Co naprawdę oznacza sen o zdradzie? Spokojnie: nie zawsze chodzi o kryzys w związku (a wręcz przeciwnie)
Krótki przewodnik po znaczeniach, jakie najczęściej przypisuje się temu (wcale nie tak rzadkiemu!) doświadczeniu sennemu.
Sen o zdradzie partnera potrafi zostawić po sobie spory niepokój i jeszcze więcej pytań po przebudzeniu. Co właściwie oznacza? Jak w przypadku większości wizji, interpretacja rzadko bywa oczywista. Żeby zbliżyć się do jej sensu, warto przyjrzeć się detalom, emocjom i kontekstowi, pamiętając przy tym o jednym: sny pozostają tylko snami. Choć taki scenariusz może wydawać się niepokojący, nie należy traktować go dosłownie. Znacznie ciekawsze może być potraktowanie go jako punktu wyjścia do refleksji nad własnymi emocjami, relacją i tym, jak zaskakująco działa nasza podświadomość. W tym artykule: Dlaczego śni nam się zdrada, nawet jeśli kochamy partnera? Sen o zdradzie partnera: niepewność czy potrzeba uwagi? Kiedy sen nie mówi o fizyczności, ale o emocjach Zdrada z celebrytą, byłym albo znajomym – co to może oznaczać? Co zrobić po śnie o zdradzie? Dlaczego śni nam się zdrada, nawet jeśli kochamy partnera? Choć sen o zdradzie może wywołać lęk, wcale nie musi oznaczać kryzysu w związku. Wręcz przeciwnie – czasem kryje się za nim znaczenie zupełnie niezwiązane z rozpadem relacji. Analizując szczegóły snu i towarzyszące mu odczucia, można dojść do wniosku, że taka wizja mówi raczej o sile namiętności, potrzebie bliskości albo o emocjonalnym napięciu, które wcale nie musi być negatywne. Zdarza się również, że sen o zdradzie jest po prostu odbiciem drobnych obaw i stresów, które narastają na przykład przed ważnym wydarzeniem, takim jak ślub. To kolejny powód, by nie wpadać w panikę – symbolika snów bywa wielowarstwowa i nieoczywista. Jeśli śni ci się, że zdradzasz partnera, a w samym śnie odczuwasz z tego powodu silne poczucie winy, interpretacja może być zupełnie inna, niż podpowiada intuicja. W tym przypadku taka wizja może wskazywać na silne uczucie do ukochanej osoby, dużą namiętność i pragnienie głębszego eksplorowania sfery intymnej właśnie z nią. Według innej interpretacji sen może również odzwierciedlać wyrzuty sumienia obecne w relacji oraz potrzebę uporządkowania pewnych emocjonalnych napięć. Sen o zdradzie partnera: niepewność czy potrzeba uwagi? Istnieje też druga wersja tego snu – taka, w której zdradzie nie towarzyszy poczucie winy. Wówczas można odczytywać go jako sygnał potrzeby otwarcia się na nowe emocje, doświadczenia lub możliwości. Być może w związku istnieje obszar, który domaga się uwagi, bo wywołuje frustrację albo niezaspokojenie. Sen nie musi jednak oznaczać realnej chęci zdrady. Częściej ujawnia ukryte napięcia emocjonalne, potrzebę zmiany albo pragnienie ożywienia relacji. Sny o zdradzie partnera mogą więc odzwierciedlać zarówno przedślubne lęki, jak i odnowioną namiętność – pokazując głębokie mechanizmy emocjonalne, a nie rzeczywiste intencje. Kiedy sen nie mówi o fizyczności, ale o emocjach Dni poprzedzające ślub czy inne ważne życiowe wydarzenie często przynoszą ze sobą sporo napięcia. Nic dziwnego, że emocje znajdują ujście również w snach. Ale i tutaj nie ma powodu do niepokoju – taka wizja może równie dobrze sygnalizować odświeżenie uczuć i nowy przypływ pasji wobec partnera. Bo przecież we śnie może pojawić się zarówno ktoś zupełnie obcy, jak i osoba realnie obecna w codziennym życiu. Zdarza się również, że śni nam się ktoś istniejący naprawdę, ale nienależący do naszego bliskiego kręgu. Zdrada z celebrytą, byłym albo znajomym – co to może oznaczać? Do tej kategorii należy między innymi sen o zdradzie z celebrytą. Taki motyw może symbolizować potrzebę ucieczki od codziennej rutyny w związku, ale też pragnienie przygody, ekscytacji i większej intensywności w życiu. Jeśli natomiast we śnie zdradzasz partnera z eks, możliwe, że były partner symbolizuje chęć przełamania schematów w obecnej relacji. A co, jeśli osobą pojawiającą się we śnie jest znajomy lub przyjaciel? Być może ostatnio pojawiło się między wami szczególne porozumienie, intelektualna bliskość albo lekka forma emocjonalnej komplikacji, która we śnie przybiera bardziej intymną postać. To jeden z tych snów, które mają raczej rozmyte, mało jednoznaczne kontury. Dlatego duże znaczenie w interpretacji mogą mieć emocje odczuwane podczas snu. Jak widać, obecność lub brak poczucia winy może prowadzić do zupełnie różnych znaczeń. Jest jeszcze jedna, dość zaskakująca interpretacja: sen o zdradzie może być sygnałem, że chciałabyś, aby Twój partner nie był dokładnie taki, jaki jest w rzeczywistości. Nie chodzi tu od razu o odrzucenie relacji, lecz raczej o dostrzeżenie cech, które budzą niedosyt albo pragnienie zmiany. Co zrobić po śnie o zdradzie? Najlepiej najpierw spokojnie przyjrzeć się emocjom, które mu towarzyszyły, zamiast od razu ulegać lękowi. Szczera rozmowa z partnerem może okazać się pomocna – nie dlatego, że sen coś „ujawnia”, ale dlatego, że może otworzyć przestrzeń do lepszej komunikacji i rozwiania wątpliwości. Warto pamiętać, że sny są obszarem działania podświadomości. Nie przewidują przyszłości, ale potrafią podsunąć cenne tropy, które pomagają lepiej zrozumieć siebie i własną relację. Oryginalny artykuł ukazał się we włoskim wydaniu ELLE
Czy samorozwój może być toksyczny? Psycholożka Kama Wojtkiewicz o pułapkach terapii i „well-being shame” [WYWIAD]
Samorozwój stał się stylem życia. Ale czy nie wpadliśmy w pułapkę ciągłego poprawiania siebie? Psycholożkę pytamy o kult terapii, presję bycia „w procesie” i zmęczenie byciem lepszą wersją siebie.
Jeszcze niedawno terapia była tematem tabu. Dziś dla wielu jest nieodłącznym elementem życia. W wielkomiejskiej rzeczywistości trudno znaleźć kogoś, kto nie był „w procesie”, nie ma swojej diagnozy albo nie pracuje nad sobą przy użyciu kolejnych narzędzi: terapii, coachingu, warsztatów, kursów, praktyk uważności. Język psychologii przeniknął do codziennych rozmów, a samorozwój – do kalendarzy i budżetów. Z jednej strony to ogromna zmiana na lepsze. Coraz swobodniej mówimy o zdrowiu psychicznym, szukamy wsparcia, uczymy się rozumieć siebie. Z drugiej jednak – w tej samej przestrzeni pojawiła się kultura, którą coraz częściej określa się mianem „toksycznego wellness”. To kultura, która pod hasłami troski o siebie sprzedaje nieustanne ulepszanie. W której odpoczynek ma być efektywny, relacje świadome, ciało zoptymalizowane, a emocje przepracowane. W której „praca nad sobą” nie ma punktu końcowego, a poczucie „well-being shame” staje się stałym towarzyszem. Czy w tym świetle przekonanie, że nie tylko można – ale i trzeba – być lepszą wersją siebie zawsze jest słuszne? Zapytałam o to Kamę Wojtkiewicz – psycholożkę, dziennikarkę, autorkę podcastu „Sznurowadła myśli” oraz książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Gabriela Trojanowska: Kult pracy nad sobą i samorozwoju wydaje się czymś dobrym. Ale czy w tym kontekście możemy mówić dzisiaj o przymusie, obsesji, może nawet wyścigu rozwojowym? Kama Wojtkiewicz: Do mojego gabinetu psychologicznego często trafiają osoby, które mają za sobą odbyte pogłębione procesy terapeutyczne i rozwojowe. Przychodzą z całym zestawem narzędzi, technik i wiedzy o sobie – i mimo to mówią: „Nadal czuję się niewystarczająca/niewystarczający. Inni są gdzieś dalej niż ja”. I choć to tylko próbka gabinetowa, niereprezentatywna dla całego społeczeństwa, ten motyw poczucia wadliwości powraca. Zaczęło mnie to zastanawiać – jak to jest, że praca nad sobą nie zawsze jednoznacznie prowadzi do momentu, w którym ludzie czują się ze sobą dobrze, a często przeradza się w obsesję samodoskonalenia, które właściwie nie ma końca? A co z... życiem? Zaczęłam myśleć o tym szerzej – co dzieje się na poziomie społeczno-kulturowym i psychologicznym, co sprawia, że wpadamy w ten wir samorozwoju? Dlaczego w wielkomiejskiej bańce niemal każdy chodzi na terapię czy ma wybraną, nierzadko przez samego/samą siebie, diagnozę? Czy sklejanie swojej tożsamości z nieustannym byciem w procesie – terapeutycznym, rozwojowym, duchowym – rzeczywiście jest odpowiedzią na nasze bolączki? Wierzę, że pewne troski codzienności są naturalną częścią życia. Niekoniecznie do opracowania w terapii. Terapeuta nie wyeliminuje z życia żałoby, bezradności, rozczarowania czy braku wpływu na niektóre aspekty rzeczywistości. Czy widzisz, że kobiety bardziej odczuwają presję, by ogarniać więcej – także w obszarze rozwoju i well-beingu? Czy odpoczynek staje się dla nich kolejnym zadaniem do zoptymalizowania? Problem nieumiejętności odpoczynku nie jest wyłącznie kobiecy. Choć może się tak nam specjalistom wydawać, bo do gabinetów psychologów i psychoterapeutów statystycznie trafia więcej kobiet, które często mówią, że chciałyby nauczyć się lepiej odpoczywać. Kiedy jednak przyglądamy się ich codzienności, okazuje się, że jest ona w pełni skoncentrowana na pracy opiekuńczej i emocjonalnej. Na ogarnianiu domu, dzieci, zwierząt, wspieraniu partnera czy partnerki. To także planowanie posiłków, zakupów, prania. To praca niewidzialna, ale dla mózgu i układu nerwowego – istotnie obciążająca. Odpoczynek to specyficzny stan umysłu – nastawiony na bycie, nie na działanie. Jeśli podchodzę do niego zadaniowo, chcę go zoptymalizować „na 200%”, umyka mi jego rzeczywista funkcja – dostarczenie wytchnienia, momentu zatrzymania i pobycia w bezczynności. Leżenie wieczorem na kanapie i scrollowanie mediów społecznościowych nie zregeneruje nas w pełni, jeśli wcześniej cały dzień był przepełniony obowiązkami. Potrzebujemy niezagospodarowanego czasu na nudę, która pomaga zaciekawić się otaczającą nas rzeczywistością, a może nawet czymś zachwycić. W książce „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej” łączysz osobiste refleksje z rozmowami z ekspertami. Czym kierowałaś się przy wyborze rozmówców? I która część – ta osobista czy profesjonalna – była dla Ciebie bardziej wymagająca? Zależało mi na rozmówcach, których podziwiam i których już znam z mojego podcastu „Sznurowadła myśli”. Są to osoby, które wnoszą swoim myśleniem różnorodne perspektywy, zamiast dogmatyzmów reprezentujących jeden nurt. Chciałam, aby ta książka mieściła w sobie różne stanowiska – miejscami ze sobą sprzeczne. Od 6 lat pracuję jako dziennikarka, więc forma wywiadu była dla mnie naturalna. Natomiast felietony okazały się być bardziej osobiste i odsłaniające. Pozwoliłam sobie na pokazanie Czytelnikom i Czytelniczkom własnych doświadczeń wraz z ewolucją myślenia o kulturze terapeutycznej i obsesji samorozwoju. To dało mi ogromną satysfakcję. Pisanie jest ze mną od małego i zawsze marzyłam o książce. Dlatego zależało mi, by nie były to tylko wywiady, ale także osobiste teksty, które ustawiają optykę każdego z trzech działów. Czy w branży psychologicznej czujesz szczególną presję samorozwoju? Nie sądzę, żeby obsesja samorozwoju dotyczyła wyłącznie psychologów czy psychoterapeutów. Dotyczy wielu z nas, niezależnie od wykonywanego zawodu. Jest wynikiem kultury, napędzanej przez neoliberalną machinę, która wmawia nam, że zawsze jest w nas coś do poprawy. W przypadku kobiet dochodzi do tego presja młodego wyglądu, monitorowania wagi, diety, procesu starzenia się. To nie jest więc specyfika jednej branży – to szerszy kontekst kulturowy, który nie pozwala nam pokazać się światu takimi, jakimi jesteśmy, tylko każe nieustannie coś w sobie zmieniać i naprawiać. Czy Twoim zdaniem ta „bańka przeterapeutyzowania” może kiedyś pęknąć? Widzę coraz więcej sygnałów, które pokazują szerszy społecznie zwrot ku prostocie – wyjazdy bez telefonów, bez bodźców, cyfrowe detoksy, skupienie na zabawie, spontaniczności, byciu w naturze, odejście od performatywności w stronę niedoskonałego, ale autentycznego życia. W tym sensie można by przypuszczać, że wraz z większą prostotą zmniejszy się zapotrzebowanie na kursy, warsztaty czy procesy rozwojowe, bo i potrzeba napędzana deficytem zgaśnie. Jednocześnie ważne jest, by nie wylewać dziecka z kąpielą. Dla osób w głębokich kryzysach zdrowia psychicznego psychoterapia i farmakoterapia są niezbędne i potrzebne. Niekiedy realnie ratujące życie. Wystarczy popracować na oddziale całodobowym w szpitalu psychiatrycznym i zobaczyć na własne oczy, jak ogromną rolę odgrywają tam rzetelne interwencje psychologiczne i dobrze dopasowana farmakologia. Moja książka nie jest jednak skierowana do osób znajdujących się w ostrym kryzysie psychicznym. Piszę głównie, choć nie tylko, do osób względnie stabilnych, które mają za sobą odbyte procesy rozwojowe czy terapeutyczne i czują przesyt, frustrację, że mimo ogromu wykonanej nad sobą pracy, pewne aspekty ich życia się nie zmieniają. Czego więc naprawdę potrzebujemy, żeby żyć dobrze? Przede wszystkim przynależności. Wspólnoty – duchowej, lokalnej, uniwersyteckiej, sportowej, związanej ze wspólną pasją. Poczucia, że jesteśmy częścią czegoś większego niż my sami. Po drugie – pogłębionych relacji. Po trzecie – zaangażowanego działania w kierunku realizowania własnych wartości. Nie tylko poznawczego rozpoznania, co jest dla nas ważne, ale i podjęcia kroków w kierunku wartości. I wreszcie – czasu na zabawę. Spontaniczną, lekką, pozbawioną ciężaru codziennych obowiązków. To może być moment na kontakt z dziecięcą częścią siebie, którą często w dorosłości głęboko w sobie chowamy. I choć jest tego znacznie więcej i nie sposób wyczerpująco odpowiedzieć na Twoje pytanie, te cztery filary widzę jako wartościową odpowiedź na kulturę nieustannego analizowania i poprawiania siebie. Kama Wojtkiewicz to psycholożka, dziennikarka i autorka popularnego podcastu Sznurowadła myśli. Autorka książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej" wydanej przez Wydawnictwo AGORA. Jej teksty ukazały się w magazynach Newsweek Psychologia, Vogue, KUKBUK, Wysokie Obcasy, Glamour.pl i innych. Absolwentka Prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z Psychologii Klinicznej i Zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie i II stopnia ZPSM Nr 1 w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).
Relaks to nie luksus. Ale kobiety nadal mają problem z odpoczynkiem, bo przecież „inni mają gorzej”
Dlaczego nie potrafimy odpoczywać i same nie dajemy sobie na to przyzwolenia? A nawet gdy zwolnimy tempo, wpadamy w pułapkę presji samorozwoju? Czy w bańce produktywności nauka odpuszczenia jest w ogóle możliwa?
W cieniu codziennego pędu – między obowiązkami domowymi, wychowywaniem dzieci, kolejnym szkoleniem, dopinaniem projektów w pracy – narasta kryzys, o którym wciąż mówi się zbyt rzadko. W Polsce problemy ze zdrowiem psychicznym dotykają milionów – co czwarta osoba doświadcza ich w swoim życiu (wg raportu Zdrowie psychiczne Polaków 2020-2025), a kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszają objawy lęku i depresji. Jednocześnie europejskie badania pokazują, że znaczna część matek czuje się „mentalnie przeciążona”, a objawy wypalenia dotyczą jednej na pięć kobiet (raport State of Motherhood in Europe 2024). Ten ciężar psychiczny nie jest wyłącznie efektem indywidualnej słabości – to odbicie presji kulturowych i systemowych oczekiwań, według których kobiety mają „ogarnąć wszystko” i jednocześnie nie narzekać. W tym kontekście pojawia się nowy nurt badań i praktyki: psychologia odpoczynku – która wreszcie stawia regenerację i prawdziwy relaks w centrum narracji o zdrowiu psychicznym kobiet. Ale czy wszystkie możemy (i chcemy) pozwolić sobie na ten „luksus”? Kobiety nie potrafią odpoczywać? Oto, co mówią liczby Statystyki to nie tylko epidemiologia. Milion osób z depresją, setki tysięcy leczonych, rosnące zapotrzebowanie na leczenie farmakologiczne – w zestawieniu z realiami życia kobiet te liczby zaczynają opowiadać historię chronicznego przeciążenia. Kobiety częściej niż mężczyźni zgłaszają objawy lęku i korzystają z pomocy psychiatrycznej. WHO alarmuje, że także depresja występuje u nich dwa razy częściej. To nie wyłącznie kwestia biologii, a raczej splot czynników hormonalnych, kulturowych i systemowych. Ale w danych niemal nie widać ciągłego napięcia (w końcu: „wszyscy się czymś stresujemy”), które jeszcze nie jest diagnozą, ale już może świadczyć o wyczerpaniu. Wiele kobiet trafia do systemu dopiero wtedy, gdy organizm przestaje współpracować – pojawia się bezsenność, lęk, przewlekłe zmęczenie. Choć wypalenie definiujemy najczęściej jako problem sfery zawodowej, w przypadku kobiet trudno oddzielić pracę od życia prywatnego. Po pierwszej zmianie często zaczyna się przecież druga – opiekuńcza i emocjonalna. Psychologia odpoczynku: dlaczego tak bardzo jej potrzebujemy? Współczesna narracja o zdrowiu psychicznym koncentruje się na radzeniu sobie z kryzysami i zwiększaniu efektywności. Rzadziej zastanawiamy się, jak przywracać poczucie bezpieczeństwa i… wyhamowywać. Psychologia długo skupiała się na reakcji „walcz albo uciekaj”, znacznie rzadziej – na procesie powrotu do równowagi. Nawet dobrostan stał się „projektem do zrealizowania”. Medytacja, sen, ruch – wszystko ma być „zrobione dobrze”. Gdy odpoczynek się nie udaje, pojawia się wstyd. Tylko że regeneracja nie jest luksusem, ale… warunkiem zdrowia. Jeśli miliony kobiet żyją w stanie napięcia, problem nie dotyczy wyłącznie leczenia kryzysów, tylko braku systemowej zgody, by powiedzieć: stop. Psychologia odpoczynku zmienia tę perspektywę: zamiast pytać, jak lepiej funkcjonować pod presją, pokazuje, jak przywrócić równowagę. To odejście od narracji wydajności na rzecz narracji bezpieczeństwa: dla kobiet wychowanych do nieustannego „ogarniania” może to być jeden z najtrudniejszych, ale najważniejszych przełomów. „Nie mam czasu, by wypić spokojnie kawę”. Czy kobiety same narzucają sobie presję produktywności? „Nie mam czasu, żeby spokojnie wypić kawę” – to zdanie wraca w rozmowach jak coś oczywistego, niemal neutralnego. A przecież mówi bardzo dużo. Nie tylko o braku czasu, ale o… braku zgody na bezczynność. Marta, 25-letnia specjalistka ds. marketingu, opowiada mi, że nawet gdy ma wolny wieczór, nie potrafi po prostu go „przeżyć”. – Automatycznie szukam czegoś, co mogłabym zrobić: webinar, kurs, dodatkowe zlecenie. Boję się, że jeśli odpuszczę, wypadnę z obiegu – mówi. Odpoczynek łatwo zamienia się w jej odczuciu w poczucie straty czasu. Karolina, 35-letnia menadżerka i mama, opisuje podobne napięcie, choć jej codzienność wygląda inaczej. – Kiedy dzieci zasną i wreszcie jest cisza, siadam z kubkiem herbaty. I po chwili czuję ukłucie: powinnam odpisać na maile, przygotować prezentację. Trudno mi uznać, że ta chwila jest wystarczającym powodem, żeby nic nie robić – przyznaje. Z kolei Agnieszka, 50-letnia dyrektorka warszawskiej podstawówki, mówi mi o presji, która towarzyszy jej od dekad. – Wychowałam się w przekonaniu, że trzeba być zaradną i nie narzekać. Nawet gdy w teorii mogę sobie pozwolić na wolniejsze tempo, mam w głowie głos: nie przesadzaj, inni mają ciężej – opowiada. Czuje, że odpoczynek wciąż wymaga usprawiedliwienia. W tych historiach widać coś wspólnego: presja produktywności nie zawsze przychodzi z zewnątrz. Często jest już w środku – jako wewnętrzny standard, według którego wartość mierzy się działaniem. I nawet, kiedy kalendarz na chwilę pustoszeje, napięcie zostaje. Well-being shame, czyli kiedy rozwój staje się koniecznością Agnieszka, Marta i Karolina wcale nie są odosobnionymi przypadkami. Co gorsza, nawet, jeśli znajdą moment na relaks, ale nie zmienią wpajanego im od lat podejścia do odpoczynku, istnieje ryzyko, że… zaczną traktować go jak kolejne zadanie do odhaczenia i wpadną w pułapkę presji samorozwoju. Okazuje się, że w logice kultury nieustannej pracy nad sobą nawet odpoczynek przestaje być przestrzenią wytchnienia, a staje się kolejnym projektem do zrealizowania. „Well-being shame” to wstyd, który pojawia się wtedy, gdy nie medytujemy wystarczająco regularnie, nie jemy dość zdrowo, nie praktykujemy wdzięczności, nie jesteśmy wystarczająco uważni. Dbanie o siebie zaczyna pełnić funkcję normy – moralnego obowiązku dbania o siebie w sposób produktywny i mierzalny. Między innymi o tej pułapce pisze psycholożka, autorka podcastu „Sznurowadła myśli” i dziennikarka Kama Wojtkiewicz w nowej książce „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Autorka przyznaje, że do jej gabinetu nierzadko trafiają osoby, które mają za sobą odbyte procesy terapeutyczne i rozwojowe, cały zestaw narzędzi i wiedzy o sobie, a mimo to wciąż mówią: „nadal czuję się niewystarczająca”. Powraca poczucie wadliwości i przekonanie, że „inni są gdzieś dalej”. – Rzadko pojawia się moment symbolicznego domknięcia, w którym można powiedzieć: „już wystarczy, mogę zakończyć pracę nad sobą i zacząć żyć” – dodaje. Ten mechanizm szczególnie wyraźnie widać w podejściu do odpoczynku. Kobiety, jak zauważa psycholożka, często przychodzą do psychologów i psychoterapeutów z deklaracją: „chciałabym nauczyć się lepiej odpoczywać”. Jednak gdyby przyjrzeć się ich codzienności, okazuje się, że jest ona „skoncentrowana na pracy opiekuńczej i emocjonalnej” – na planowaniu, organizowaniu, monitorowaniu potrzeb innych. W takiej rzeczywistości regeneracja staje się kolejnym zadaniem do zoptymalizowania. A przecież – jak mówi Kama Wojtkiewicz – jeśli podchodzimy do odpoczynku zadaniowo, nie mamy szansy wejść w specyficzny stan umysłu, który nie jest nastawiony na działanie, tylko na bycie i rejestrowanie otaczającego nas świata. Kultura, w której funkcjonujemy, nie pozwala nam być nieproduktywnymi, nakazuje natomiast wiecznie działać – dodaje. W tym sensie „well-being shame” jest logiczną konsekwencją tej machiny: skoro zawsze można zrobić więcej, to nawet regeneracja staje się polem do oceny i porównań. Zamiast pytać, czego naprawdę potrzebujemy, zaczynamy analizować, czy robimy „wystarczająco dużo” dla swojego dobrostanu. Troska o siebie – zamiast przynosić ulgę – generuje kolejne napięcie. Samorozwój, który ma być odpowiedzią na przeciążenie, staje się jego bardziej subtelną, ale… równie wymagającą formą. Kobieta zrelaksowana – czyli jaka? Kim jest zatem „kobieta zrelaksowana”? W perspektywie, którą proponuje Nicola Jane Hobbs w książce „Kobieta zrelaksowana. Odzyskaj spokój i zacznij żyć”, na pewno nie jest ona tą, która „zasłużyła” na odpoczynek po perfekcyjnie odhaczonej liście zadań. To kobieta, która przestaje żyć w „survival mode” – stanie, który wiele klientek opisuje jako „przebieganie przez życie” bez możliwości zatrzymania się. Hobbs mówi wprost: Tymczasem wiele kobiet ma poczucie winy – bo, jak zauważa, odpoczynek bywa odbierany jako sprzeciw wobec kulturowych wartości produktywności, efektywności i optymalizacji. Wewnętrzne reguły – „nie wolno odpoczywać, dopóki wszystko nie jest zrobione” – splatają się z poczuciem własnej wartości tak silnie, że relaks zaczyna zagrażać tożsamości osoby „ogarniętej”. Hobbs pokazuje też wymiar pokoleniowy: nasze babki funkcjonowały w wyraźnym podziale ról. Pokolenie naszych matek usłyszało, że „może mieć wszystko” – karierę, dzieci, perfekcyjny dom – ale odpoczynek przestał mieścić się w grafiku. Młodsze kobiety są bardziej świadome potrzeby self-care, ale tu pojawia się inna pułapka: media społecznościowe i kult „10-etapowych porannych rutyn”. Zamiast snu – kolejne kroki do wdrożenia. Zamiast ulgi – presja, by „zmaksymalizować” pół godziny relaksu. Dlatego kobieta zrelaksowana nie jest bierna ani wycofana. Hobbs przywołuje tu etymologię angielskiego słowa „relax” – „uwolnić”. Bycie zrelaksowaną oznacza wolność wyboru tego, co naprawdę ma znaczenie. To zdolność życia według własnych wartości, nawet jeśli nie wpisują się one w „definicję sukcesu”. To także świadomość, że życie bywa zmienne: przeżywamy czas intensywnego wzrostu, ale też okresy spowolnienia. – To, że potrzebujemy więcej snu czy wolniejszego tempa, nie oznacza, że zostajemy w tyle – podkreśla Hobbs. Ważne jest też zrozumienie, że relaks nie jest aktem egoizmu. Autorka mówi o „efekcie fali”: gdy kobieta jest ugruntowana i spokojna, jej układ nerwowy współreguluje innych – dzieci, partnerów, współpracowników. Gdy jest przeciążona i rozdrażniona, napięcie również się rozlewa. Relaks staje się więc aktem odpowiedzialności – nie tylko wobec siebie, ale i wobec otoczenia. W tym sensie kobieta zrelaksowana to ta, która ma odwagę rozpocząć zmianę. – Potrzeba odwagi, by stać się zrelaksowaną kobietą – mówi Hobbs. – To oznacza pójście pod prąd kultury nieustannej produktywności. Najtrudniejszy jest pierwszy krok: pozwolenie sobie na odpoczynek bez uzasadniania go osiągnięciem. Kiedy jednak pojawia się doświadczenie ulgi – moment, w którym ciało naprawdę czuje, że jest bezpieczne – rodzi się impuls do dalszej zmiany. Czy możemy przestać się wiecznie się poprawiać? Po analizie danych, spotkaniach z ekspertkami i rozmowach z bliskimi mi kobietami nasuwa mi się jeden, mocny obraz: życie w nieustannym rozkroku. Między presją, by być wydajną, skuteczną, „ogarniętą”, a presją, by być coraz lepszą wersją siebie. Z jednej strony tempo i checklisty, z drugiej – terapia, rozwój, praca nad emocjami, która też potrafi zamienić się w kolejne zadanie do wykonania. W tym wszystkim znika prosta zgoda na to, że można na chwilę przestać się… poprawiać. A przecież odpoczynek nie jest nagrodą za spełnione oczekiwania ani luksusem zarezerwowanym dla nielicznych. Jest czymś podstawowym – jak oddech. Warunkiem wyjścia z trybu przetrwania, z życia z zaciśniętymi zębami. Może więc najważniejsze pytanie nie brzmi: jak robić więcej, jak rozwijać się szybciej, jak lepiej „ogarniać”. Może chodzi o to, czy potrafimy pozwolić sobie – choć na chwilę – przestać udowadniać swoją wartość. Dobra wiadomość? Każda, nawet najmniejsza, zgoda na odpuszczenie może stać się początkiem większej zmiany, jeżeli tylko sobie na nią pozwolimy. Nicola Jane Hobbs to psycholożka, terapeutka integratywna oraz badaczka nauk społecznych, specjalizująca się w temacie relacji kobiet z odpoczynkiem. Od ponad dekady wspiera kobiety w obszarze zdrowia, dobrostanu oraz rozwoju osobistego i zawodowego, łącząc coaching, jogę, medytację i pracę terapeutyczną. Jest założycielką The Relaxed Woman – platformy online oferującej warsztaty i kursy pomagające kobietom uwolnić się od stresu, przeciążenia i wypalenia. Mieszka w Brighton w Wielkiej Brytanii. W marcu 2026 nakładem wyd. PWN ukaże się w Polsce jej książka „Kobieta zrelaksowana. Odsyskaj spokój i zacznij żyć”. Kama Wojtkiewicz to psycholożka, dziennikarka i autorka popularnego podcastu Sznurowadła myśli. Autorka książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej" wydanej przez Wydawnictwo AGORA. Jej teksty ukazały się w magazynach Newsweek Psychologia, Vogue, KUKBUK, Wysokie Obcasy, Glamour.pl i innych. Absolwentka Prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z Psychologii Klinicznej i Zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie i II stopnia ZPSM Nr 1 w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).
Czy „Wichrowe wzgórza” to aby na pewno historia o miłości? Psycholożka: „Intensywność uczuć została pomylona z prawdziwą bliskością”
O najgłośniejszym filmie początku roku i o tym, że miłość bywa źródłem autodestrukcji rozmawiam z psycholożką Magdą Chorzewską. Czy „Wichrowe Wzgórza” Emily Brontë mogą nauczyć nas prawdy o naszych własnych relacjach? I dlaczego pociąga nas to, co rani?
Powieść „Wichrowe wzgórza” rozpala wyobraźnię czytelników od ponad dwóch dekad i wciąż trafia na listy największych romansów wszech czasów. Ale czy historia Heathcliffa i Cathy jest w ogóle opowieścią o wielkich uczuciach? Dzisiaj coraz częściej i zdecydowanie bardziej świadomie poruszamy tematy destrukcyjnych relacji, czerwonych flagach i przemocy emocjonalnej, dzięki czemu klasyka literatury spod pióra Emily Brontë nabiera nowych znaczeń. Przede wszystkim intensywność przestaje być dla nas jednoznacznym dowodem miłości. W rozmowie z Magdaleną Chorzewską, psycholożką i psychoterapeutką CBT w trakcie certyfikacji, przyglądamy się relacji Cathy i Heathcliffa z perspektywy współczesnej psychologii. JOANNA MISIARZ: „Wichrowe wzgórza” wciąż nazywane są jednym z największych romansów wszech czasów. Czy to rzeczywiście historia wielkiej miłości, czy raczej opowieść o traumie, władzy i niemożności kochania w zdrowy sposób? MAGDALENA CHORZEWSKA: „Wichrowe wzgórza” to raczej studium więzi opartej na głodzie emocjonalnym i potrzebie posiadania drugiej osoby oraz traumie i głębokim lęku przed porzuceniem. Zdecydowanie nie są opowieścią o zdrowej, dojrzałej miłości. Intensywność uczuć została w tej historii pomylona z prawdziwą bliskością, a cierpienie stało się dowodem rzekomej głębi uczuć. Wiemy, że zarówno Heathcliff, jak i Cathy dorastali w atmosferze przemocy, odrzucenia i emocjonalnego chaosu – Heathcliff upokarzany, pozbawiony poczucia przynależności outsider, Cathy w świecie surowych norm i braku poczucia bezpieczeństwa. Na ile w przypadku tej historii możemy tłumaczyć ich dorosłe wybory i okrucieństwo doświadczeniami z dzieciństwa? M.CH: Trauma może wiele wyjaśniać, ale nie usprawiedliwia krzywdzenia innych. Przemoc, odrzucenie i emocjonalna deprywacja budują lękowe, pozabezpieczne wzorce przywiązania, które później wpływają na relacje w dorosłości. Jednak dorosłość niesie ze sobą odpowiedzialność za własne zachowania. W realnym życiu oznacza to konieczność pracy nad sobą – często w procesie psychoterapii – aby nie powielać destrukcyjnych schematów. Historia Heathcliffa i Cathy potwierdza tezę, że przemoc rodzi przemoc? M.CH: Zdecydowanie tak. Zwłaszcza jeśli spojrzymy na zachowania Heathcliffa, takie jak potrzeba dominacji, mściwość, karanie ciszą czy obsesyjność. Widać u niego silną potrzebę kontroli, a instrumentalne traktowanie ludzi wskazuje na trudność w budowaniu relacji opartych na wzajemności. Nierozpoznana trauma i upokorzenie często przechodzą w kolejne pokolenia w formie agresji, kontroli i emocjonalnego chłodu. W powieści widzimy klasyczny łańcuch transmisji przemocy – krzywda nie zostaje zatrzymana, lecz reprodukowana. Czy w takim razie jego zachowania noszą znamiona zaburzeń osobowości? M.CH: W jego funkcjonowaniu można dostrzec rysy charakterystyczne dla zaburzeń osobowości z tzw. wiązki B – zwłaszcza cechy osobowości z pogranicza, narcystycznej i antyspołecznej. Widoczna jest silna uraza, potrzeba odwetu, uprzedmiotowienie innych oraz trudności w regulowaniu emocji. Jednocześnie warto podkreślić i pamiętać, że mówimy o interpretacji literackiej, a nie o diagnozie klinicznej. Heathcliff jest postacią fikcyjną. Określenie go jako „narcyza” lub „toksyka” uważasz za trafne? M.CH: Nie przepadam za etykietowaniem ludzi w tak uproszczony sposób, ponieważ bardzo łatwo jest przykleić komuś łatkę toksyka. Można jednak zauważyć u niego narcystyczne rysy – szczególnie w silnej potrzebie kontroli, o której już wspominałam oraz ogromnej wrażliwości na upokorzenie i braku odpowiedzialności za cierpienie, które zadaje innym. Sporo powiedziałyśmy o osobowości Heathcliffa, ale skoro mówimy o dynamice tej więzi, nie sposób pominąć impulsywnej, skrajnej i nieprzewidywalnej natury Cathy. Czy dla niego, bohatera z narcystycznymi rysami i silną potrzebą kontroli, właśnie taka dynamika mogła być szczególnie pociągająca i uzależniająca? M.CH: Często właśnie tak działa dynamika tego typu relacji. Intensywność, nieprzewidywalność i emocjonalna huśtawka wzmacniają ich uzależniający charakter. Dla osób o narcystycznych rysach taka relacja jest źródłem silnej stymulacji emocjonalnej, ale jednocześnie staje się polem walki o władzę i kontrolę. Skrajne emocje podsycają napięcie, a napięcie bywa mylone z namiętnością. Czy możemy stwierdzić, że Cathy Earnshaw miała osobowość z pogranicza? M.CH: Nie można stawiać klinicznej diagnozy postaci literackiej, jednak w funkcjonowaniu Cathy wyraźnie widać cechy kojarzone z osobowością borderline (inaczej z pogranicza nerwicy i psychozy): skrajność i chwiejność emocji, silny lęk przed porzuceniem, impulsywność, niestabilny obraz siebie oraz relacji, a także gwałtowne przechodzenie od idealizacji do dewaluacji. Jej zachowania są intensywne, reaktywne i często autodestrukcyjne. Dziś ucieczkę Heathcliffa nazwalibyśmy ghostingiem. Czy jego zniknięcie było próbą ukarania Cathy i odzyskania kontroli, czy raczej reakcją na lęk przed odrzuceniem? M.CH: Te dwa mechanizmy mogły współistnieć. Wycofanie mogło być obroną przed wstydem i lękiem przed odrzuceniem, które są niezwykle silne u osób z kruchym poczuciem własnej wartości. Jednocześnie zniknięcie mogło pełnić funkcję pasywnej kontroli i formy ukarania. W języku współczesnym można by to nazwać ghostingiem z komponentem odwetu – działaniem, które jednocześnie chroni własne ego i rani drugą osobę. Mimo wszystko w pamięci czytelników zostają słowa Cathy: „Nasze dusze są jednakowe. Niezależnie od tego, co w nich tkwi”. Czy można zatem stwierdzić, że w imię miłości jesteśmy w stanie całkowicie ignorować różnice, czerwone flagi i realne zagrożenia wynikające z uzależniającej relacji? M.CH: Tak, ponieważ w silnej idealizacji dochodzi do fuzji tożsamości. Zaczynamy wierzyć, że jesteśmy jednością, a różnice przestają mieć znaczenie. W takim stanie łatwo ignorować czerwone flagi i realne rozbieżności. To jednak nie jest miłość dojrzała, lecz stapianie się z drugim człowiekiem w sposób, który zaciera granice. A możemy tę relację uznać za przykład klasycznego uzależnienia emocjonalnego? Jeśli tak - na czym ono polega? M.CH: Ich więź spełnia wiele kryteriów uzależnienia emocjonalnego. Widać silną potrzebę bycia z drugą osobą mimo cierpienia, obsesyjne myślenie, utratę autonomii i tolerowanie krzywdy. Pojawia się też charakterystyczna huśtawka nagrody i kary, która paradoksalnie wzmacnia przywiązanie. Mechanizm przypomina uzależnienia behawioralne: napięcie, chwilowa ulga, ponowne napięcie. Dlaczego więc wciąż romantyzujemy toksyczną intensywność? M.CH: Gdyż intensywność daje silny wyrzut dopaminy i poczucie wyjątkowości. Burza emocji bywa interpretowana jako dowód prawdziwego uczucia, ponieważ kultura od lat wzmacnia tę narrację. Spokój natomiast często bywa błędnie odczytywany jako brak chemii, choć w rzeczywistości może świadczyć o bezpieczeństwie i stabilności. Czyli można stwierdzić, że literatura błędnie utrwala mit, że cierpienie jest dowodem wielkiego uczucia? M.CH: Często tak się dzieje. Motyw „im bardziej boli, tym bardziej kochasz” jest wielokrotnie powtarzany w literaturze. Cierpienie zostaje przedstawione jako nieodłączny element wielkiej miłości, co może prowadzić do mylnego przekonania, że brak dramatu oznacza brak prawdziwego uczucia. Gniew i gwałtowność mylone z głębią uczuć wydają się być ogromną pułapką. Czy dynamika relacji z powieści Emily Brontë przekłada się na teraźniejszość? M.CH: Niestety wciąż tak. Współcześnie wciąż spotykamy relacje oparte na pogoni za niedostępnym partnerem lub partnerką, karaniu ciszą, zazdrości i emocjonalnej huśtawce. Gniew i gwałtowność bywają mylone z głębią, a to pułapka. Dojrzała miłość jest spokojniejsza, przewidywalna, bezpieczna i odpowiedzialna. Czego ta historia może nauczyć nas o naszych własnych relacjach? M.CH: Że intensywność nie jest miarą miłości. Że nieprzepracowana trauma wchodzi do związku i zaczyna nim rządzić. Że kontrola, zazdrość czy karanie ciszą niszczą więź zamiast ją pogłębiać. I wreszcie – że dojrzała miłość opiera się na regulacji emocji, jasnych granicach, poczuciu bezpieczeństwa i wzajemności, a nie na nieustannym rollercoasterze.
„Niebo. Rok w piekle” nie było ostatnią sektą w Polsce. Jak dziś działają sekty i dlaczego nadal są tak samo groźne, jak w latach 90.? [WYWIAD]
Dziś premiera kolejnego odcinka wciągającego i mrocznego serialu HBO „Niebo. Rok w piekle” - historii, która przenosi nas do lat 90. i pokazuje mechanizmy działania jednej z najbardziej znanych sekt w Polsce. Ale to nie jest tylko opowieść o przeszłości. - Sekty nie zniknęły. Zmieniły formę - mówi dr Agnieszka Bukowska. I ostrzega, że niektóre praktyki funkcjonujące dziś pod hasłem rozwoju duchowego, coachingu czy tzw. alternatywnych terapii, bywają nową odsłoną tej samej przemocy.
Gdy na platformie HBO debiutuje trzeci odcinek mrocznego i wciągającego serialu „Niebo. Rok w piekle”, coraz częściej wraca pytanie, które wielu z nas uznało za zamknięty rozdział lat 90.: czy sekty w Polsce nadal istnieją? Serial opowiada historię grupy, o której świat zdążył zapomnieć, choć dla jej byłych członków Nieba czas nigdy nie zatrzymał się na happy endzie. Wielu z nich - mimo upływu dekad - do dziś nie pozbierało swojego życia po tej „przygodzie”. Rozmawiam z dr Agnieszką Bukowską - socjologiem, pedagogiem Uniwersytetu Civitas, która specjalizuje się w tematyce związanej z działalnością sekt destrukcyjnych, kontrowersyjnych ruchów religijnych, dysfunkcyjnych subkultur oraz zróżnicowanych środowisk ekstremistycznych. Sekta „Niebo” - czym była i jak działała? Sekta „Niebo” powstała w Polsce w latach 90. i była skupiona wokół charyzmatycznego lidera-Bogdana Kacmajora. - To było niespotykane wówczas u nas zjawisko. Ruch ten pojawił się jako alternatywa wobec tradycyjnych instytucji religijnych, oferując uproszczony, silnie spersonalizowany przekaz duchowy. W trakcie swojej działalności „wciągnął” kilkadziesiąt osób - opowiada dr Bukowska. - Ludzie przyjeżdżali do odizolowanego ośrodka, a lider obiecywał uzdrowienie, duchowe oświecenie, a jednocześnie stosował mechanizmy całkowitej kontroli. Członkowie tracili kontakt z rodziną, wchodzili w napięcia między sobą, a wiele osób doświadczało realnej przemocy psychicznej. - W „Niebie” funkcjonowały zasady, które wymuszały absolutne podporządkowanie, a każdy sprzeciw był interpretowany jako zagrożenie dla zbawienia - tłumaczy dr Bukowska. - To klasyczny przykład „kościoła w kościele”: z zewnątrz wygląda normalnie, ale w środku rozgrywa się fanatyczna kontrola i manipulacja. Sekta „Niebo” zakończyła swoją działalność po wielu latach aktywności, choć trudno wskazać jedną precyzyjną datę początku i końca, ale dramat jej członków trwał długo po jej rozpadzie. - Osoby zaangażowane w funkcjonowanie ruchu relacjonowały, że proces powrotu do równowagi psychicznej, odbudowy relacji społecznych oraz odzyskiwania poczucia autonomii trwał latami i wymagał specjalistycznego wsparcia - dodaje dr Bukowska. Czy sekty w Polsce nadal istnieją i czym różnią się od tych z lat 90.? Wielu z nas wyobraża sobie sektę jako zamkniętą wspólnotę religijną, funkcjonującą na uboczu społeczeństwa z charyzmatycznym guru w białych szatach, uzdrawiającym dotykiem i wygłaszającym prawdy objawione swoim wyznawcom. - To bardzo uproszczony obraz, nieprzystający do współczesnych form tego zjawiska - podkreśla dr Bukowska. - Owszem, mogą pojawić się elementy duchowości czy odniesienia do różnych tradycji religijnych, jednak współcześnie istotną rolę odgrywa także szeroki obszar zjawisk określanych mianem paramedycyny, uzdrawiania alternatywnego, parapsychologii czy rozmaitych metod o charakterze pseudonaukowym. Grupy te często łączą wątki religijne z narracjami rozwoju osobistego, terapiami alternatywnymi oraz warsztatami duchowymi, tworząc hybrydowe formy oddziaływania na uczestników - tłumaczy. W latach 90. sekty kojarzono przede wszystkim z grupami funkcjonującymi w jakimś konkretnym miejscu (np. miasto czy wieś). - Współcześnie ten model uległ istotnej zmianie. Nowe formy takich środowisk coraz częściej pojawiają się w przestrzeni internetowej, w ramach społeczności online - mówi dr Bukowska. Zasięg ich aktywności i dostępności potencjalnych członków jest znacznie większy. Jak dziś wygląda współczesny „guru”? - Nowoczesny guru to często dobrze ubrany, wykształcony profesjonalista w garniturze, prowadzący różne modne a zarazem kontrowersyjne kursy, warsztaty, spotkania online, nagrywający podcasty, prowadzący bloga. - Wygląda na profesjonalistę w swoim obszarze, działa w sieci, nie odwołuje się do religii, a mimo to stopniowo wciąga uczestników w destrukcyjny system - ostrzega dr Bukowska. - Zaczyna się powoli, krok po kroku, i dopiero po czasie ujawnia się zależność emocjonalna i społeczna członka od lidera i pozostałych członków grupy zafascynowanych jego postacią. Te współczesne grupy mogą być szczególnie niebezpieczne, ponieważ funkcjonują w sposób niemal niewidoczny i są dostępne z każdego miejsca, w którym mamy dostęp do Internetu - z domu, pracy czy uczelni. Obecne są we wspomnianych wcześniej ofertach szkoleń, warsztatów i różnego rodzaju społecznościach. Jak podkreśla dr Bukowska, bez świadomości mechanizmów wpływu łatwo wpaść w taką pułapkę. - Nie dotyczy to osób marginalnych czy „oderwanych od rzeczywistości”, lecz zwykłych ludzi przeżywających kryzys, poszukujących sensu, wsparcia i poczucia przynależności - tłumaczy. Problem nie leży w słowie „sekta” Często wydaje się, że w Polsce sekt już nie ma - i częściowo wynika to z samego języka. „Sekta” funkcjonuje w potocznej, medialnej świadomości, ale nie jest terminem prawnym, a w naukach społecznych m.in. z powodu niedoprecyzowania i pejoratywnego nacechowania bywa zastępowana określeniami takimi jak „nowy ruch religijny” czy „kontrowersyjna wspólnota lub grupa”. - Sam problem nie leży w etykiecie „sekta” - tłumaczy dr Bukowska. - Ważne są mechanizmy, które w danej grupie się pojawiają: manipulacja, destrukcyjny wpływ społeczny, uzależnienie od lidera, różne formy przemocy oraz inne zagrożenia dla jednostki i jej otoczenia. Często w obszarze zdrowia a nawet życia. Te mechanizmy działają niezależnie od nazwy - wyjaśnia. Ile jest dziś sekt w Polsce? - „Działają cicho, trudno je policzyć” - Często słyszy się, że w Polsce działa około 300 sekt - mówi dr Agnieszka Bukowska. - To stwierdzenie jest jednak mocno mylące. Tak naprawdę nie da się ich policzyć. Wiele grup funkcjonuje cicho, bez rozgłosu, często w sieci lub w formie małych wspólnot, które trudno dostrzec z zewnątrz. Nie możemy też jasno rozdzielić, co działa „jawnie”, a co „w ukryciu” - te pojęcia w kontekście sekt praktycznie nie istnieją. Internet dodatkowo komplikuje sprawę: dziś każdy może założyć stronę, bloga czy kanał, proponować swoje nauki i znaleźć osoby, które w nie uwierzą - tłumaczy ekspertka. - Media rzadko o zjawisku mówią - podkreśla dodatkowy aspekt dr Bukowska. - A szkoda. Dopiero w momencie gdy dochodzi do ujawnienia wieloletnich nadużyć i oszustw czy innych dramatycznych konsekwencji, problem staje się widoczny dla otoczenia. „Poza Niebem nie ma życia” - jak sekty przejmują kontrolę - Przynależność do sekty zmienia całe życie - mówi dr Bukowska. - Człowiek wchodzi do grupy, szukając odpowiedzi na swoje pytania i zaspokojenia potrzeb, których nie może wypełnić w codziennym życiu. Powoli zaczynają działać mechanizmy uzależniające od lidera i elity grupy, od reszty członków. Najpierw izolacja od rodziny i przyjaciół, później czasami porzucenie pracy czy szkoły. Grupa staje się całym światem, a to, co mówi lider, jest niepodważalne. Członkowie starają się dopasować do zasad grupy, nawet jeśli mają wątpliwości, bo ryzyko wykluczenia czy alienacji jest ogromne. - Dla wielu to jedyna „rodzina”, bo kontakt z bliskimi został zerwany - podkreśla dr Bukowska. - Lider sprawuje niemal totalną kontrolę: decyduje o pracy, studiach, związkach, a czasem nawet o tym, kto może mieć dzieci. Psychiczna, a często i fizyczna presja w grupie jest ogromna. Trudno się uwolnić nie tylko dlatego, że mechanizmy uzależnienia działają stopniowo. - Lęk przed samotnością, zerwane więzy rodzinne i brak własnych środków utrzymania sprawiają, że wyjście z grupy staje się prawdziwym dramatem - mówi dr Bukowska. - W Polsce działa wiele takich grup, często latami, cicho, niezauważalnie. Dopiero tragiczne wydarzenia, ujawniają ich istnienie. Współcześnie zagrożenie w wielu obszarach tego zjawiska przeniosło się do Internetu. - Każdy może założyć stronę, bloga czy kanał, przedstawiając się jako mentor, nauczyciel czy uzdrowiciel - tłumaczy dr Bukowska. - Łatwo wciągnąć osoby poszukujące sensu życia, które nie zdają sobie sprawy, że oddają kontrolę nad własnym życiem. Internet, media społecznościowe, TikTok dają tym liderom i grupom ogromny zasięg. To cyfrowe „Niebo” może być równie groźne, co izolowane wspólnoty z lat 90. Sekta jest jak uzależnienie Funkcjonowanie w sekcie bywa porównywane do mechanizmu uzależnienia. - Proces ten rzadko zaczyna się gwałtownie. Przeciwnie, rozwija się stopniowo, poprzez obietnicę wsparcia, sensu i poprawy jakości życia. Z czasem jednak rośnie potrzeba coraz silniejszego zaangażowania, podporządkowania się zasadom grupy i jej liderowi. Krytyczne myślenie ulega osłabieniu, a zerwanie relacji staje się coraz trudniejsze, mimo narastających strat emocjonalnych, społecznych czy finansowych - opisuje dr Bukowska. Podobnie jak w przypadku uzależnień, odejściu z takiej rzeczywistości często towarzyszą lęk, poczucie pustki i dezorientacji. Proces wychodzenia z sekty i odbudowy autonomii bywa długotrwały i wymaga czasu, wsparcia oraz ponownego uczenia się podejmowania samodzielnych decyzji. - Kiedy człowiek opuszcza grupę, często nie ma dokąd wrócić - tłumaczy dr Bukowska. - Wszystkie więzy są zerwane: kontakty z rodziną, przyjaciółmi, pracą. Osoba wychodząca zostaje sama. Często bez wsparcia emocjonalnego. Ma problem z funkcjonowaniem w społeczeństwie. To jest jak w przypadku alkoholika czy byłego więźnia - nawet jeśli wyjdzie z jednej sytuacji, nieumiejętność funkcjonowania w normalnym świecie sprawia, że łatwo wpada w kolejną toksyczną grupę - wymienia ekspertka. Jeżeli ktoś bliski wchodzi do takiej grupy cierpi nie tylko jednostka, ale cała rodzina. Podobnie jak w przypadku uzależnień, współzależność tworzy ogromne obciążenie emocjonalne i destabilizuje życie rodzinne. Jak nie dać się wciągnąć w sektę? - sygnały ostrzegawcze i obrona przed manipulacją Pierwsze sygnały ostrzegawcze są subtelne: zaburzona komunikacja, izolacja od rodziny i przyjaciół, nowe pojęcia i nowomowa, przekonanie, że tylko lider i grupa zna prawdę. - Ludzie nie zdają sobie sprawy, że zaczynają podporządkowywać się zasadom, które nie służą ich dobru, bo presja ze strony innych członków jest ogromna - mówi dr Bukowska. - W tej sytuacji każdy sprzeciw może skutkować wykluczeniem lub odrzuceniem, a to rodzi poczucie winy i lęk. Jak się chronić? - Kluczem jest edukacja i wiedza , świadomość mechanizmów manipulacji i uważność na zmiany w zachowaniu bliskich - podkreśla ekspertka. - Zwracajmy uwagę na dziwne zachowania, irracjonalne treści, fanatyczne przekonywanie do nowego światopoglądu, ścisłe hierarchie i kontrolę życia codziennego. Niepokój powinny wzbudzać sytuacje, w których ktoś wywiera presję, przekracza granice, ingeruje w decyzje osobiste lub stopniowo izoluje od rodziny i znajomych. - W Internecie zachowujmy czujność wobec ofert, które obiecują szybkie i proste rozwiązania złożonych problemów życiowych oraz budują poczucie wyjątkowości i wyłącznego dostępu do „prawdy”. Jeżeli podejrzewamy, że bliska nam osoba uwikłała się w taka relację- nie krytykujmy jej, nie osądzajmy, podtrzymujmy więzi i nie zrywajmy ich - podpowiada dr Bukowska. - Zadawanie pytań o lidera, jego kwalifikacje, wykształcenie i metody - bez oskarżeń - często sprawia, że członkowie sami zaczynają kwestionować narzucone reguły. W razie wątpliwości warto szukać wsparcia u specjalistów, pamiętając, że w podobne mechanizmy mogą wpaść zwykli ludzie, zwłaszcza w momentach kryzysu i osłabienia. Dlaczego warto rozmawiać o serialu „Niebo. Rok w piekle”? Serial przypomina, że podobne historie nie należą ani do zamkniętej przeszłości, ani do świata egzotycznych, „oderwanych od rzeczywistości” wspólnot. Jak podkreśla dr Bukowska, to opowieść o dramacie zwykłych ludzi, takich jak my, którzy w pewnym momencie życia, często w chwili słabości lub zagubienia, trafiają w sidła systemu narzuconych wartości i bezwzględnej kontroli. - Konsekwencje rozlewają się szeroko: dotykają rodzin, przyjaciół, dzieci i partnerów, niszcząc relacje, zaufanie i poczucie bezpieczeństwa - ostrzega dr Bukowska. To piekło nie dzieje się gdzieś daleko, a rozgrywa się w domach, między najbliższymi, często po cichu i bez świadków. View oEmbed on the source website
Co to jest prokrastynacja snu i z czego wynika? Jak pozbyć się nawyku, który niszczy nasze zdrowie?
Dlaczego ulegamy prokrastynacji snu, choć doskonale zdajemy sobie sprawę, że jest dla nas szkodliwa? Podpowiadamy, jak sobie z nią poradzić.
Jest późno. Jesteś zmęczona, ciało wyraźnie domaga się snu, a jednak zamiast zgasić światło, uruchamiasz kolejny odcinek serialu. Potem następny. W międzyczasie bezwiednie scrollujesz media społecznościowe - jakby sen mógł jeszcze chwilę poczekać. Rano budzik brzmi brutalnie, a pierwsza myśl to dobrze znana obietnica: „Dziś na pewno położę się wcześniej”. I choć rozsądek podpowiada jedno, wiele osób - bardzo często wbrew sobie - wybiera czuwanie zamiast odpoczynku. To zjawisko jest znacznie bardziej powszechne, niż mogłoby się wydawać. Psychologia nazywa je prokrastynacją snu, a w anglojęzycznych badaniach funkcjonuje jako revenge bedtime procrastination. Termin ten opisuje mechanizm, w którym - pozbawieni w ciągu dnia przestrzeni dla siebie - próbujemy „odebrać” ją nocą, kosztem snu. Zjawisko to przybliżyła m.in. Delphine Py, psycholog kliniczna, w jednym ze swoich materiałów edukacyjnych. Dlaczego odkładamy moment pójścia spać? Prokrastynacja snu rzadko wynika z braku świadomości. Przeciwnie - zwykle doskonale wiemy, że sen jest nam potrzebny. Problem leży gdzie indziej: w poczuciu, że dzień nie należał do nas. To szczególnie częste u osób funkcjonujących w ciągłym napięciu, z przeładowanym harmonogramem, nadmiarem obowiązków i niewyraźną granicą między pracą a życiem prywatnym. Wieczorne czuwanie staje się wówczas symbolicznym gestem odzyskiwania kontroli - chwilą tylko dla siebie, bez oczekiwań i presji. Jeśli zdarza się sporadycznie, organizm zwykle potrafi to skompensować. Problem pojawia się wtedy, gdy odkładanie snu wchodzi w nawyk. Przewlekły deficyt snu wpływa nie tylko na samopoczucie, ale również na zdrowie psychiczne i fizyczne. Może prowadzić do chronicznego zmęczenia, obniżonego nastroju, trudności z koncentracją i pamięcią, a w dłuższej perspektywie zwiększać ryzyko zaburzeń lękowych, depresji oraz problemów metabolicznych, takich jak przyrost masy ciała czy zaburzenia gospodarki cukrowej. Jak przerwać ten schemat? Kluczem nie jest rezygnacja z przyjemności, lecz zmiana momentu, w którym po nią sięgamy. Specjaliści podkreślają, że warto świadomie wprowadzać drobne rytuały przyjemności już w ciągu dnia - tak, by wieczór nie musiał być jedyną przestrzenią „dla siebie”. Równie istotne jest stworzenie spokojnej, powtarzalnej rutyny wieczornej, która sygnalizuje organizmowi przejście w tryb odpoczynku. Regularna pora snu, ograniczenie ekspozycji na ekrany, a także wyciszające aktywności - takie jak czytanie, medytacja czy pisanie - pomagają stopniowo odzyskać naturalny rytm dobowy. Sen przestaje być wtedy czymś, co odkładamy, a zaczyna być świadomym wyborem. I właśnie w tej zmianie perspektywy kryje się największa różnica.
Nie postujesz? Nie jesteś sam. „Posting zero” to nowy sposób bycia w sieci
Cisza zamiast relacji, obecność bez autoprezentacji. Coraz więcej osób wybiera Internet, w którym nie trzeba nic udowadniać - ani algorytmom, ani „znajomym”.
Jeszcze kilka lat temu media społecznościowe były cyfrowym pamiętnikiem, sceną i albumem ze wspomnieniami w jednym. Publikowaliśmy zdjęcia porannej kawy, relacje z podróży, migawki z codzienności - często bez większego namysłu. Dziś coś się wyraźnie zmienia. Coraz więcej użytkowników choć wciąż scrolluje, obserwuje i jest „online”, to przestaje publikować. Ten cichy zwrot ma swoją nazwę: „posting zero”. To nie manifest ani bunt przeciwko Internetowi. To raczej zmęczone westchnięcie i decyzja, by na chwilę zejść ze sceny i ukryć się za kotarą. W tym artykule: Od nieustannego nadawania do świadomej ciszy. Czym jest „posting zero”? Skąd wziął się trend „posting zero”? Zmęczenie autoprezentacją i algorytmami Mniej feedu, więcej prywatnych przestrzeni Cisza jako nowa forma autentyczności Od nieustannego nadawania do świadomej ciszy. Czym jest „posting zero”? Przez lata social media działały jak niekończący się spektakl. Każdy był jednocześnie bohaterem, reżyserem i widownią własnego życia. Algorytmy premiowały regularność, intensywność i widoczność. Im częściej publikowałeś, tym... bardziej istniałeś. Dziś coraz więcej osób świadomie rezygnuje z tej roli. Nie usuwają kont, nie ogłaszają cyfrowego detoksu. Po prostu… milkną. Nadal są obecni - ale tylko jako obserwatorzy, nie nadawcy. To właśnie ten moment przejścia z „muszę coś wrzucić” do „nie muszę niczego pokazywać” definiuje „posting zero”. Sama po sobie widzę, że mój Instagram od dawna przejął „ukochany pies Lukier”, a wall na Facebooku wygląda zupełnie inaczej niż choćby 5 lat temu. Posty pojawiają się tylko, jak bardzo coś mnie zaciekawi - i raczej jest to artykuł - godny polecenia - podany przeze mnie dalej aby wesprzeć pracę kolegów i koleżanek dziennikarzy, albo zdjęcie z bardzo ważnej rodzinnej uroczystości lub jedno z wakacji - tak na pamiątkę. Za to gdy Facebook przypomina mi „wspomnienie” sprzed 10 lat... to zwykle znajduje się na nim... zdjęcie ciasta, które zrobiła moja mama, albo nowego samochodu, który kupiłam, albo zachodu słońca z... no właśnie nie wiem skąd. Skąd wziął się trend „posting zero”? Pojęcie spopularyzował publicysta Kyle Chayka w tekście dla „The New Yorker”, opisując, jak codzienne aktualizacje życia prywatnych użytkowników znikają z platform, które jeszcze niedawno żyły ich treściami. Media społecznościowe przestały być miejscem spontanicznego dzielenia się doświadczeniem, a stały się przestrzenią hałasu, reklamy i autopromocji. Zmianę potwierdzają również dane. Według analiz przywoływanych przez „Financial Times”, aktywność użytkowników w mediach społecznościowych spadła od 2022 roku o około 10%, przy czym największy regres widać wśród pokolenia Z i młodszych millenialsów - czyli tych, którzy dorastali już w pełni cyfrowej rzeczywistości. To ważny sygnał: najbardziej „internetowe” pokolenia zaczynają redefiniować swoją obecność w sieci. Zmęczenie autoprezentacją i algorytmami Dlaczego przestajemy publikować? Powodów jest kilka - i wszystkie są bardzo ludzkie. Po pierwsze: zmęczenie porównywaniem się. Feed wypełniony idealnymi ciałami, relacjami i podrasowanymi karierami przestaje inspirować, a zaczyna obciążać. Po drugie: komercjalizacja. Zwykli użytkownicy coraz częściej czują, że ich treści giną w oceanie reklam, influencerów i materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję. Po trzecie: prywatność. Świadomość tego, jak wiele danych zostawiamy po sobie w sieci, rośnie - podobnie jak ostrożność wobec technologii, które potrafią nie tylko śledzić, ale i modyfikować wizerunek. Posting zero staje się więc formą cichej samoobrony. Sposobem na odzyskanie kontroli nad tym, co naprawdę należy do nas. Mniej feedu, więcej prywatnych przestrzeni Paradoksalnie rezygnacja z publicznego publikowania nie oznacza zerwania relacji. Wręcz przeciwnie. Życie cyfrowe przesuwa się w stronę prywatnych wiadomości, zamkniętych grup, małych społeczności. Tam, gdzie nie rządzi algorytm, a rozmowa nie musi być „ładna”, angażująca ani mierzalna. To powrót do początków Internetu, który służył nam jako narzędzie do kontaktu, a nie wystawy. Do komunikacji, która nie wymaga reakcji w postaci lajków. Cisza jako nowa forma autentyczności Najciekawsze w trendzie „posting zero” jest to, że opiera się na… braku. Nie da się go łatwo zmierzyć, nie pojawia się w statystykach popularności. A jednak właśnie ta cisza zaczyna definiować nowy sposób bycia online. Dla wielu osób rezygnacja z widoczności okazuje się bardziej autentyczna niż najbardziej dopracowany post. To świadomy wybór spokoju, uważności i prawa do nieobecności. Nie dlatego, że Internet przestał być ważny - ale dlatego, że nie musi już być centrum wszystkiego. Posting zero nie jest więc końcem mediów społecznościowych. To raczej sygnał, że uczymy się z nich korzystać na nowo, na własnych zasadach. Ciszej, wolniej i przede wszystkim z większą troską o siebie.
Razem, ale jednak... osobno. „Phubbing” ma ogromny wpływ na nasze relacje z bliskimi, w święta i nie tylko
Czy podczas rodzinnych spotkań lub wyjść z przyjaciółmi ukradkiem sprawdzasz, co się dzieje na Instagramie? A może „tylko” odświeżasz skrzynkę mailową czy śledzisz konwersację na Messengerze? To zjawisko ma swoją nazwę i ... nie jest obojętne dla Twoich więzi z bliskimi.
Boże Narodzenie to tradycyjnie czas spotkań z rodziną i przyjaciółmi, dzielenia się radością i wspólnego spędzania chwil przy stole. Jednak wraz z rozwojem technologii pojawiło się nowe „zagrożenie” dla tej wyjątkowej atmosfery – phubbing. O ile na co dzień zjawisko to bywa irytujące, o tyle w święta staje się wręcz symbolem tego, jak bardzo ekrany mogą odbierać nam prawdziwą bliskość i magię wspólnego czasu. W tym artykule: Phubbing – współczesna pułapka relacji Phubbing a rodzinne rytuały świąteczne Święta offline – jak ograniczyć phubbing i naprawdę być tu i teraz? Phubbing – współczesna pułapka relacji Zjawisko phubbingu, czyli ignorowania obecnych osób na rzecz korzystania z telefonu, choć na co dzień popularne, w czasie świąt nabiera nowego wymiaru. Chwilę, które powinny być wypełnione rozmową, śmiechem i dzieleniem się przeżyciami, coraz częściej przerywane są przez powiadomienia, odruchowe sięganie po telefon i scrollowanie mediów społecznościowych. Wspólne biesiadowanie, śpiewanie kolęd czy rodzinne gry coraz częściej przegrywają z Facebookiem, Instagramem czy TikTokiem. Phubbing a rodzinne rytuały świąteczne W święta oczekiwania wobec bliskich są szczególnie wysokie. Chcemy, by te chwile były naprawdę wyjątkowe, pełne uwagi i zrozumienia. Niestety, nawet krótkie oderwanie uwagi przez telefon może sprawić, że ktoś poczuje się pominięty czy niedoceniony. Zwłaszcza dzieci i osoby starsze mogą przeżywać to szczególnie mocno, odbierając phubbing jako sygnał, że są mniej ważni od cyfrowego świata. Taki sygnał w okresie świątecznym boli podwójnie, bo oczekujemy wtedy autentycznej obecności i ciepła. Phubbing potrafi bezpowrotnie odebrać magię świątecznych rytuałów. Podczas wigilijnej kolacji telefony na stole mogą prowadzić do cichych konfliktów, zaburzać płynność rozmów i oddalać od siebie członków rodziny. Święta offline – jak ograniczyć phubbing i naprawdę być tu i teraz? Eksperci zalecają jasne ustalenia jeszcze przed świętami: telefony odkładamy do specjalnego koszyka lub pudełka na czas wspólnego posiłku, zabaw czy wieczornej rozmowy. Warto zachęcać do rodzinnych gier, wspólnych spacerów, śpiewania kolęd i fotografowania chwil wspólnie, a nie osobno – bez natychmiastowego wrzucania wszystkiego do sieci. Warto otwarcie rozmawiać o tym, jak ważne są prawdziwe relacje, zwłaszcza w okresie świątecznym. Odłożenie telefonu choćby na kilka godzin w świąteczny wieczór sprawia, że możemy bardziej docenić obecność bliskich. Te momenty tworzą wspomnienia, których nie zapewni żaden feed w mediach społecznościowych. Jakościowa rozmowa, uśmiech, uścisk czy spontaniczne opowieści przy choince to rzeczy, które zostają na długo i naprawdę budują rodzinne więzi. Boże Narodzenie to doskonały czas, by podjąć wyzwanie i postawić na prawdziwą obecność. Ograniczając phubbing, dajemy sobie i bliskim najcenniejszy prezent: autentyczną uwagę i miłość. Warto to zrobić – nawet jeśli na początku wydaje się to trudne, efekty mogą być bezcenne.
Karp i choinka? Nie, dziękuję. Dlaczego coraz częściej „uciekamy” od tradycyjnych świąt i... kiedy może wyjść nam to na dobre?
Jak pokazują dane, świąteczne zwyczaje coraz silniej kojarzą nam się z przymusem, niż radosną celebracją. Częściej też wyjeżdżamy na Boże Narodzenie. Dlaczego coraz więcej Polek i Polaków rezygnuje z tradycyjnego świętowania i czy takie oderwanie się od codzienności może mieć na nas dobroczynny wpływ?
Święta pachnące choinką, korzennymi przyprawami i domowymi wypiekami, wyczekiwanie pierwszej gwiazdki i momentu odpakowania prezentów: te obrazy związane z Bożym Narodzeniem nierozerwalnie pojawiają się w naszych głowach, gdy wracamy do tradycyjnych, rodzinnych wspomnień. Najnowsze dane wskazują jednak na nieco inną tendencję: coraz więcej Polek i Polaków w okresie świąteczno-noworocznym decyduje się na odwrót od tradycji i spędza ten czas poza domem, często w egzotycznych destynacjach. Z czego to wynika i czy celebracja daleko od tego, co znane i tradycyjne może przynieść korzyści? W tym artykule: Dlaczego coraz częściej spędzamy święta poza domem? Oto, co mówią dane Święta, ale bez tradycji: jak zmienia się nasze postrzeganie Bożego Narodzenia Razem, ale inaczej. Czy wyjazdy z bliskimi mogą pomóc umocnić więzi? Dlaczego coraz częściej spędzamy święta poza domem? Oto, co mówią dane Z najnowszych danych, m.in. raportu Wakacje.pl oraz badania IBRiS, wynika, że Polacy coraz chętniej rezygnują z tradycyjnego, rodzinnego świętowania Bożego Narodzenia na rzecz wyjazdów. Według IBRiS, 41% Polaków planuje zimowy wypoczynek w okresie świąteczno-noworocznym, a kolejne 28% rozważa taki scenariusz. Co dziesiąty Polak już spędza święta poza krajem. Przyczyn jest wiele: zmęczenie świąteczną presją, chęć odpoczynku i potrzeba ucieczki od stresu. 40% respondentów przyznaje, że okres świąteczny wywołuje w nich napięcie, a 10% deklaruje, że pogarsza on relacje rodzinne (CBOS). U 10% społeczeństwa może się dodatkowo pojawić sezonowe obniżenie nastroju. Zmienia się także forma świątecznych podróży. Polacy coraz częściej wybierają luksusowe wille z pełnym wyposażeniem, udogodnieniami typu wellness i przestrzenią do pracy zdalnej. Tego typu obiekty oferują nie tylko wypoczynek, ale również możliwość prywatnych celebracji w kameralnym gronie. Święta, ale bez tradycji: jak zmienia się nasze postrzeganie Bożego Narodzenia Dane CBOS pokazują, że religijny wymiar świąt nie jest już tak istotny– jedynie 19% Polaków nadal go podtrzymuje. Coraz mniej osób uczestniczy w pasterce, a tradycje rodzinne – jak np. dzielenie się opłatkiem – przestają być komfortowe dla młodszych pokoleń. Wzrasta natomiast potrzeba odpoczynku. Dla wielu Polaków city break w grudniu, połączony z relaksem, staje się atrakcyjniejszy niż świąteczne obowiązki. Z danych eSky.pl wynika, że liczba rezerwacji na wyjazdy do ciepłych krajów jest ponad dwukrotnie wyższa niż rok wcześniej. Co więcej, tradycje tracą na znaczeniu. Tylko 19% Polaków postrzega Boże Narodzenie jako czas religijny, a udział w pasterce deklaruje jedynie 33%: dla porównania, w 1998 roku było to 80%. Dzielenie się opłatkiem budzi dyskomfort u 20% millenialsów i 33% przedstawicieli pokolenia Z. Razem, ale inaczej. Czy wyjazdy z bliskimi mogą pomóc umocnić więzi? Co ciekawe, coraz więcej rodzin decyduje się spędzać święta poza domem, traktując wspólny wyjazd jako alternatywę dla tradycyjnych spotkań przy jednym stole. Taka zmiana otoczenia sprzyja budowaniu relacji: pozwala oderwać się od codziennych obowiązków, ograniczyć stres związany z organizacją świąt i skupić się na byciu razem. Trend ten dotyczy nie tylko najbliższych rodzin: jak pokazuje badanie Profitroom, liczba wyjazdów w większych grupach jest aż o 15% wyższa niż rok temu. To oznacza, że wiele osób ma potrzebę wspólnego przeżywania świąt w bardziej elastycznej, a jednocześnie nadal integrującej formule.
Uciekasz przed świątecznym zdjęciem? Powód może cię zaskoczyć - wcale nie chodzi o brak pewności siebie
Boisz się świątecznych zdjęć bardziej niż karpia w galarecie? Spokojnie - to nie znaczy, że masz problem z akceptacją siebie. Psycholodzy twierdzą, że chodzi o coś zupełnie innego... i bardziej ludzkiego.
Co roku to samo: choinka błyszczy, makowiec stygnie na blacie, ktoś rozstawia statyw, a w tobie rośnie cicha panika. Najchętniej wybiegłabyś do kuchni „sprawdzić pierogi”, poprawić serwetki albo po prostu zapadłabyś się pod ziemię, byle tylko nie stać w pierwszym rzędzie obok ciotki Gieni, której nie widziałaś przez cały ostatni rok, a która wylała na siebie hektolitry różanej wody. Święta to czas pamiątkowych fotografii, a jednak tak wiele osób reaguje na nie napięciem zamiast radością. Co ciekawe - nie wynika to z braku pewności siebie. Psycholodzy mówią dziś jasno: najczęściej to efekt perfekcjonizmu. A więc… przez lata obwiniałyśmy się niesłusznie. Nie lubisz się fotografować? To nie niska samoocena. To wysokie wymagania wobec siebie Eksperci podkreślają, że unikanie zdjęć coraz częściej wiąże się z tzw. tendencją do autowaloryzacji - subtelnym, często nieuświadomionym przekonaniem, że powinnyśmy wyglądać „odpowiednio”, zanim ktoś naciśnie migawkę. I właśnie w tym tkwi paradoks. Nie chowamy się dlatego, że czujemy się gorsze. Chowamy się, bo boimy się, że nie sprostamy obrazowi idealnej wersji siebie, którą nosimy w głowie. Nie chcemy widzieć na ekranie telefonu zmęczenia, włosów, które ułożyły się „nie tak”, czy świątecznego swetra wypchniętego na ramieniu. Nie chcemy przypadkowej poświaty, niekorzystnego profilu, napiętego uśmiechu. Wbrew pozorom to nie wstyd nas paraliżuje - to potrzeba kontroli. Świąteczna fotografia jest nagła, spontaniczna, a więc wymyka się perfekcjonizmowi, który tak wiele osób trzyma w ryzach przez cały rok. Dlaczego świąteczny klimat jeszcze to wzmacnia? Święta mają swój specyficzny ciężar emocjonalny. Wokół pełno oczekiwań - że będzie pięknie, rodzinnie, ciepło, „jak z reklamy”. I my, chcąc nie chcąc, próbujemy odnaleźć się w tym idealizowanym obrazie. Kiedy ktoś podchodzi z telefonem, pojawia się nie tylko lęk o to, jak wyjdziemy, ale też poczucie, że fotografia stanie się dowodem: czy naprawdę jesteśmy szczęśliwi, bliscy, spełnieni? Nic dziwnego, że wiele osób przyznaje, że świąteczne zdjęcia są dla nich bardziej stresujące niż te robione w zwykły dzień. Psychologowie mówią: nie uciekaj, tylko złagodź oczekiwania Specjaliści zachęcają, by przyjrzeć się temu, co stoi za naszym odruchem ucieczki. Jeżeli reagujemy napięciem na widok obiektywu, warto zapytać siebie: czego tak naprawdę się boję? Co będzie, jeśli na jednym zdjęciu będę wyglądać „nieidealnie”? Dlaczego miałoby mnie to definiować? Wielu psychologów podkreśla, że zdjęcia - zwłaszcza te świąteczne - mają przede wszystkim dokumentować emocje i relacje, a nie estetyczną doskonałość. To często jedyne kadry, które zostają z nami na lata, wracają w albumach, trafiają do pudełka po butach skrywanego w szafie. Po czasie już nie widzimy niedoskonałości - widzimy ludzi, których kochamy, i siebie wśród nich. Nieperfekcyjnych, ale prawdziwych. Jak się wymigać… jeśli jednak naprawdę chcesz? Oczywiście nie zawsze da się przestawić myślenie w jeden wieczór. Święta też bywają trudne, przeładowane emocjami. Jeśli naprawdę nie masz w sobie przestrzeni na pozowanie, psychoterapeuci podpowiadają proste, eleganckie rozwiązanie: bądź w drugim planie. Pomóż zrobić zdjęcie innym. Zaproponuj, że zrobicie wspólne ujęcie, ale na twoich zasadach. Ustaw kadr, wybierz światło, kontroluj dystans. To pozwala złagodzić napięcie, zachować sprawczość i jednocześnie nie wypadać z rodzinnej tradycji. Z czasem może przyjść też większa łagodność - ta, którą tak często widać w naszych zdjęciach, dopiero gdy oglądamy je po latach. Może wtedy zrozumiemy, że warto było być w tych kadrach, nawet jeśli nie były „idealne”.