Niewidoczne rany, „czerwone flagi” i odwaga, by (sobie) pomóc: ekspertki o tym, co naprawdę obnaża „Dom dobry”
Dlaczego „Dom dobry” błyskawicznie zyskał tak szeroki odbiór społeczny? Jak rozpoznawać alarmujące zachowania i co zrobić, gdy podejrzewamy, że ktoś doświadcza przemocy? Zapytałam ekspertki, Joannę Gzyrę-Iskandar i Julittę Dębską.
Premiera filmu „Dom dobry” Wojciecha Smarzowskiego uruchomiła lawinę emocji, dyskusji i wyznań – tak silną, jakiej mało kto się spodziewał. Brutalnie prawdziwa historia, pokazująca przemoc w rodzinie funkcjonującej na wysokim poziomie, podważyła wiele społecznych mitów. Przedstawicieka fundacji Feminoteka – partnera merytorycznego filmu – i ekspertka Joanna Gzyra-Iskandar, opowiedziała o kulisach współpracy z twórcami, reakcjach widzów oraz realiach, których nie widać na ekranie. Do rozmowy zaprosiłam także Julittę Dębską – psycholożkę i terapeutkę specjalizującą się w tematyce relacji. Feminoteka: widzimy zdecydowany wzrost liczby zgłoszeń z prośbą o pomoc Powstawanie „Domu dobrego” nie ograniczyło się do procesu filmowego – Smarzowski chciał, by historia była wiarygodna. Dlatego już kilka lat temu nawiązał kontakt z Feminoteką. Jak podkreśla Joanna Gzyra-Iskandar, ten dialog był pierwszym krokiem do głębszego zrozumienia tematu. – Wojtek Smarzowski pierwszy raz rozmawiał z ekspertką Feminoteki kilka lat temu, kiedy zaczął interesować się tematem przemocy domowej pod kątem filmu. Kontakt odnowiliśmy parę tygodni przed premierą – mówi Joanna Gzyra-Iskandar. Fundacja intensywnie pracowała z twórcami – nie tylko z reżyserem, ale także z obsadą. – Jedna z ekspertek Feminoteki spotykała się z reżyserem oraz aktorami i aktorkami, aby pomóc im poczuć się pewniej w rozmowach i wystąpieniach medialnych dot. przemocy… Chciałyśmy, aby byli przygotowani i znali podstawowe fakty, statystyki i rozumieli mechanizmy przemocy domowej – dodaje. Efekt? – zdaniem ekspertki – niezwykle satysfakcjonujący. Dom zły w domu dobrym: nowe oblicze przemocy Wiele osób, które zobaczyły film, zderzyło się z faktem, że przemoc nie ma jednego oblicza. Ofiarą może być osoba zamożna, wykształcona, pozornie pewna siebie. Sprawcą – człowiek o wysokiej pozycji, ceniony i szanowany. To właśnie tu szczególnie wybrzmiewają obserwacje Julitty Dębskiej dotyczące stereotypów i niewidocznych form przemocy. – Statystyki i doświadczenie kliniczne pokazują, że przemoc i wykorzystanie nieletnich nie są związane wyłącznie z biedą czy środowiskami dysfunkcyjnymi. Przemoc może pojawić się wszędzie – również tam, gdzie status i kultura osobista sprawiają, że otoczenie odrzuca możliwość, że „dzieje się coś złego”. Joanna Gzyra-Iskandar podkreśla jednak, że to smutne, iż dopiero tak intensywny obraz uruchomił refleksję. – To straszne, że musiał dopiero powstać film bardzo brutalny, ale w tej brutalności prawdziwy, aby tak się stało. Że nie przemówiły dotychczas do ludzi historie kobiet doświadczających przemocy – mówi. Julitta Dębska z kolei zwraca uwagę, że sam fakt, iż film opowiada historię przemocy w „dobrym domu”, jest kluczowy. – Zwykle wyobrażamy sobie sprawcę przemocy jako osobę z problemem alkoholowym, bez stałej pracy, agresywną, impulsywną – kogoś, kto „pasuje” do obrazu patologii. Tymczasem film pokazuje, że przemoc może pojawić się także w relacjach, które na pierwszy rzut oka wyglądają na idealne – tłumaczy psycholożka. Dlaczego osoby doświadczające przemocy wracają do sprawców? Przekonanie, że „wystarczy odejść”, wciąż bywa powszechne. Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana. – Osoby trwające latami w związkach, w których doświadczają przemocy i wracające do sprawców mają swoje powody... – przyznaje przedstawicielka Feminoteki. Joanna Gzyra-Iskandar wymienia podstawowe z nich: społeczne oczekiwania wobec kobiet, groźby i manipulacje sprawców, uzależnienie finansowe czy niewydolność systemu pomocowego. – Ważne jest abyśmy wiedzieli – nawet jeśli tego po ludzku nie rozumiemy – że tak po prostu jest… To wręcz dowód na to, jakie jest ich położenie, a nie, że przemocy nie było – podsumowuje. Julitta Dębska rozwija tę myśl z perspektywy psychoterapii. – Mechanizmy takie jak gaslighting, wyuczona bezradność, huśtawka emocjonalna, PTSD czy współuzależnienie sprawiają, że ofiara stopniowo traci poczucie kontroli. Przemoc nie tylko rani – ona wiąże. Przemoc w „dobrym domu”: sygnały, których nie wolno ignorować Przemoc w zamożnych, wysokofunkcjonujących rodzinach często pozostaje niewidoczna – stereotypy sprawiają, że nikt jej tam nie oczekuje. Do sygnałów, które mogą wskazywać na jej wystąpienie należą: nagłe nieobecności w pracy, wycofanie z relacji, widoczne na ciele ślady przemocy, „dziwne wypadki”, obniżony nastrój. Co, jeśli same lub sami znajdujemy się w takim położeniu? – Pierwszym krokiem może być porozmawianie z bliską osobą, której możemy zaufać i która będzie dla nas wsparciem: wysłucha, zrozumie, przenocuje nas albo pójdzie z nami na policję. Gorąco zachęcam tez do zapoznania się z planem awaryjnym, który możemy zrealizować, jeśli jesteśmy w takiej sytuacji, że być może nagle będziemy musiały uciekać. Zainstalujmy sobie darmową aplikację Safe You, która po naciśnięciu jednego przycisku wysyła alert z prośbą o pomoc do naszych wybranych kontaktów i zaczyna nagrywać dźwięk z otoczenia, który może być później materiałem dowodowym. Można też dzwonić do organizacji pomocowych takich jak Feminoteka, Niebieska Linia czy Czas Kobiet w Poznaniu, aby porozmawiać o swojej sytuacji i dowiedzieć się, jakie mamy prawa i wspólnie zastanowić się, co dalej – instruuje Joanna Gzyra-Iskandar. W razie potrzeby można zadzwonić na infolinię Feminoteki: 888 88 33 88. Film pokazuje również wątek przemocowego związku mężczyzny. Statystyki potwierdzają jednak, że to kobiety i dzieci nadal najczęściej stają się ofiarami. Choć Feminoteka pracuje z kobietami, zdarzają się telefony od mężczyzn – ci kierowani są na Niebieską Linię, gdzie mogą otrzymać pomoc. Jak pomóc, gdy podejrzewamy, że ktoś doświadcza przemocy? Pomaganie osobie doświadczającej przemocy bywa trudne, bo jej zachowania często wydają się sprzeczne. – Czasem ofiara zachowuje się tak, jakby tej pomocy nie chciała. Wielokrotnie spotykałam się z sytuacjami, w których ofiary zaczynały mówić o tym, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami, po czym zmieniały wersję zdarzeń, wycofywały się z tego – przekonuje Julitta Dębska. Taki schemat pojawia się na każdym etapie wychodzenia z przemocowej relacji. Wynika z lęku, zależności i braku realnych możliwości działania. – Po pierwsze ofiary są uzależnione emocjonalnie, a czasem finansowo od sprawców. Po drugie, nie mają pomysłu na to, jak sobie poradzić, gdzie pójść, jak zacząć nowe życie. Po trzecie, zwyczajnie boją się konsekwencji, zemsty, eskalacji przemocy – mówi psycholożka. – Należy pamiętać, że to tylko wierzchnia warstwa, a pod spodem kryje się lęk, strach, obawy, paraliż, współuzależnienie, wstyd. Właśnie dlatego tak ważna jest konsekwencja i praktyczne wsparcie. – Nie powinniśmy się poddawać i powinniśmy być konsekwentni w reagowaniu na przemoc. Ważne jest zarówno wsparcie emocjonalne, jak i pomoc w rozwiązaniu problemów formalnych i bytowych. To, czego najbardziej w takiej sytuacji ofiara potrzebuje, to dach nad głową, jedzenie, bezpieczne miejsce, w którym może się schronić – dodaje Dębska. Gdzie system zawodzi – i jak go naprawić? Jednym z najmocniejszych wątków filmu jest niewydolność instytucji: policji, sądów, urzędów. Niestety – jak podkreśla Joanna Gzyra-Iskandar – to wciąż rzeczywistość, z którą mierzą się osoby szukające pomocy. Dlatego Feminoteka walczy o obowiązkowe szkolenia dla policji i sądów. – Głównym problemem, jeśli chodzi o polskie instytucje i osoby w nich pracujące jest to, że szukając pomocy, nigdy nie wiemy, na kogo trafimy. Być może akurat będzie dyżurował empatyczny funkcjonariusz, która zna wszystkie procedury i będzie zdeterminowany, aby pomóc, ale równie dobrze możemy trafić na policjanta, który powie może niech pani śpi dzisiaj na kanapie, niech pani nie drażni męża lub spyta: a czym tym razem pani tak zdenerwowała męża?. To jeden z powodów, dla których osoby pokrzywdzone boją się zgłaszać przemoc: mają obawy, że zostaną „spławione”, zlekceważone, a wręcz wtórnie skrzywdzone. Nasze psycholożki nieraz słyszały od kobiet, że to, jak potraktował je system było gorsze niż to, co zrobił im sprawca. Polska ma niezłe rozwiązania prawne i proceduralne, ale brakuje szkoleń i pieniędzy. Dlatego uruchomiłyśmy petycję do naszych władz, aby organizować szkolenia dla osób pracujących z pokrzywdzonymi – aby już żadna kobieta nie usłyszała na przesłuchaniu: czemu pani nie odeszła wcześniej – może się pani jednak podobało – podsumowuje ekspertka Feminoteki. „Czerwone flagi” i pierwsze symptomy zachowań przemocowych Jedną z ważnych lekcji płynących z filmu jest uważność na pierwsze sygnały, które mogą świadczyć o tym, że relacja rozwija się zbyt szybko lub w niepokojącym kierunku. Jak zaznacza Julitta Dębska: – Wymiana cytatów w aplikacji randkowej to za mało, by stwierdzić, że poznaliśmy kogoś, kto może być partnerem na życie i kimś, przy kim możemy poczuć się bezpiecznie. W „Domu dobrym” Gośka przymykała oko na drobne i większe kłamstwa, na kreowanie fałszywego wizerunku, przejawy agresji i wulgarności. Te zachowania były maskowane statusem, obyciem i wykształceniem partnera, co – jak mówi psycholożka – imponowało jej rodzinie i sprawiało, że tłumiła swoją własną intuicję. W filmie pojawiają się także sygnały, które bohaterka zignorowała całkowicie. Jedną z nich była informacja od byłej żony Grześka, która ostrzegała ją przed nim i dała wskazówkę, by jak najszybciej uciekała. Jedną z najpoważniejszych „czerwonych flag” jest zatajanie kwestii finansowych, co miało miejsce w „Domu dobrym”. – Taka postawa ma już nawet określenie w psychologii – jest to zdrada finansowa – precyzuje Julitta Dębska. Z trudnego domu do toksycznego związku: jak tworzyć zdrowe i świadome relacje? Historia z „Domu dobrego” pokazuje, że bolesne doświadczenia wyniesione z domu – przemoc, manipulacja, uzależnienie rodzica – mogą wpływać na dorosłe wybory relacyjne. Jednak przeszłość nie musi determinować przyszłości. – Jeśli nie mamy dobrych wzorców relacyjnych, to nie znaczy, że nigdy nie stworzymy udanej relacji i nie będziemy potrafili stworzyć bezpiecznego związku – mówi psycholożka. Wychowanie w środowisku, w którym zabrakło stabilności czy bezpieczeństwa, sprawia jednak, że „normalność” może być trudna do rozpoznania. – Może nam brakować wiedzy o tym, jak wygląda normalność, jak to jest czuć spokój i bezpieczeństwo przy bliskiej osobie. Nieświadomie możemy odtrącać dobrych ludzi i wybierać tych, których zachowanie jest podobne do postępowania naszych rodziców. Możemy również odtwarzać zachowania swoich opiekunów, nawet jeśli tego nie chcemy – wylicza Julitta Dębska. W procesie zdrowienia i budowania dojrzałych więzi pomaga terapia. To ona pozwala rozpoznać niezdrowe schematy, zrozumieć ich źródła i wypracować nowe sposoby funkcjonowania. Psycholożka podkreśla jednak mit, który szczególnie warto obalić: to nieprawda, że osoby z trudnym dzieciństwem częściej trafiają na przemocowych partnerów. Stereotyp ten może sprawić, że przegapimy sygnały świadczące o tym, że ktoś z pozoru „idealnej” rodziny potrzebuje pomocy: Joanna Gzyra-Iskandar jest dyrektorką ds. komunikacji oraz rzeczniczką ds. przeciwdziałania przemocy wobec kobiet w Fundacji Feminoteka. Od 11 lat zawodowo zajmuje się PR-em i komunikacją, od 5 lat w organizacjach pozarządowych. Jako aktywistka działa w obszarach zwalczania przemocy ze względu na płeć, dostępu do bezpiecznej aborcji oraz praw osób LGBTQ+. Julitta Dębska jest psycholożką, coachką relacji i badaczką specjalizującą się w psychologii miłości. Wspiera osoby przechodzące przez trudne momenty w relacjach romantycznych, takie jak rozstania, zdrady czy kryzysy. Na swoim kanale YouTube dzieli się praktyczną wiedzą i narzędziami, pomagając odbudować zdrowe podejście do miłości.
Od platonicznych przyjaźni, przez otwarte związki, po patchworkowe rodziny. Współczesne kobiety nie boją się nowych ram bliskości
Tradycyjne definicje relacji coraz częściej nie nadążają za naszymi potrzebami, dlatego kobiety tworzą własne scenariusze bliskości. Platoniczne przyjaźnie stają się pełnoprawnymi „związkami emocjonalnymi”, niemonogamia przestaje być tabu, a patchworkowe rodziny stają się jedną z wielu form tworzenia domu.
Współczesne życie kobiet rozwija się na przecięciu wielu światów. Nie opiera się już na linearnym scenariuszu, w którym dorosłość zaczyna się wraz z metryką, pierwszym poważnym związkiem lub symbolicznym zestawem „kamieni milowych”. Dzisiejsze kobiety funkcjonują w przestrzeni, gdzie sztywne definicje zawodzą, a dawne normy nie nadążają za zmianami. Jesteśmy w momencie przesunięcia – kulturowego, emocjonalnego i społecznego – który wynika ze zmęczenia dotychczasowymi narracjami i potrzeby nowych definicji bliskości. Jakie związki dzisiaj tworzymy i co wpływa na tę perspektywę? W tym artykule: Nowe spojrzenie na dorosłość: czym jest liminalność? (Od)nowa relacji: związek jako świadomy wybór Nowe spojrzenie na rozstanie: proces, nie katastrofa Randkowanie 2.0: między algorytmem a tęsknotą za realnością Nowe formy bliskości: platoniczne partnerstwa, niemonogamia, relacje hybrydowe Nowe spojrzenie na dorosłość: czym jest liminalność? Kobiety doświadczają dziś dorosłości w stanie liminalnym – pomiędzy tym, co znane i społecznie zaakceptowane, a tym, co dopiero się wyłania. To moment intensywnej pracy nad sobą, wglądu w potrzeby i odwracania wzroku od cudzych oczekiwań. Well-aging w tej perspektywie wcale nie oznacza dbania o wygląd fizyczny, a bardziej ewolucję, która dokonuje się dzięki mikrotransformacjom. To zmiany, które krok po kroku budują nową mapę życia. Często to czas destabilizacji, decyzji, redefinicji kariery, ciała, relacji. Pytanie: „Czy ja jestem wystarczająca?” ustępuje miejsca nowemu – „Czy to jest wystarczające dla mnie?”. (Od)nowa relacji: związek jako świadomy wybór W kulturze relacji dokonuje się dziś prawdziwa rewolucja. Związek przestaje być jedynym społecznie akceptowalnym formatem dorosłości, a życie w pojedynkę nie jest już postrzegane jako etap przejściowy. Coraz częściej to świadoma decyzja, akt niezależności i sposób na odzyskanie przestrzeni dla siebie. Relacja staje się za to konstruktem elastycznym, negocjowalnym, wymagającym regularnej aktualizacji. Dane przywołane w raporcie Studio225 „Kierunki myślenia o samorozwoju kobiet” to potwierdzają: główne powody kryzysów to brak wsparcia (27%), różnice wartości (25%) i wypalenie emocjonalne (24%). Coraz więcej kobiet wciska przycisk „sprawdzam”, nie z lekkomyślności, lecz z potrzeby uczciwości wobec siebie. Psychoterapeutka i seksuolożka dr Agata Stola podkreśla, że: „w kulturze, która przez dekady romantyzowała wytrwałość ponad autentyczność, »związkowy restart« jest aktem odwagi. Intymność nie umiera z braku seksu, ale z braku ciekawości.” Restart nie musi oznaczać rozstania – bywa drogą do nowej jakości bliskości, ale wymaga zatrzymania, decyzji i odwagi. Nowe spojrzenie na rozstanie: proces, nie katastrofa Współczesne kobiety coraz częściej zmieniają sposób myślenia o zakończeniu relacji. Koniec związku przestaje być życiową porażką, a staje się procesem, który można przejść dojrzale i świadomie. Temat ten w pogłębiony sposób podejmują Agata Stola, Dawid Krawczyk i Robert Kowalczyk w książce „Sztuka rozstania”. Autorzy podkreślają, że nie istnieje jedna przyczyna rozstania ani jedno czerwone światło, sugerujące, że relacja zmierza ku końcowi. Można spojrzeć na rozstanie także profilaktycznie – jako konsekwencję pracy nad związkiem, a nie tylko jego rozpadu. „Sztuka rozstania” pokazuje, że zakończenie relacji – romantycznej, przyjacielskiej czy rodzinnej – jest jednym z najtrudniejszych doświadczeń, ale może być również początkiem czegoś nowego. Książka pomaga zrozumieć emocje, przejść przez etapy żałoby, odbudować poczucie wartości, ochronić dzieci i bliskich przed skutkami konfliktu, a także nauczyć się kończyć relacje z szacunkiem, bez ghostingu czy manipulacji. Po latach w relacji, etap „single 2.0” bywa jak nowe otwarcie. To moment ponownego mapowania siebie – swoich potrzeb, pragnień, codziennych rytuałów. Powrotu do własnego tempa i do życia, gdzie to ja jestem punktem odniesienia, a nie wspólna struktura. Coraz więcej kobiet wybiera ten stan świadomie. Samotność bywa wówczas źródłem mocy, nie braku. Randkowanie 2.0: między algorytmem a tęsknotą za realnością Nowa era randkowania to w pewnym sensie kulturowy eksperyment oparty na technologii: pierwsze spojrzenie kierujemy w ekran, nie w oczy drugiej osoby. Z jednej strony aplikacje randkowe otwierają drzwi do setek nowych połączeń. Z drugiej – prowadzą do wypalenia emocjonalnego: aż 80% kobiet deklaruje zmęczenie światem aplikacji. Cyfrowy interfejs relacyjny wymaga nowych kompetencji: odporności emocjonalnej, radzenia sobie z niepewnością, komunikowania się w języku cyfrowej intymności. Nic dziwnego, że rośnie tęsknota za spotkaniami „poza algorytmem” – za relacjami opartymi na obecności, a nie tylko dostępności. Nowe formy bliskości: platoniczne partnerstwa, niemonogamia, relacje hybrydowe Platoniczne relacje coraz częściej stają się pełnoprawną formą bliskości – głębokie, długotrwałe przyjaźnie stanowią dla wielu kobiet równie stabilny i intymny filar życia jak relacje romantyczne. Obok nich rosnącą widoczność zyskują związki niemonogamiczne i otwarte, które przestają być tematem tabu i stają się przestrzenią dla kobiet pragnących połączenia wolności, autonomii i autentycznej bliskości opartej na szczerości, transparentności i negocjowaniu granic. Równolegle rozwijają się relacje hybrydowe i na odległość – elastyczne, nienormatywne układy, często wspierane przez cyfrowe narzędzia, pozwalające tworzyć więzi dopasowane do indywidualnego stylu życia, niezależnie od geograficznych czy czasowych ograniczeń. Patchwork nie jest dziś kompromisem – to pełnoprawny model rodziny, mozaika historii, doświadczeń i więzi. Kobiece „ja” coraz częściej buduje się w oparciu o wspólnoty: przyjaźnie, rodzinę pochodzenia, rodzinę z wyboru i relacje spoza tradycyjnych kategorii. Autorzy „Sztuki rozstania” piszą również o patchworku jako naturalnym następstwie niektórych rozstań – strukturze dającej ogromną wolność tworzenia nowego języka bliskości. Współczesne kobiety nie szukają już jednego słusznego modelu miłości. Tworzą relacje, które mają sens dla nich. Budują bliskość elastyczną, sprawczą, dopasowaną do ich wartości, a nie do społecznych oczekiwań. Żyją świadomie „pomiędzy”: między dawnymi narracjami a możliwościami, które dopiero się wyłaniają.
JOMO, czyli analogowy dobrostan na wagę złota. Jak być offline i czerpać z tego radość?
W rzeczywistości, w której same narzucamy sobie presję bycia online, JOMO, czyli radość z bycia daleko od świata digitalu, to prawdziwy luksus. Jak kobiety czerpią z analogowego życia – i czy w obecnych czasach jest ono w ogóle możliwe?
Im bardziej zbliżam się do trzydziestki, tym częściej dookoła słyszę głosy przekonujące, że luksusem wcale nie jest pójście na kolejną kawę, wernisaż czy koncert. Przeciwnie: nieocenioną wartość ma spokój, rozumiany także jako bycie poza zasięgiem. W świecie, który nieustannie domaga się naszej uwagi, coraz więcej moich koleżanek (i kolegów!) wybiera JOMO – z ang. joy of missing out – czyli radość z nieuczestniczenia. To stosunkowo nowa, bardzo potrzebna odpowiedź na przeciążenie cyfrowe i globalną epidemię samotności. Jak ją praktykować i jak my, kobiety, podchodzimy do świadomego bycia „tu i teraz”? W tym artykule: Od FOMO do JOMO – zmiana, której potrzebowałyśmy? Analogowy dobrostan – kierunek kobiecego samorozwoju Dlaczego to kobiety najczęściej wybierają JOMO? JOMO w praktyce: jak wprowadzić je do codzienności? Od FOMO do JOMO – zmiana, której potrzebowałyśmy? Przez ostatnią dekadę to FOMO – z ang. fear of missing out – definiowało nasze relacje z technologią. Lęk przed byciem pominiętą czy pominiętym, kompulsywne scrollowanie mediów społecznościowych, presja bycia „na bieżąco” i równoległe uczestniczenie w tysiącu wirtualnych wątków. Social media podkręcały to tempo, dając nam pozór bliskości, który w rzeczywistości pogłębiał poczucie izolacji. Dziś dane malują zupełnie inny obraz: 23% dorosłych na świecie deklaruje, że odczuwa samotność (Gallup 2024), tylko 15,3% osób uznało swoje najprzyjemniejsze doświadczenie za cyfrowe, a 41% – za fizyczne (Accenture 2025), niemal 38% świadomie docenia JOMO. Z (czasem bolesnego) zderzenia cyfrowego szumu z realnymi emocjami rodzi się nowe zjawisko: radość z wylogowania. JOMO to nie rezygnacja, ale wybór: nowa forma obecności, w której to my decydujemy, co wpuszczamy do naszej codzienności. Analogowy dobrostan – kierunek kobiecego samorozwoju Raport Studia 225 jasno pokazuje: kobiety coraz częściej redefiniują relację z technologią. Żyjemy w świecie „pomiędzy” – hybrydowa codzienność stała się normą, a praca, relacje i odpoczynek mieszczą się na jednym ekranie. Ten nieustanny stan cyfrowego podłączenia prowadzi do przeciążenia systemu nerwowego, rozproszenia i emocjonalnego wypalenia. Zmęczenie cyfrowe to nie metafora – to zjawisko o realnych skutkach somatycznych. Nadmiar informacji, światła, bodźców i powiadomień jest dziś jednym z największych zagrożeń dla dobrostanu psychicznego i fizycznego. W odpowiedzi kobiety poszukują przestrzeni fizycznej obecności: warsztatów, spotkań w małych grupach, wspólnego tworzenia, rozmów bez ekranów pomiędzy nami. Tęsknota za światem analogowym może być silnym impulsem do zmiany stylu życia. Co więcej, popularność zyskuje nurt slow tech – podejście do technologii oparte na umiarze i uważności. Technologia ma przecież wspierać, a nie determinować naszą codzienność. Studio 225 powstało jako odpowiedź na cyfrowe przeciążenie i tęsknotę za światem „dotykalnym”. To przestrzeń, która uczy świadomego „odłączenia” – nie po to, by uciekać od technologii, ale by na nowo zbudować z nią zdrową relację. Program łączy warsztaty o zmęczeniu cyfrowym z zajęciami manualnymi, które wymagają odłożenia telefonu i skupienia wszystkich zmysłów. Jak mówią Julia Turewicz i Marta Teodorowska, założycielki studia: „Odzyskanie balansu wymaga powrotu do fizycznego doświadczania świata.” Dlaczego to kobiety najczęściej wybierają JOMO? Kobiety przez lata funkcjonują w przeciążeniu wielozadaniowością – także cyfrową. To one najczęściej koordynują relacje, komunikację, organizację życia rodzinnego i zawodowego. Hybrydowa codzienność sprawiła, że cyfrowe przeciążenie stało się jeszcze większe. Dlaczego to właśnie kobiety doceniają JOMO? Chcą kontaktów opartych na uważności, szukają głębokich relacji, gdzie liczy się „jakość”, traktują bycie offline jako formę troski o siebie, odzyskują przestrzeń dla własnych emocji i potrzeb. JOMO staje się narzędziem, które nie tylko podnosi jakość życia, ale też przywraca poczucie sprawczości w świecie, który domaga się nieustannej obecności. JOMO w praktyce: jak wprowadzić je do codzienności? Wprowadzenie JOMO do codzienności nie wymaga radykalnych zmian – zaczyna się od niewielkich, powtarzalnych rytuałów, które stopniowo przywracają uważność i równowagę. Pomocne może być rozpoczęcie dnia bez telefonu, choćby przez pierwsze pół godziny po przebudzeniu, kiedy ciało i umysł najbardziej potrzebują ciszy, światła i spokojnego wejścia w rytm dnia. Dobrym sposobem na praktykowanie radości z offline’u jest także zaplanowanie w tygodniu (albo codziennie!) jednej, stałej godziny bez ekranów, która z czasem staje się naturalnym momentem oddechu. Wiele osób odzyskuje poczucie sprawczości dzięki analogowemu notatnikowi – miejscu, do którego można wracać z myślami, planami i emocjami, bez rozpraszającego błysku powiadomień. JOMO można doświadczyć również w relacjach: wystarczy umówić się na spotkanie i świadomie schować telefon, pozwalając sobie na pełną obecność. Pomagają też zajęcia manualne – ceramika, gotowanie, malowanie czy pielęgnacja roślin – bo wymagają skupienia na tym, co fizyczne i namacalne. To właśnie takie drobne, powtarzalne gesty stopniowo uczą nas wyciszenia i przypominają, jaką przyjemność daje życie poza ekranem.
„Język potrafi zmieniać nasze myślenie o sobie”. Joanna Flis o książce „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” [WYWIAD]
„Kiedy myślimy: otaczają mnie sami toksyczni ludzie, zamykamy się na inne perspektywy. Taka narracja zubaża, bo skupiamy się tylko na potwierdzaniu własnych przekonań. Dlatego dobra opowieść o życiu to ta, w której mieszczą się różne punkty widzenia” – podkreśla psycholożka.
Gabi Trojanowska, ELLE.pl: W najnowszej książce, „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” porusza Pani kwestię narracji, jaką budujemy wokół swojego życia. W jednym z ostatnich wpisów na Instagramie napisała Pani z kolei: „Ludzie nie zazdroszczą innym ich życia, zazdroszczą im tego, jak to życie potrafią opowiadać”. Dlaczego tak mamy? Joanna Flis: Fascynujące życie to takie, któremu potrafimy nadać sens — w którym nawet trudne doświadczenia nas ubogacają i rozwijają. Ale tak naprawdę nie ma idealnych życiorysów. Każdemu z nas przydarzają się różne rzeczy, a to, jak je opowiemy, zależy już tylko od nas. Są ludzie, którzy odkryli, że mogą być narratorami własnej historii – zwracają uwagę na to, co wartościowe, nadają sens wydarzeniom, wyciągają wnioski. I właśnie dlatego ich słuchamy z podziwem. Odkryli moc opowieści. Większość z nas pozwala, by nasze historie opowiadali inni. Tworzymy je z fragmentów wspomnień, z cudzych słów: a przecież to my możemy je kształtować. Nie zazdrościmy ludziom ich biografii, tylko tego, jak potrafią o niej mówić. Bo nikt nie chciałby przeżyć dwudziestu lat uzależnienia — ale każdy chciałby umieć opowiedzieć o tym w sposób, który daje siłę. To właśnie sztuka — nie sztuczka — umieć tak opowiadać o swoim życiu, by widzieć w nim wartość i sens. Czasem więc najbardziej fascynujące życia to po prostu... najbardziej fascynujące opowieści o nich. W jednym z odcinków podcastu „Madame Monday — po dorosłemu” mówiła Pani z kolei o tym, jak trudno jest po prostu żyć zwyczajnie. Czy nie jest tak, że tworzymy sobie różne historie — o pracy, partnerze, życiu, które „powinno wyglądać inaczej” — żeby uciec od codzienności? I czy przez to nie tracimy kontaktu z tym, co jest tu i teraz, wchodząc w rolę ofiary, która wierzy, że świat sprzysiągł się przeciwko niej? Kiedy myślimy: „otaczają mnie sami toksyczni ludzie”, zamykamy się na inne perspektywy. Taka narracja zubaża, bo skupiamy się tylko na potwierdzaniu własnych przekonań. Dlatego dobra opowieść o życiu to ta, w której mieszczą się różne punkty widzenia. Żyjemy w świecie, który narzuca nam wizję „ciekawego życia” — pełnego podróży, sukcesów i przygód. A przecież można w fascynujący sposób opowiadać także o zwyczajności. Często zazdrościmy innym nie samego życia, tylko sposobu, w jaki o nim mówią. Bo odkrywamy, że to nie miejsce — Bali czy dom pod miastem — czyni życie wyjątkowym, ale to, jak o nim opowiadamy. Z jakimi narracjami spotyka się Pani najczęściej w swojej praktyce terapeutycznej? Czy dominują te „pozytywne” czy „negatywne” opowieści? Zawsze przyglądam się temu uważnie, bo dopiero wtedy można zacząć pytać o wyjątki: Czy naprawdę zawsze tak było? Czy są momenty, które pokazują coś innego? To właśnie początek właściwej pracy — poszerzania opowieści i wychodzenia poza schemat. Wielu ludzi nosi w sobie przekonanie: „Jestem ofiarą”, „Mam pecha”, „Spotykam tylko niedostępnych emocjonalnie mężczyzn”: a często to my sami tworzymy te historie. Interpretujemy cudze zachowania przez pryzmat własnych lęków. Dopóki wierzymy w taką narrację, dopasowujemy do niej każdą sytuację. Kiedy uświadomimy sobie, że to my ją tworzymy — to może być prawdziwy game changer. A jaką rolę w tym wszystkim odgrywa język, którego używamy? Przychodzi mi do głowy trochę już wyświechtany przykład — słowa „zawsze” i „nigdy”. Czy są jeszcze inne zwroty, które Pani zauważa w tym, jak o sobie opowiadamy? Coraz częściej zamiast mówić o sobie — etykietujemy się. Kiedyś ludzie określali się surowo: „Jestem głupia”, „Bez nadziei”. Dziś robimy to językiem terapii: „Mam ADHD”, „Jestem w spektrum”, „To narcyz”. To pewien skrót myślowy, ale też pułapka. Bo kiedy nie mówimy o emocjach i potrzebach, a tylko o diagnozach, sprowadzamy siebie do kategorii medycznych. Język terapii potrafi nas ograniczyć — zamiast mówić wprost, co czujemy, szukamy fachowych określeń. Tymczasem język może poszerzać nasze myślenie o sobie albo je zawężać. Tak jak słowo „czułość”, które Olga Tokarczuk przywróciła do powszechnego użytku — otworzyło wielu ludzi na refleksję nad sobą. Dziś jednak język znowu się zamyka. Zaczynamy mówić o sobie mechanicznie, przez pryzmat etykiet, a to utrudnia prawdziwe poznanie — siebie i innych. Często wydaje się, że jesteśmy bardzo świadomi, mamy o sobie samych dużą wiedzę. Tymczasem te definicje też potrafią być ramą, ograniczeniem — to naprawdę daje do myślenia. Nie chcemy być oceniani przez pryzmat płci czy stereotypów, a jednocześnie coraz częściej sami zamykamy się w diagnostycznych etykietach. Gdy mówię: „Jestem w spektrum”, „Jestem DDA”, sprowadzam siebie do jednej kategorii, choć jestem kimś znacznie więcej — człowiekiem z marzeniami, planami, doświadczeniem. Język ma ogromną moc. Terapeuta narracyjny zachęca, by mówić o sobie szeroko, bogato, bez ramek. Tymczasem dziś wiele osób upraszcza swoją opowieść, jakby bało się własnej złożoności. Powiedziała Pani sporo o tym, co nas blokuje przed autentycznością i przed opowiadaniem swojej historii w sposób szeroki, prawdziwy i otwarty. Czym właściwie jest terapia narracyjna, o której pisze Pani w książce „To samo, ale inaczej (…)” i co oznacza „opowiadanie siebie na nowo”? Każdy z nas ma jakąś wiedzę o sobie. I ta wiedza stanowi podstawę naszej tożsamości. Dzięki niej możemy odpowiedzieć sobie na pytania: Kim jestem? Jakie mam możliwości, zasoby i ograniczenia? Dokąd zmierzam? O czym marzę? Terapia narracyjna polega na tym, by przyjrzeć się temu, jak o sobie opowiadamy — które elementy tej historii są naprawdę nasze, a które zostały nam narzucone przez innych. Uświadomienie sobie tego to pierwszy krok do zmiany sposobu, w jaki siebie postrzegamy. A w Polsce trochę tego brakuje. Bo nie wolno się przechwalać. Bo „nie wypada”. Bo mamy być skromni, pokorni, krytyczni wobec siebie. I przez to większość z nas ma opowieść o sobie opartą na rozliczaniu, na wyliczaniu wad, na poczuciu, że „jestem gorsza”, że „mogłabym być lepsza”. Terapia narracyjna pozwala to zobaczyć i pracować dokładnie w tym miejscu, od którego zależy, co o sobie myślimy i jak siebie traktujemy. Dlatego jest tak skuteczna — i tak dostępna dla każdego. W książce zamieściła Pani ćwiczenia. Czy mogą one zastąpić terapię, czy raczej ją uzupełnić? A może czasem wystarczy zwykła rozmowa lub impuls do zmiany, by coś w nas się poruszyło? To zależy od tego, jak głęboko chcemy pracować. Jeśli mierzymy się z trudnymi emocjami czy zaburzeniami, potrzebny jest terapeuta. Ale jeśli po prostu chcemy lepiej rozumieć własne opowieści i nauczyć się mówić o sobie z większym szacunkiem — książka w zupełności wystarczy. Czasem wystarczy też jedno zdanie od kogoś: „Jesteś empatyczna” — i nagle zaczynamy to w sobie zauważać. Tak działa język: potrafi zmieniać nasze myślenie o sobie. W gruncie rzeczy codziennie opowiadamy siebie na nowo. Terapia narracyjna polega na tym, by robić to świadomie — dostrzegać to, co w nas dobre, i uczyć się patrzeć na siebie łagodniej. W poprzedniej książce „Gry rodzinne. Jak myślenie systemowe może uratować Ciebie, Twoją rodzinę i świat”, pisała Pani o tym, jak pewne schematy w relacjach potrafią ograniczać naszą indywidualność i wpływać na to, jak o sobie myślimy. Czy opowiadanie siebie na nowo może być sposobem, by te gry zakończyć? To są rzeczy bardzo ze sobą powiązane. Jedna i druga metoda wywodzi się z terapii systemowej. W „Grach rodzinnych (…)” kluczowa była umiejętność nieprzyjmowania „zaproszeń i delegacji” rodzinnych. Rodzina — często nieświadomie — „zaprasza” nas do pozostania w starej roli. Do trwania w opowieści, w której już nas osadziła. Odzyskiwanie władzy nad tą opowieścią to właśnie moment, w którym przestajemy przyjmować te zaproszenia. To są fragmenty narracji, w których to my decydujemy, jak będziemy o sobie myśleć. Bo przecież rodzina również „zaprasza” nas do określonego myślenia o sobie. Duża część naszej opowieści o nas samych pochodzi z dzieciństwa — od osób, które były nam najbliższe. Czasem to rodzeństwo opowiadało nas w pewien sposób. Wiele osób mówi mi: „To od siostry w kółko słyszałam, że jestem rozkapryszonym bachorem”. I potem ktoś żyje z tym „rozkapryszonym bachorem” w sobie przez czterdzieści lat. Zastanawia się: czy ja naprawdę jestem rozkapryszona, czy nie? czy mogę się sprzeciwić? czy mam prawo zawalczyć o swoje? W terapii narracyjnej przychodzi moment, w którym można tę „nitkę rozkapryszonego bachora” po prostu oddać siostrze — i wyrzucić z worka pod tytułem wiedza o sobie. Powoli zbliża się Boże Narodzenie, zaczynamy szukać prezentów dla bliskich — czy książka „To samo, ale inaczej (...)” może być dobrym prezentem pod choinkę? I jeśli tak, to dla kogo? Myślę, że ta książka jest dla każdego — i dla osób w średnim wieku, i dla młodszych, którzy dopiero zaczynają świadomie opowiadać siebie. Dla tych, którzy chcą się uwolnić od narracji, które uwewnętrznili w procesie dorastania czy dojrzewania. Starałam się napisać „To samo, ale inaczej (…)” w sposób przystępny i zrozumiały. To niekoniecznie jest lektura „od deski do deski” — można wracać do wybranych fragmentów, wybierać konkretne ćwiczenia. Chciałam, by to narzędzie było naprawdę dla wszystkich: i chyba się to udało. Najnowsza książka Joanny Flis „To samo, ale inaczej. Opowiedz siebie na nowo” ukazała się nakładem wyd. „Agora” 12 listopada 2025 roku. JOANNA FLIS jest psycholożką, certyfikowaną psychoterapeutką uzależnień i współuzależnienia, psychoterapeutką systemową w procesie certyfikacji. Autorka książek: „Współuzależnieni. Jak zatroszczyć się o siebie i budować zdrowe relacje z osobami uzależnionymi”, „Co ze mną nie tak? O życiu w dysfunkcyjnym domu, środowisku, w Polsce i o tym, jak sobie z tym (nie) radzimy”, „Madame Monday. Po dorosłemu” oraz „Gry rodzinne. Jak myślenie systemowe może uratować ciebie, twoją rodzinę i świat”. Mówczyni TEDx. Autorka podcastu „Madame Monday – po dorosłemu”. Zaangażowana jest w projekt Młode Głowy realizowany przez Fundację Unaweza Martyny Wojciechowskiej.
Daria Abramowicz o kulisach pracy z Igą Świątek — szczera rozmowa o emocjach i granicach
W najnowszym odcinku cyklu Sport ELLEments Joanna Misiarz rozmawia z Darią Abramowicz, jedną z najbardziej cenionych psycholożek sportu w Polsce i na świecie. To właśnie ona od lat wspiera Igę Świątek, a także inne wybitne zawodniczki, takie jak Aleksandra Mirosław czy Ewa Pajor.
Spis treści: Psychologia jako klucz do sukcesu Sukces i jego cena Kobiety w sporcie i stereotypy Psychologia jako klucz do sukcesu Daria Abramowicz w nowym odcinku Sport ELLEments podkreśla, że rola psychologa w sporcie ewoluuje. To już nie tylko wsparcie mentalne, ale także aktywna obecność w zespole – współpraca z trenerami, fizjoterapeutami i menedżerami. W jej ujęciu psychologia sportu to nie teoria, lecz codzienna praktyka relacji, zaufania i komunikacji. Każdy sportowiec to inna historia i inne potrzeby, dlatego proces pracy zawsze zaczyna się od poznania człowieka, a nie od schematów. Największe sukcesy zaczynają się od cierpliwości, uważności i zrozumienia, że rozwój to proces – czasem trudny, wymagający, ale właśnie dzięki temu prawdziwy. To podejście jest fundamentem jej pracy z zawodnikami, również tymi z najwyższej półki. Sukces i jego cena Rozmowa dotknęła też delikatnego tematu – jak poradzić sobie z sukcesem, gdy spełniają się dziecięce marzenia. W opinii Darii Abramowicz to moment, który potrafi być równie wymagający jak porażka. Utrzymanie tożsamości, zachowanie wewnętrznej równowagi i wyznaczanie nowych celów to wyzwania, z którymi mierzą się niemal wszyscy sportowcy. Jej zdaniem kluczem jest świadomość, że sportowiec nie jest wyłącznie swoim wynikiem czy dyscypliną, którą uprawia – to osoba z emocjami, relacjami i wartościami, które budują jego siłę. W wywiadzie nie zabrakło nawiązania do głośnej sytuacji z konferencji prasowej Igi Świątek. Abramowicz podkreśliła znaczenie wzajemnego zrozumienia między sportowcami a mediami, a także potrzebę wyznaczania granic w relacjach publicznych. Jej perspektywa pokazuje, jak łatwo błędne interpretacje mogą przerodzić się w medialną burzę, gdy brakuje empatii i kontekstu. Kobiety w sporcie i stereotypy Rozmowa w dużej części poświęcona była kobietom w sporcie. Abramowicz zwraca uwagę, że kobiety wciąż mierzą się ze stereotypami dotyczącymi emocji, wyglądu czy macierzyństwa. Zauważa, że reakcje sportowczyń bywają oceniane ostrzej niż te samych mężczyzn – a przecież emocje są naturalnym elementem rywalizacji. Dla niej siłą współczesnych sportsmenek jest właśnie autentyczność, inteligencja emocjonalna i umiejętność stawiania granic.
„Kobiety częściej czują smutek, mężczyźni – złość i wycofanie”. Maja Chaudhuri o depresji w związku [WYWIAD]
10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego, To moment, w którym warto przypomnieć sobie, że o psychikę należy dbać tak samo jak o ciało. To także czas, by mówić głośno o depresji – chorobie, która coraz częściej dotyka ludzi niezależnie od wieku, płci czy sytuacji życiowej. Mimo rosnącej świadomości, wciąż bywa bagatelizowana, mylona ze „złym nastrojem” lub „lenistwem”.
O tym, czym naprawdę jest depresja, jak wpływa na relacje, gdzie przebiegają granice wsparcia i jak rozmawiać z osobą, która doświadcza kryzysu psychicznego, rozmawiam z Mają Chaudhuri – psycholożką, seksuolożką, terapeutką schematów i certyfikowaną psychoterapeutką poznawczo-behawioralną, założycielką poradni Rozwiąż Mnie. Na co dzień edukuje na profilu @rozwiaz.mnie oraz stronie www.rozwiazmnie.pl, oswajając tematy tabu i pokazując, że troska o zdrowie psychiczne jest formą odwagi, a nie słabości. Julia Adydan: Zacznijmy od podstawowego pytania — jak najprościej wyjaśnić, czym jest depresja i czym nie jest? Maja Chaudhuri: Depresja jest zaburzeniem nastroju, które wpływa na wiele aspektów funkcjonowania człowieka. Aby ją stwierdzić, muszą być spełnione konkretne kryteria diagnostyczne – dotyczące zarówno objawów, jak i czasu ich trwania. Do podstawowych objawów należą: obniżony nastrój, utrata przyjemności z rzeczy, które wcześniej cieszyły, wycofanie z aktywności oraz zwiększona męczliwość i spadek energii. Dodatkowo pojawiają się objawy jak: zaburzenia snu i apetytu, poczucie winy, niska samoocena, problemy z pamięcią i koncentracją, spadek libido, a także myśli, plany lub nawet zachowania samobójcze. Objawy te muszą utrzymywać się co najmniej dwa tygodnie, przez większość dni. To nie jest więc chwilowy spadek nastroju, gorszy dzień czy reakcja na stresującą sytuację. Depresja to stan utrzymujący się dłużej, który znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie. Moje pokolenie często słyszało, że gdy czujesz się gorzej, wystarczy wyjść na spacer, pobiegać czy „zająć się czymś”. Coraz częściej jednak mówimy o tzw. depresji wysoko funkcjonującej, gdy ktoś wypełnia obowiązki, ale wewnętrznie czuje się źle. Jakie objawy powinny nas zaniepokoić i skłonić do szukania pomocy? W wysoko funkcjonującej depresji spotkamy się z takimi samymi objawami jak w typowej depresji: spadkiem nastroju, brakiem przyjemności, problemami ze snem, jedzeniem, obniżonym poczuciem własnej wartości (często poczucie bycia niewystarczająco dobrą), myślami rezygnacyjnymi. Na zewnątrz osoba wydaje się sobie radzić z codziennym życiem, jednak wewnętrznie zmaga się z objawami depresji i cierpi. Czyli osoba w wysoko funkcjonującej depresji może nie spełniać kryterium wycofania się z aktywności. Czasem wręcz są to osoby, które zachowują się nadaktywnie – przejawiają zachowania perfekcjonistyczne, są odbierane jako pracoholicy. Może pojawić się tutaj sporo maskowania, sprawiania wrażenia, że wszystko jest w porządku. Osoby z wysokofunkcjonującą depresją często same nie wiedzą, że są chore, bo „przecież działają”. Mogą bagatelizować problemy, uważać, że są związane ze stresem. Otoczenie zwykle ich nie podejrzewa o problemy – widzi sukcesy, uśmiech, aktywność. Często dopiero kryzys (np. wypalenie, załamanie emocjonalne, choroba) ujawnia prawdziwy stan. Warto wsłuchiwać się w siebie i nie ignorować złego samopoczucia, które utrzymuje się dłuższy czas. Statystyki mówią, że depresja dotyka około 4 milionów Polaków. Jak wpływa na relacje i codzienne funkcjonowanie par? To bardzo szerokie pytanie. Dużo może zależeć od tego, jaka była relacja przed pojawieniem się depresji: czy partnerzy potrafili się komunikować, wyrażać emocje, wspierać, jak radzili sobie z trudnościami. Im trudniej było wcześniej w tych obszarach, tym trudniej będzie teraz. Specyfikę wpływu na relacje będą też zmieniać dodatkowe czynniki jak np.: inne problemy zdrowotne, sytuacja finansowa, posiadanie dzieci lub innych osób pod opieką. Depresja może sprawić, że partnerzy oddalają się od siebie (również fizycznie), spędzają mniej czasu razem, mniej się ze sobą komunikują. U obu osób może pojawić się poczucie winy – chory obwinia się za to, że „psuje” relację, a partner za to, że nie potrafi pomóc. Z drugiej strony – jeśli relacja była bliska i oparta na zrozumieniu, często to właśnie ona staje się przestrzenią, w której pojawia się realne wsparcie i poczucie bezpieczeństwa. A jeśli podejrzewam, że mój partner lub partnerka może mieć depresję – jakie sygnały powinny mnie zaniepokoić? Przede wszystkim – obniżony nastrój i wycofanie z aktywności, które kiedyś sprawiały radość. Brak kontaktu ze znajomymi, unikanie spotkań, obojętność wobec rzeczy, które wcześniej cieszyły. Problemy ze snem, zmiany w apetycie, obniżona samoocena, wypowiadanie negatywnych myśli o sobie lub o przyszłości – to wszystko mogą być sygnały ostrzegawcze. Czasem widać to subtelnie: ktoś zaczyna mówić, że „nic nie ma sensu”, że „i tak nic się nie zmieni”. Albo przestaje dbać o siebie, o dom, o codzienność. Może wycofać się z robienia bliższych i dalszych planów na przyszłość. Warto wtedy zareagować – spokojnie, z troską, bez oceniania. Czy osoba bez wykształcenia psychologicznego może wprost powiedzieć partnerowi, że podejrzewa u niego depresję? Jak najbardziej. To nie jest wtrącanie się – to wyraz troski. Warto jednak mówić spokojnie i z empatią, np.: „Martwię się o Ciebie. Zauważyłam, że ostatnio jesteś przygnębiony. Może dobrze byłoby porozmawiać z kimś, kto mógłby pomóc – co o tym myślisz?”. Niestety, wokół zdrowia psychicznego wciąż istnieje duże tabu i stygmatyzacja. Jeśli ktoś ma objawy grypy, zapytamy odruchowo: „Byłeś już u lekarza?”. Gdy boli nas ząb – nie wahamy się iść do dentysty. Ale gdy zauważamy u kogoś pogorszenie samopoczucia psychicznego, często boimy się zareagować – jakby to był temat wstydliwy. A przecież troska o zdrowie psychiczne powinna być równie naturalna, jak troska o fizyczne. Dlatego warto mówić otwarcie, ale z szacunkiem. Nie w formie ataku: „coś ci odbiło”, „idź do lekarza po jakieś pastylki” – bo takie słowa tylko pogłębiają wstyd i stygmatyzację. Niestety, terapia wciąż bywa tematem tabu. Co zrobić, gdy bliska osoba mówi, że „poradzi sobie sama” i nie chce pomocy? Depresja może mieć różne nasilenie – od łagodnego po ciężki. Przy łagodnych objawach ktoś może faktycznie próbować samodzielnie zadbać o siebie – np. czytając książki samopomocowe, słuchając podcastów, korzystając ze specjalnych aplikacji, wsparcia bliskich, wprowadzając drobne zmiany. Pamiętajmy, że nie każdy ma dostęp do specjalistów zdrowia psychicznego. Ale jeśli objawy utrzymują się dłużej, nasilają się albo wręcz pogarszają – konieczna jest pomoc specjalisty. Warto rozmawiać o tym spokojnie. Pokazać, że terapia to nie wstyd, ale forma troski o siebie. Można podesłać artykuły, podcasty, filmy edukacyjne, powiedzieć: „Zobacz, to może Ci pomóc”. Ale nie naciskać – presja często wywołuje opór. Warto też pytać o to, jakie osoba z depresją widzi dla siebie rozwiązania: „Jeśli nie terapia, to co według ciebie mogłoby pomóc?”. Jak możemy okazać dobre wsparcie bliskiej osobie, nie biorąc wszystkiego na siebie? Najlepiej zapytać wprost: „Czego teraz ode mnie potrzebujesz?”. Czasem będzie to rozmowa, czasem obecność, czasem konkretna pomoc – np. wspólne zaplanowanie dnia czy towarzyszenie w drobnych aktywnościach. Ważne, by nie oceniać, nie dawać złotych rad typu „wszystko będzie dobrze” czy „idź pobiegaj”. Oczywiście aktywność fizyczna jest zalecana, ale sposób, w jaki to powiemy, ma ogromne znaczenie. Chodzi o znalezienie rozwiązań, które faktycznie osobie z depresją pomogą. Nie bagatelizujmy i nie umniejszajmy emocjom i problemom drugiej osoby. Pamiętajmy o prostych, ale bezcennych w relacji słowach „Jestem obok. Jeśli będziesz mnie potrzebować, jestem tutaj”. Gdzie przebiega granica między wsparciem a przejęciem odpowiedzialności za drugą osobę? Jeśli zaczynamy czuć, że musimy kogoś uratować, że to my odpowiadamy za jego zdrowie i samopoczucie – to sygnał ostrzegawczy. To nie nasza rola, a takie przekonanie może prowadzić do wypalenia emocjonalnego. Pomagajmy, ale nie wyręczajmy w czymś co druga może zrobić samodzielnie lub zrobienie tego było by dla niej funkcjonalne. To ważne z perspektywy wzmacniania sprawczości osoby w depresji. Przykład: czym innym jest powiedzieć: „Usiądźmy razem, poszukajmy terapeutów, zobaczysz, który ci odpowiada”, a czym innym – „Umówiłam cię na 18:00 do tego psychologa”. Jeśli czujemy narastające i pogłębiające się zmęczenie, frustrację, brak równowagi, zaniedbanie własnych potrzeb– to znak, że wzięliśmy na siebie za dużo. Jak rozmawiać o trudnych tematach – np. o obowiązkach, emocjach czy spadku libido – tak, by nie ranić? Warto pamiętać o bezpiecznej komunikacji – mówić o sobie, a nie o drugiej osobie. Używać komunikatów „ja”, unikać słów „zawsze”, „nigdy”. Na przykład: „Wiem, że teraz jest ci bardzo ciężko, ale chciałem/chciałam porozmawiać o porządku. Chaos w domu wpływa na mnie, trudno mi się skupić na pracy, a to dla mnie ważne. Może pomyślimy, jak to rozwiązać razem?”. Polecam zgłębić np.: zasady „Porozumienia bez przemocy” Marshalla Rosenberga. Jak pielęgnować czułość w związku, kiedy jedna z osób zmaga się z depresją i libido spada? Bliskość to nie tylko seks. To przytulenie, dotyk, trzymanie za rękę, pocałunek. Osoba z depresją często nadal potrzebuje kontaktu fizycznego, ale może nie mieć ochoty na współżycie. Warto o tym rozmawiać i jasno ustalić, że bliskość nie musi prowadzić do seksu. Często w parach pojawia się obawa, że jeśli zaczniemy się przytulać, to musi się to „czymś skończyć”. To błędne myślenie. Uświadomienie sobie, że bliskość może przybierać różne formy, daje poczucie bezpieczeństwa i odbudowuje więź. A czy depresja może wynikać z toksycznej relacji? I czy po rozstaniu może po prostu „zniknąć”? Bywa, że czynniki relacyjne mają duży wpływ, ale to nie działa tak prosto, że „koniec związku = koniec depresji”. Rozstanie to też trudne doświadczenie – strata, żałoba, niepewność. Nawet jeśli źródłem cierpienia był związek, po jego zakończeniu pojawia się emocjonalny koszt, który również trzeba przepracować. Czy istnieje jakiś schemat wychodzenia z depresji, punkty przełomowe? To proces – bardzo indywidualny. W terapii poznawczo-behawioralnej mamy określone protokoły pracy, w których znajdziemy m.in.: aktywizację behawioralną (czyli powrót do aktywności), praca nad myślami i przekonaniami, przerwanie błędnych kół podtrzymujących depresję, testowanie nowych zachowań i sposobów radzenia sobie. Ale nie ma jednego, spektakularnego przełomu. Najważniejsze są małe kroki: pierwszy spacer po tygodniach, pojawienie się neutralnych myśli zamiast wyłącznie negatywnych, większa energia. To właśnie te małe zmiany są prawdziwym światełkiem w tunelu. Czy depresja różni się u kobiet i mężczyzn? Tak - depresja może różnie wyglądać u kobiet i u mężczyzn, choć podstawowe objawy (smutek, utrata energii, anhedonia, problemy ze snem, myśli samobójcze itd.) są podobne. Kobiety częściej mówią o smutku, poczuciu winy czy bezradności, natomiast u mężczyzn częściej pojawia się drażliwość, złość, wycofanie lub ucieczka w pracę czy alkohol. Mężczyźni rzadziej proszą o pomoc, bo od dziecka słyszą, że muszą być silni – przez co depresja często pozostaje u nich nierozpoznana. To jeden z powodów, dla których mężczyźni są częściej ofiarami samobójstw. Dlatego tak ważne jest, by uczyć chłopców i dorosłych mężczyzn, że proszenie o wsparcie to nie słabość, lecz odwaga, a rozmowa o emocjach może uratować życie. Jakie mity dotyczące depresji wciąż się powtarzają? Przede wszystkim – że „depresji kiedyś nie było”, że to lenistwo, wynik słabości albo brak wdzięczności. Albo że „każdy ma gorsze dni, to normalne”. To błędne myślenie. Depresja nie jest chwilowym spadkiem nastroju, tylko chorobą, która realnie wpływa na funkcjonowanie. Nie przechodzi po dwóch dniach i wymaga wsparcia i leczenia różnych specjalistów.
Pokolenie w kryzysie. „Tajemnice w nas nabrzmiewają, aż w końcu pękamy”. Jak nieść emocjonalną pierwszą pomoc
10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. W świecie, w którym codzienność pędzi coraz szybciej, a relacje międzyludzkie zdają się być coraz bardziej kruche, coraz częściej słyszymy o kryzysie psychicznym młodych ludzi. O tym, jak sobie z nim radzić i gdzie szukać nadziei, rozmawiamy z Halszką Witkowską – suicydolożką i laureatką tegorocznej Nagrody Młodych Głów.
Spis treści: Siła rozmowy i pierwsza pomoc emocjonalna Odwaga słuchania – jak być naprawdę obecnym? Kryzys relacji – jak pokonać samotność? Siła rozmowy i pierwsza pomoc emocjonalna Odbierając nagrodę Wsparcie Młodych Głów, Halszka Witkowska przyznała, że to dla niej ogromne przeżycie emocjonalne. – Gdy weszłam na scenę, głos mi drżał, serce biło. Jestem bardzo wdzięczna i cieszę się, że idea pierwszej pomocy emocjonalnej trafia do świata i ma taką ambasadorkę jak Martyna Wojciechowska – podkreśla. Jako suicydolożka, Halszka Witkowska na co dzień mierzy się z najciemniejszymi zakamarkami ludzkiej psychiki. Chociaż przyznaje, że pracuje w mroku, potrafi jednak znaleźć światło. – Nazywam to uchwytami do życia. Wierzę, że każdy z nas może je znaleźć, choć czasami jesteśmy tak zmęczeni i samotni, że przestajemy dostrzegać potencjał wokół siebie – tłumaczy. Uchwyt do życia może być czymkolwiek: rybką w akwarium, marzeniem o własnej agroturystyce na greckiej wyspie, czy po prostu drobną codzienną radością. – Rzadko zadajemy sobie pytanie, co naprawdę daje nam szczęście, co ładuje nasze akumulatory. Aby znaleźć swój uchwyt do życia, musimy się zatrzymać i zapytać siebie, czego pragniemy – dodaje Witkowska. Przypomina, że nie jesteśmy sami – otacza nas sieć relacji, nawet jeśli jej nie dostrzegamy. – Nie zdajemy sobie sprawy, dla kogo możemy być wsparciem, inspiracją, siłą. Odwaga słuchania – jak być naprawdę obecnym? Jak słuchać osobę w kryzysie, by ją naprawdę usłyszeć? – Mówimy o odważnym słuchaniu i zadawaniu trudnych pytań. Istnieje mit, że nie należy rozmawiać o myślach samobójczych, bo można kogoś do nich zachęcić. Jest dokładnie odwrotnie. Rozmowa, pytanie o myśli samobójcze, o próby samobójcze, pozwala odreagować silne emocje i może uratować życie – podkreśla Halszka Witkowska. Dodaje, że warto dopytywać: jak często pojawiają się trudne myśli, w jakich okolicznościach, co pomaga. – Nie chodzi o dawanie złotych rad, ale o to, by pomóc drugiej osobie znaleźć rozwiązanie w sobie. Każdy z nas jest ekspertem od własnego życia, choć czasem o tym zapomina. W kryzysie bardzo często uruchamia się negatywna pamięć – nie pamiętamy swoich sukcesów. Warto wtedy przypomnieć komuś o jego osiągnięciach, być dla niego „pamięcią zastępczą”. Kryzys relacji – jak pokonać samotność? Żyjemy w czasach kryzysu relacji. Trudniej nam się otworzyć i zbliżyć do innych. – W mojej książce „Przywróceni do życia” jeden z bohaterów mówi, że miał w sobie tyle tajemnic, że bał się, iż zaraz pęknie. Tajemnice oddzielają nas od innych, nawet jeśli nie są wielkie z perspektywy świata – zauważa Witkowska. To mogą być rzeczy, których się wstydzimy: przemoc w domu, przemoc rówieśnicza, uzależnienia rodziców, doświadczenia przemocy seksualnej. – Nie bójmy się znaleźć osoby, z którą możemy o tym porozmawiać. Dopóki tajemnice są w nas, niszczą nas od środka – przestrzega suicydolożka. Halszka Witkowska przywołuje często cytat z Szekspira: „Każdy ból potrzebuje ubrania w słowa. Jeśli tego nie zrobimy, szepcze do serca i każe mu pęknąć”. – Musimy nauczyć się mówić o swoim bólu. Tylko wtedy drugi człowiek może się do nas zbliżyć, tylko wtedy relacje stają się prawdziwe. Nie wstydźmy się mówić o tym, co trudne. – Tylko wtedy, gdy jesteśmy prawdziwi, możemy naprawdę być razem. Tylko wtedy przytulenie jest prawdziwe – podsumowuje Halszka Witkowska.
Czujesz przytłoczenie jesienią? To nie musi być „zwykły” smutek. Czym jest syndrom SAD?
Jesień jednym kojarzy się z kubkiem ciepłej herbaty w dłoniach i szelestem liści, innym z krótszymi dniami i poczuciem przygnębienia. Tych objawów nie warto lekceważyć – zgłębiamy zatem temat syndromu SAD, czyli choroby afektywnej sezonowej.
Jesienna chandra może dotknąć każdego – krótsze dni, brak słońca, więcej czasu spędzanego w domu. Jednak nie zawsze jest to tylko tymczasowe pogorszenie nastroju. W wielu przypadkach za uporczywym smutkiem kryje się stan, który ma swoją nazwę i konkretne objawy – to choroba afektywna sezonowa (SAD). Jak rozpoznać, że to coś więcej niż jesienna melancholia? Czym jest choroba afektywna sezonowa (SAD)? Choroba afektywna sezonowa (SAD, ang. seasonal affective disorder) to rodzaj depresji, która pojawia się cyklicznie – zazwyczaj w miesiącach jesienno-zimowych, kiedy dni stają się krótsze, a ilość światła słonecznego drastycznie spada. Nie jest to chwilowe pogorszenie nastroju, lecz stan, który może trwać tygodniami, a nawet miesiącami, znacząco wpływając na codzienne życie. SAD nie jest odrębną jednostką chorobową – to forma nieokreślonego epizodu depresyjnego. Po raz pierwszy została opisana w 1984 roku przez psychiatrę Normana E. Rosenthala. SAD okiem psycholożki Zapytałyśmy specjalistkę o najczęstsze objawy i przyczyny SAD. Julitta Dębska jasno zaznacza, że to coś więcej niż jedynie przejściowa jesienna chandra: „SAD, czyli sezonowe zaburzenie afektywne, to coś więcej niż jesienna chandra. To forma depresji, która pojawia się cyklicznie – najczęściej w miesiącach jesienno-zimowych, gdy dni są krótsze, a światła słonecznego zaczyna brakować. Objawy nie mijają po kilku dniach czy po dobrze spędzonym weekendzie. To stan, który trwa tygodniami i znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie.” Ekspertka wskazuje również na główne przyczyny tego stanu: „Głównym winowajcą jest niedobór światła naturalnego. Kiedy spędzamy większą część dnia w półmroku, nasz zegar biologiczny zaczyna się rozregulowywać. Organizm produkuje więcej melatoniny – hormonu snu, przez co jesteśmy bardziej ospali. Jednocześnie spada poziom serotoniny – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za dobre samopoczucie i stabilny nastrój.” Jesienna melancholia może być mylona z depresją sezonową, jednak różnią się one skalą i czasem trwania objawów. Krótkotrwałe spadki nastroju zwykle nie wpływają na codzienne funkcjonowanie i mijają po kilku dniach. Tymczasem w przypadku SAD obniżenie nastroju to stały wzorzec, który powtarza się każdego roku i utrzymuje przez dłuższy czas. Julitta Dębska podkreśla: „Objawy nie mijają po kilku dniach czy po dobrze spędzonym weekendzie. To stan, który trwa tygodniami i znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie.” Objawy SAD według specjalistów Objawy SAD przypominają klasyczną depresję i mogą obejmować: obniżony nastrój i uporczywe uczucie smutku, zmniejszoną aktywność i nadmierną senność, niechęć do kontaktów społecznych, trudności z koncentracją, utratę radości życia, lęki i poczucie winy, zwiększony apetyt (zwłaszcza na węglowodany) i przyrost masy ciała, lub odwrotnie – brak apetytu i chudnięcie, bóle głowy i napięcie mięśniowe. Dębska zwraca też uwagę na inne, charakterystyczne zachowania: „Wiele pacjentów opisuje też 'społeczną hibernację': unikanie spotkań, wycofanie się z życia towarzyskiego, chęć zaszycia się w domu.” Diagnozę SAD stawia psychiatra na podstawie cyklicznych objawów występujących przez minimum 3 lata z rzędu. Julitta Dębska podsumowuje: „Sezonowe zaburzenie afektywne to realna choroba, a nie 'zwykła jesienna melancholia’. Dobra wiadomość jest taka, że można ją skutecznie leczyć.” Jak radzić sobie z SAD? Sezonowa depresja może utrudniać codzienne funkcjonowanie, ale istnieją skuteczne sposoby na złagodzenie jej objawów. Jednym z kluczowych działań jest codzienny kontakt z naturalnym światłem. Jak zaleca psycholożka: „Nawet krótki spacer w pochmurny dzień potrafi przynieść ulgę – naturalne światło działa jak regulator naszego rytmu biologicznego.” Ruch również ma ogromne znaczenie. Aktywność fizyczna, najlepiej na świeżym powietrzu, poprawia krążenie, dotlenia mózg i stymuluje wydzielanie endorfin – naturalnych substancji poprawiających nastrój. Istotna jest także codzienna rutyna: regularne godziny snu i posiłków, ograniczenie wieczornego kontaktu z ekranami oraz unikanie kofeiny i alkoholu. „Te pozornie proste zasady pomagają ustabilizować nasz wewnętrzny zegar” – dodaje Dębska. W niektórych przypadkach warto sięgnąć po metody terapeutyczne. Fototerapia, psychoterapia poznawczo-behawioralna i – jeśli to konieczne – farmakoterapia mogą znacznie poprawić komfort życia. Nie należy też zapominać o roli witaminy D – jej suplementacja bywa pomocna w walce z objawami SAD. Pamiętaj: w razie występowania objawów związanych z obniżeniem nastroju, spadkiem samooceny i innych niepokojących symptomów niezwłocznie skonsultuj się ze specjalistą. Julitta Dębska jest psycholożką, coachką relacji i badaczką specjalizującą się w psychologii miłości. Wspiera osoby przechodzące przez trudne momenty w relacjach romantycznych, takie jak rozstania, zdrady czy kryzysy. Na swoim kanale YouTube dzieli się praktyczną wiedzą i narzędziami, pomagając odbudować zdrowe podejście do miłości.
Czujesz zmęczenie po urlopie? Wszystkiemu winien może być „mental load” na wakacjach
Zamiast wypoczęta i zrelaksowana, do pracy po urlopie wracasz zmęczona i sfrustrowana. Przyczyną takiego stanu może być wakacyjny „mental load”. Jak mu zapobiec?
Przełom sierpnia i września to czas powrotu z urlopów i nowej energii do zawodowych wyzwań i obowiązków. Tymczasem wiele osób, w tym kobiet, odczuwa przemęczenie po wakacjach. Dlaczego tak się dzieje? Powodem może być tzw. „mental load”, czyli obciążenie psychiczne, które nie pozwala w pełni odpocząć nawet w najbardziej relaksujących czy egzotycznych okolicznościach. W tym artykule: Co to jest „mental load”? Jak sprawdzić, czy „mental load” mnie dotyczy? Jak zapobiec obciążeniu psychicznemu na wakacjach? Co to jest „mental load”? „Mental load” (z ang. obciążenie psychiczne, ładunek mentalny) to niewidzialna, psychiczna praca, która polega na planowaniu, organizowaniu i czuwaniu nad codziennymi obowiązkami. W kontekście urlopu może obejmować szereg działań: od rezerwacji noclegów, przez planowanie posiłków i atrakcji, aż po pakowanie, rozdzielanie zadań i pilnowanie, by niczego nie zapomnieć. W efekcie, podczas urlopu zamiast odpoczywać – działamy, a po jego zakończeniu czujemy... jeszcze większe zmęczenie niż przed upragnionym wyjazdem. Socjolożka Allison Daminger w badaniu „The Cognitive Dimension of Household Labor” wskazuje cztery etapy tak zwanej pracy mentalnej, która jest bezpośrednio związana z wakacyjnym „mental load”: przewidywanie, rozpoznawanie zadania, podejmowanie decyzji oraz monitorowanie. Wszystkie te działania nie ustają na czas wakacji – przeciwnie, mogą się wtedy nasilać. Jak sprawdzić, czy „mental load” mnie dotyczy? Jeśli wracasz z wakacji bardziej wyczerpana niż przed wyjazdem – to pierwszy sygnał ostrzegawczy. Często towarzyszy temu wrażenie, że cały urlop był „do ogarnięcia” – zarówno logistycznie, jak i emocjonalnie. Oznaki takiego stanu to m.in. trudność w odpoczynku, uczucie frustracji, niepokój, a nawet somatyczne objawy, takie jak bóle głowy czy osłabienie. Przykłady? To ty pamiętałaś o lekach dla wszystkich, pakowałaś całą rodzinę, planowałaś każdy posiłek i rezerwację. Po urlopie – Ty zajęłaś się praniem, zakupami i powrotem do pracy. Czułaś, że jesteś „reżyserem” całego urlopu, ale sama nie miałaś ani chwili na reset. Jak zapobiec obciążeniu psychicznemu na wakacjach? Na szczęście, obciążeniu psychicznemu na wakacjach można zapobiec. Oto kilka wskazówek, które pozwolą Ci przeżywać swoje wakacje w pełni i, co ważne, wrócić do pracy z nową energią i spokojem: Zorganizuj się z wyprzedzeniem Przygotowania do wyjazdu rozpocznij kilka dni wcześniej. Pakowanie, przekazanie obowiązków w pracy, stworzenie listy rzeczy do zabrania – to klucz do spokojnego startu urlopu. Ogranicz korzystanie z telefonu Wyłącz powiadomienia, nie zaczynaj dnia od scrollowania. Ograniczenie kontaktu z ekranami pozwala skupić się na relaksie i byciu tu i teraz. Nie planuj każdego dnia w 100% Zostaw przestrzeń na improwizację. Najlepsze wspomnienia często powstają z przypadkowych, niezaplanowanych chwil. Deleguj obowiązki Nie musisz wszystkiego robić samodzielnie. Angażuj bliskich w planowanie, pakowanie czy wybór aktywności – wakacje to w końcu wspólna sprawa. Nazwij i zaakceptuj problem Świadomość, że „mental load” istnieje i dotyczy również Ciebie, to pierwszy krok do wprowadzenia zmian. Masz prawo być zmęczona i zadbać o siebie – także na wakacjach. Urlop to nie nagroda za zmęczenie – to realna potrzeba, która powinna przynosić ukojenie, a nie dodatkowe obciążenie. Jeśli zamiast regeneracji czujesz frustrację i przemęczenie, to znak, że „mental load” odebrał Ci to, co w wakacjach najcenniejsze: prawdziwy odpoczynek. Dlatego warto uświadomić sobie ten mechanizm, podzielić się obowiązkami i odpuścić perfekcjonizm – by wracać z podróży nie tylko z pamiątkami, ale przede wszystkim z nową energią i lekkością w głowie.
Jak rozpoznać maminsynka? Oto cechy, które najczęściej go definiują
Mężczyzna określany jako maminsynek stawia matkę na pierwszym miejscu i uważa ją niemal za kobietę idealną, porównując do niej wszystkie inne relacje. Jak go rozpoznać?
W tym artykule: Po czym poznać maminsynka? Typowe cechy maminsynka Maminsynek to stan umysłu – 5 typów maminsynka Jak przestać być maminsynkiem? Po czym poznać maminsynka? Maminsynek to mężczyzna, który wychodzi poza granice naturalnego szacunku wobec matki, traktując jej słowa i opinie jako nadrzędne w swoim życiu. Nie potrafi im się przeciwstawić – czy to z nadmiernego przywiązania, czy z lęku przed samodzielnością. Często postrzega matkę jako osobę nieomylą i niezastąpioną, a nawet pełni wobec niej rolę „opiekuna”, pomagając jej w sprawach, w których jego wsparcie nie jest wcale potrzebne. Wbrew stereotypowi, maminsynek to nie tylko dorosły „wieczny student” mieszkający w domu rodzinnym i traktujący go jak hotel. W wielu przypadkach są to mężczyźni samodzielni na co dzień, którzy jednak ulegają wpływowi matki w kluczowych momentach – np. przy podejmowaniu ważnych decyzji, zwłaszcza dotyczących życia uczuciowego. Problem widać szczególnie w związkach, które na pierwszy rzut oka wyglądają idealnie. Partner wydaje się być wymarzonym kandydatem, dopóki nie pojawi się temat jego mamy. Taki mężczyzna zazwyczaj ma świadomość swojej zależności, dlatego rekompensuje partnerce niedogodności, obdarowując ją prezentami i komplementami. Nie zmienia to jednak faktu, że życie z nim bywa przerywane napięciami i sytuacjami związanymi z jego matką. Typowe cechy maminsynka Maminsynków wyróżnia kilka cech, które mogą, ale wcale nie muszą występować razem: Poszukiwanie u partnerki cech matki – maminsynek liczy, że jego partnerka będzie swoistym odzwierciedleniem matki. Docenia zatem wszelkie podobne cechy i wyraża sprzeciw wobec odmiennych od matki poglądów. Poszukiwanie u matki odpowiedzi na najprostsze pytania – maminsynek woli zadzwonić do mamy, by dowiedzieć się co ile podlewać roślinę lub czym doprawić obiad, zamiast wyszukać informacje w Internecie. Poleganie na opinii matki przy podejmowaniu kluczowych decyzji – najlepiej, żeby to mama wybrała mieszkanie, samochód i... salę weselną. To ostatnie to wcale nie odosobniony przypadek: wiele związków rozpada się tuż przed rozesłaniem zaproszeń gościom, bo nagle okazuje się, że to ślub bardziej matki niż syna. Traktowanie aktywności związane z matką jako priorytet – w planach była kolacja na mieście, ale mama zaprasza na domowy obiad? Czas odwołać rezerwację w restauracji. Liczenie na wybawienie z opałów – dotyczy to głównie maminsynków, którym pobłażano złe zachowanie w szkole czy w towarzystwie za sprawą waleczności matki. W dorosłym życiu chętnie ryzykują i popadają w problemy finansowe, bo wiedzą, że mama i tak pomoże. Zdawanie relacji z absolutnie wszystkiego – problematyczne jest to w szczególnie w związkach, gdzie naturalnie znaczna część szczegółów powinna pozostać pomiędzy dwójką ludzi. Naśladowanie matki – niezmiernie często np. łamacze serc dorastali u boku swoistych femme fatale. Zastępowanie matce specjalisty – objawia się u mężczyzn, których matki mają nieprzepracowane traumy, a „leczy” je tylko obecność syna. Podążanie za spisanym przez matkę planem na życie – dotyczy matek, które wiedziały od początku, czym charakteryzuje się idealny najlepszy przyjaciel syna, do jakiej szkoły pójdzie syn i w jakim zawodzie będzie pracował. Maminsynek to stan umysłu – 5 typów maminsynka Do maminsynków zaliczyć można mężczyzn różnego typu – wywodzących się z różnych rodzin. Ich zachowanie często definiuje to, jakim typem osobowości jest matka i z jakimi problemami się zmaga. Wyszczególnić można pięć podstawowych typów. Typ 1: Uwodziciel Maminsynek-uwodziciel nie należy do mężczyzn poszukujących przygód na jedną noc. On chce kochać – ale bardziej z poczucia obowiązku niż z prawdziwego uczucia. W jego świecie matka pełni rolę femme fatale: pewnej siebie, świadomej własnej atrakcyjności kobiety, uwielbiającej męskie towarzystwo i zawsze skupiającej na sobie uwagę otoczenia. To jej głos był najgłośniejszy i to ona zawsze miała rację. Dorastając, syn uczył się, że jego zadaniem jest podziwiać matkę. Słyszał, jak narzeka na kobiecą samotność, a jednocześnie obserwował, jak z pogardą odrzuca kolejnych kandydatów, twierdząc, że nikt nie jest wystarczająco dobry. Krytyka wobec innych kobiet – sąsiadek, koleżanek czy matek kolegów – była normą. W efekcie to ona stała się dla niego jedynym, niedoścignionym ideałem kobiety. Jeśli mężczyzna nie przepracuje tego doświadczenia, powiela wzorzec matki. Udaje macho, flirtuje, czaruje i pragnie zachwycać. Potrafi sprawiać przyjemność kobietom i z zaangażowaniem okazuje uczucia – lecz tylko pozornie. W rzeczywistości zatrzymuje się na etapie „starania”, odgrywając wyuczony scenariusz zamiast przeżywać prawdziwe emocje. Szuka ideału, o którym wie, że nie istnieje, i ostrzega: „nie próbuj mnie pokochać”. Niejednokrotnie samą selekcję potencjalnych partnerek przejmuje matka – wskazując ich wady. Trudno jednak stwierdzić, czy robi to z nadzieją na znalezienie doskonałej synowej, czy raczej po to, by syn, podobnie jak ona, nigdy nie zaznał szczęśliwego związku. Typ 2: Mama zawsze obroni Matki takich maminsynków od najmłodszych lat walczyły jak lwice. Na wywiadówkach toczyły spory z nauczycielami, grożąc skargami do kuratorium, bo były przekonane, że syn jest geniuszem, a to szkoła nie potrafi tego docenić. Starannie selekcjonowały jego znajomych, decydując, kto jest „godny”, a kto stanowi złe towarzystwo. Chroniły dziecko przed trudnościami życia, prowadząc go niemal za rękę także w dorosłości – bo przecież mama zawsze przyjdzie z pomocą. Podczas gdy inne matki pozwalały synom ponosić konsekwencje pierwszych błędów – np. po imprezie kazały radzić sobie samemu – matka przyszłego maminsynka już po kilku minutach jechała po niego, kładła do łóżka, podawała aspirynę i smażyła jajecznicę. Gdy pojawiały się problemy finansowe, spłacała jego długi, łagodziła konflikty z właścicielem mieszkania czy nawet przygotowywała prace na studia. Taki mężczyzna wyrasta na najbardziej egoistyczny typ maminsynka. Nie szuka wyjścia z tej zależności, bo jest mu w niej wygodnie. Często wręcz wykorzystuje matkę, a gdy ta odmawia pomocy – oczekuje tego samego od partnerki, przenosząc na nią schemat relacji. Typ 3: lekarstwo na zło Ten typ maminsynka wyrasta z relacji z matką, która sama była osobą zranioną – zdradzaną, oszukiwaną, upokarzaną, a czasem nawet doświadczającą przemocy. Nie miała okazji przepracować traum ze specjalistą, bo w tamtych czasach nie było to powszechne, a później wydawało się już „za późno”. Dla niej syn stał się antidotum na cierpienie – miał żyć lepiej, szczęśliwiej i inaczej niż ona. Przekazywała mu pozornie dobre wartości, lecz stale odnosiła się do własnych bolesnych doświadczeń. W praktyce chłopiec pełnił rolę powiernika, partnera do rozmów czy wręcz terapeuty. Słuchał, wspierał, pomagał, ale sam nie mógł liczyć na wysłuchanie – chyba że rozmowa znów prowadziła do historii matki. Takie kobiety nie kierują się złą wolą, lecz brakiem pomocy psychologicznej, która dopiero od niedawna jest czymś naturalnym i dostępnym. Dorastając, „maminsynek-lekarstwo na zło” staje się człowiekiem pozbawionym pewności siebie. Nauczył się, że zawsze musi być dostępny dla matki, dlatego reaguje na każde jej wezwanie. W dorosłym życiu często wybiera partnerki z trudną przeszłością – bo zna i rozumie rolę słuchacza i wspierającego, sam jednak rzadko mówi o sobie. Typ 4: mama wie najlepiej Ten typ maminsynka uchodzi za najmniej skrajny i zwykle pochodzi z domów, w których panowała dobra atmosfera, ale też nadmierna opiekuńczość. W przeciwieństwie do matek „wojowniczek”, które walczyły na wywiadówkach o wyższe oceny, matki „wiedzące najlepiej” akceptowały, że syn ma problemy w nauce czy z zachowaniem. Tłumaczyły nauczycielom, że to kwestia ADHD, dysleksji, sportowych treningów, burzy hormonów czy gier komputerowych – i że „taki po prostu jest”. Nie próbowały udowadniać, że dziecko jest wyjątkowe czy najzdolniejsze. Zamiast tego przejmowały za nie decyzje – od wyboru obozu wakacyjnego po zakup ubrań. Z troski, ale też z nadmiernej kontroli, wyręczały syna także w dorosłości. Potrafiły ingerować nawet w sprawy kluczowe – np. rozbijały przygotowania do ślubu, krytykując wybór orkiestry, alkoholu czy samej koncepcji rozdzielności majątkowej. To one wskazywały, gdzie syn powinien mieszkać, jaką pracę podjąć i która kobieta będzie „odpowiednia”, by się nim zajmować – zamiast być jego równorzędną partnerką. Typ 5: „nie mówmy tylko o mamie” Ten typ maminsynka na pierwszy rzut oka przypomina prawdziwego macho. Jest świetnym sąsiadem, partnerem czy kolegą z pracy. Potrafi dać kobiecie poczucie bezpieczeństwa i sprawić, że zakochane uniesienia nie są tylko domeną młodości. Sprawia wrażenie ideału – aż do chwili, gdy na scenę wkroczy jego matka, despotyczna i konfliktowa. Wtedy macho nagle zamienia się w tchórza, chowającego głowę w piasek. Zaczyna przepraszać, tłumaczyć i obiecywać poprawę, a nawet szczerze opowiada, skąd bierze się jego trudna relacja z matką. By zrekompensować napięcie, zasypuje partnerkę gestami – kupuje kwiaty, gotuje romantyczną kolację, organizuje spotkania ze znajomymi czy wręcza prezenty idealnie trafione w jej pragnienia. Jednak to tylko sposób na odwrócenie uwagi od problemu, który i tak powróci przy kolejnej konfrontacji z opiniami i poglądami matki. „Nie mówmy o mamie” to typ słaby psychicznie i mocno związany z rodzicielką. Nie umie sprzeciwić się jej zdaniu – gdy krytykuje jego partnerkę, milczy, a później przeprasza za matkę. To efekt dzieciństwa, w którym nie miał prawa do własnej tożsamości, bo matka decydowała o wszystkim już od najwcześniejszych lat. Choć nie chce wracać do bolesnych wspomnień, w głębi serca pragnie, by matka w końcu zaakceptowała go jako samodzielną osobę. Jak przestać być maminsynkiem? Mamisynek to stan kształtujący się przed lata – niełatwo przestać nim być. Wymaga to pracy na na następujących płaszczyznach: Podejmij współpracę z psychologiem lub terapeutą – to szczególnie ważne przy trudnościach wynikających z nieprawidłowego wychowania. Buduj własny światopogląd – analizuj swoje myśli i uczucia, oddzielając je od opinii przejętych od matki; pomocne będą rozmowy z psychologiem, notatki i szczere rozmowy z bliskimi. Przestań żyć według narzuconego planu – zamiast realizować cudzy (mamy) scenariusz, kieruj się własnymi emocjami i rozumem. Ucz się samodzielności – Internet to świetne źródło wiedzy, a na rozwój niezależności nigdy nie jest za późno. Częściej podejmuj decyzje – wybieraj, gdzie pójdziesz, gdzie spędzisz wakacje, co kupisz; próbuj nowości i eksperymentuj. Ogranicz częste kontakty z mamą – telefon raz dziennie nie jest konieczny, a nowe przepisy kulinarne można wypróbować samodzielnie, bez pytania o szczegóły. Wyznacz granice w pomocy dla mamy – pomagaj tylko w sprawach naprawdę potrzebnych, zamiast spełniać każde drobne zachcianki. Rozmawiaj z partnerką o temacie matki spokojnie – bez emocji, co pozwoli spojrzeć na przeszłe konflikty bardziej obiektywnie. Mów dobrze o partnerce – unikaj narzekania i skup się na pozytywnych cechach, by zmienić obraz, jaki ma o niej Twoja matka. Nie zastępuj matki inną kobietą – np. partnerką; dbaj o równowagę w relacji, a jeśli planujesz ślub, rozważ rozwiązania chroniące niezależność (np. rozdzielność majątkowa).