Równość zaczyna się w domu. A codzienność zmieniają najczęściej małe, niewidzialne gesty
Najważniejsze domowe sprawy często dzieją się po cichu i bez świadków: między pralką a zmywarką. To właśnie tam najlepiej widać, czy partnerstwo jest jedynie deklaracją czy realną praktyką. W kampanii „Równość zaczyna się w domu” marka Persil pokazuje, że wielka zmiana może zacząć się od bardzo zwyczajnego pytania: kto dziś pierze? Wybrzmiało to z wielką siłą podczas wyjątkowego wydarzenia w Düsseldorfie. Wzięli w nim udział m.in. wspierający kampanię Joanna Koroniewska i Maciej Dowbor, którzy opowiedzieli nam o swoich sposobach na równość w domu.
Dom jest zazwyczaj naszą najbardziej intymną i najbezpieczniejszą przestrzenią. Ale potrafi być też miejscem, w którym najłatwiej utrwalają się niewidzialne schematy. Czyste ubrania, zrobiony obiad czy posprzątana łazienka często wydają się oczywistością i czymś, co się robi „samo”. Dopiero gdy ktoś przestaje o to dbać, widać, ile pracy kryje się za tym spokojnym rytmem dnia. Persil w kampanii „Równość zaczyna się w domu” zwraca uwagę właśnie na tę niewidzialną warstwę codzienności i na to, że zazwyczaj odpowiadają za nią kobiety. W 90 proc. przypadków obowiązek robienia prania nadal spoczywa właśnie na nich. Ta liczba pokazuje, że nawet w nowoczesnych związkach wiele domowych zadań wciąż przypisuje się automatycznie jednej stronie. Jednej stronie, czyli kobiecie. O tym, jak zmieniać te przyzwyczajenia, rozmawiano podczas wydarzenia w Düsseldorfie, które zorganizowano wokół partnerstwa Persil z HeForShe, solidarnościowym ruchem ONZ Kobiety (UN Women) na rzecz równości płci. Na miejscu pojawili się Joanna Koroniewska i Maciej Dowbor, którzy wspierają kampanię „Równość zaczyna się w domu” oraz twórcy internetowi: Zosia Samsel i Kuba Tolak (@foxesineden), Natalia i Cyprian Broszkiewicz (@mamokochamcie), Patrycja Czesnowska (@hrabina_czesława), Patrycja Mandrysz (@patrycja.mandrysz), Asia i Kamil Zielińscy (@zieliniaki.official), Ilona Kostecka (@mumandthecity), Wiktoria Majcher i Kamil Goral (@hello.yogii) oraz Ola Żelazowska (@aleksandra_zelazowska). Joanna Koroniewska i Maciej Dowbor – bez wielkich deklaracji Koroniewska i Dowbor wnieśli do kampanii to, co w ich duecie najbardziej charakterystyczne: błyskotliwy humor i rozbrajającą szczerość, która szybko sprowadza wielkie hasła do domowej praktyki. Zapytana o jedną rzecz, którą warto byłoby w ich domu podzielić sprawiedliwiej, Joanna odpowiedziała bez wahania: – Pranie! – Ale gdyby nie ja, nie byłoby czego prać – bronił się Maciej. – To prawda. Ale gdyby nie ty, miałabym bardzo dużo wolnego czasu – zripostowała Joanna. – Dlatego zaangażowaliśmy się we współpracę z Persil. Asia po prostu chciała, żebym nauczył się prać – śmiał się Maciej. W ich rozmowie kampania przestaje być abstrakcyjnym komunikatem, a staje się opowieścią o życiu. – Nie chodzi o to, że mężczyzna ma w domu pomagać. Ma się angażować w funkcjonowanie domu tak, jak robi to kobieta – podkreśliła Joanna. Maciej zwrócił z kolei uwagę, że wiele schematów wynika z wychowania i kulturowych kodów: – Jeszcze 20 czy 30 lat temu ten podział właściwie nie podlegał dyskusji. Kobieta miała zajmować się domem, co wcale nie wykluczało jej pracy zawodowej. To oznaczało dwa etaty i często nie było doceniane. Najciekawsze było jednak to, że oboje nie uciekali w idealny obraz równości. Bo podział obowiązków domowych to nie zawsze matematyczne fifty-fifty. – Im człowiek starszy, tym lepiej zdaje sobie sprawę, że pewnych rzeczy nie da się równo podzielić. Ale istnieje coś takiego jak partnerstwo w związku. Maciek coraz bardziej dorasta i robi w tym domu dużo więcej niż robił kiedyś – pochwaliła męża Joanna. Odniósł się do tego też Maciej: – Są takie rzeczy, do których jedna osoba ma większe predyspozycje, a druga mniejsze. Niekoniecznie jest to związane z tradycyjnym podziałem obowiązków w kontekście płci, ale raczej właśnie pewnych kompetencji. Ale nie wyobrażam sobie sytuacji, w której wracam do domu, siadam na kanapie, odpalam mecz, a Aśka wokół mnie się krząta. Jeżeli mamy czas wolny, to mamy czas wolny obydwoje. – To dla mnie bardzo pouczający wyjazd. Dzięki marce Persil dowiedziałem się, że kapsułki wrzuca się na dno bębna, a nie do szufladki i że w większości przypadków pranie można robić w 30 stopniach – przyznał Maciej. Joanna kręciła głową z niedowierzaniem i dodała: – Niewiarygodne. Dla mnie to nie taka nowość, bo od dawna korzystam z kapsułek Persil, zarówno w Polsce, jak i w Hiszpanii, i zawsze wywiązują się z zadania. Rozmowa z Koroniewską i Dowborem to świetne potwierdzenie tezy, że nawet najprostsze domowe czynności są kwestią wiedzy i doświadczenia, a nie przypisanych ról. House of Persil – dom pełen znaczeń Centralnym punktem wydarzenia w Düsseldorfie było zwiedzanie House of Persil – immersyjnego doświadczenia zbudowanego z instalacji i doświadczeń. Składał się z wielu pomieszczeń, które opowiadały o równości, odpowiedzialności i codziennych wyborach. Rozmowy zaczynały się w Salonie – w swobodnej atmosferze, przy jedzeniu, napojach i przemówieniu wprowadzającym. Ogród Zapachów łączył zapach Persil ze wspomnieniami oraz poczuciem bezpieczeństwa i wspólnoty. Siłownia zamieniała pranie w sport zespołowy – m.in. dzięki takim wyzwaniom jak rzucanie kapsułkami Persil do pralki, sortowanie ubrań czy składanie rzeczy na czas. Pokój Postępu pokazywał historię marki i przypominał, że Persil od 1907 roku wyznacza kierunek zmian, wprowadzając innowacje, które realnie ułatwiają codzienne obowiązki. Największe wrażenie na gościach zrobiły jednak trzy przestrzenie. Pokój Decyzji zaczynał się od tunelu Walk of Facts, który prowadził przez fakty dotyczące nierówności płci. Goście dosłownie przechodzili przez często niewygodne dane i konfrontowali się z tym, co na co dzień często pozostaje niewypowiedziane. Brama Decyzji symbolizowała wybór własnej drogi ku zmianie, a instaspot „Zmyj uprzedzenia” pozwolił oczyścić się ze stereotypów w metaforycznej pralce. Ta lekka forma niosła bardzo konkretną myśl: każdy z nas bierze udział w podtrzymywaniu albo przełamywaniu norm. Pokój Równości skłaniał natomiast do refleksji. Goście oglądali spot związany z partnerstwem Persil z HeForShe, solidarnościowym ruchem ONZ Kobiety (UN Women) na rzecz równości płci, dzielili się osobistymi historiami z artystką malującą na żywo, a dzięki prostej grze konfrontowali się ze swoimi nieuświadomionymi uprzedzeniami. To tu szczególnie mocno wybrzmiała teza, że równość zaczyna się od świadomości, ale rozwija się poprzez codzienne wybory. Najbielsza Garderoba łączyła z kolei narrację społeczną z tą produktową. Zespół ekspertów marki prezentował tam zaawansowaną formułę Persil, zapewniającą 5 razy jaśniejszą biel i usuwanie nawet najbardziej uporczywych plam. Skuteczność produktu uświadamiały też dwa instaspoty. W stacji Equal Shirt goście mogli wybrać swoje ulubione hasło związane z równością w domu i przenieść je na koszulkę – trudno chyba o lepszą pamiątkę. Hasła takie jak „Jeśli możesz to nosić, możesz to wyprać”, „Nie jestem twoją pralką” czy „Zero uprzedzeń, tylko detergent” świetnie podsumowywały przekaz całej kampanii. Zobaczyć niewidzialne, czyli kolacja pod gwiazdami Wieczorem rozmowy przeniosły się pod spektakularną oszkloną kopułę K21, jednej z przestrzeni museum Kunstsammlung. Kolacja „See The Unseen” wydobyła na światło dzienne to, co w domach często pozostaje niewidoczne: codzienny wysiłek i ciche obowiązki. Goście pisali także pocztówki do przyszłych siebie, które mają zostać wysłane do nich 23 kwietnia 2027 roku. Podczas kolacji głos zabrała Elisa Fernandez Saenz, Zastępczyni Dyrektora Regionalnego UN Women ECA Regional Office, mająca ponad 25 lat doświadczenia w promowaniu równości płci i praw kobiet. W rozmowie z nami podkreślała, co wyróżnia współpracę marki Persil z inicjatywą z HeForShe. – To autentyczne partnerstwo, które wymaga ciągłego wsparcia i świadomego zaangażowania. Nie zależy nam jedynie na pojedynczych komunikatach, ale na długofalowych działaniach i osiąganiu mierzalnych rezultatów. Zwracała też uwagę, że marki działające w obszarze domu i gospodarstwa domowego mają realny wpływ na społeczne normy. – Można powielać istniejące stereotypy albo poprzez branding i marketing wywoływać refleksję i dialog. To, co robi marka Henkel i Persil, jest niesamowite. Podejmuje temat, który znajduje się w centrum społecznej debaty i inicjuje rozmowę o tym, co dzieje się w domu. Pytana o rolę mężczyzn w tej zmianie, odpowiedziała: – To proste. Powinni angażować się w obowiązki domowe, opiekę nad dziećmi i osobami starszymi. Bo kiedy bardziej sprawiedliwie dzielimy obowiązki w domu, kobiety zyskują czas. A dzięki temu mają większy wybór – mogą się kształcić, rozwijać karierę, mieć czas dla siebie. Zachęcała też do kwestionowania „normalności”: – Często traktujemy relacje i to, co dzieje się w domu, jako coś normalnego. A my chcemy skłonić ludzi do refleksji i zadania sobie pytania: co wynika z tych tradycyjnych ról i czy możemy je zmienić tak, by było bardziej sprawiedliwie dla obu stron? A co powstrzymuje mężczyzn przed angażowaniem się w codzienne obowiązki i równość? – Przede wszystkim wychowanie, wzorce do naśladowania i polityka w miejscu pracy – odpowiedziała krótko. – Ale równość płci to droga dwukierunkowa. To nie kobiety przeciwko mężczyznom ani mężczyźni przeciwko kobietom. To po prostu rozmowa – podsumowała. Jej słowa dobrze łączyły się z tym, co wcześniej mówili Joanna Koroniewska i Maciej Dowbor. On podkreślał, że największe znaczenie mają codzienne gesty, a nie pokazowe deklaracje. Ona szczerze przyznała, że kobiety często same biorą na siebie zbyt wiele, a potem budzą się zmęczone, sfrustrowane i pozbawione przestrzeni dla siebie. Zmiana zaczyna się „tu i teraz” Wydarzenie w Düsseldorfie pokazało, że rozmowa o równości nie musi zaczynać się od wielkich haseł. Może zacząć się w domu – przy koszu z ubraniami, przy pralce czy suszarce. Przy pytaniu zadanym w odpowiednim momencie. Persil przypomina, że codzienność składa się z małych gestów, ale to właśnie one tworzą jakość relacji. Gdy obowiązki przestają być niewidzialne, pojawia się przestrzeń na sprawiedliwość, spokój i prawdziwe partnerstwo. A jeśli przy okazji biel staje się 5 razy jaśniejsza, domowa zmiana nabiera wyjątkowo konkretnego wymiaru. Materiał promocyjny marki Henkel
„Zawodniczki muszą ukrywać ciążę, żeby nie stracić stypendium”. Katarzyna Zillmann o trudnej sytuacji kobiet w polskim sporcie
Katarzyna Zillmann głośno mówi o systemie, który zamiast wspierać, karze za chęć posiadania dziecka. W nowym odcinku Sport ELLEments nie zostawia złudzeń: ten problem dotyczy wielu zawodniczek, ale wciąż jest zamiatany pod dywan.
Spis treści: Zillmann: „Wsparcie dla kobiet, które są w ciąży to jest mega sprawa” Zillmann: „Zawodniczki muszą ukrywać ciążę, żeby nie stracić stypendium” Zillmann: „Wsparcie dla kobiet, które są w ciąży to jest mega sprawa” W polskim sporcie ciąża bywa traktowana nie jak naturalny etap życia, ale jak niepożądana przeszkoda. Zawodniczki zmuszone są milczeć o swoim stanie, by nie zostać wykluczone z systemu finansowania, który premiuje wyłącznie pełne uczestnictwo w zgrupowaniach i zawodach. Stypendia sportowe – często jedyne źródło utrzymania – mogą zostać odebrane natychmiast po informacji o przerwie w treningach. Zamiast wsparcia, kobiety spotykają się z obojętnością lub jawnym odrzuceniem, co skutecznie zniechęca do zakładania rodziny w trakcie kariery. Zillmann: „Zawodniczki muszą ukrywać ciąże, żeby nie stracić stypendium” Brak rozwiązań systemowych sprawia, że kobiety powracające po urlopie macierzyńskim często nie mają do czego wracać. Zgrupowania nie przewidują opieki nad dzieckiem, brakuje elastycznych form uczestnictwa, a związki sportowe pozostają głuche na potrzeby zawodniczek. Dla Katarzyny Zillmann to nie tylko kwestia równości, ale zwykłej sprawiedliwości. Jej zdaniem sport nie może funkcjonować w oderwaniu od realnego życia zawodniczek – jeśli marzymy o sukcesach reprezentacji, musimy stworzyć warunki, w których kobiety nie będą musiały wybierać między podium a rodziną.
Josephine Baker – od artystki do agentki kontrwywiadu. O równość walczyła na scenie i poza nią
Artystka, tancerka, aktorka, piosenkarka, a także aktywistka na rzecz praw obywatelskich — Josephine Baker to jedna z najbardziej niezwykłych postaci XX wieku.
W tym artykule: Josephine Baker – kim była? Najbardziej ikoniczne występy Josephine Baker Przyjaźń Josephine Baker z Pablo Picasso i innymi wielkimi artystami Josephine Baker jako agentka wywiadu Jak Josephine Baker walczyła o równość? Życie prywatne Josephine Baker: adopcja dzieci jako manifest równości rasowej Josephine Baker – wpływ na kulturę XX wieku Gdzie znajduje się grób Josephine Baker? Jej talent do tańca, niezwykła charyzma oraz odwaga przełamywania barier rasowych uczyniły ją ikoną nie tylko kultury amerykańskiej, ale i europejskiej. Josephine Baker przez całe życie walczyła o równość, jednocześnie pozostając niekwestionowaną gwiazdą wielkich scen, od Paryża po Hollywood. Zyskała międzynarodowe uznanie, a jej dziedzictwo trwa do dziś. Josephine Baker – kim była? Josephine Baker, a właściwie Freda Josephine McDonald, urodziła się 3 czerwca 1906 roku w St. Louis w Missouri, w ubogiej afroamerykańskiej rodzinie. Jej matka, Carrie McDonald, była praczka, a ojczym Eddie Carson pracował jako kelner. Od najmłodszych lat Josephine miała styczność z trudnym życiem – wychowywała się w środowisku nędzy, gdzie rasizm i nierówności społeczne były codziennością. Mimo tego, już w dzieciństwie wykazywała ogromny talent do tańca i muzyki. W wieku 8 lat, aby pomóc rodzinie, zaczęła pracować jako pomoc domowa, co nie przeszkadzało jej w rozwijaniu swojego artystycznego powołania. Uczęszczała do szkoły tanecznej, a jej występy na ulicach St. Louis przyciągały uwagę. Wkrótce dołączyła do trup wodewilowych, występując na scenach w różnych miastach. Najbardziej ikoniczne występy Josephine Baker W 1925 roku Josephine Baker przeniosła się do Paryża, szukając nowych możliwości kariery. Przełomowym momentem w jej karierze był udział w rewii „Revue Nègre” w 1925 roku, gdzie zyskała międzynarodową sławę dzięki egzotycznej prezencji i wyjątkowym umiejętnościom tanecznym. W 1927 roku zszokowała publiczność występem w Folies Bergère, tańcząc w spódniczce z bananów, co stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych momentów w historii sceny. W 1935 roku zaprezentowała swoją wszechstronność w „La Folie du Jour”, łącząc taniec z wokalem. Po powrocie do USA w 1951 roku wystąpiła w Carnegie Hall, gdzie jej koncert stał się symbolem walki o równość rasową. Każdy z tych występów uczynił ją ikoną nie tylko artystyczną, ale także społeczną. Donna Summer: “królowa disco”, która zahipnotyzowała świat utworem “Love To Love You Baby” Przyjaźń Josephine Baker z Pablo Picasso i innymi wielkimi artystami Josephine Baker była bliską przyjaciółką wielu wybitnych artystów XX wieku. W Paryżu, gdzie spędziła znaczną część swojej kariery, zyskała uznanie w kręgach artystycznych, gdzie zaprzyjaźniła się z takimi postaciami jak Pablo Picasso, F. Scott Fitzgerald czy Christian Dior. Picasso, który w 1920 roku spotkał ją po raz pierwszy, był zachwycony jej urodą i osobowością, co miało wpływ na jego twórczość. W jednym z jego obrazów z tego okresu pojawił się motyw kobiecej figury, który przypominał postać Josephine Baker. Josephine Baker jako agentka wywiadu Podczas II wojny światowej Josephine Baker wykorzystała swoją sławę i status, aby wspierać ruch oporu we Francji. Działała jako agentka wywiadu, przekazując informacje aliantom. Jej występy były jednocześnie przykrywką dla działalności wywiadowczej, a dzięki swojej międzynarodowej renomie mogła swobodnie poruszać się po krajach okupowanych przez Niemców. Za swoje zasługi w ruchu oporu Baker została odznaczona Krzyżem Wojennym oraz Legią Honorową, jednym z najwyższych odznaczeń wojskowych Francji. Jej działalność w czasie wojny pozostaje jednym z najważniejszych rozdziałów w jej życiu. Jak Josephine Baker walczyła o równość? Po zakończeniu wojny Josephine Baker wróciła do Stanów Zjednoczonych, gdzie stała się aktywistką na rzecz praw obywatelskich. W latach 50. i 60. jej zaangażowanie w walkę o równość rasową było niezrównane. Przeciwdziałała segregacji rasowej i wspierała inne afroamerykańskie gwiazdy w walce o równouprawnienie. Josephine Baker była bliską współpracowniczką Martina Luthera Kinga Jr., z którym dzieliła pasję do walki o prawa obywatelskie. Brała udział w jednym z najważniejszych wydarzeń w historii ruchu praw obywatelskich w USA – Marszu na Waszyngton w 1963 roku. To tam wygłosiła swoje słynne przemówienie, w którym nawoływała do zakończenia segregacji rasowej i zapewnienia równych praw wszystkim obywatelom, bez względu na kolor skóry. Życie prywatne Josephine Baker: adopcja dzieci jako manifest równości rasowej Josephine Baker była również znana ze swojego życia prywatnego, które stanowiło manifest jej przekonań o równości. Adoptowała 12 dzieci różnych narodowości, tworząc coś, co nazwała „Tęczowym plemieniem”. W ten sposób chciała pokazać światu, że miłość i rodzina nie mają żadnych granic, niezależnie od koloru skóry. Baker mieszkała w Château des Milandes we Francji, gdzie wychowywała swoje dzieci. Zamek stał się symbolem jej życia – miejscem, gdzie łączyła artystyczne życie ze swoją misją społeczną i wychowywała dzieci w duchu miłości i jedności. To właśnie tam Josephine Baker realizowała swoją filozofię „rodziny bez granic”, prezentując światu alternatywę dla rasistowskich i segregacyjnych przekonań. Ikony stylu XX wieku Josephine Baker – wpływ na kulturę XX wieku Josephine Baker, jako artystka, aktywistka i symbol przełamywania barier, pozostawiła niezatarte ślady w kulturze i społeczeństwie. Jej odwaga i talent sprawiły, że stała się symbolem wolności, integracji oraz walki z rasizmem i segregacją rasową. Josephine Baker była również pionierką w przełamywaniu stereotypów dotyczących rasy i roli kobiet w społeczeństwie. Wprowadziła na scenę nowe formy ekspresji, które łączyły taniec, muzykę i teatr. Jej występy w Paryżu w latach 20. XX wieku były częścią kulturowego przełomu, który miały miejsce w okresie międzywojennym, a sam styl Art Déco czerpał inspirację z jej wizerunku. Warto także zauważyć, że Josephine Baker była prekursorką w walce o prawa obywatelskie. Jej działalność na rzecz równości rasowej, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i we Francji, stanowiła znaczący wkład w ruchy społeczne XX wieku. Jej odwaga, by być sobą i walczyć o sprawiedliwość, stała się wzorem do naśladowania dla wielu pokoleń artystów, aktywistów i osób dążących do równości. Gdzie znajduje się grób Josephine Baker? Josephine Baker zmarła 12 kwietnia 1975 roku w wieku 68 lat w Paryżu, we Francji. Jej śmierć była wynikiem komplikacji po udarze mózgu, którego doznała kilka dni wcześniej. Pochowano ją na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu, jednak pośmiertnie, w 2021 roku, po jej wielkim wkładzie w kulturę i walkę o prawa człowieka, Josephine Baker została uhonorowana najwyższym wyróżnieniem, jakim jest Panteon w Paryżu. W ten sposób stała się pierwszą czarnoskórą kobietą, która została pochowana w tym prestiżowym miejscu, co było symbolem jej niezatartego wpływu na francuską kulturę i historię.
Catcalling to problem, który może dotyczyć każdego. Jak go rozpoznać, reagować i przeciwdziałać?
Istnieje spore prawdopodobieństwo, że doświadczyłaś catcallingu na własnej skórze. Podobnie jak twoja przyjaciółka, mama, babcia. Stosunkowo od niedawna zjawisko to zyskało oficjalną nazwę, bo w końcu poświęcono mu więcej miejsca w debacie publicznej.
W tym artykule: Czym jest catcalling? Catcalling a płeć: Kto może być ofiarą? Komplement czy catcalling: Gdzie leży granica? Jakie są przyczyny społeczne i kulturowe catcallingu? Catcalling a prawo: czy catcalling to przestępstwo? Jak skutecznie reagować na catcalling? Catcalling to problem, z którym jako kobiety borykamy się od lat. Po czym poznać, że mamy do czynienia z catcalligiem? Jak na niego reagować i czy można mu przeciwdziałać? Czym jest catcalling? Catcalling to zjawisko, które polega na niepożądanych komentarzach, gwizdach, krzykach czy innych zaczepkach w przestrzeni publicznej. Tego typu napaść słowna zazwyczaj ma charakter seksualizujący i wyrażają ocenę wyglądu (np. „Hej, ślicznotko!”, „Ale nogi!) zmuszając ofiary do reagowania na sposób, w jaki się prezentują. Jest to forma przemocy werbalnej i molestowania seksualnego. Catcalling a płeć: Kto może być ofiarą? Według międzynarodowego badania na temat molestowania seksualnego w miejscach publicznych przeprowadzonego przez firmę Ipsos dla L’Oréal Polska w 2021 roku, 43 procent Polek doświadczyło molestowania w przestrzeni publicznej przed ukończeniem osiemnastego roku życia, a 12 proc. z nich, przed ukończeniem 12 lat. Jednak catcalling nie dotyczy tylko kobiet. Ofiarami mogą być też osoby LGBTQ+, w przypadku których catcalling to uwagi dotyczące orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Również mężczyźni mogą spotkać się ze słownym molestowaniem seksualnym. Zwykle są to komentarze nawiązujące do ich męskości czy preferencji seksualnych. Czy to jeszcze komplement, czy już przekroczenie granic? L’Oréal Paris uczy, jak odpowiednio reagować na molestowanie w miejscu publicznym Komplement czy catcalling: Gdzie leży granica? Kobietom już od najmłodszych lat wpaja się, aby umieć przyjmować komplementy. Niestety, zdecydowanie mniej miejsca poświęca się już edukacji, czym są komplementy, a kiedy na pewno nimi nie są. Komplement wyraża szacunek i nie narusza granic, podczas gdy catcalling jest natarczywy i nieproszony, zmuszając ofiarę do reakcji. Zaczepki takie, jak obraźliwe komentarze o ciele, krzyki, gwizdy czy zaczepianie klaksonem, przekraczają granice akceptowalnego zachowania. Podsumowując: catcalling to nie komplement. A rozróżnienie tego, gdzie leży różnica między komplementem a catcalligiem, jest kluczowe w przeciwdziałaniu molestowaniu i ochronie przestrzeni publicznej przed niechcianymi interakcjami. Jakie są przyczyny społeczne i kulturowe catcallingu? Catcalling wynika z głęboko zakorzenionych norm kulturowych i społecznych, które utrwalają nierówności płciowe i uprzedmiotawiają kobiety, osoby LGBTQ+ oraz inne grupy. Długotrwała normalizacja seksistowskich zachowań, w których kobieta jest traktowana jako obiekt do oceny i pożądania, ma swoje źródło w patriarchalnym wychowaniu. Catcalling jest wynikiem braku edukacji na temat zgody, szacunku do ciała innych osób i przestrzeni publicznej. To forma przemocy werbalnej, która wywołuje poczucie zagrożenia i dyskomfortu, wpływając na bezpieczeństwo ofiar. Catcalling a prawo: czy catcalling to przestępstwo? We Francji za zaczepki w formie gwizdów i komentarzu o podtekście seksualnym i obowiązuje kara grzywny w wysokości 750 euro. W Polsce problem catcallingu nie jest w pełni uregulowany, co utrudnia ofiarom uzyskanie ochrony prawnej. Chociaż przepisy dotyczące molestowania seksualnego obejmują niektóre przypadki zaczepki, brak jednoznacznych regulacji sprawia, że ofiary nie zawsze mogą liczyć na odpowiednią ochronę. Konieczne jest zaostrzenie przepisów i wprowadzenie łatwiejszych sposobów zgłaszania takich incydentów. „Faceci zarabiają więcej i stać ich na gest, dlatego nie wyjmuję portfela na pierwszej randce”. Nowe pokolenie, stare zasady Jak skutecznie reagować na catcalling? Reakcja na catcalling zależy od sytuacji i komfortu osoby, doświadczającej zaczepki. Istnieje wiele sposobów reagowania – od ignorowania zaczepki po spokojne zwrócenie uwagi sprawcy. Ważne jest, aby reakcja była zgodna z granicami osoby, która doświadczyła nękania. Warto pamiętać, że każda osoba ma prawo do poczucia bezpieczeństwa i przestrzeni osobistej. Skuteczną metodą reagowania na catcalling jest zasada 5D, opracowana przez ruch Right To Be, zajmujący się przeciwdziałaniem molestowaniu seksualnemu w przestrzeni publicznej. Zasada ta pomaga ofiarom, jak i świadkom sytuacji. Obejmuje pięć podejść do interwencji: Rozproszenie (Distract) – Można spróbować rozproszyć sytuację, zmieniając temat rozmowy lub wchodząc w rozmowę z osobą, która jest zaczepiana. To może odwrócić uwagę sprawcy. Delegowanie (Delegate) – Jeśli czujesz się niekomfortowo, możesz poprosić o pomoc kogoś innego, np. przechodnia lub pracownika ochrony. Czasem wsparcie z zewnątrz jest skuteczną metodą interwencji. Dokumentowanie (Document) – Jeśli nie czujesz się bezpiecznie, ale chcesz zareagować, warto zrobić zdjęcie lub nagrać wideo. Dokumentacja może być pomocna w przypadku późniejszego zgłoszenia sprawy. Bezpośrednia interwencja (Direct) – Jeśli czujesz się na siłach, możesz bezpośrednio zwrócić uwagę sprawcy, mówiąc np. „To, co mówisz, jest nieakceptowalne”. Kluczowe jest, by nie konfrontować się w sposób agresywny, ale stanowczy. Opóźnienie (Delay) – Jeśli sytuacja jest napięta, ale chcesz interweniować, możesz opóźnić działanie do momentu, w którym będziesz czuć się bezpieczniej. Warto zapisać numer rejestracyjny, poznać dokładne dane sprawcy lub w przyszłości zgłosić sprawę. Nigdy nie wiemy, kiedy nasza reakcja na catcalling będzie potrzebna, dlatego warto się na to przygotować. Choć walka ze słownym molestowaniem seksualnym powinna mieć swój początek przede wszystkim w odpowiedniej edukacji i zmianom w prawodawstwie, każdy gest i pomoc ma znaczenie. Wspólnie możemy zmieniać naszą przestrzeń publiczną, tworząc ją bezpieczniejszą i bardziej tolerancyjną dla wszystkich.
Czym jest marsz przeciwko przemocy? Już dziś demonstracja upamiętniająca Lizę przejdzie ulicami Warszawy
Już dziś na ulicy Żurawiej odbędzie się marsz przeciwko przemocy. Właśnie tam 25 lutego rozegrał się dramat 25-letniej Lizawiety. Teraz Warszawa wyrazi swój gniew po śmierci młodej kobiety, na której miejscu mogła znaleźć się przecież każda z nas.
Demonstracja pod hasłem „Miała na imię Liza. Marsz przeciwko przemocy” na ulicach Warszawy Zaplanowane na 6 marca wydarzenie jest reakcją na zabójstwo 25-letniej Lizy. Kobieta została przewieziona do warszawskiego szpitala po brutalnym gwałcie, do którego doszło w centrum stolicy w niedzielny poranek 25 lutego. Była przypadkową ofiarą zamaskowanego i uzbrojonego w nóż napastnika. Choć w okolicy nie brakowało ani monitoringu, ani przechodniów nikt nie zareagował na dziejącą się krzywdę. W piątek lekarze z Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM poinformowali, że przyjętej w ciężkim stanie pacjentki nie udało się uratować. Po śmierci młodej uchodźczyni z Białorusi przy miejscu zbrodni pojawiły się znicze i kwiaty, a w głowach milionów z nas zaczęły mnożyć się pytania o bezpieczeństwo kobiet w naszym kraju. Białoruskie feministki, Fundacja KRAINA, SEMA Ukraine, Ogólnopolski Strajk Kobiet, Feminoteka i Rezistanta Ukraine połączyły siły, aby pamięć o Lizie nie wygasła. „Lizawieta szła sama. Teraz musimy pójść wszyscy” – zapraszają na dzisiejszy marsz przeciw przemocy. Wydarzenie rozpocznie się o godzinie 18:00. Miejscem zbiórki jest kamienica przy Żurawiej 47. Następnie uczestniczki i uczestnicy udadzą się w kierunku Pałacu Kultury i Nauki. Organizatorki marszu przeciwko przemocy o śmierci 25-letniej Lizawiety „Miała na imię Liza, 25 lat, brązowe oczy i talent do projektowania czapek. Przyjechała do Polski jako uchodźczyni z Białorusi. Nie dowiemy się już, o czym marzyła i co planowała – w nocy, w centrum Warszawy, w ekskluzywnej dzielnicy, została brutalnie zgwałcona i zamordowana. Nikt nie zareagował, nikt nie zadzwonił na 112” – piszą organizatorki. Podkreśliły, że cichy marsz przejdzie ulicami miasta z myślą o wszystkich kobietach, które doświadczyły przemocy seksualnej. „Nie chcemy, żeby bały się nasze córki i osoby, które przyjechały do Polski szukać bezpieczeństwa” . „To, co spotkało Lizawietę, mogło spotkać każdą z nas. Zamordował i zgwałcił ją »zwykły« mężczyzna, nasz współobywatel. Wychodzimy na ulicę, żeby o Lizie nie zapomniano. Żeby ulice były dla nas wreszcie bezpieczne. Wychodzimy po to, żeby politycy wreszcie usłyszeli, że prawna definicja gwałtu musi zostać zmieniona, bo nie chroni w żaden sposób osób doświadczających przemocy, które »nie krzyczały«. Mamy dość życia w niebezpieczeństwie i strachu przed przemocą seksualną” – czytamy w mediach społecznościowych. Poza udziałem w marszu fundacje zachęcają też do złożenia podpisu pod apelem o zmianę definicji gwałtu: www.actionnetwork.org
„Już od bardzo młodego wieku doświadczałam nierówności”. Aktorka i aktywistka America Ferrera mówi o niesprawiedliwościach i o tym, że ciężar rodzicielstwa spoczywa głównie na kobietach
Amerykańska aktorka ma na swoim koncie wiele znanych ekranizacji. To ona grała słynną brzydulę Betty, Glorię w „Barbie” oraz Carmen w „Stowarzyszeniu wędrujących dżinsów”. Gwiazda jest zaangażowana w aktywizm, a jej inspiracją było własne dzieciństwo. Niedawno America Ferrera podzieliła się życiowymi wyzwaniami, które ją ukształtowały.
W bardzo osobistym eseju dla amerykańskiego wydania Glamour, Ferrera opowiedziała o tym, co wpłynęło na jej zaangażowanie w prawa człowieka i feminizm. America Ferrera o doświadczeniach, które zainspirowały ją do aktywizmu „Kiedy miałam pięć lat, oznajmiłam mojej matce, że gdy dorosnę, chcę być zarówno aktorką, jak i prawniczką zajmującą się prawami człowieka” – wyznała 39-letnia aktorka, tłumacząc, jak jej pragnienia mogą iść „ramię w ramię”. Ferrera przyznała, że wykorzystuje rozpoznawalność i swoje platformy, żeby nieść pozytywny przekaz i inspirować innych. „Nie pamiętam chwili, kiedy nie chciałam walczyć z niesprawiedliwością, aby wzbudzać zmiany w tym świecie” – dodała. „Już od bardzo młodego wieku doświadczałam nierówności” – podzieliła się gwiazda. America opowiedziała o wczesnym dzieciństwie, dorastaniu w wielodzietnej rodzinie i biedzie. „Wiedziałam, że niektórzy ludzie mają więcej, a inni mniej” – przyznała odtwórczyni „Brzyduli Betty”. Młoda aktorka, wraz z rodziną, często się przeprowadzała, a jej samotna matka nieustannie starała się zaspokoić potrzeby dzieci. Ferrera wielokrotnie doświadczyła upokorzenia i poczucia gorszości. Opowiedziała, jak wraz z rodzeństwem utraciła dostęp do posiłków szkolnych, które miały być wsparciem socjalnym. „Nawet w tym wieku — i nawet bez szerszego kontekstu nierówności na świecie — zrozumiałam, że nie wynikało to z niczego, co zrobiłam” — wyznała. Ten bagaż niesprawiedliwości sprawił, że aktorka zapragnęła walczyć o kreowanie lepszej rzeczywistości, gdzie rodziny i dzieci „mogą żyć z godnością”. Amerykanka zauważa, że to na kobietach najczęściej spoczywa walka o zapewnienie podstawowych możliwości. „Ale to kobiety otrzymują najmniej środków, aby to osiągnąć” – dodała Ferrera. 41-letnia Anne Hathaway sądziła, że po trzydziestce zostanie zapomniana. „Ostrzegano mnie, że moja kariera spadnie na łeb na szyję” Gwiazda „Barbie” zaangażowała się już w tematy rasizmu ekologicznego, dostępu do edukacji, wolności reprodukcyjnej, czy autonomii cielesnej. „Wszystkie te kwestie były dla mnie ważne i powiązane ze mną jako kobietą i osobą, która chce zobaczyć prawdziwe wzmocnienie rodzin i społeczności, które często są pozostawione same sobie” – wyznała. Wraz z macierzyństwem America Ferrera doświadczyła zupełnie nowych niesprawiedliwości, które stara się nagłaśniać. Aktorka przyznaje, że ciężar rodzicielstwa spoczywa głównie na kobietach. Opowiada o tym, jak kobiety muszą wybierać między karierą, a wizytą dzieci u lekarzy, co kosztuje je pieniądze, zdrowie mentalne oraz fizyczne. Macierzyństwo negatywnie wpływa na jakość życia pań: „Nasza kultura i nasze zasady muszą się zmienić”. America Ferrera wierzy, że budowanie społeczności, w których najsłabsze populacje będą mogły się bezpiecznie wypowiadać, są fundamentem demokracji i praw człowieka. „Moim zobowiązaniem jest nieustanna walka i okazywanie wsparcia ukochanej społeczności, w której kobiety znajdują w sobie siłę i odwagę, aby kontynuować pracę na rzecz zmiany, na którą wszyscy zasługujemy” – zakończyła wypowiedź Amerykanka. Holistyczna pielęgnacja gwiazdy „Pretty Woman”. Metody Julii Roberts zapewniają naturalnie zdrową skórę i do tego pełną blasku
Matki i córki: nowa odsłona feminizmu. Jeśli jest w Polsce pokolenie, które miało szansę wyssać z mlekiem prawa kobiet, to obecne nasto i dwudziestolatki
Teraz to one są przewodniczkami swoich matek w międzypokoleniowej sztafecie. Nastolatki i dwudziestolatki uczą swoje mamy, które często same określają się jako feministki, jak wdrażać w życie hasła, a nie tylko teoretyzować lub odkładać działanie na „bardziej sprzyjające jutro”. Krytykują antykobiece zachowania, manifestują solidarność z innymi dziewczynami, deklarują, że przyjaźń jest ważniejsza niż rozczarowujące nierzadko relacje z chłopakami.
Potrafią krzyczeć na znak oburzenia i protestu, bez lęku wyrażają swoje zdanie, także negatywne. Umieją doprowadzić do zwolnienia pedagoga stosującego przemoc, ujawnić w social mediach nadużycia seksualne, na forum szkolnym wskazać winnego i żądać dla niego kary. Upominają matki, by te były bardziej asertywne w relacjach z partnerami. Żądają, by nie dziwić się na informację, że któraś z przyjaciółek ma dziewczynę. Zżymają się, że dorosłych dziwi transpłciowość lub krzywo patrzą na eksperymenty z tożsamością seksualną. Otwarcie rozmawiają o miesiączce, seksie, nawet jeśli wcale nie mają na niego jeszcze ochoty, badają swoje orientacje romantyczne. – Faktycznie, widzimy zupełnie nowy typ postaw młodych dziewcząt: bardziej afirmatywny, świadczący o większym kontakcie z potrzebami, przyzwoleniem na silną ekspresję – potwierdza Joanna Mizielińska, profesorka Instytutu Psychologii PAN zajmująca się od lat tematyką gender i kulturowych reprezentacji płci. – Jesteśmy świadkami pokoleniowej zmiany – uważa. – Akceptowane są zachowania wcześniej piętnowane. Uczestnictwo w Manifie nie stanowi już powodu do wykluczenia, wręcz przeciwnie, feminizm jest niemal modny, obecny w mainstreamie – mówi, dodając jednak łyżkę dziegciu do tego obrazka: – A jednak system warunkowania dziewczynek nie uległ zasadniczej zmianie. I dlatego wiele z nich czeka dramatyczny konflikt między zmieszczeniem się w normie uznania podległej pozycji wobec mężczyzn a pragnieniem wolności. Postanowiłam przedyskutować to z czterdziestolatkami i ich dorastającymi córkami. Ola, Mania, Jaga – Przekaz, że kobieta nie musi być zdominowana przez męża czy partnera, odebrałam od matki. Powiedziałabym nawet, że w naszej rodzinie faceci nie mają lekko – uważa Ola, lat 43, copywriterka i asystentka społeczna, mama 24-letniej Mani i 19-letniej Jadwigi. Przytacza anegdotę: kiedy miała 11 lat i spędzała święta z kuzynami u babci, ta zagoniła ją do pomocy w kuchni. Chłopcy, jej rówieśnicy, nie zostali o to poproszeni. I wtedy jej własna matka dała jej do zrozumienia, że jeśli chce, może odejść od garów i iść z koleżanką do kina. Że w ten sposób zadba o siebie. Mama Oli, szkolna pedagożka, dała jej też dobitną lekcję, że nie trzeba być miłą mamusią. Choć to akurat było dla córki bolesne. – Potrafiła być obcesowa, kiedy przychodziłam do domu z koleżankami i kolegami. Wiedziałam, że taka nie będę. Że stworzę dom, w którym dzieci i młodzież czują się przyjęci. Tego postanowienia oboje z mężem Radkiem dotrzymali. Wcześnie zdecydowała się na własne dziecko. Przekaz kobiecej siły pozwolił jej mieć pewność, że małżeństwo będzie partnerskie, a ojciec weźmie udział w wychowywaniu córek na równi z nią. – To, o co inne dziewczyny walczyły, dla mnie było oczywiste. Mania i Jaga od początku miały uwagę taty. I nie było mowy o żadnym forsowaniu wizji, jak mają zachowywać się dziewczynki. Pamiętam spotkania towarzyskie u nas z innymi rodzicami i naszą zachętę: niech synowie bawią się lalkami, a córki sięgną po samochody, ciężarówki, piłki – opowiada Ola. Jaga już w przedszkolu zademonstrowała sprzeciw wobec stereotypowych podziałów na płeć: nie tylko odmówiła noszenia różowego, uważanego za ulubiony kolor dziewczynek, ale stworzyła obóz alternatywny: czarny gang. – To była jej krucjata przeciwko idiotycznym, nieadekwatnym założeniom – mówi Ola. Razem z partnerem posyłali dziewczynki na karate, piłkę nożną. Naturalnie włączyli córki w działania współprowadzonego przez Radka Alternatywnego Klubu Sportowego „Zły”, którego celem jest m.in. poprawa sytuacji dziewczyn w futbolu. Co nie znaczy, że w rodzinie zawsze było gładko: okres nastoletni starszej córki przechodzili burzliwie. Mania zaskoczyła ich też kompletną autonomią w kwestii muzycznych gustów: udzielała się harcerstwie i słuchała popu, podczas gdy im najbliżej do środowisk kontrkulturowych i anarchistycznych. Po kryzysie dotarło do nich, że wychowali samodzielną, odpowiedzialną kobietę, która kocha studia na pedagogice, buduje świadomie związek, nie boi się nazywania problemów, ma oszczędności i jest słowna. Oli w relacji z jej matką zabrakło takiego międzypokoleniowego wsparcia. Jasnego przekazu, że może realizować swoje pragnienia i ambicje. Dlatego na studia na Akademii Sztuk Pięknych poszła dopiero po czterdziestce, kiedy córki wchodziły w dorosłość. Za to kiedy już się znalazła na uczelni, natychmiast zaangażowała się w zmianę skostniałych struktur, których trzon stanowili profesorowie nadużywający władzy i stosujący przemoc wobec studentek. To była trudna i emocjonalnie obciążająca lekcja, ale ważna: coś się zmienia. Po namyśle Ola przyznaje, że jednak przekaz jej mamy był mieszany. Trochę podcinania skrzydeł, trochę sygnałów wzmacniających. Może właśnie takie było to pokolenie boomersów – nie do końca przekonane jeszcze, że kobiety wyjdą lepiej na wzajemnym wspieraniu niż podważaniu prawa do szczęścia i samostanowienia? Przywołuje z pamięci takie zdarzenie: idą z mamą przez Warszawę i mama mówi, patrząc na wielki mural: „Ty też mogłabyś robić takie rzeczy!”. To był czas rozkwitu branży reklamowej w Polsce, a dla Oli znak, że mama wierzy w jej talent i zdolność do zarabiania sporych pieniędzy. I faktycznie, zatrudniła się w reklamie, w której od 20 lat pracuje jako copywriterka. Julia, Lena Podczas studiów na naukach stosowanych w Warszawie do pojęcia „feminizm” podchodziła z rezerwą. Jak to możliwe? Julia, lat 43, sama się temu dziwi, ale pamięta, że aktywistki traktowano podejrzliwie. W ogóle o sytuacji kobiet – na uczelni, w pracy, w związkach – nie mówiło się otwarcie. – Dopiero kiedy dość szybko, idąc za własną potrzebą, urodziłam troje dzieci, zaczęłam na poważnie zastanawiać się nad sytuacją kobiet, nad podejściem do prac domowych, kariery, macierzyństwa – mówi. Dziś Julka, specjalistka od literatury młodzieżowej i współautorka inicjatywy #alternatywnalistalektur, uważa, że bez kategorii feministycznych nie zrozumiemy, na czym polega dyskryminacja. I nie zmienimy nierówności płac, dyskryminacji w pracy, szowinizmu w relacjach i w przestrzeni kultury. W klarowaniu poglądów pomogło jej macierzyństwo, musiała zadać sobie pytanie, czego potrzebuje młoda kobieta, by czuć się w świecie lepiej niż jej matka czy babcia. – Dziwi mnie, że problem kiedyś wydawał mi się wydumany, że można było go obśmiać, sprowadzając do kwestii: „Dlaczego faceci obsikują deskę w toalecie?”. Środkowe dziecko Julii, 16-letnia Lena, szatynka z burzą loków i śmiejącymi się oczami, mówi, że o feminizmie nawet nie trzeba rozmawiać, bo to coś, co jest w powietrzu: solidarność licealistek, wzajemna akceptacja i obrona przed słabymi zachowaniami chłopaków czy nauczycielek. – Na strajki chodziłam jako 11-, 12-latka. Uwielbiałam to poczucie, że jestem z otwartej światopoglądowo rodziny. I bardzo lubiłam spotykać tam ojców swoich przyjaciółek. To było autentyczne doznanie: „Tak, jesteśmy w tym razem. Nikt nie ma prawa decydować za nas”. Obecna tam również Julia czuła, że przechodzi ją dreszcz, kiedy kobiety zaczynały krzyczeć: – Sama długo miałam blokadę na wyrażanie złości. – A ja nie mam z tym problemu – wtrąca Lena. Julia uczy się od niej niemal wszystkiego: jak komunikować swoje potrzeby, jak dawać sobie wolność wyboru i, co podkreśla: – Jak odmawiać mądrze, nie pakować się w sytuacje, na które nie ma się tak naprawdę ochoty, a potem ponosi ich koszta psychiczne i zdrowotne. Ania, Kalina Z podobnym podziwem patrzy na Kalinę, najstarszą z trójki dzieci, Ania, lat 42, która dzieli życie z równościowo zorientowanym partnerem. A jednak Kalina umie wytknąć, kiedy brakuje tej równości w podziale prac w rodzinnym domu. – Halo, halo! To on miał odkurzyć, a ty znów rwiesz się do zadania. Co ja widzę?! – mówi w taki sposób, że nikt nie czuje się dotknięty. Ania sama przyznaje, że jako matka trójki łapie się na nieuzasadnionym przekonaniu, że cały czas powinna być zajęta. O tym typie odruchów mówi też prof. Mizielińska – jest on mimo deklaracji wciąż najczęstszą postawą kobiet. Owszem, w badaniach wyrażają nadzieję na współpracę przy obowiązkach. W praktyce jednak w większości gospodarstwo spoczywa na ich barkach. I to rozżalenie na partnerów zdaniem badaczy przekazują córkom. Nawet jeśli strefa deklaratywna jest inna, podskórnie płynie informacja o zmęczeniu i rozczarowaniu. „Halo, halo” Kaliny cuci Julię i pozwala jej wyjść z nawykowych torów. Ola, Jaga ZBOJ – tak, od pierwszych liter imion, nazywa się grupa dziewczęca, którą Jaga założyła z koleżankami jeszcze w gimnazjum. Są dla siebie najważniejsze, przyjaźń stawiają ponad związki. Razem chodziły na demonstracje spod znaku błyskawicy i strajki klimatyczne, razem omawiają codzienność i zastanawiają się nad – często nieróżową – rzeczywistością. Kiedy Ola spogląda na to, jak jej córka buduje więź z innymi młodymi kobietami, wspomina czasy liceum, kiedy o poczuciu własnej wartości decydował w dużym stopniu związek. – W grupie Jagi nie ma uganiania się za facetami. I w ogóle nie należy pytać, jak miało to w zwyczaju nasze pokolenie: „Czyli ta i ta jest z dziewczyną?”. To coś równie oczywistego jak bycie samej czy posiadanie partnera. Żadna sensacja. Jeśli ktoś zmienia ton, mówiąc o preferencjach romantycznych czy seksualnych innych osób, znaczy, że jeszcze nie dorósł. Patrząc na swoje ubrania, Ola śmieje się, że chyba całkowicie uległa wpływowi córki, początkującej didżejki. Nie tylko martwi się, co tamta powie o jej wyglądzie, ale nosi jej ciuchy. Obszerne bluzy, szerokie spodnie, czapki z daszkiem, kurtki w stylu lat 90. Próbując spuentować postawę córek, zastanawia się: może najbardziej ujmuje ją ich zdolność do nazywania trudnych rzeczy? Nie udają, że jest słodko, kiedy nie jest, nie idealizują ludzi. Patrzą trzeźwo na świat. Lena – Czasami słyszę, że jestem zbyt dosadna – mówi Lena. – Jednak uważam, że uczciwiej jest powiedzieć komuś coś wprost, niż obmawiać go za plecami. Niektórych ta bezpośredniość zbija z tropu. Dla jej matki Julki to dowód siły, idący pod prąd oczekiwaniom, że lepiej spuścić wzrok i się nie wtrącać. Kiedy w podstawówce nauczycielka Leny zwracała uwagę dziewczynkom, że mają za krótkie szorty lub odkryty brzuch, jej koleżanki czerwieniły się i przechodziły katusze wstydu. Nie ona. – Mówiłam, że nie zgadzam się, nie uznaję opinii, że to nieodpowiednie. Ale też czułam, że tę odwagę wyniosłam z domu – podkreśla Lena. Zdaje sobie sprawę, jak wiele musiało się wydarzyć – ile lektur i wspólnych wypadów – żeby jej optyka była inna niż matki. Kiedy chodzą razem na wystawy sztuki współczesnej, Julia postrzega to jako spotkanie z przestrzenią tematów trudnych i niewyrażonych: osamotnienia, demonizacji kobiecego ciała i seksualności, trudu walki o własne miejsce w społeczeństwie, marginalizacji potrzeb, uprzedmiotowienia, wreszcie prób zadowolenia realnych czy wyimaginowanych oczekiwań mężczyzn. Ale Lena nie czuje już tego ferworu walki i ciężaru tematów zamiecionych pod dywan. Dla niej sztuka to przede wszystkim doznanie estetyczne. Przekaz społeczny jest wtórny. Oczywiste jest, że tę sztukę tworzą także kobiety, zdobywając uznanie i rozgłos. Jak długi i bolesny był pochód ku samostanowieniu, uświadomiła Lenie lektura „Szklanego klosza” Sylvii Plath, książka, którą postanowiły omawiać podczas spotkania przyjacielskiego klubu książki (tylko dla dziewczyn). – Była skandalistką, bo nazywała wprost rzeczy, które w jej czasach uważano za niestosowne – mówi o poetce. – Pisała o tym, że cierpi, musi „wyrzygać” rzeczywistość. Co najważniejsze – nie oszukiwała siebie. Nawet za cenę najwyższych kosztów. Ania Ania pamięta z dzieciństwa i młodości wiecznie zmartwioną mamę, jej szalony niepokój o „właściwie wszystko”. O szkołę, o chłopaków i przyszłość córki. Obiecała sobie, że jej dzieci będą wyrastać w innej atmosferze. I słowa dotrzymała! Kolejny jej sukces to ponowne zbliżenie się do matki. W tym przypadku jej zdaniem zadziałał internet. Bo pani, która całe życie nie pozwalała sobie na poruszanie pewnych tematów, nagle zmieniła dyskurs. Wcześniej nigdy nie rozmawiały o sprawach uważanych za sferę kobiecą, a już na pewno nie prowadziły dyskusji o ciele, inicjacji seksualnej, bliskości, intymności, o tym, czego oczekiwać od chłopaka. To wszystko były białe plamy w ich kontaktach. Teraz mama nie tylko nie boi się wypowiedzieć słowo „łechtaczka”, ale głośno mówi o tym, że jest to ściśle związane z doznaniem przyjemności. A jednak nadal istnieje sfera, o którą matki takie jak Ania się martwią – to kwestia dobrej, autentycznej komunikacji nastolatek z ich rówieśnikami. A ta często szwankuje. Odtwarza się znany przez wieki model: „Jak wypadnę? Czy on mnie zaakceptuje? Czy jestem dość ładna?”. Dziewczyny, wzajemnie dające sobie wsparcie, znające seriale takie jak „Sex Education”, nadal potrafią wpaść w pułapkę paraliżującego lęku przed byciem przyjętą przez chłopaka takimi, jakimi są. Bo choć wiedzą, że ich rolą nie jest podawanie kawy i obsługiwanie mężczyzn, często nie umieją nazwać pozytywnego etapu tej zmiany. Dlatego dla Ani jest bardzo ważne, by Kaliny nie oceniać, nie tłamsić, wysłuchać jej obaw. I nie utracić kontaktu emocjonalnego z córką. – Chcę, by czuła się z sobą mocna. Żeby miała to silne przekonanie, iż da radę, nawet jeśli kiedyś ktoś ją zawiedzie – mówi. Grunt pod partnerstwo Profesor Joanna Mizielińska przyznaje, że aby zmiana w wewnętrznym poczuciu własnej wartości dziewczyn była głęboka, istotna i trwała, konieczne są reformy w stylu nauczania. Choć uczestniczkom Strajków Kobiet trudno tego słuchać, wedle badań system edukacji wciąż faworyzuje chłopców. To oni są podawani za przykład „inteligentnych”, od nich oczekuje się, że udzielą bardziej błyskotliwych wypowiedzi niż dziewczynki. – One nadal są socjalizowane do roli podrzędnej, wsłuchanej, dającej poklask. I nawet jeśli do 12. roku życia mogą być niemal, kim chcą, potem pokazuje się im ich miejsce – jest ono sprzężone z tym, jak postrzegają je chłopcy – mówi prof. Mizielińska. Czy znajdzie się wyjście z tej sztafety? Tak, i droga do niego prowadzi właśnie przez rodzinne domy. To wzmacnianie dziewczynek w kontrze do tego przekazu. I przyzwalanie chłopcom na zajmowanie obszarów im zakazanych – okazywanie słabości, większą emocjonalność. – W ten sposób, mówi prof. Mizielińska, feminizm nie będzie tylko szumem, który może zagłuszyć narastające problemy. W bardziej optymistycznych tonach opowiada o dynamice zmian psychoterapeutka pracująca w nurcie psychoanalitycznym Krystyna Lauk. Choćby na własnym przykładzie dostrzega, że zwiększyła się społeczna akceptacja i zmniejszyła podejrzliwość wobec osób żyjących w pojedynkę, decydujących się na późne macierzyństwo lub z niego rezygnujących. – Wyszłam za mąż jako 30-latka i byłam przez otoczenie naglona do zakładania rodziny – mówi. – Jako dziewczyny i młode kobiety upatrywałyśmy naszej atrakcyjności w tym, jak postrzegają nas mężczyźni. Sama próbowałam zademonstrować, że im dorównuję, mówiąc „mądre” rzeczy, czyli takie, które będą się im podobać, szukałam ich aplauzu. I potem, wychowując córki, które dziś mają koło 30, starałam się za wszelką cenę je nauczyć, że ich wartość nie jest zależna od tego, czy są w związku. Że samoakceptacja, poczucie siły to obszary, które należy pielęgnować, nie oglądając się na okoliczności – zaznacza. Jej zdaniem wspólne bycie matek i córek to wartość sama w sobie. – Nikt już nie odważy się stawiać tezy, że spojrzenie kobiet jest gorsze niż mężczyzn albo jest jego dopełnieniem. To prawdziwa zmiana i źródło siły. Kobieta bez męża i dziecka nie musi się chować po kątach i tłumaczyć. A że przez to relacje z mężczyznami, jeśli ktoś takich właśnie poszukuje i na takie stawia, robią się bardziej złożone? Zdaniem Krystyny Lauk taka jest cena wolności. Może być wyboiście, ale grunt pod partnerstwo został już ubity.
Społeczeństwo ma problem, gdy to kobieta świadomie wykorzystuje swoje ciało, a nie, gdy ktoś robi to za nią
Na ulicach, w sztuce i w social mediach toczy się gra, która dotyczy ciała kobiet i coraz częściej to one rozdają w niej karty.
Performance Jany Shostak – artystki, która urodziła się w Grodnie, a od 10 lat studiuje i mieszka w Polsce, był intrygujący z wielu powodów. Polegał na tym, że 28-letnia aktywistka i doktorantka Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, protestując przeciwko reżimowi na rodzinnej Białorusi, codziennie o godzinie 18 stawała pod budynkiem przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce i w akcie bezsilności zaczynała krzyczeć. Ten minutowy spektakl miał swoją oprawę: biało-czerwono-białą sukienkę w narodowych barwach i włosy zaplecione w tradycyjny warkocz. Wraz z tym, jak „Krzyk dla Białorusi” dotarł do mediów, pojawiły się próby zdezawuowania jego wykonawczyni. Powód? Pod białym materiałem prześwitywał zarys piersi. W ten oto sposób dyskusja z głównego tematu skręciła na pobocze: czy Jana Shostak nie powinna była włożyć biustonosza? Czy wypadało, żeby dekolt był wycięty? Czy strój nie przyćmił przesłania? Obudzili się stróże moralności, a nawet strażniczki, takie jak lewicowa (w domyśle – obdarzona większą wrażliwością na takie akcje) posłanka Anna Maria Żukowska, która zjadliwego tweeta ubrała w pełne zaniepokojenia słowa: „Dlaczego nie mam wrażenia, że naprawdę chodzi jej o Białoruś?”. Na innych forach też huczało. I choć wiadomo, że podobne dyskusje rozbłyskują i gasną równie szybko jak fajerwerki, to – jak zauważa Karolina Wigura, socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego – nad tą warto się dłużej zatrzymać. – Miałam nadzieję, że dzięki gorącej reakcji, z jaką spotkał się występ Jany Shostak, dojdzie do głębszej refleksji m.in. na temat tego, w jaki sposób kobiety mogą używać ciała w polityce – mówi publicystka „Kultury Liberalnej”. – Tymczasem nastąpił wylew seksistowskich uwag – dodaje. shareFacebookTwitter Brodząc w powodzi tych komentarzy, widać, że coś w odbiorze performance’u zawiodło. Na przykład znajomość kontekstu. Nagi biust jako symbol wyzwolenia utrwalił w europejskiej kulturze m.in. francuski malarz Eugène Delacroix, który przedstawił Mariannę jako „Wolność wiodącą lud na barykady”. Cztery lata wcześniej – a miał wówczas tyle samo lat co Jana – stworzył inny obraz, przywodzący na myśl występ białoruskiej aktywistki. To „Grecja na ruinach Missolungi” z 1826 roku namalowana w czasie, gdy mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego zaciekle bronili niepodległości przed Turkami osmańskimi. Kobieta uosabiająca tę walkę nosi jasną, rozchełstaną tunikę, która odsłania jej klatkę piersiową. Dzieło Delacroix nie przeszło bez echa. Oglądały je tłumy Francuzów. O czym wówczas myśleli, co mówili? Czy obraz miał siłę rażenia dzisiejszego tweeta albo napisanego „w punkt” postu na Instagramie? Nie ulega wątpliwości, że wzmocnił prasowe doniesienia na temat Greków. Presja międzynarodowej opinii i dalsze działania, jakie za tym poszły, pomogły im wybić się na niepodległość. Oburzanie się na niekompletny strój bohaterki byłoby równie absurdalne jak cenzurowanie nagości antycznych posągów czy zakrywanie w Luwrze Nike z Samotraki, na której biuście widać realistycznie wyrzeźbione sutki. Skoro malowane męską ręką boginie zwycięstwa zamieszkały w masowej wyobraźni, nic dziwnego, że po „kartę ciała”, jak to określa Karolina Wigura, zaczęły w końcu sięgać same kobiety. Wypowiadały w ten sposób „wojnę” dyktaturze, seksualnej przemocy czy religijnemu fundamentalizmowi. Na międzynarodowej scenie najgłośniejsze w ostatnich latach były akcje Femenu. Dziś Ukrainki to już nestorki – od ich pierwszych happeningów minęło ponad 10 lat. Przez ten czas doczekały się licznych naśladowczyń, które jak „żywe płótna” wychodziły z ram konwencji społecznych i same znajdowały kontekst dla swojej obecności. W Polsce – by sięgnąć do najnowszych wydarzeń – podczas Strajku Kobiet aktorka Karolina Micuła stanęła na masce samochodu i zdjęła bluzkę. To samo w spontanicznym geście zrobiła inna demonstrantka, Monika Dąbrowska, odsłaniając tatuaż na miejscu po mastektomii. Karolina Wigura, która protest Jany Shostak uważa za ciekawy, przejmujący, trafiony, a w porównaniu do akcji Femenu wręcz subtelny, pyta retorycznie: – Skoro od kilkudziesięciu lat kobiety używają w ten sposób ciała w polityce, to czy tego typu działania są skuteczne? – Dużo zależy od społeczeństwa. Polskie najwyraźniej jest pruderyjne – kwituje Agnieszka Grzybek, polonistka, działaczka ruchów kobiecych i kuratorka plenerowej wystawy „Niepokorne 2.0. Kobiety w opozycji lat 80.” shareFacebookTwitter Rozmawiamy na Krakowskim Przedmieściu, siedząc na murku między zdjęciami Polek protestujących w marszach, roznoszących ulotki, zajmujących się „papierologią” na zapleczach biur. To ciche bohaterki konspiracji. Przy Okrągłym Stole w 1989 roku znajdzie się jednak miejsce tylko dla jednej z nich, reszta trafi do grup roboczych. „Cichość”, rewers „krzyku”, nigdy nie była premiowana. – Kobiety Solidarności też musiały się przebijać do zbiorowej świadomości, żeby nie być zapamiętane jako te, które robiły kanapki z mielonką. Bo przecież protest to męska sprawa jeszcze od czasu powstań – ironizuje Karolina Wigura. – Mamy kulturowo wdrukowane, że gdy w obronie wolności staje kobieta, to powinna być zapięta pod szyję – tak jak wyglądały matki Polki na obrazach Artura Grottgera – podkreśla. shareFacebookTwitter Naruszając to wyobrażenie, Jana Shostak wzbudziła kontrowersje, ale okazała się na swój sposób skuteczna. Po uzgodnieniu z nią „Krzyk dla Białorusi” kontynuował w Parlamencie Europejskim aktor Bartosz Bielenia, odbierając nagrodę za film „Boże Ciało” (reż. Jan Komasa). Protest trwa. Co z tej całej historii wynika dla współczesnych Polek, już poza kontekstem politycznym? – Że społeczeństwo ma problem, gdy to kobieta świadomie wykorzystuje swoje ciało, a nie, gdy ktoś robi to za nią – stwierdza Agnieszka Grzybek. – Z jednej strony więc nagie ciało jest traktowane instrumentalnie, np. w reklamach, i jest na to przyzwolenie. Z drugiej – wciąż nie ma akceptacji, gdy same chcemy grać swoją seksualnością – uważa. Jedni mają zielone światło, by używać „karty ciała”, inni czy też inne – już nie. Widać to zwłaszcza w mediach społecznościowych, gdzie ta „karta” jest w częstym użyciu. Zdjęcia z nagimi piersiami są wprawdzie automatycznie blokowane zgodnie z polityką aplikacji, ale co jakiś czas na Instagramie, wybucha „afera sutkowa” z udziałem gwiazdy show-biznesu. Nawet najzwyczajniejsze ujęcie jest wykorzystywane przez rozmaite portale, i to nie tylko plotkarskie. Zdjęcie aktorki Julii Wróblewskiej w sukience na plaży urosło na stronach Radia Zet do rangi newsa opatrzonego komentarzem: „Faktycznie pierwsze, co rzuca się w oczy na zdjęciu Julii, to jej sutek, czy ktoś tu ma zbyt bujną wyobraźnię?”. Taka reakcja to nic innego jak body shaming – zawstydzanie i poniżanie z powodu wyglądu, jedno z wielu narzędzi przemocy, godzących w czyjeś poczucie wartości. To także przejaw chęci kontrolowania kobiecego ciała, ubioru, zachowań, zwłaszcza w kontekście seksualności. Pisze o tym m.in. w niedawno wydanej książce „Dziwki, zdziry, szmaty. Opowieści o slut-shamingu” trio Paulina Klepacz, Aleksandra Nowak i Kamila Raczyńska-Chomyn (wyd. Czarna Owca). Odsłonić „za dużo”, ubrać się nie tak, jak trzeba, zaśmiać za głośno (wyzywająco?) – to wszystko może być powodem do zawstydzania. Zdaniem norweskiej badaczki Drude Dahlerup, profesorki nauk politycznych, przyczynia się to do niskiego udziału kobiet w organizacjach, gdzie jest męska większość. Powoduje to m.in. „wysoka ekspozycja na krytykę. Każde zachowanie i gest są szczególnie analizowane, a działania permanentnie poddawane ocenie”. A piersi stały się łatwym celem ataków. „Czy cotygodniowa inba o wystające sutki to nowa polska tradycja?” – brzmi komentarz pod profilem Joanny Koroniewskiej, podpisany @wolnecialo (blog o naturyzmie). Jeden z wielu wyrażających dezaprobatę wobec prostackich wypowiedzi na temat wielkości biustu aktorki po tym, jak jej zdjęcie z joggingu wrzucił mąż Maciej Dowbor. Jak zatamować powódź seksistowskich komentarzy? Jednym ze sposobów jest świadome wyłożenie „karty ciała” na stół i podjęcie gry z takim odbiorem. Można robić to na wielu płaszczyznach, także na Instagramie, gdzie np. Justyna Lis (@justynaliscom) pisze o sobie: „Nauczę cię patrzeć na swoje ciało łaskawiej”. Profil krytyczki sztuki Zofii Krawiec (@Nuerotic girl) na łamach ELLE przywoływała już Patrycja Pustkowiak w artykule na temat women shamingu. W jednym ze swoich tekstów Krawiec pisze o „procesie, w którym młode kobiety używają nowych mediów jako instrumentów w walce o swoją podmiotowość. Robią sobie same zdjęcia i opowiadają swoje historie, publikując je w internecie. Dzięki internetowi dziewczyny są widoczne na własnych zasadach. Przejmują kontrolę nad sposobami, w jaki są reprezentowane” (nowaorgiamysli.pl). Z roku na rok coraz trudniej jest „zawstydzać” i upominać kobiety. Pojawiają się kolejne książki, filmy, artystyczne projekty, przedstawienia podejmujące temat pracy z ciałem, jak sztuka „Monstera” w Teatrze Studio, o której jej reżyserka Marta Ziółek mówi, że ma wymiar terapeutyczny, a performerki, które w niej występują, „odzyskują ciała zawłaszczone przez męską wyobraźnię”. Przypomina też o tym praca artystki Jadwigi Sawickiej inspirowana protestami kobiet. W czerwcu na warszawskim pl. Defilad wyrosła kolejna jej instalacja tekstowa „Wolne ciała!”. Jedno z jej haseł brzmi: „Żądaj wolności dla ciała. Ducha uwolnij sama”.
Ewa Chodakowska zabiera głos po wystąpieniu Jarosława Kaczyńskiego. „To, co się dzieje to szczyt nienawiści do nas! Do kobiet!”
Jarosław Kaczyński kolejny raz dał popis oratorstwa i umiejętności wyciągania logicznych wniosków. Tym razem pochylił się nad kwestią dzietności, a spadek liczby urodzeń powiązał ze spożywaniem alkoholu przez młode kobiety. Salwa oklasków niosąca się od zwolenników partii rządzącej nie przełożyła się na odbiór słów przez ogół społeczeństwa. Kuriozalna wypowiedź prezesa PiS wywołała całe spektrum emocji. Od pobłażliwych uśmiechów, przez zalewające internet memy, aż po całkowicie zrozumiałe oburzenie. Na nietrafione społeczne diagnozy zareagowały także gwiazdy. Wśród sław, które postanowiły wykorzystać swoje zasięgi w słusznej sprawie, znalazła się Ewa Chodakowska.
Przedwyborcze tournée Jarosława Kaczyńskiego trwa w najlepsze. Na spotkaniach prezesa z sympatykami próżno szukać merytorycznych argumentów, dzięki czemu pozostaje dużo wolnej przestrzeni na wstawki rodem ze stand-upów, które prędzej czy później trafią na profil Make Life Harder. W ostatnich godzinach najwięcej zamieszania wywołało sformułowanie „dawać w szyję”. Polityk opisał w ten sposób nawyki młodych Polek dotyczące konsumpcji napoi alkoholowych. Według 73-latka to swoboda obyczajowa i używki są powodem niskiej dzietności. „Nie jestem zwolennikiem bardzo wczesnego macierzyństwa [...] Kobieta musi dojrzeć do tego, aby być matką, Ale jak do 25. roku życia daje w szyję, to nic z tego nie będzie. Trochę żartuję, ale nie jest to dobry prognostyk w tych sprawach”. Polityk całą odpowiedzialnością obarcza oczywiście „płeć piękną”. Zdaniem Kaczyńskiego problem nadmiernego picia szczególnie dotyka kobiety ze względu na różnice biologiczne. „Panie są na alkohol znacznie mniej odporne niż mężczyźni” – tłumaczył swoje słowa. „Pamiętajcie, że mężczyzna, żeby popaść w alkoholizm, to musi pić nadmiernie przeciętnie przez 20 lat. Jeden krócej, drugi dłużej, bo to zależy od cech osobniczych, a kobieta tylko dwa”. Ola Żebrowska pokazuje ciążowy brzuszek w wyraźnym komentarzu do słów Jarosława Kaczyńskiego. "Wystarczyło nie brać w szyję" Ewa Chodakowska zabiera głos po wystąpieniu Jarosława Kaczyńskiego. „To, co się dzieje to szczyt nienawiści do nas! Do kobiet!” Niepoparte wiedzą naukową dywagacje i brak zrozumienia dla wyzwań, przed jakimi stają Polacy pragnący założyć rodzinę, spotkał się z silną reakcją w mediach społecznościowych. Swój sprzeciw wyraziła między innymi Aleksandra Żebrowska. Przedsiębiorczyni i mama czwórki dzieci opublikowała na Instagramie zdjęcie z okresu ciąży i podpisała je ironicznym: „Wystarczyło nie brać w szyję”. Anna Lewandowska zaskoczyła przejmującym wyznaniem. Ania podzieliła się z obserwatorami smutną informacją, że ma za sobą poronienie. „DOŚĆ! Jestem zła, gdy widzę, że politycy w niesprawiedliwy sposób oskarżają kobiety, zamiast dostrzegać realne problemy. Jako kobieta i matka czuję się bardzo dotknięta ostatnimi wypowiedziami. Bycie mamą było moim największym marzeniem. Zanim się spełniło niestety, podobnie jak inne kobiety, doświadczyłam także poronienia” – czytamy na jej profilu. Milczeć nie zamierza również Ewa Chodakowska. Trenerka udostępniła na Instagramie czarno-białe zdjęcie z napisem „stop”. W opisie nazwała ostatnie wystąpienia Jarosława Kaczyńskiego „szczytem nienawiści do kobiet” i opowiedziała o swoim podejściu do macierzyństwa. Kolejny raz podkreśliła, że decyzja o braku potomstwa wynika z jej świadomych wyborów, w które państwo nie powinno pod żadnym pozorem ingerować. „Jestem proszona przez Was wielokrotnie: »Ewka! Nie mieszaj się do polityki. Niech to miejsce będzie wolne od sporów«. Z kolei parę dni temu, zostałam zapytana: »CO JESZCZE MUSI SIĘ WYDARZYĆ, ŻEBYŚ ZABRAŁA GŁOS?«. Dziewczyny! JUŻ DOSYĆ! To, co się dzieje to szczyt nienawiści do nas! Do Kobiet! Przecieram oczy ze zdumienia, obserwując sytuacje w życiu publicznym, kiedy to o nas, o naszych wyborach, decyzjach, naszym życiu, mężczyźni wypowiadają się z taką łatwością i lekkością, snując jednocześnie teorie przyprawiające mnie o mdłości… Kobiety nie rodzą dzieci, bo 2 razy w tygodniu »dają w szyję«?! Chwila! A czy ja nie mam dzieci właśnie z tego powodu?! Nie! Nie mam ich, ponieważ jest to mój świadomy wybór! I do tego świadomego wyboru, do tego, jak chcemy żyć, ma prawo każda z nas! Tak! To nasze prawo, o które będę się upominać. Prawo do życia na własnych zasadach – tylko wtedy możemy być spełnione i szczęśliwe. To szalenie krzywdzące i oburzające, by w publicznym dyskursie padały słowa tak obraźliwe i pogardliwe wobec kobiet!”. Anna Lewandowska: "podobnie jak inne kobiety, doświadczyłam także poronienia". Trenerka ostro reaguje na słowa Jarosława Kaczyńskiego
Anna Lewandowska: "podobnie jak inne kobiety, doświadczyłam także poronienia". Trenerka ostro reaguje na słowa Jarosława Kaczyńskiego
Anna Lewandowska postanowiła zabrać głos, odnosząc się do ostatnich wypowiedzi Jarosława Kaczyńskiego na temat kobiet. Żona Roberta Lewandowskiego przyznała również, że starając się o dziecko musiała zmierzyć się z poronieniem. Co napisała na instagramie znana trenerka?
Świetna kariera, dwójka dzieci, oddany mąż - wydawałoby się, że życie Anny Lewandowskiej jest wręcz usłane różami. Jednak gwiazda postanowiła ujawnić, że przeszłą przez traumatyczne przeżycie, jakim jest poronienie, odnosząc się przy tym do skandalicznych wypowiedzi Jarosława Kaczyńskiego. Anna Lewandowska: "podobnie jak inne kobiety, doświadczyłam także poronienia". Trenerka ostro reaguje na słowa Jarosława Kaczyńskiego Od kilkunastu godzin sformułowanie "dawać w szyję" jest na ustach wszystkich. Nie jest to najnowszy mem, a cytat z wypowiedzi Jarosława Kaczyńskiego. Polityk na spotkaniu z wyborcami stwierdził: "Nie jestem zwolennikiem bardzo wczesnego macierzyństwa [...] kobieta musi dojrzeć do tego, aby być matką, Ale jak do 25 roku życia daje w szyje to nic z tego nie będzie. Trochę żartuję, ale nie jest to dobry prognostyk w tych sprawach". Wychodzi na to, że mniejsza liczba urodzeń dzieci, czy coraz rzadsze zachodzenie w ciążę, związane jest z problemem alkoholowym wśród kobiet. Wypowiedź szybko została wykorzystana do sarkastycznych żartów w internecie, a sam Kaczyński próbował wyjaśnić "sprawę". Co tylko dodało oliwy do ognia. Sytuację już komentują osoby znanę. Aleksandra Żebrowska (żona Michała Żebrowskiego, mama czwórki dzieci), wstawiła na instagram zdjęcie z ciążowym brzuchem podpisane wymownie: "wystarczyło nie brać w szyję". To niejedyna gwiazda, która postanowiła zabrać głos. Ola Żebrowska pokazuje ciążowy brzuszek w wyraźnym komentarzu do słów Jarosława Kaczyńskiego. "Wystarczyło nie brać w szyję" Jedną z nich jest także Anna Lewandowska. Znana trenerka również jest oburzona i jak inne Polki postanowiła napisać co o tym wszystkim sądzi. "DOŚĆ! Jestem zła, gdy widzę, że politycy w niesprawiedliwy sposób oskarżają kobiety, zamiast dostrzegać realne problemy. Jako kobieta i matka czuję się bardzo dotknięta ostatnimi wypowiedziami. Bycie mamą było moim największym marzeniem. Zanim się spełniło niestety, podobnie jak inne kobiety, doświadczyłam także poronienia. Według statystyk co piąta para w Polsce bezskutecznie stara się o dziecko. Stres, problemy ze zdrowiem czy z hormonami powodują, że nie tylko zajście w ciąże jest problemem, ale również jej utrzymanie. Nie oceniajmy zatem kobiet, które często w ciszy, walczą wszelkimi sposobami i środkami, aby na teście ciążowym zobaczyć upragnione dwie kreski…" Tym samym Lewandowska przyznała, że tak jak inne kobiety nie mogła utrzymać ciąży. Choć dziś jest mamą dwóch córek, to również musiała zmierzyć się z tą traumą, jaką jest poronienie. Tym samym pokazuje, że nie powinniśmy tak łatwo oceniać innych. Dotyczy to zarówno polityków, jak i nas samych.