Zarówno ten syndrom, jak i FOBO, dostrzegł i opisał Patrick J. McGinnis. Sam badacz zauważa podobieństwo pomiędzy oboma lękami – nazywa je nawet bliźniakami. Jednocześnie jednak McGinnis zaznacza, że FOBO i FOMO różni wyjątkowo istotna kwestia. Wystarczy, ze mamy dostęp do Internetu i wiemy, że coś gdzieś się zdarzyło – w tej samej chwili możemy zacząć odczuwać FOMO, czyli strach, że nie będziemy znali wszystkich szczegółów, że coś nas ominie i wydarzy się bez naszego udziału. Nie możemy zaakceptować, że nie ze wszystkim musimy być na bieżąco. FOMO może dotyczyć każdego. Co innego jednak FOBO – wyłącznie osoby, które mają możliwość podejmowania wyborów i mogą przebierać w ofertach cierpią na ten syndrom. Wszyscy ci, którzy są przyparci do muru, nie będą odczuwać strachu przed podejmowaniem decyzji. Decyzja niejako już została podjęta za nich… Okazuje się więc, że istotna jest kwestia uprzywilejowania – właśnie z tego powodu FOBO częściej dotyczy osób wykształconych czy zamożnych, które mają więcej możliwości do wyboru. Lęk przed podejmowaniem decyzji – jak zwalczyć? Jak pokonać FOBO? Czy możliwe jest uwolnienie od przejmującego strachu, że decyzja, którą podejmujemy, nie jest najlepsza? Psycholog Barry Schwartz udowodnił, że wybór spośród większej liczby opcji jest trudniejszy, bardziej obciążający, a ostatecznie okazuje się… gorszy. Dlatego, dobrym pomysłem na ograniczenie wpływu FOBO, jest podejmowanie decyzji, gdy mamy niewiele opcji. Oczywiście, jeśli tylko jest to możliwe. Bądź dla siebie wyrozumiała. Wybrałaś nudny film? Danie, które zamówił w restauracji twój chłopak, wydaje się smaczniejsze? Nie mogłaś tego wiedzieć wcześniej. Żadna decyzja (no, prawie żadna) nie jest ostateczna. Nawet jeśli twoje obawy okażą się właściwie i coś złego się stanie, prawdopodobnie będziesz w stanie to naprawić. Zastanów się, czego chcesz, jeszcze zanim weźmiesz pod uwagę dostępne opcje. Nie wszystko, co jest możliwe do osiągnięcia, jest jednocześnie tym, czego potrzebujesz i pragniesz. Mapa marzeń pomoże ci pozostać skoncentrowaną na celu – nie rozproszysz się nieskończonością możliwości tak łatwo. FOBO a wypalenie zawodowe FOBO funkcjonuje również jako skrót oznaczający fear of burning out, czyli strach przed wypaleniem się. Ten syndrom także dotyczy przede wszystkim młodych osób – pokolenia millenialsów i gen Z, którzy na rynku pracy nie czują się dość pewnie. Jak tłumaczy ekspertka, Jolanta Samul Kowalska, współczesne pokolenie młodych ludzi weszło na rynek pracy z konkretnie sprecyzowanymi marzeniami. „Tymczasem (…) zastali zajęcia poniżej ich oczekiwań, bez stabilnych warunków zatrudnienia lub wyraźnej ścieżki rozwoju. Z drugiej strony są obecni w sieci 24/7 i oglądają idealne życia ich rówieśników w social media”. Często zmieniają pracę, poszukują stabilności i boją się, że znajdą zajęcie, które nie da im poczucia rozwoju i nie będzie miało sensu. Bo nowemu pokoleniu nie chodzi wyłącznie o zarabianie więcej i więcej – satysfakcja staje się wyjątkowo istotna. Jednak, fear of burning out może pojawić się jeszcze zanim okaże się, że wykonywana przez nas praca nie spełnia naszych oczekiwań. Wystarczy, że zaczniemy dostrzegać, że nie jest idealnie – wówczas wręcz będziemy oczekiwać na pojawienie się objawów wypalenia zawodowego, a także zaczniemy obwiniać się, że... podjęliśmy złą decyzję. Wszystko więc sprowadza się do kwestionowania własnych wyborów.
Też tu jesteśmy. „Osoby publiczne chętnie mówią o kryzysach psychicznych” – czy to dobry sposób na przełamanie tabu?
Coraz częściej zwierzamy się ze swoich zaburzeń psychicznych, robiąc coming out w mediach społecznościowych lub w pracy. Czy to skuteczna metoda na zwiększenie świadomości społecznej?
W tym artykule: Gwiazdy szczerze o kryzysach psychicznych Choroba psychiczna czy zaburzenie psychiczne? Odwaga w kryzysie. Jak mówić o problemach ze zdrowiem psychicznym? Tak swobodnie, zwyczajnie. Zdrowie psychiczne w pracy Gwiazdy szczerze o kryzysach psychicznych „Hej! Chciałabym powiadomić Was, że dostałam się do ośrodka terapeutycznego, o którym mówiłam. 12.11 wyjeżdżam tam na pół roku” – pisze na Instagramie aktorka Julia Wróblewska. Wyjaśnia, że przyczyną pobytu jest zdiagnozowane u niej ponad trzy lata temu zaburzenie osobowości typu borderline. Followersi reagują słowami wsparcia i piszą o swoich kryzysach. Pół roku wcześniej naukowczyni i autorka bestsellera „Statystycznie rzecz biorąc”, Janina Bąk, decyduje się opowiedzieć w wywiadzie dla „Wysokich Obcasów” o swojej walce z chorobą afektywną dwubiegunową (ChAD). Większość internautów gratuluje odwagi i dziękuje za tekst. Dominik Rokosz – scenarzysta i poeta, który ma tę samą chorobę, na zdjęciu w gazecie prezentuje przedramię z tatuażem F 31.6 – symbolem ChAD z międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD. Kiedy na forum facebookowej grupy Fundacji Można Zwariować piszę, że szukam kobiet, które opowiedzą o swoim psychicznym coming oucie, błyskawicznie zgłasza się wiele chętnych. Gdy próbuję policzyć znajomych, którzy powiedzieli, że oni lub ich dzieci chodzą do psychiatry, wychodzi kilkadziesiąt osób. Ale dopiero kiedy widzę, że członkini partii Razem, Emilia Bartkowska-Młynek, podpisuje się na Twitterze jako osoba „dwubiegunowa”, zaczynam myśleć, że może naprawdę w naszym kraju doszło ostatnio do przełomu. Trudno przecież znaleźć sferę życia, w której osoby z zaburzeniami psychicznymi byłyby bardziej napiętnowane niż polityka. To tam przeciwników często wysyła się do szpitala psychiatrycznego, a brak etyki i rozsądku jest nazywany chorobą psychiczną. Nawet jedna z kampanii społecznych zachęcających do udziału w wyborach miała hasło „Nie świruj. Idź na wybory”, co uderzało w osoby chorujące. Czy rzeczywiście tyle się zmieniło, że dziś, decydując się na psychiczny coming out, nie musimy obawiać się krzywych spojrzeń? Choroba psychiczna czy zaburzenie psychiczne? – Już od kilku lat obserwuję, że osoby publiczne dość chętnie mówią o swoich kryzysach psychicznych. Na pewno jest też większa otwartość wśród reszty społeczeństwa, ale to wszystko dotyczy lżejszych problemów, głównie zaburzeń, a nie chorób – zaznacza psychiatra dr n. med. Artur Kochański, prezes zarządu Lubelskiego Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Psychicznego. Jaka jest różnica między chorobą psychiczną a zaburzeniem? Do niedawna podział był dość klarowny. „Lżejsze” problemy uznawane za możliwe do wyleczenia, jak np. depresja, lekarze nazywali zaburzeniami, a te poważniejsze, z którymi człowiek borykał się często do końca życia (np. schizofrenia) – chorobami. Tyle że z najnowszej klasyfikacji ICD-11, obowiązującej od tego roku, wyrzucono określenie „choroba psychiczna”, uznając, że jest nacechowane negatywnie i niepotrzebnie naznacza człowieka. Wszystko jest teraz nazywane zaburzeniem. Czy coming out osoby chorującej psychicznie jest dla niej równie korzystny jak dla społeczeństwa? Odwaga w kryzysie. Jak mówić o problemach ze zdrowiem psychicznym? – Bez względu na to, jakich określeń teraz użyjemy, różnice między tymi dwoma rodzajami problemów są bardzo wyraźne. Ludzie zupełnie inaczej reagują, gdy słyszą, że ktoś ma depresję, a inaczej, gdy mówi, że ma schizofrenię. Nie bez powodu nikt znany nie powiedział publicznie, że się z nią się zmaga – zauważa dr Kochański. – Coming out osoby chorującej psychicznie i coming out osoby, która ma łagodne zaburzenie psychiczne, to dwie zupełnie inne sytuacje. Dla społeczeństwa obie są korzystne – oswajają z problemem i przeciwdziałają stygmatyzacji. Jednak dla pacjentów są czymś zupełnie innym – stwierdza dr Kochański. Tłumaczy, że w pierwszym przypadku to akt heroizmu podejmowany zazwyczaj jako część misji, rodzaj poświęcenia. – Jest duże prawdopodobieństwo, że jeśli osoba z cięższym zaburzeniem opowiada o swojej chorobie, np. podczas konferencji czy innego spotkania edukacyjnego, będzie się potem mierzyć z pogorszeniem stanu psychicznego. Jako lekarz obserwuję to od 25 lat i nie widzę, by coś się tutaj zmieniało. Coming out osoby cierpiącej na lżejsze zaburzenie dużo częściej procentuje wewnętrzną satysfakcją czy wzmocnieniem ze strony otoczenia. Ale to nie znaczy, że zamierzam go deprecjonować, bo mówienie o swoim kryzysie psychicznym zawsze wymaga pewnej odwagi i trudu. Nic do ukrycia? – Czasem ulegam złudzeniu, że walka o przeciwdziałanie stygmatyzacji osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest już tak bardzo potrzebna. W moim środowisku tacy ludzie absolutnie nie są źle postrzegani. Jednak kiedy tylko wychylę głowę poza swoją bańkę, okazuje się, że stosunek do osób po kryzysie nie zmienił się diametralnie – mówi Cleo Ćwiek, modelka i założycielka Fundacji Można Zwariować. – Myślę, że sytuacja nie odbiega od tego, co widziałam, gdy z powodu ChAD byłam na oddziale w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Większość dzieci spędzała codzienne półgodzinne odwiedziny, ustalając z rodzicami, jak wytłumaczyć nieobecność w szkole. Pamiętam chłopaka z Zakopanego, którego rodzicie planowali powiedzieć, że wysłali go do Warszawy, by pomógł rodzinie w remoncie – absurd! Nie dość, że dzieciaki znalazły się w skrajnym kryzysie psychicznym, to jeszcze musiały spiskować, jak to ukryć. Wtedy poczułam się uprzywilejowana, bo moi rodzice mieli zupełnie inne podejście. Pewnie też dlatego, że wcześniej do szpitala trafiła moja siostra – mówi. Dzielenie się swoim doświadczeniem pomaga wspierać inne osoby w kryzysie, ale taka decyzja to zawsze wynik procesu. Z mejli, które przychodzą do fundacji, i z postów, które internauci umieszczają na jej profilach, wynika, że ludzie nadal boją się przyznać do zaburzeń, a nawet szukać pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej. – Czasem piszą, że nigdy nie mieli przestrzeni, by powiedzieć komukolwiek o swoich problemach i pierwszy raz robią to u nas – mówi Cleo Ćwiek. Dodaje, że większość osób, które decydują się ujawnić swoje zaburzenie, robi to stopniowo i w sposób wyważony, bo tak jest najbezpieczniej. Tak swobodnie, zwyczajnie. Zdrowie psychiczne w pracy Nawet te coming outy, które wydają się nagłe i spektakularne, bo np. są dokonywane podczas wywiadu albo w mediach społecznościowych, zwykle okazują się kolejnym etapem dłuższego procesu. – O tym, że choruję na ChAD, pierwsza dowiedziała się mama, bo była ze mną w gabinecie u psychiatry. Ona mnie namówiła na wizytę. Nadużywałam wtedy alkoholu i zachowywałam się nieprzyzwoicie. To było podczas studiów, 21 lat temu – wspomina Aneta Nowak, pracująca w centrum pomocy rodzinie. Najpierw wspomniała o diagnozie kuzynce, z którą czuła się bardzo związana, i najbliższej przyjaciółce. Potem stopniowo informowała kolejne osoby, jeśli miała poczucie, że może im zaufać. Aby móc pomagać, najpierw zadbaj o siebie. O niesieniu pomocy i radzeniu sobie z trudnymi emocjami w czasie wojny w Ukrainie rozmawiamy z psycholożką Katarzyną Nowak >> – Po 10 latach chorowania powiedziałam szefowej, że mam nawracające depresje, co częściowo było prawdą, bo w ChAD epizody depresji przeplatają się z manią. Pomyślałam, że jeśli wcześniej nie spotkałam się z negatywną reakcją, to może w pracy też zostanie to dobrze przyjęte. I nie myliłam się. A jednak kiedy w październiku zeszłego roku doświadczyłam psychozy i z tego powodu trafiłam do szpitala psychiatrycznego, bałam się, co mnie spotka, gdy wrócę ze zwolnienia – opowiada Aneta. Dobrze pamięta pierwszy dzień po powrocie. Atmosfera była trochę napięta, dopóki jedna z koleżanek nie rzuciła: „No dobra, powiedz, jak tam było, bo jeśli ja nie zapytam, to nikt tego nie zrobi”. – Zagadnęła tak swobodnie, zwyczajnie, jakby chodziło o grypę albo o to, co wczoraj robiłam. Poczułam, że nie muszę się kryć z tym szpitalem. Ale to nie znaczy, że każdemu wszystko relacjonowałam. Czasem odpowiadałam „byłam na zwolnieniu”, ale nigdy nie skłamałam. Nie wszyscy mają tak dobre doświadczenia. Kiedy Cleo Ćwiek pyta na instagramowym koncie fundacji o przeżycia związane z coming outem w miejscu pracy, niektórzy przyznają, że zostali zwolnieni tuż po powrocie ze szpitala psychiatrycznego. Ktoś pisze, że psychoterapeutka doradzała mu zachowanie tajemnicy, ale jest też osoba, która chwali panującą u niej w korporacji kulturę otwartości. Okazuje się, że dyskryminacja w miejscu pracy może dotyczyć osoby z każdym zaburzeniem psychicznym, również tak dobrze, wydawałoby się, znanym jak depresja. – Wiem, z jakimi problemami z pracą borykała się koleżanka, która ma depresję. Dlatego ja, chorując na dwubiegunówkę, chyba nie zdecyduję się powiedzieć o tym przyszłemu pracodawcy. Mam oczywiście świadomość, że skoro publicznie mówiłam o ChAD-zie, to on też pewnie się o tym dowie. Sama jednak nie planuję go o tym informować – twierdzi Emilia Bartkowska-Młynek z partii Razem, która jeszcze studiuje. Na początku o chorobie wiedzieli tylko jej najbliżsi. Musiało minąć trochę czasu, żeby ona sama ją zaakceptowała. – Rodzina też miała z tym problem. Podczas kampanii parlamentarnej otwarcie mówiłam o swoim kryzysie, dalsi krewni zaczęli przekonywać moich rodziców, że robię błąd – wspomina. Dodaje, że teraz wręcz lubi obserwować reakcję ludzi, którzy ją znają od lat i nie wiedzieli o jej zaburzeniu, bo widzi, jak kłóci im się to ze stereotypowym obrazem osób dotkniętych ChAD. Pokłady miłości – Kiedy osoba chorująca psychicznie pyta mnie, czy zachować to w tajemnicy, radzę przede wszystkim porozmawiać o tym z jej lekarzem, psychoterapeutą i najbliższymi – uważa Katarzyna Szczerbowska, dziennikarka i rzeczniczka Biura ds. Pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, która w wieku 38 lat zachorowała na schizofrenię. Jest zadowolona ze swojego coming outu: – Może to górnolotnie zabrzmi, ale on obudził we mnie pokłady miłości. Dzieląc się swoim doświadczeniem, miałam okazję wesprzeć wiele osób w kryzysie psychicznym. Moja sytuacja zawodowa jest jednak specyficzna, dlatego chociaż jestem wdzięczna wszystkim kolegom i koleżankom, którzy opowiadają, że mają diagnozę schizofrenii, i pokazują, że można z tym normalnie funkcjonować, pracować i tworzyć relacje, dobrze też rozumiem tych, którzy nie chcą o tym mówić. Nie dziwi się także rodzinom, które czują opór przed tym, by ich bliski opowiadał o swoim zaburzeniu psychicznym – boją się, że od tego momentu będzie postrzegany głównie przez ten pryzmat. – Doskonale pamiętam, jak po telewizyjnym wywiadzie, w którym powiedziałam, że mam schizofrenię, zadzwoniła mama. Była zdenerwowana. Zapytała: „Kasia, co ty robisz?! Przez to nigdy nie znajdziesz pracy ani męża”. Zdrowie psychiczne – stereotypy O tym, jakie nastawienie do osoby z zaburzeniem psychicznym ma jej otoczenie, można się dowiedzieć, gdy coś idzie nie tak. Kiedy dochodzi do kłótni, sporu w pracy albo rozwodu z przemocowym partnerem, jak w przypadku Anety Nowak, która już po dołączeniu jej wypowiedzi do tekstu poprosiła o zmianę personaliów. – Niemal każdy mój błąd, każde spóźnienie, złość, podenerwowanie szło zawsze na konto choroby. Słyszałam: „Bo ty jesteś chora psychicznie”, „Zmień psychiatrę”, „Chyba złe leki bierzesz”. Teraz jest inaczej, no ale ja pracuję z psychiatrami. Inni nie mają takiego luksusu – mówi Kasia Szczerbowska. Jej słowa potwierdza 26-letnia Maja Murzyn, która nie bała się powiedzieć w pracy, że cierpi na zaburzenia depresyjne i odżywiania. – Mogłam to zrobić dlatego, że jestem opiekunem medycznym i zajmuję się osobami niepełnosprawnymi. Funkcjonuję więc w środowisku, które ma większą niż przeciętna wiedzę na temat problemów neurologicznych czy psychiatrycznych – stwierdza. – Sama przez długi czas nie rozumiałam swojej choroby, więc jak mogę tego wymagać od osoby, która nigdy jej nie doświadczyła? Miałam wobec siebie ogromne oczekiwania, wciąż uważałam, że za mało robię, że jestem leniwa. Starałam się być bardzo aktywna, aż w końcu mój organizm miał dość. Położyłam się do łóżka i nie wstałam. Wtedy trafiłam do szpitala psychiatrycznego. Dopiero tam zaczęłam sobie odpuszczać – wspomina. Kiedy postanowiła odpowiadać przez telefon, że czegoś nie zrobi, bo jest w szpitalu psychiatrycznym, poczuła ulgę. – Teraz mówię każdemu o tym, że choruję. Wystarczająco dużo energii wymaga ode mnie wstanie rano i pójście do pracy, żebym jeszcze miała ją tracić na ukrywanie depresji – uważa. – Oczywiście zawsze jest ryzyko, że ktoś się odwróci, odrzuci mnie, ale to też jest sposób na weryfikację znajomości. Tekst ukazał się w magazynie ELLE nr 3/2022. Jak pomóc partnerowi z depresją?
Ruby Barker z "Bridgertonów" ujawnia, że była hospitalizowana z powodu problemów ze zdrowiem psychicznym. „Czułam się naprawdę źle”
Gwiazda "Bridgertonów", Ruby Barker opowiedziała o problemach zdrowotnych, z którymi zmagała się przez ostatni czas, a także zwróciła się do swoich fanów z ważnym apelem.
Ruby Barker otwiera się na temat swojego zdrowia psychicznego 25-letnia aktorka znana z hitu Netfliksa - „Bridgertonowie”, podzieliła się ze swoimi fanami informacją na temat swojego zdrowia psychicznego. Aktorka podjęła leczenie, wyjaśniając, że już od dłuższego czasu czuła się bardzo źle. Barker przyznała, że zanim zaczęła szukać pomocy, była "pełna gniewu, sfrustrowana i wściekła”. Zdradziła także, że postawiono jej już diagnozę, którą jednak zachowała dla siebie. Jak gwiazda sama przyznała, otrzymała już niezbędną pomoc i czuje się już lepiej. "Obecnie przebywam w szpitalu, wkrótce zostanę wypisana i mam nadzieję, że będę mogła kontynuować swoje życie. Muszę się zmienić. I to właśnie próbuję zrobić. Chcę przetrwać i zamierzam to zrobić” - powiedziała gwiazda. Barker w nagraniu, które umieściła na swoim Instagramie, zwróciła się także do australijskiej artystki Sexton, wyjaśniając, że jej muzyka "dosłownie wyciągnęła ją z dołka”. Brytyjska aktorka podziękowała również Netfliksowi i producentce wykonawczej "Bridgertonów" - Shondzie Rhimes "za danie mi szansy i za uratowanie mnie”. Gwiazda podziękowała także swoim bliskim przyjaciołom i mentorom. "Bridgertonowie 3": wszystko co wiemy o kolejnym sezonie hitu Netflix [fabuła, obsada, premiera] Ruby Barker z apelem do swoich fanów W swoim filmiku, Barker postanowiła także zaapelować do fanów, prosząc ich, by dbali o siebie i swoje zdrowie psychiczne, a także aby byli w stosunku do siebie bardziej wyrozumiali. "Chcę też zachęcić innych: jeśli zmagacie się z problemami, zróbcie sobie przysługę. Zróbcie sobie przerwę, przestańcie być dla siebie tacy surowi. Ludzie zawsze mi powtarzali, żebym nie była dla siebie taka surowa, a ja tak naprawdę nie wiedziałam, co to znaczy" - dodała Barker. Simone Ashley z "Bridgertonów" wspomina czasy szkolne i początki kariery. "W liceum nie należałam do paczki fajnych i wrednych dziewczyn"