Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: skrzypaczka Sara Dragan
„Łatwo zachłysnąć się sobą. Szczególnie w branży artystycznej. To coś, czego bardzo chciałabym uniknąć”, mówi Sara Dragan, jedna z najwybitniejszych polskich skrzypaczek swojego pokolenia. Ciągle podróżuje, jej kalendarz zapełniony jest po brzegi kon-certami. Jako skrzypaczka jest śmiała. Podobnie w życiu. O takich osobach mówi się, że nie wahają się sięgać gwiazd. Cała Sara.
Dragan naukę gry na skrzypcach zaczęła w wieku siedmiu lat. Od 2013 roku pracuje pod kierunkiem legendarnego prof. Zakhara Brona – jednego z najwybitniejszych skrzypków świata. 25-latka ma na koncie wygrane w kilkudziesięciu najbardziej prestiżowych konkursach skrzypcowych, od Europy, przez Azję, po Stany Zjednoczone. Jako solistka grywa w miejscach, które dla wielu pozostają marzeniem – występuje na scenach Filharmonii Berlińskiej, Walt Disney Concert Hall w Los Angeles czy w katowickim NOSPRze. Zapytana o to, dlaczego muzyka klasyczna jest cool, odpowiada: „Bo uspokaja, pobudza… Przede wszystkim jest opowieścią bez słów w przeciwieństwie do muzyki pop, a słuchacz ma możliwość dopisania do dzieła swojej własnej historii. Muzyka klasyczna nie zna granic!”. Sara gra na instrumencie z 1666 roku z pracowni słynnego lutnika Nicolò Amatiego. W „Traktacie o łuskaniu fasoli” Wiesław Myśliwski pisał, że „w skrzypcach są dźwięki wszystkich języków, wszystkich światów, tego, tamtego, życia i śmierci”. Skrzypce rzeczywiście potrafią mówić wszystkimi językami? Jak najbardziej potrafią, bo są instrumentem najbardziej zbliżonym do głosu ludzkiego. Będąc w Chinach i nie mogąc się dogadać wystarczy zagrać, co potwierdza, że skrzypce to język uniwersalny. Człowiek jest się w stanie wyrazić lepiej niż słowami. Są rzeczy, które z trudem przechodzą nam przez gardło, o innych sprawach nie chcemy rozmawiać, a to wszystko można wyrazić w graniu. Niedawno udzielałam lekcji dziewczynce, która nie mówiła ani po polsku, ani po angielsku. Mimo to świetnie się dogadałyśmy na poziomie muzycznym. A jakie emocje, które potrafisz wygrać skrzypcami, bywają dla ciebie trudne do wyrażenia mową? To coś, z czym się zmagam na co dzień. Wywodzę się z rosyjskiej szkoły skrzypcowej. Tak, jak w świecie baletmistrzów, tak i muzyki, jest to najcięższa ze szkół – nie tylko warsztatowo, ale i psychicznie. Od dziecka funkcjonuję i uczę się w tym systemie. Nie ma znaczenia gorszy dzień, albo to, że się stresujesz, nie ma płaczu, że się nie chce, albo nie wychodzi. Zagryza się zęby i robi to, co do ciebie należy. Nigdy nie zdarzyło mi się, nawet jako dziecku, powiedzieć, że jest mi ciężko, albo że nie mam ochoty tak dalej. Stąd ciężkie, tłumione w sobie emocje zawsze łatwiej wyrażało mi się graniem. Opowiesz coś więcej o rosyjskiej szkole skrzypcowej? Pisarz Bolesław Bieniasz określił jej przedstawicieli jako „odznaczających się olśniewającą techniką, przekonywującą interpretacją oraz wielkim, ciepłym i śpiewnym dźwiękiem, niekiedy pełnym egzaltacji”. Jako jej przedstawicielka uważam oczywiście, że jest najlepsza. Nie jest jedyna, jest wie-le fantastycznych szkół, ale jeszcze w czasach ZSRR szkoła rosyjska wypuściła najwięcej wspaniałych, światowej sławy artystów. Warsztatowo, muzycznie, technicznie – obiektywnie jest świetna. Z drugiej strony jest bezwzględna. Jeśli nie dajesz rady, wypadasz. Albo cię zabije, albo wzmocni do tego stopnia, że już nic nie będzie w stanie cię zaskoczyć. Można to porównać, jak już wspominałam, do fenomenu rosyjskiego baletu. Tam również panuje podejście bezwzględne i bezkompromisowe. Gdy to przetrwasz, masz skórę krokodyla i zniesiesz wszystko. Zdarzały się trudne momenty, kiedy chciałaś zrezygnować? Nigdy. Mnie ten system uodpornił na całe życie. Wywodzę się z rodziny muzyków. Ma-ma, tata i siostra są skrzypkami. I wbrew pozorom to nie rodzice namawiali mnie do skrzypiec. Nie chcieli tego, bo wiedzieli z jak ciężką pracą łączy się ten zawód. Często niedocenioną. Ludziom się wydaje, że wystarczy wziąć instrument do ręki i już się pięk-nie gra. A stoi za tym ogrom pracy. Rodzice więc woleli, żebym została lekarzem, praw-nikiem, kimkolwiek innym. Zapisali mnie do normalnej podstawówki, ale ja byłam uparta – powiedziałam, że nigdzie nie będę chodzić, o ile nie przepiszą mnie do szkoły muzycz-nej. Tak byłam zdeterminowana. Było ciężko, ale nigdy nie miałam chwili zawahania. Ani przez sekundę. Mam taki charakter, że zawsze chcę robić wszystko sama, choćbym miała zaciskać zęby. Głośnym echem odbił się film dokumentalny Jakuba Piątka „Pianoforte”. Rosyjska pianistka Natalia Trull, nauczycielka… Jewy Gieworgian – przyjaźnimy się, uczymy na jednej uczelni. Znam klimat. Chcę zwrócić uwagę na to, jak różne są metody nauczania – jak inaczej uczniów traktuje się w Chinach, we Włoszech… Rosyjska szkoła zdaje się bazować na terrorze. Uczę się u jednego z największych celebrytów szkoły rosyjskiej, Zakhara Brona, jednego z najwybitniejszych skrzypków na świecie. Nie mogę powiedzieć, że zawsze jest srogi, lecz owszem jest bezkompromisowy. Ale trzeba wziąć pod uwagę, że faktycznie każdy nauczyciel ma inne podejście do ucznia. Wiemy, że za tym stoją dobre intencje. Naukę zaczynałaś w Polsce, ale szybko wyjechałaś. Moimi jedynymi nauczycielami w Polsce byli moi rodzice, Konrad i Alicja Dragan. A potem profesor, z którą miałam konsultacje – nieżyjąca już Jadwiga Kaliszewska z Poznania. Genialna, z ciężką ręką. Wkrótce nadszedł moment, kiedy postanowiliśmy, że czas wypuścić mnie z gniazda. Miałam 14 lat, gdy zaczęłam latać do Szwajcarii, do profesora Brona. Aż w klasie maturalnej przeprowadziłam się do Madrytu, na uczelnię Królowej Zofii (Escuela Superior de Música Reina Sofía, przyp.red.). I tam zostałam. Już jako dziecko lubiłam zagraniczne podróże. Ale Hiszpania raczej nie kojarzy się z muzyką klasyczną… Bo Hiszpanie wolą piłkę. W Polsce jest o wiele większa tradycja muzyki klasycznej. Ale szkoła Królowej Zofii jest prywatna, międzynarodowa, elitarna, bardzo mała, porównywalna do prestiżowej Curtis Institute of Music z Filadelfii. To teraz twój punkt wypadowy? Mieszkasz tam, uczysz się. Jak planujesz przyszłość? Cokolwiek bym sobie w życiu zaplanowała i tak finalnie wychodzi odwrotnie. Ale przy-szłość wiążę z tym, co robię. Mam ten przywilej, że od dziecka gram jako solistka. Już jako siedmiolatka wiedziałam, że stanie na scenie z orkiestrą jako solistka to to, co chcę robić. Dziś działa to na dużą skalę. Jak to możliwe, że zaprojektowałaś swoją przyszłość jako kilkulatka, podczas gdy większość młodych ludzi ma problem z podjęciem decyzji dotyczącej studiów? Co więcej, ja wtedy, w wieku siedmiu lat dopiero zaczęłam grać na skrzypcach, bo wcześniej, w przedszkolu, rodzice zupełnie nie wywierali na mnie żadnej presji. Zresztą nie wywierali jej nigdy. A wybór przyszłości? Wychowywałam się siedząc na próbach orkiestry, w której grali moi rodzice, czy na koncertach kwartetu. Po dniu spędzonym w przedszkolu przenosiłam się na lekcje prowadzone przez moich rodziców. Wszystko, czemu przyglądałam się na co dzień to skrzypkowie i inni muzycy. Pamiętam, miałam chyba pięć lat, gdy rodzice zabrali mnie do jednej z cioć na obiad. Zapytałam, na jakim gra instrumencie. Odpowiedziała, że na żadnym, jest księgową. Byłam zaskoczona odpowiedzią, nie spodziewałam się, że jest jakiś człowiek na ziemi, który na niczym nie gra. Strasznie dziwne. Więc gdy wzięłam instrument do ręki, wszystko stało się jasne. Jestem szczęściarą, wiem. Milenialsi i Generacja Z uciekają w klasykę przed przebodźcowaniem I perfekcjonistką? Tak, ale termin „perfekcja” nie funkcjonuje w świecie sztuki. Jak to? W sporcie wszystko jest jasne – kto szybciej dobiegnie do mety, ten wygrywa wyścig. U nas tego nie ma. W poważnych konkursach biorą udział muzycy o perfekcyjnej technice reprezentujący najwyższy poziom. Kryterium staje się kwestia gustu, co się komu podo-ba. Nie ma więc obiektywnej perfekcji w muzyce. Nie istnieje. Mogę o sobie mówić „perfekcjonistka” tylko dlatego, że wciąż staram się przekraczać własne bariery. Najlep-sze w tym zawodzie jest to, że możliwości są praktycznie nieograniczone. Dlatego też nigdy nie miałam ochoty zrezygnować. Zawsze przecież może być lepiej. Ten zawód ma też ciemną stronę – zawsze gonisz za czymś, co jest ulotne, w zasadzie nieuchwytne. I masz tego świadomość, że ideał może być nieosiągalny. Oczywiście – dla jednych będzie to deprymujące, dla innych, w tym dla mnie, napędzające. Ale masz rację, mogę nigdy nie osiągnąć szczytu, choć mówi się, że szczyty są w naszych głowach. A potrafisz zapomnieć na chwilę o tym, że jesteś muzykiem? Odłączyć się? Nie. Nigdy? Nigdy. Nie mam potrzeby wakacji. W grudniu zrobiłam sobie pierwszy od 15 lat urlop, zaraz po nagraniu płyty – duetu z amerykańskim pianistą Kennym Brobergiem – z utworami Leopolda Godowskiego, a reżyserią dźwięku zajęła się pani Małgosia Polańska. Wyszłam z warszawskiego studia im. Lutosławskiego i powiedziałam: „lecę”. Myślałam, że się przez sześć dni zresetuję, ale ciągle słuchałam próbek nagrań. Często mam w uszach słuchawki, słucham muzyki. No chyba, że mam już straszliwy przesyt i organizm reaguje na to fizycznie. Kupiłam więc sobie słuchawki redukujące hałas, żeby czasami posłuchać ciszy. Ale nawet wtedy słyszę jakieś swoje własne dźwięki. Czym jest cisza? Jest bardzo trudna, bo ja nawet zasypiam przy podcastach. Cisza jest momentem, kiedy możesz zderzyć ze sobą własne myśli, zastanowić się, co się z tobą dzieje. A to nie jest łatwe. Wtedy budzą się kolejne myśli. Ale zdarza mi się jej słuchać np. w samolocie, po 12 godzinach prób, gdy już fizycznie nie jestem w stanie udźwignąć więcej bodźców. Z psychologicznego punktu widzenia jednak cisza bywa trudna. Bo? Bo kłębią ci się różne myśli w głowie. Bo może ci się przypomnieć, że muzyk bywa samotny? Tak, jak najbardziej. W ogóle życie muzyka, szczególnie solisty, jest samotne. Nie na-rzekam, bo bycie solistą to przywilej, ale lecę na koncert, ktoś mnie odbiera z lotniska, jadę do hotelu, idę na próbę i znów jestem w hotelu sama. I tak miesiącami. Samotność rekompensuje mi granie na scenie. A która scena była spełnieniem marzeń, tym pierwszym, największym? Jest kilka, które zapamiętałam. Choć muszę podkreślić, że każdy koncert jest ważny. Pianista Lang Lang powiedział kiedyś, że nie ma koncertów bardziej i mniej ważnych. Publiczność trzeba darzyć szacunkiem. Co do scen – wyjątkowo ważne były duża sala w Filharmonii Berlińskiej – Konzerthaus Berlin i Walt Disney Hall w Los Angeles. No i sala kameralna Carnegie Hall – to było pierwsze miejsce marzenie, a miałam 14-15 lat. Duża sala wciąż przede mną. Ale oprócz tych prestiżowych była też masa innych waż-nych sal. Ładnie powiedziane – to, co robimy powinno być ważne na każdym poziomie, niezależnie od tego, przed kim występujemy, z kim rozmawiamy, traktujmy ludzi z szacunkiem. To ważne, bo łatwo zachłysnąć się sobą. Szczególnie w branży artystycznej. To coś, czego bardzo chciałabym uniknąć. Jak sobie z tym radzisz? Znów wracamy do wychowania szkoły rosyjskiej. Poza tym jestem samokrytyczna. Choćbym odnosiła największe sukcesy, zawsze sobie myślę, że coś mogłam zrobić lepiej. Znam artystów, którzy szczerze potrafią się cieszyć swoim wykonaniem. Słuchać swoich nagrań z dumą. Ja też słucham z dumą, cieszę się z dokonań, ale szukam niedo-skonałości, żeby kolejnym razem było lepiej. No dobrze, a pamiętasz ostatni raz, kiedy posłuchałaś siebie i pomyślałaś: „jest dobrze”? Tak. To właśnie płyta, o której wspomniałam, nagrywana z pomocą pani Małgosi Polańskiej – najlepszej reżyser dźwięku muzyki klasycznej w tym kraju, a może i na świecie. Gdy z Kennym i panią Małgosią posłuchaliśmy kilku numerów z albumu stwierdziliśmy, że nie ma co poprawiać. To jest dobre. To było pierwsze wrażenie. Fajne uczucie? Tak i w moim przypadku bardzo rzadkie. A kim ty się zachwycasz? Umiesz w ogóle, jako muzyczka, oddawać się zachwytom? Umiem. Nieczęsto chodzę na koncerty, bo nie mam czasu – i też niekoniecznie ochoty po 12 godzinach prób. Chodzę, gdy akurat jestem w tym samym mieście, w którym grają muzycy, których szanuję i jestem świetną słuchaczką – nie mam psychopatycznych skłonności do krytykowania, że ktoś zagrał nieczysto. Daję się ponieść momentowi. Zawsze wszystkim powtarzam, że koncerty są po to, by się zainspirować, wzruszyć, spędzić miło czas. Po stronie artysty natomiast nie zawsze chodzi o to, żeby trafić we wszystkie dobre nuty, ale muzyką wygrać emocje. Wiem to. Pod koniec lutego brałam udział w Międzynarodowym Konkursie Muzycznym OPM w Casablance, gdzie zdobyłam srebrny medal, a dwa tygodnie później po raz pierwszy w życiu to ja byłam częścią jury konkursu. Bardzo ciekawe doświadczenie, bardzo edukacyjne. I okazuje się, że zaw-sze szukam u muzyków stojących na scenie czegoś dobrego. A ty jak czujesz się w roli uczestniczki konkursów? Świetnie. Ludzie przygotowują się do konkursów miesiącami. Ja nie mam tego komfortu, bo mój kalendarz koncertowy jest szczelnie wypełniony. Czasami dwa dni przed konkur-sem gram swój program w innej części świata. Podchodzę więc do konkursów tak, jakby były kolejnymi koncertami. Lubię to robić, mimo że nie mogę sobie pozwolić na skrajny luz. Konkursy mnie nie stresują, poznaję tam ludzi, mam masę znajomych – tam się spo-tykamy. Jak już powiedziałam – każdy koncert jest ważny, a konkurs jest koncertem. A wynik? „Whatever”. Może tremy też nie odczuwasz? No, nie. Nie czuję, po prostu lubię to, co robię. Od zawsze tak było. Ja potrafię uciąć so-bie drzemkę przed wyjściem na scenę. Budzę się godzinę przed, żeby zdążyć się pomalować i rozegrać. Taka jestem spokojna. Masz czas na jakiekolwiek inne hobby poza muzyką? Raczej miałam. W dzieciństwie zajmowałam się wieloma rzeczami: pływałam profesjo-nalnie, brałam nawet udział w olimpiadach. Grałam w szachy, ale przez krótki czas. Tań-czyłam, śpiewałam. Dużo się działo. Dziś jestem ukierunkowana, doba nie pozwala mi na nic innego. Mam za to smykałkę do języków (Sara mówi biegle w jęz. hiszpańskim, angielskim, rosyjskim i polskim, przyp.red.). A podcasty, przy których czasami zasypiasz – o czym są? True crime! Lubię też dokumenty opowiadające o czasach II wojny światowej. Usypiają mnie. Poza tym jestem największą fanką Harry’ego Pottera. Mam nawet szalik de Slytherinu, bo miał ładniejszy kolor niż Gryffindor. Ale na co dzień twardo stąpam po ziemi. Co z czytaniem? Mam na to zbyt mało czasu. Po 20 sekundach zasypiam. Kiedyś czytałam dużo. Miałam nawet swoją ulubioną książkę „Miłość, pasja i sława. Powieść o Paganinim” Charlesa Waldemara. Lubię literaturę faktu, biografie. Często przerzucam się na audiobooki, bo słuchając mogę robić wiele rzeczy na raz. Wspomniałaś o Paganinim – to muzyk, którego oskarżano o moce nieczyste, a jego „Kaprysy” są koszmarem skrzypków. Przez dziesiątki lat powstała masa teorii spiskowych, ale i naukowych, medycznych na jego temat, próbując rozwikłać tajemnicę tego geniusza. Posądzano go o sztuczki magiczne. A ja uważam, że tajemnicą jego techniki jest odnalezienie tego włoskiego bel canto. Przy całej trudności technicznej pokazanie czegoś więcej. Uwielbiam Paganiniego, jestem fanką, lubię go grać. Oprócz niego także Prokofiewa, Szostakowicza, Rachmaninowa, Czajkowskiego… Muzyka rosyjska jest mi bardzo bli-ska. Sytuacja Szostakowicza była trudna, był gnębiony przez system polityczny, niewygodny dla władz musiał uciekać. Więc odnajdujemy w jego muzyce kolejny poziom głębi. Zaczęłaś trudny temat, bo środowisko kultury jest podzielone po pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę. Część mówi, że powinno się zakazać grania, wystawiania sztuk rosyjskich, inni, że kulturę powinniśmy odłączyć od polityki. Nie boję się o tym mówić, że to głupota. Rozumiem podłoże tych decyzji na poziomie intelektualnym. Ale mam wielu przyjaciół Ukraińców i oni też grają koncert Szostakowicza. Rozumiem chęć wykluczenia pewnych kompozycji czy innych dzieł kultury rosyj-skiej, ale nie zgadzam się z tym. Takiego Szostakowicza powinno się grać dziś jeszcze więcej, bo kompozytor sam walczył z systemem, był prześladowany, uznany za dysydenta. Grając Szostakowicza wspieramy w pewnym sensie kontekst antywojenny. Polityka zawsze mieszała się do sztuki i odwrotnie. W utworach przemycano ukryte wiadomości. Tak skonstruowany jest świat. Co do tej pory było najtrudniejsze na drodze twojej kariery? Nie udało mi się jeszcze wygrać Konkursu im. Królowej Elżbiety (jeden z najbardziej prestiżowych i najstarszych konkursów muzycznych na świecie, przyp.red.). Ale to, co najwięcej mnie nauczyło i z czego mogę być dumna to fakt, że życie zmusiło mnie do wyrobienia umiejętności szybkiego uczenia się repertuaru. Za każdym razem udowadniam, że potrafię to zrobić, co bardzo pomaga w zawodzie solisty. Ale umiejętność radzenia sobie z nagłymi sytuacjami była początkowo dla mnie wielką przeszkodą. Z tego jesteś dumna. A co daje ci szczęście? Granie. Czasami po intensywnym czasie koncertowania myślę sobie, że potrzebuję posiedzieć przez tydzień w domu. Ale po dwóch dniach mam już ochotę wrócić na scenę. Granie jest moim paliwem. Tak ładuję baterie, które też z tego powodu czasami szybko się wyładowują. Co w takim razie ze spokojem? Co ci go zapewnia? Ćwiczenia. To nigdy nie jest frustracja, ale właśnie spokój, bo wiem, że jestem przygotowana. Dyscyplina ćwiczeń, fakt, że zamykam się w pokoju, włączam tryb „nie przeszkadzać” – to jest mój święty spokój. I latanie samolotem. Wtedy najlepiej mi się śpi. View oEmbed on the source website
Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: wiolonczelista Michał Balas
Balas to buntownik, który kocha muzykę klasyczną, ale zatraca się też w rapie czy techno. „Coraz częściej spotykam się z opinią, że robię wszystko po swojemu, nagrywam dziwne rzeczy, mam radykalne pomysły. Po prostu robię to, co mi się podoba, co mnie ciekawi. A to, czy ktoś mnie potem nazwie rebelem… Śmiesznie to brzmi”, mówi w naszej rozmowie.
„Muzyka klasyczna jest cool, ponieważ łączy bardzo precyzyjne intencje kompozytora z oddaniem pola interpretacji artystom. To powoduje zróżnicowanie w każdym wykonaniu, co mnie osobiście ekscytuje”, mówi 23-letni wybitny wiolonczelista pochodzący z Krakowa. I dodaje: „Klasyka jest również najbardziej ludzka, ponieważ tak jak ludzie jest niezwykle skomplikowana i nie każdy może w pełni ją pojąć”. Michał studiuje w Akademii Muzycznej w Bazylei. Rok temu trafił na listę 30 najzdolniejszych muzyków klasycznych poniżej 30. roku życia brytyjskiej rozgłośni radiowej Classic FM. Rozmawiamy o samotności, buncie, wykańczających konkursach i sensualnej stronie wiolonczeli. Pamiętasz swoje pierwsze marzenie związane z muzyką? Szczerze? Nie. Wielu znajomych, z którymi rozmawiam na temat muzyki od dziecka miało do niej klarowne podejście: jako pasji, chęci zgłębiania tematu, nowości. U mnie było inaczej. Pochodzę z muzycznej rodziny, zarówno rodzice, jak i siostra, wujostwo, dziadek – wszyscy są w ten świat uwikłani. Można więc powiedzieć, że od początku byłem do tego predestynowany, bo wychowywano mnie w muzyce. Była od zawsze, stąd trudno mówić mi o jakichś pierwszych marzeniach. Nikt mnie nie zmuszał, żebym kontynuował tę rodzinną tradycję, więc z własnej woli zacząłem naukę gry na wiolonczeli. Ile miałeś lat? Siedem. Wcześniej chodziłem na koncerty w Krakowie, również te moich rodziców. Póki co jestem w rodzinie jedynym wiolonczelistą. Mama zaczynała od tego instrumentu, ale szybko zamieniła go na skrzypce. Trudno podejmować decyzje określające naszą przyszłość w dorosłym życiu, a co dopiero w wieku sześciu, siedmiu lat. W moim przypadku nie było napięcia. Rodzice mieli nastawienie, z którym się zgadzam, że obcowanie z muzyką w młodym wieku jest niezwykle korzystne dla rozwoju, dla mózgu. Potem obserwowali, jakie robię postępy. I okazały się być zadowalające. Skąd więc pomysł na wiolonczelę, skoro, jak sam mówisz, nikt w domu na niej nie grał? Naprawdę nie mam pojęcia. Skądś zapamiętałem nazwę instrumentu i mi się spodobała. Przypadek. Dorastałeś w rodzinie uzdolnionych muzyków. Nigdy nie narastał w tobie bunt, że chciałbyś jednak robić zupełnie coś innego? Bunt się pojawiał. Czasami nadal wraca, bo bycie muzykiem jest specyficznym zawodem. Trzeba być bardzo odpornym, cierpliwym. A im się jest młodszym, tym mniej cierpliwości, m.in. dlatego, że granie na instrumencie idzie w parze z samotnością. Siedzi się samemu w ćwiczeniówce (sala ćwiczeń, przyp.red.), gdy znajomi wspinają się na drzewa czy grają w piłkę. A tu trzeba ćwiczyć, rzeźbić technikę. Zdarzały się ciężkie momenty, frustracja. Gdy miałem 12-13 lat nadszedł pierwszy kryzys. Rodzice nauczyli mnie wtedy, mając w tym doświadczenie, jak ćwiczyć w taki sposób, by nie poświęcać temu zbyt dużo czasu, a żeby efekt był jak najlepszy. Tę metodę stosuję do dziś. Druga sprawa to wysokie, dziecięce ego… Co z nim nie tak? Za bardzo rozbuchane? Myślę, że teraz moje ego jest bardzo elastyczne. Więc ocena tego, czy jest wysokie czy niskie to sprawa dość subiektywna. Ale bez ego trudno o rozwój. Spoglądam na siebie z największą skromnością, z jaką tylko mogę. A to nie jest po prostu kwestia doświadczenia? Wygrywasz najważniejsze światowe konkursy, w ubiegłym roku brytyjska rozgłośnia Classic FM umieściła cię na prestiżowej liście 30 młodych wschodzących gwiazd klasyki. Trudno chyba w takich momentach nie dać się ponieść emocjom. Był taki moment, kiedy musiałeś sam siebie wyhamować? Często powtarzanym przez młodych muzyków błędem jest porównywanie swojego ego do innych. To napędza lawinę negatywnych uczuć, czasami samouwielbienia, albo odwrotnie – ciągłej, niezdrowej krytyki siebie. Ja natomiast swoje ego konfrontuję ze sztuką, muzyką. Może tak zostałem wychowany? A może to umiejętność, którą zdobyłem na przestrzeni lat? W każdym razie jest to bitwa, której nie da się wygrać. Sztuka jest niekończącym się uniwersum zagadnień, problemów, tematów. Poddaję się temu procesowi. Zgłębiam go, jednocześnie zachowując balans i normalność. Chodzi o proces, a nie efekt końcowy – to coś, czego się wciąż uczę. Co to znaczy? Że aby móc się rozwijać nie można myśleć i działać wyłącznie od koncertu do koncertu, od sukcesu do sukcesu lub od porażki do porażki, bo wtedy proces ten może stać się nieszczery, a możliwości pokazywania swoich umiejętności się kurczą. Nigdy nie wiadomo, w jaki sposób potoczy się kariera muzyka. Bywa, że gra się 20 koncertów miesięcznie. A bywa, że od 20 miesięcy nie grasz w ogóle. Dlatego nie można się do tego przywiązywać. Jak to jest, w takim razie, wychowywać się w towarzystwie jednego z największych współczesnych kompozytorów? Zakładam, że chodzi o Krzysztofa Pendereckiego, prawda? Bardzo wcześnie miałem okazję poznać zarówno samego Maestro, jak i jego małżonkę, panią Elżbietę Penderecką. Jestem ogromnym entuzjastą jego muzyki, sam wykonuję jej sporo. Miałem okazję grać w składach orkiestrowych czy kameralnych przed panem Pendereckim podczas różnych wydarzeń w Lusławicach czy w krakowskich Sukiennicach. To wielki zaszczyt. Mieszkam teraz w Bazylei i coraz świadomiej zwracam uwagę na to, jak wielkim źródłem inspiracji są kompozytorzy. Zwłaszcza, gdy mówią o swojej muzyce. Rok temu miałem zaszczyt poznać światowej sławy węgierskiego kompozytora, wówczas 97-letniego György’a Kurtága, który mieszka w Budapeszcie. Teraz znów byłem u niego na lekcjach. Poznawanie kompozytorów jest niezwykłe, bo są kluczem do zrozumienia ich własnych utworów. Nie ma lepszego źródła. I są to inspirujące momenty. Zdarza ci się podchodzić do nich z poziomu fana czy zawsze na równi, jak muzyk do muzyka? Ani jedno, ani drugie. Gdybym był fanem uwielbienie zaślepiłoby przekaz. To, co mówi kompozytor stałoby się formą absolutu bez możliwości konfrontacji. Z drugiej strony nie ma mowy o partnerstwie na płaszczyźnie muzyk-muzyk, co wynika choćby z różnicy wieku, sławy, doświadczenia. Nijak mam się do takich muzyków, jak Kurtág czy Penderecki. Mam za to swój sposób – to kwestionowanie wszystkiego, co mówią. Na lekcje u Kurtága idę uzbrojony w masę pytań, kwestionuję to, co mówi, a on jest w stanie uargumentować swoje decyzje. Czyli dyskutujemy. Kompozytor przedstawia swoją wizję, teorię, tezę i musi tego bronić przed uczniami. Gdy odpowie w sposób logiczny, bardzo mi imponuje. Zdarzyło się, że ktoś się nie obronił? Nie, nie zdarzyło mi się zagiąć nikogo z wielkich artystów. A w życiu prywatnym też tak wszystko kwestionujesz? Nawet będąc sam w ćwiczeniówce kwestionuję to, co robię. I przenoszę to na życie osobiste – kwestionuję decyzje przyjaciół, rodziny. Dlatego się z nimi trzymam, bo dają mi swoją prawdę, a ja mam do nich zaufanie. Niełatwo się z tobą przyjaźnić. „Przyjaciel” to w moim słowniku coś wyjątkowego. Nie mam zbyt wielu przyjaciół, za to masę znajomych. Ludzi, których dopuszczam do siebie bardzo blisko jest jednak garstka. Milenialsi i Generacja Z uciekają w klasykę przed przebodźcowaniem Wracamy więc do kwestii samotności. Mówisz o tym, że muzycy są w pewien sposób na nią skazani. Bywasz samotny? Austriacki wiolonczelista Kian Soltani powiedział niedawno w wywiadzie z Paavo Järvim, że jest różnica między samotnością a byciem samemu. Często jestem sam, gdy np. ćwiczę, ale nie czuję się wtedy samotny. Ile czasu poświęcasz dziennie na ćwiczenia? Różnie, w zależności od tego, nad jakim repertuarem czy projektami pracuję. Gdy czeka mnie ważne wydarzenie potrafię spędzić z instrumentem cały dzień. Pamiętam czas przed konkursem w Dubaju (wygrany Classical String Competition, przyp.red.) – to była prawdziwa mordęga. Przez miesiąc wstawałem o ósmej rano, o dziewiątej schodziłem do ćwiczeniówki i grałem do północy, z przerwami na jedzenie. Oczywiście do tego konkursu przygotowywałem się dużo dłużej – w zasadzie całe życie. Ale ten ostatni miesiąc był to moment, kiedy faktycznie poczułem się trochę samotny. Zdarza się jednak i tak, że nie ćwiczę w ogóle. Pochwalę się, że w trakcie przerwy świątecznej nie dotknąłem wiolonczeli przez dwa i pół tygodnia. Długo. Trochę długo, ale taki detoks też jest ważny. Choć ciężko było wrócić – palce muszą się rozruszać. Wiesz, że po takim czasie zmienia się też odrobinę słyszenie? Gdy ćwiczę dzień w dzień ucho przyzwyczaja się do wielu złych rzeczy, które mogą pojawić się w dźwięku. Po przerwie słyszenie jest świeższe, łatwiej niwelować problemy. Na co dzień studiujesz w Bazylei. Dlaczego tam? Tu znalazłem mentora, mojego profesora, u którego obecnie studiuję. Ja w ogóle mam potężne szczęście, bo zanim wyjechałem do Szwajcarii ściśle współpracowałem z prof. Stanisławem Firlejem, jeżdżąc do niego z Krakowa do Łodzi. Po zakończonej nauce wyjechałem do Bazylei i trafiłem pod skrzydła młodego, 44-letniego prof. Danjulo Ishizaki. To guru wiolonczeli, wygrał wszystkie najważniejsze konkursy, które były do wygrania. Jest najlepszym wiolonczelistą, jakiego poznałem, jeśli chodzi o podejście do instrumentu, muzyki. Niezwykle przekonujący, sprytny. Poznaliśmy się na jednym z kursów mistrzowskich w Niemczech, w których brałem udział. To był moment, kiedy szukałem miejsca, w którym mógłbym kontynuować naukę. Teraz jestem na czwartym roku – a więc pierwszym roku studiów magisterskich. Dobrze ci tam? Szwajcaria to bardzo specyficzne państwo, które zapewnia komfort życia. Standard wszystkiego jest niezwykle wysoki i to powoduje, że studiowanie tu jest rzeczą tak atrakcyjną, wygodną. Nie ma rywalizacji, toksyczności. Wszystko wydaje się zdrowe. Niezwykłe jak na świat muzyków. Te nieprzyjemne sytuacje, z którymi mierzymy się na co dzień często niszczą ludzi. Negatywna energia pojawia się podczas konkursów. Konkursy w ogóle są okropne. To, co dzieje się za kulisami, w głowie młodego człowieka, który przygotowuje trzygodzinny repertuar, jest niebywałe. Mimo starań i talentu można paść ofiarą niefortunnego układu, gdy np. juror ma swojego ucznia, który jest promowany. Konkursy wyniszczają psychicznie. Ale niestety trzeba na nie jeździć, bo zapewniają rozgłos. A ten jest potrzebny, jeśli chce się robić karierę w muzyce. Po wygranym konkursie w Dubaju wykorzystuję wszystkie możliwości, które mi dał tylko po to, żeby nie musieć jechać na kolejny konkurs. W ogóle rywalizowanie… Jak można porównywać dwie osoby, które wykonują coś tak subiektywnego, jak muzyka? Jak wytłumaczyć decyzję, że ktoś okazuje się gorszy? Absurdalna sprawa. Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: altowiolistka Julia Wawrowska Jak w tym odnaleźć siebie? Poprzez szczerość. Jestem szczery w muzyce, w kontaktach z ludźmi. Zamiast nagrywać po raz milionowy „Łabędzia” Saint-Saënsa tylko po to, żeby mieć 100 tysięcy wyświetleń na YouTubie wolę nagrać mniej popularne utwory Kurtága, Weberna lub Schnittkego, które wyświetli 20 osób. Ale będzie to tym, co czuję. Będzie moją prawdą. Wyłania się obraz buntownika… Coraz częściej spotykam się z opinią, że robię wszystko po swojemu, nagrywam dziwne rzeczy. Z moim przyjacielem Mikołajem Woźniakiem zarejestrowaliśmy sonatę Alfreda Schnittkego. To radykalny pomysł, bo to radykalny utwór, ale z drugiej strony to przecież nic nowego. Po prostu robię rzeczy, które mi się podobają, które mnie ciekawią. A to, czy ktoś mnie potem nazwie rebelem… Śmiesznie to brzmi. No, ale lubisz przekraczać granice. A ja uważam, że jestem daleki od ich przekraczania. W ogóle ciężko zdefiniować granice w sensie muzycznym. Bo co? Przeromantyzowanie muzyki barokowej? Zbyt ortodoksyjne podejście do muzyki romantycznej? W klasyce za przekraczanie granic często uważa się wychodzenie do popkultury – słyszy się, że to profanacja. Każdy robi to, co uważa za stosowne, pełna wolność. Gdybym ja miał iść na kompromis między muzyką klasyczną a popkulturą, nie czułbym się ze sobą dobrze. Wolę obrany przez siebie kierunek, być może nie tak popularny i atrakcyjny dla mas. To ryzyko, które podejmuję. Ale muzyka klasyczna zawsze znajdzie wiernych fanów, którzy chcą doświadczyć najwyższej kultury muzycznej. Nie ujmując innej muzyce, bo bardzo lubię np. rap, techno. Ulubieni wykonawcy? Długo mógłbym wymieniać. Jeśli chodzi o techno, jestem potężnym fanem Marcela Dettmanna. Słucham Kendrick’a Lamara czy Drake’a. Kanye West to świetny artysta. Choć bardzo kontrowersyjna postać. I bardzo dobry muzyk. Który umie wyprzedzać trendy. Ci wszyscy artyści są po prostu szczerzy. Fascynuje mnie ta kultura „zniszczenia”. Dlatego często zagłębiam się w te rejony. Mimo wszystko w swojej drodze muzycznej jesteś wierny klasyce i wiolonczeli. Co chcesz nią przekazać? Co dla ciebie znaczy? Grasz na instrumencie z 1718 roku wykonanym w pracowni lutnika Carlo Antonio Tesorego. Wiolonczela koniec końców nie jest niczym specjalnym. Tak samo, jak niczym specjalnym nie będą fortepian, skrzypce, klarnet czy inne instrumenty. To wszystko są tylko przekaźniki naszych intencji muzycznych. Dla mnie nie jest istotne kto gra na jakim instrumencie, tylko czy gra w sposób przekonujący. Instrument to narzędzie. Mam to szczęście, że akurat moim narzędziem jest taki wybitny instrument, którym łatwiej mi się wyraża. Jesteś chyba pierwszym muzykiem, z którym rozmawiam, który nazywa instrument narzędziem. W końcu jestem rebelem. Ale to nie oznacza, że neguję piękno instrumentów, każdy ma swoje charakterystyczne dźwięki. Wiolonczela jest piękna. Powiedziałabym nawet, że sensualna. Tak, bo następuje zbliżenie fizyczne między nią a artystą. Ale jestem przekonany, że wyższym stopniem wtajemniczenia w muzykę klasyczną jest odbieganie od swoich instrumentów. Rozumienie muzyki jako całości, a nie materiału, który mamy do wykonania. I to mają poczuć słuchacze na twoich koncertach? Tak – intencję muzyczną. Nawet kosztem techniki – nie mam obsesji na jej punkcie. Wolę grać trochę mniej czysto, jeśli tylko intencja będzie na tyle mocna, że zdoła do siebie przekonać. W muzyce chodzi o ruchy – nie dźwięki, ale ruchy, które za sobą niesie. „Ruchy muzyki” – ładne. Bardzo. Pamiętasz swój pierwszy muzyczny zachwyt? Było ich sporo. Gdy miałem dziesięć lat moja rodzina na rok przeprowadziła się do Stanów, do Waszyngtonu. Pewnego razu pojechaliśmy do Nowego Jorku na New York City Ballet. Byłem oszołomiony tym, co zobaczyłem i absolutnie zafascynowany baletem. Zresztą do dziś jestem fanem. Pamiętam również, gdy po raz pierwszy posłuchałem na Spotify czy YouTube sonaty skrzypcowej Brahmsa granej na wiolonczeli przez Dominika Połońskiego. Nawet dziś, gdy myślę o tym nagraniu, przechodzą mnie ciarki. Jest to szczere, intymne, naturalne. Piękne. A ostatni zachwyt? Prawdopodobnie odkrycie dyskografii Freiburger Barockorchester. Uwielbiam ich nagrania, zwłaszcza jeśli solistami są Isabelle Faust, Jean-Guihen Queyras i Alexander Melnikov. Potrafisz w trakcie koncertów chłonąć muzykę jako widz czy zawsze pozostajesz muzykiem, nawet na widowni? Umiem się zatracić w muzyce. Jak idę na koncert to z zaufaniem do artysty. Na zachodzie publiczność przychodzi na występ po to, by się dobrze bawić. A w Polsce często wytyka się błędy. Zdarza się, że potrzebujesz w życiu ciszy? Chyba nie. Jestem tak oddany muzyce, że nawet jak nie ćwiczę, to zostawiam na uszach słuchawki. Rzadko pojawiają się momenty ciszy. A jeśli już się pojawią, to jakie mają znaczenie? Zdarza się to przed snem. Wtedy jej potrzebuję. Lecz do samego zjawiska nie podchodzę w sposób duchowy. Jeśli jednak w utworze jest pauza, to staje się dla mnie absolutną świętością. Cisza potrafi wtedy nieść za sobą wielkie znaczenie. Gdzie widzisz siebie w przyszłości? Jak ją planujesz? W muzyce i z muzyką. Znajduję się w o tyle komfortowej sytuacji, że jestem osobą tolerancyjną – nie ma znaczenia czy gram solo, w składzie kameralnym czy w orkiestrze. Wszystko to uwielbiam. Na pewno nie zamierzam z niczego rezygnować. Będę tam, gdzie mnie muzyka poprowadzi.
Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: oboista Mateusz Żurawski
„W muzyce klasycznej porusza mnie to, że potrafi wpływać na emocje człowieka, a nawet całych społeczeństw”, mówi Mateusz Żurawski, który swój instrument traktuje jako drewniane przedłużenie ludzkiego głosu. To kolejny muzyk nominowany w naszym autorskim projekcie.
Obój stał się wyborem Mateusza Żurawskiego, solisty Orkiestry Symfonicznej Filharmonii w Szczecinie, który z wyróżnieniem ukończył studia na warszawskim Uniwersytecie Muzycznym. Mateusz wciąż doskonali swoje umiejętności, brał dotąd udział w warsztatach mistrzowskich m.in. u Ralpha van Daala, Ivana Podymova, Ingo Gorlitzkiego czy Davida Waltera. To wszystko oboiści klasy światowej. Żurawski współpracuje m.in. z Sinfonią Varsovią, NOSPR czy Sinfoniettą Cracovią. Co w klasyce pociąga go najbardziej? „To, że uwrażliwia, poszerza horyzonty wyobraźni. Jak na dziedzinę sztuki, której nie można dotknąć, muzyka ma ogromną siłę. Potrafi wpływać na emocje człowieka, a nawet całych społeczeństw”, mówi Mateusz. A skąd miłość do muzyki? O tym opowiada w wywiadzie. Mateusz Żurawski: Bycie muzykiem jest wyczerpujące, szczególnie, jeśli podchodzi się do tego na serio... Ale rekompensujące. M.Ż. Gdy wychodzisz na scenę, jesteś przygotowany i świadomy drogi interpretatorskiej utworu. Wiesz, w jaki sposób chcesz zaprezentować siebie jako artystę, ale też samo dzieło – myśl kompozytora, którą przemawia twój instrument. Jeśli to wszystko się spaja, wyjście na scenę to wisienka na torcie, przecięcie wstęgi. Masz wtedy tremę? Nie nazwałbym tego tremą, raczej uczuciem, które można porównać do stanu po wypiciu o jednej kawy za dużo. Patrząc na to przez pryzmat ekstrawertyka, takie występy kręcą, ale myślisz wtedy o tym, czy wszystko masz poukładane w głowie odpowiednio, czy z włosami wszystko OK, albo czy pod klapą oktawową nie ma wody – to akurat sprawdzam trzy razy. Co to znaczy? Sprawdzasz czy każda klapka oboju działa, czy instrument jest sprawny, czy masz zapasowe stroiki w kieszeni. Stroik (element służący do wprowadzania w drganie słupa powietrza zawartego wewnątrz instrumentu, przyp.red.) ma to do siebie, że reaguje na zmiany temperatury, wilgotność powietrza i wtedy potrafi zacząć grać inaczej – lepiej, gorzej… Albo wcale. Wyjście na scenę i niemożność wydobycia z siebie dźwięku może wywołać stres. Na szczęście nigdy mi się to jeszcze nie zdarzyło. To zawód, do którego trzeba podchodzić odpowiedzialnie, z dużą pokorą. Zawsze trzeba pamiętać, że może zdarzyć się coś niezależnie od ciebie, choćbyś był najlepiej przygotowany. Bycie muzykiem to nie zawód, ale powołanie? Absolutnie tak. A gdy wracasz do domu to w jakiś sposób się od muzyki odcinasz, czy nadal w niej pozostajesz? Nie da się odciąć, choćby się bardzo chciało. A zazwyczaj się nie chce, zwłaszcza po koncertach. Rozpamiętuję każdy takt. Sprawdzam czy jakieś fragmenty z występu ktoś opublikował już na Instagramie. Czy wszystko wyszło tak, jak ja to słyszałem – bo inaczej odbiera się muzykę mając instrument przy uchu, inaczej słyszy ją dyrygent, a jeszcze inaczej publiczność. Porozmawiajmy więc o tym, czym jest obój? Dla mnie – drewnianym przedłużeniem głosu ludzkiego. Wiem, że każdy instrumentalista porównuje swój instrument i dźwięk do głosu, jednak sądzę, że obój w swojej barwie, projekcji dźwięku, emisji można śmiało zestawić ze śpiewakami operowymi. Obój jest dla mnie sposobem na życie, nie wyobrażam sobie żadnego innego. Choć jest to instrument kapryśny i trudny – obok waltorni najtrudniejszy. Co sprawia, że jest tak skomplikowany? Stroik składa się z dwóch trzcinek nałożonych na siebie, skierowanych ku sobie, połączonych nitką, czasami związanych drucikiem i nasadzonych na rurkę. Oboiści najczęściej wykonują je samodzielnie. Poza tym mechanika tego instrumentu jest skomplikowana. Szkodzi mu wysoka wilgotność, amplitudy temperatury, bo drewno potrafi pęcznieć i wtedy klapki nie dokrywają. A warunki bywają różne – jeździmy w trasy po Azji, Stanach Zjednoczonych, Europie – wysokość nad poziomem morza się zmienia, warunki atmosferyczne. I wtedy dobiera się odpowiedni stroik, bo te, które będą świetne na północy, na południu nie zagrają w ogóle. W jaki sposób w takim razie obój pojawił się w twoim życiu? Przez pierwsze cztery lata grałem na fortepianie, byłem uczniem Szkoły Muzycznej Pierwszego Stopnia w Częstochowie. Po czterech latach z profesor stwierdziliśmy, że nie tędy droga. Ona widziała we mnie jazzmana, zachęcała, bym zmienił fortepian na saksofon. Fascynowałem się jazzem, więc uznałem to za świetny pomysł. Nauczycielka wysłała mnie do sali 68. Poszedłem, ale że od zawsze miałem skłonność do przekręcania cyfr, wszedłem do sali 86, w której oboju uczył pan Marcin Langner. Akurat demonstrował grę jednej z uczennic. Zapytałem, co to za instrument. I już w tej klasie zostałem. Zbieg okoliczności. A skąd wzięła się wtedy twoja fascynacja jazzem? Jazz tak naprawdę nadal siedzi w mojej głowie. I jest to jedyny gatunek, poza muzyką poważną, do którego wracam. Muszę mieć na to nastrój, najlepiej w mglistej podróży. Harmonia jazzowa otwiera głowę, więc warto. Czego słuchało się w twoim domu rodzinnym? Mój tata jest gitarzystą zafascynowanym grupą Pink Floyd. Inspirował się Davidem Gilmourem, więc dyskografię zespołu mam opanowaną. Jest to doskonała muzyka. Znajduję w niej analogię do filozofii klasycznego złotego środka. Masz wrażenie niesłychanej głębokości, co spaja Floydów z muzyką epoki klasycyzmu. Więc w domu był rock’n’roll. Za to po występach tata zawsze relaksuje się np. przy Bachu. Zdarza się, że dzwoni do mnie w środku nocy i pyta, jak nazywa się koncert, który graliśmy ostatnio z Filharmonią w Szczecinie. Odpala na YouTubie i jedzie dalej wracając z koncertu. Słucha też moich nagrań, co jest bardzo miłe. To jeden z powodów, dla którego chcę się dalej rozwijać – żeby tata był dumny z tego, co robi jego syn. Wspaniale zobaczyć w oczach ojca muzyka uznanie dla swojej działalności. A jak zareagowali rodzice, gdy wróciłeś ze szkoły z zajęć fortepianu i oznajmiłeś, że zmieniasz instrument na obój? Najpierw tłumaczyłem mamie, czym jest obój. Tata już wiedział, jak będą wyglądać kolejne tygodnie… Ze stroikiem obojowym, zacząłem wydawać z siebie nieznośne dźwięki. Gdy w końcu ustawiałem sposób dmuchania, okazało się, że przez jakiś czas będzie już tylko… gorzej. Gdy w moje ręce trafił instrument raziłem aparat słuchu wszystkich domowników. Oboista przez całe życie szuka odpowiedniej barwy dźwięku – najpierw takiej, która będzie znośna dla otoczenia, a potem, w miarę rozwoju, charakterystyczną dla siebie. To piękne, bo z zamkniętymi oczami potrafimy odróżnić nagrania Françoisa Leleux i Albrechta Mayera – mają tak charakterystyczny koloryt. Jak określiłbyś więc swoją barwę? Trudne pytanie. Jako muzycy jesteśmy uczeni mówić o sobie niewiele. A jeszcze mniej o tym, jak gramy. Chciałbym łamać te bariery. Więc gram zawsze tak, by dźwięk był jak najbardziej śpiewny, odpowiadał włoskiej filozofii bel canto, by był wokalny. Muzyk powinien mieć w swoim arsenale wszelkie sposoby i kolory na granie. Ten dźwięk jest dość melancholijny i słodki. Tak, możemy tu dyskutować w kategoriach słodyczy, kwiatostanu, miłych korzennych zapachów. Tak to czuję, tak widzę, tak słyszę. A jeśli chodzi o kolor – to pastelowy, wpadający w róż. Co było dla ciebie największym przełomem w twojej pracy? Miałem olbrzymie szczęście mieć na studiach wspaniałego profesora. A wcześniej, w szkole muzycznej, niesamowitego nauczyciela. W trakcie studiów miałem możliwość współpracy ze świetnymi muzykami, brać udział w kursach mistrzowskich, co bardzo mnie rozwinęło. Podobnie jak zakwalifikowanie się do Akademii Sinfonia Varsovia, współpraca z samą orkiestrą. No i praca w Filharmonii w Szczecinie, instytucji tak świetnie się rozwijającej. Przełomów było więc masa, na mój rozwój składała się olbrzymia ilość życzliwych i przychylnych ludzi. To ciekawe, że wspomniałeś o kursach mistrzowskich – edukacja muzyka klasycznego nie kończy się wraz z ostatnimi egzaminami. Żeby zakwalifikować się na wybrany kurs trzeba nagrać10-minutowe wideo. Jeśli zostanie przychylnie ocenione, przygotowujesz plan, nad czym chcesz pracować, co wymaga usprawnienia. Reszta leży w gestii profesora prowadzącego. Warsztaty otwierają głowę, poznaje się muzyków z całego świata, można z nimi dyskutować o marzeniach, albo wątpliwościach. Często miewasz wątpliwości? Miewałem. Ale nigdy nie zastanawiałem się, czy dobrze w życiu wybrałem, bo bycie muzykiem to jedyna droga, która sprawia, że życie jest kolorowe. Moje wątpliwości dotyczyły raczej tego, czy jestem dostatecznie dobry, ale to kwestia specyfiki naszego zawodu, wynikającej ze sposobu edukowania, braku traktowania nas jako jednostek w psychologicznym tego słowa znaczeniu. To się właśnie zmienia, bo mówi się o tym coraz głośniej. Jako muzycy potrzebujemy czasami takiego uspokojenia. Jednocześnie mam świadomość jakie to szczęście, że urodziłem się w tych czasach. Należę do jednej z pierwszych generacji, która ma tak nieograniczony dostęp do wiedzy, możliwości, doświadczeń, technologii. No właśnie, jak odbierasz wprowadzanie technologii do świata muzyki klasycznej? Czy może klasyka powinna zostać czystą formą? Muzyka klasyczna na przestrzeni setek lat nigdy nie pozostawała czystą formą. Bo co to do końca znaczy? Zmieniały się choćby instrumenty, sposób ich budowania, co sprawiało, że barwa muzyki ulegała olbrzymiej zmianie, ale też otwierało możliwości wykonawcze. Zmiana w budowie instrumentów pozwala nam często wykonywać muzykę w innym tempie – szybszym, a jednocześnie jak najlepiej technicznie. Dziś, dzięki unowocześnieniom, na oboju gra się łatwiej niż 200 lat temu. To samo z instrumentami strunowymi – od strun zrobionych z jelit przeszliśmy na struny metalowe. Wszystko trzeba dopasować do realiów i potrzeb słuchaczy. Wiesz, że dziś coraz częściej nowe pokolenie słucha podcastów, a nawet muzyki na przyspieszeniu? Gdy pytam dlaczego, mówią, że to wszystko jest zbyt wolne. Zaczynam zauważać w tym analogię – skądś bierze się fakt, że klasyka jest grana coraz szybciej – przy poszczególnych symfoniach, choćby Mozarta, soliści, zespoły kameralne, a nawet orkiestry łamią bariery tempa, a więc starają się grać rzeczy szybciej, pikantniej, coraz doskonałej technicznie. Jest to też w pewnym sensie ekstrawaganckie, bo celem jest zaskoczenie. A sztuczna inteligencja, o której tak wiele się dziś dyskutuje, ma wpływ na brzmienie klasyki? Słuchałem ostatnio podcastu „Raport o stanie świata”. Dziennikarz zapytał gościa – filmoznawcy, czy sztuczna inteligencja jest w stanie napisać kontynuację serialu na podstawie jednego odcinka, który powstał. Okazało się, że spokojnie dokończy cały sezon, ale będzie on książkowy, przewidywalny, prosty w odbiorze. Nie będzie przełomu, nie będzie plot-twistów. A czy nie o to w sztuce chodzi? Jestem przekonany, że istnieje algorytm, który napisze piękną symfonię. Jednak nie sądzę, żeby było to coś, co w jakikolwiek sposób zszokuje słuchacza. Lecz dzisiaj powinniśmy zadać sobie właśnie pytanie – co ma słuchacza szokować? Ale tak naprawdę, bo muzyka wykonała już tyle piruetów w swojej historii, że wróciliśmy do minimal music. Kolejne pytanie – dlaczego tak się stało? Dziś pisze się muzykę krótszą, prostszą. Ludzie przestali oglądać sześciominutowe filmiki na Instagramie, a zaczęli przeglądać minutowe rolki. Wszystko to jest ze sobą ściśle powiązane. Sam zadałeś przed chwilą pytanie, co dziś szokuje słuchacza. A co ciebie szokuje w muzyce? Pomysłowość, bystrość kompozytora. Z drugiej strony, szczerze mówiąc, dawno nic mnie nie zszokowało. Ale czy musimy czuć się zawsze zszokowani? Po tym, jak przez ostatnie lata szokowała nas rzeczywistość – od pandemii, przez protesty, po wojny – mamy bodźców pod dostatkiem. Muzyka powinna dziś pełnić chyba inną rolę. Jaką? Sztuka zawsze była odpowiedzią – albo na pytania, albo na potrzeby. To paradoks, że my Europejczycy jesteśmy w grupie kilku procent ludzi na Ziemi tak bardzo uprzywilejowanych, a mimo tego nie radzimy sobie, choćby z emocjami. Dlatego chciałbym, żeby sztuka działała jak psychoterapia. Nie powinna być erupcją emocji, ale powodem, dla którego klikamy „replay”. Muzyka ma nas uczłowieczać, uspokajać, inspirować. Żebyśmy chcieli wstać następnego dnia z łóżka i widzieli sens przeżywania każdego kolejnego dnia.
Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: altowiolistka Julia Wawrowska
„Altówka pojawiła się w moim życiu dlatego, że miejsce skrzypka w naszym domu było już zajęte”, mówi nam Julia Wawrowska, która dzieli swoje życie między Warszawę, Zurich i Berlin. „Chciałam odnaleźć swój głos. I w altówce go znalazłam”, opowiada w wywiadzie.
Julia Wawrowska jest altowiolistką. I choć mogła pójść inną drogą niż jej ro-dzice (wybitny, światowej sławy skrzypek Janusz Wawrowski grający na stradivariusie i śpiewaczka Bogumiła Dziel-Wawrowska), wybrała klasykę. Jest zakochana w altówce – z wzajemnością. W naszej rozmowie opowiada o tym, czym różni się altówka od skrzypiec, dlaczego klasyka jest muzyką nie z tego świata i jak dzieli życie między Zurich, Berlin i Warszawę. Skąd w Twoim życiu wzięła się muzyka? W domu rodzinnym była od zawsze. Tata i mama są muzykami (Janusz Wawrowski – skrzypek i Bogumiła Dziel-Wawrowska – śpiewaczka, przyp.red.), więc odkąd pamiętam muzyka mnie otaczała. Podobało mi się, jak muzykują. Rodzice nie chcieli, żebym była muzykiem. Bardzo starali się nas (Julię i brata, który również jest muzykiem, przyp.red.) pchnąć ku innym rewirom. Marzeniem było, żebyśmy zostali lekarzami. Ale niestety, byliśmy uparci. Nie dali rady nas przekonać. I nigdy się przeciwko muzyce nie buntowałaś? Buntowałam. Był to moment, gdy zmieniałam skrzypce na altówkę. Edukację zaczęłam w szkole muzycznej, ale gdy przyszedł czas liceum stwierdziłam, że czas wyjść z mojego kokona i poznać inny świat. Zdałam do Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja w Warszawie. Pobyłam tam rok – tyle wystarczyło, bym poczuła, jak bardzo brakuje mi muzyki. Zrozumiałam, że chcę grać i chcę tym żyć. Że to kocham. Potrzebowałaś zmiany? Tak. I śmieję się, że altówka pojawiła się dlatego, że miejsce skrzypka w naszym domu było już zajęte. Chciałam odnaleźć swój głos. I w altówce go znalazłam. View oEmbed on the source website Czym różni się altówka od skrzypiec? Jest podobna, bo to też instrument smyczkowy, ale trochę większy niż skrzypce. Skrzypce mogą się różnić od siebie kilkoma milimetrami. Za to altówki mają różne rozmiary, dobierane indywidualnie przez muzyków. Bywają duże i ma to wielkie znaczenie dla dźwięku. Altówka ma niższe, łagodniejsze, cieplejsze brzmienie. Skrzypce są bardzo ostre, jasne, przystosowane do solowego grania. Ale są ludzie, których dźwięk skrzypiec drażni, a altówki słucha im się przyjemniej. Mówi się, że altówka jest najbliższa ludzkiemu głosowi ze względu na swoją skalę. Powiedziałaś, że w altówce odnalazłaś swój głos, a dźwięk altówki jest do głosu ludzkiego podobny. Czym jest więc twój głos w graniu? Co przekazujesz swoją muzyką? Emocje, uczucia, które płyną z serca, również wtedy, gdy niosą pewną konkretną myśl, ideę, jaką kompozytor zawarł w utworze. Zawsze dążę do piękna, tego ideału, którego nigdy nie osiągniemy. Ale już samo dążenie to wspaniała podróż. Chcę poruszać słuchaczy, żeby poczuli, że coś ich złapało za serce. Albo odwrotnie – że coś kontrowersyjnego skłoniło do myślenia. Nieistotne czy utwór jest szybki czy wolny. Czy jego charakter jest smutny czy radosny, chodzi o treść, której nie da się wyrazić słowami. Zdarzają się momenty, gdy chodzi się na koncerty popowe. I łzy same lecą, człowiek czuje się rozebrany do żywego. To właśnie chciałabym dać słuchaczowi. Co lubisz grać najbardziej? Uwielbiam grać z innymi ludźmi. To chyba najprzyjemniejsza część bycia muzykiem. Jako altowiolistka przeważnie gram z kimś. Psychologicznie i społecznie to duży atut tego instrumentu. Rzadko wychodzimy sami na scene. Zazwyczaj gramy sonaty z fortepianem czy jakieś drobniejsze utwory, jako członek zespołu kameralnego lub orkiestry symfonicznej, albo stajemy przed tą orkiestrą przybierając rolę solisty w towarzystwie dyrygenta. Interakcja na scenie, na żywo, jest wspaniała. A jeśli pytasz o utwory, to lubię grać Schuberta, Schumanna, Brahmsa, Ostatnio coraz bardziej interesuje mnie też muzyka francuskich kompozytorów. Lubię również sięgać po dzieła współczesnych kompozytorów. Szczególnie te jeszcze niewykonane. View oEmbed on the source website A granie czego okazało się być koszmarem? Kaprysów Paganiniego. Te chyba jednak pozostawię skrzypkom do zabawy. Kaprysy genialnego skrzypka są uważane za jedne z najtrudniejszych utworów w historii. Jeśli grasz na większym instrumencie niż skrzypce, który, podobnie do wiolonczeli potrzebuje więcej czasu na wybrzmienie dźwięku, trzeba się postarać i natrudzić. To trochę tak, jakby Bas w operze chciał śpiewać arię królowej nocy przeznaczoną na koloraturę! Więc Paganini fizycznie był dla mnie dotąd największą męczarnią. Jednak zawsze, niezależnie od utworu, staram się znaleźć w nim jakąś swoją koncepcję. Myślę o tym, jakie jest główne clue, jaki przekaz niesie i jaka jest jego treść. Studia zaczęłaś w Warszawie, na Uniwersytecie Muzycznym im. Chopina. Tak. Był to czas pandemii, 2020 rok. Covid wybuchł tuż przed maturami, zostaliśmy zamknięci. Nie było wiadomo, czy w ogóle będziemy pisać maturę. Pamiętam stan jednej wielkiej paniki. W tym czasie nie wolno było wyjeżdżać za granicę, a ja planowałam studiować w Berlinie. Zdawałam więc na dwie uczelnie, do Warszawy i Berlina. Dostałam się i tu, i tu. Skończyłam licencjat w Warszawie, teraz kończę w Berlinie. I uczysz się w Szwajcarii. Jak ty to wszystko godzisz? No właśnie, studiuję teraz w Zurichu. Powiedzmy, że studiowanie to moje hobby (śmiech). View oEmbed on the source website Na dodatek w różnych europejskich miastach. Między Warszawą a Berlinem jeździłam pociągami. Niektóre dziewczyny wydają kasę na ciuchy, ja na PKP. Jeździłam i starałam się wyciągnąć z dwóch uczelni najbardziej istotne, wartościowe aspekty. Polska edukacja jest inna niż niemiecka. Czym się różni? W Warszawie łatwiej było mi realizować przedmioty teoretyczne, związane z pedagogiką, jak psychologia czy metodyka. Łatwiej było mi je przyswoić w języku polskim niż w niemieckim. Warszawa pozwoliła mi się skupić na sprawach teoretycznych. W Berlinie za to skupiałam się na stronie praktycznej – budowaniu repertuaru i graniu. Mam wrażenie, że w Polsce ludzie dużo wcześniej chcą się usamodzielnić, rozpocząć dorosłe życie. Wielu moich znajomych już na studiach bierze ślub, zakładają rodzinę. W Berlinie ten etap przychodzi dużo później, ludzie w tym wieku są bardziej skupieni na doskonaleniu swojego rzemiosła. Studia to czas na kształcenie siebie, kształtowanie umiejętności, osobowości, budowanie kariery. Funkcjonowałam więc w tych skrajnych rzeczywistościach i to było ciekawe doświadczenie. Starałam i chyba nadal staram się odnaleźć pomiędzy nimi swoją drogę. Szwajcaria jest za to jeszcze inna. W przeciwieństwie do Berlina wszystko jest tu uporządkowane, jak w przysłowiowym szwajcarskim zegarku. Z drugiej strony Zurich jest dużo mniejszy niż Berlin czy Warszawa. I jest tu czas, którego brakuje mi w stolicach. Wszystko musi być wcześniej zaplanowane, ustalone, ustabilizowane. I przyznam, że zaczynam to lubić. Kiedyś szłam na żywioł. Teraz ten przysłowiowy „ordnung” i spokój bardzo cenię. Myślę, że to pomaga w życiu muzyka freelancera, dla którego każdy dzień jest inny i ciężko w nim o regularny tryb życia. Co najważniejsze jest dla ciebie w muzyce? Dyskutujemy czasem ze znajomymi o naszych zmaganiach z tym, czy walczyć o tę upragnioną perfekcję wykonania czy o emocje, charakter i charyzmę. Oczywiście, najlepiej byłoby mieć jedno i drugie. A do tego unikatową interpretację. Czasami jednak trzeba wybrać. Ale to odwieczny spór. Największa presja jest zawsze na konkursach, kiedy nie wiadomo czego się spodziewać, w jakim kierunku iść – perfekcjonizmu czy grania z serca. Ja uważam, że trzeba robić to zgodnie z własną naturą. Na scenie trzeba być przede wszystkim autentycznym. Na niej ostatecznie sztuka i muzyka, którą gramy jest tylko nasza. To niezwykły przywilej, ale i ogromna odpowiedzialność. Julio, łatwo jest być muzykiem, a jednocześnie córką wybitnych muzyków? Oceniają cię, rozmawiają z tobą na temat tego, co grasz? Dawniej na pewno, ale dziś staram się o tym nie myśleć. Funkcjonuję teraz w zupełnie innym środowisku. Jestem tu Julią Wawrowską, a nie Julią – córką Wawrowskich. To fajne uczucie. Od zawsze zależało mi na kreowaniu własnej marki. Rodzice nigdy nie zmuszali mnie do ćwiczenia, co się czasem zdarza, gdy dziecko zostanie okrzyknięte wielkim talentem i wiąże się z nim wielkie nadzieje lub oczekiwania. Dziś widzę, jak wielkie brzemię może to stanowić w dorosłym życiu. Nigdy nie uczyłam się u taty. Czuję pod skórą, że dobrze jest, jak nabieram doświadczenia w rejonach, których nie znam. Myślę, że różnorodność jest ważna w rozwoju. Staram się nadal wychodzić ze strefy komfortu. Życie w rodzinie muzyków oznacza brak odskoczni. Zazdroszczę znajomym, którzy wracają do domu i temat muzyki jest zamknięty. To jest zdrowy balans. Gdy w domu jest jednak czterech muzyków, trzeba uważać, żeby żadne z nas się nie zatraciło w swoim artystycznym świecie, ale spędzać czas wspólnie, na zwykłych czynnościach. A czym jest dla ciebie muzyka klasyczna? To świat niesamowicie piękny. Coś kompletnie nierealnego, surrealistycznego, a jednocześnie prawdziwego i tak ludzkiego. Klasyka i muzyka wszelkiego gatunku jest dla mnie unikatowym językiem, sposobem komunikowania się z innymi. Nie trzeba słów, by wyrazić „kocham cię”, albo „nienawidzę cię”. Reguły panujące w niej są tak logiczne, proste, przyziemne, można by rzec bardzo ludzkie. To tylko wzmaga jej magię. Muzyka to coś nie z tego świata. Niezwykłe, że z taką czułością i zachwytem potrafisz o klasyce mówić, pracując z nią od czwartego roku życia. Jeszcze nie chodziłam, gdy tata grał mi 24 kaprysy. Inne dzieci słuchały „Kotki dwa”, a u mnie był koncert Beethovena i Paganini. (śmiech) Wydaje mi się, że trzeba znaleźć siebie w muzyce, poznać siebie i swoje miejsce. Oczywiście dobrze byłoby nie być muzykiem tylko fruwającym w niebiosach, oderwanym od rzeczywistości, ale twardo stąpać po ziemi i radzić sobie z realiami dzisiejszego świata. Muzycy z jednej strony chcą na scenie robić wspaniałe rzeczy, dotykać nieba, a z drugiej dopadają nas twarde realia życia artysty, z którymi trzeba sobie radzić. A oprócz klasyki, czego słuchasz? Bardzo lubię jazz, ale chyba nie mam żadnego ulubionego gatunku. Różne rzeczy mnie inspirują. Uwielbiam słuchać śpiewu, głosu ludzkiego, obojętnie czy jest to opera, czy pop, czy jazz. Wtedy czuję ciary. Miałam epizod w życiu, gdy przez rok prywatnie kształciłam się wokalnie, chodziłam na lekcje śpiewu operowego. Pomogło mi to w graniu. Uważam, że wielu instrumentalistów powinno tego spróbować. My – smyczkowcy mamy tendencje do zapominania o oddychaniu w trakcie grania. Oddech, praca przeponą, praca ciała są ważne – a tego uczą się śpiewacy. Co jest teraz twoim największym marzeniem? Bardzo chciałabym zostać w tym zawodzie i nigdy nie musieć z niego rezygnować. Dla mnie jest to bajka, która, chciałabym, żeby trwała cały czas. Mam tysiąc marzeń i zobaczymy, co z tego uda mi się zrealizować. Na czym się więc teraz koncentrujesz? Na budowaniu repertuaru pod okiem moich wspaniałych pedagogów, nabieraniu doświadczeniami zawodowego na scenie, jak i poza nią. Na poszerzaniu horyzontów. Rok temu z przyjaciółmi założyliśmy również kwartet fortepianowy w Berlinie. Kompletnym przypadkiem trafiłam do grupy, gdy szukali altowiolistki i to była miłość od pierwszego spojrzenia. Chciałabym rozwijać ten zespół, aby nabierał wiatru w żagle. Skład jest międzynarodowy, ale mimo tego, że pochodzimy z zupełnie różnych miejsc, znaleźliśmy wspólny język na scenie i poza nią. To ważne, by umieć się komunikować. Na razie chyba fajnie nam to wychodzi.
Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: perkusista Mikołaj Rytowski
Choć odebrał klasyczne wykształcenie na instrumentach perkusyjnych, Mikołaj Rytowski, student Akademii Muzycznej w Bazylei, przedstawia się jako kreatywny instrumentalista i performer. „Mam pomysł na improwizację, bo przeszedłem edukację klasyczną. Klasyka to wspaniała baza – punkt wyjścia, by iść dalej”.
Rozmawiamy z Mikołajem Rytowskim, kreatywnym perkusistą i performerem, studentem Akademii Muzycznej w Bazylei. „Muzyka klasyczna jest cool, bo jest punktem wyjścia do tego, co dziś robię”, mówi muzyk. Skąd wzięła się w jego życiu perkusja? Co robi poza graniem? O tym opowiada w naszej rozmowie. Czym jest dla Ciebie klasyka? Zdecydowana większość mojej edukacji ogranicza się do muzyki klasycznej. W Bazylei, gdzie aktualnie studiuję, też zaczynałem od klasyki. Mówimy o perspektywie perkusisty grającego w orkiestrze – a przecież zestaw perkusyjny został wynaleziony w latach 20., 30. XX wieku. Więc stosunkowo niedawno. Pierwsze, co przychodzi mi do głowy, gdy pytasz o klasykę, to standardowe formaty koncertów. Poza tym żyję otoczony ludźmi z rodziny klasycznej, studiuję na kampusie klasycznym – choć muzykę współczesną i performance. A to trzeba rozgraniczyć. Klasyką niech będzie więc granie na klasycznych instrumentach, używając klasycznych technik w klasycznych przestrzeniach koncertowych. Skąd wzięły się w Twoim życiu instrumenty perkusyjne? Gdy miałem 5 lat, rodzice wysłali mnie na prywatne lekcje muzyki. Nie były to ani pianino, ani fortepian, ale keyboard. Pamiętam małą salę prób w Warszawie, bardziej odpowiednią dla zespołów rockowych czy jazzowych. I tam, w kącie zawsze stał zestaw perkusyjny, który dość szybko przykuł moją uwagę. Pamiętałem to wszystko, jak przez mgłę. Gdy miałem 7 lat poszedłem do szkoły muzycznej. Pomimo licznych dyskusji pomiędzy rodzicami a nauczycielami, żebym grał na fortepianie, uparłem się na perkusję. I postawiłem na swoim. Większość mojej edukacji jednak to nie była perkusja w powszechnym rozumieniu tego słowa, ale perkusja orkiestrowa, granie na werblu, ksylofonie, potem doszły kotły i marimba. Grałem wtedy klasyczny repertuar. Eksperymentować zacząłem dopiero, gdy zamieszkałem w Szwajcarii. A może wcześniej, gdy zacząłem jeździć na lekcje do Bazylei jako 17-latek. Zafascynował mnie współczesny repertuar z drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Zacząłem poznawać utwory współczesne – wciąż dość klasyczne, a więc René Leibowitza, Szkołę Wiedeńską, Schoenberga, Webera. Do głowy zaczęły mi wpadać różne pomysły, co mógłbym robić, jak stać się bardziej kreatywnym. Jestem osobą, którą wiele rzeczy interesuje. A jak już zainteresuje, to chcę to jak najbardziej zgłębić, spróbować – niezależnie od tego, czy mówimy o muzyce, sportach, różnego rodzaju doświadczeniach. Więc okazało się, że w muzyce nagle zacząłem odkrywać całkiem nowe kierunki i możliwości. A pozwoliła na to perkusja – z jednej strony gram muzykę zespołową, bliską klasyce, z drugiej – noise music, elektronikę i przetwarzam różne dziwne odgłosy, z którymi nie miałem wcześniej do czynienia. Perkusja daje mi wolność, pozwala na bycie kreatywnym. A co to znaczy być kreatywnym? To móc tworzyć coś, czym mogę się dzielić z innymi ludźmi. Nie tylko interpretacjami. Przełomem było dla mnie zrozumienie, że nie chodzi o to, że mam się nagle stać kompozytorem. Chcę robić coś pomiędzy – nie tylko uczyć się utworów, które zostały napisane dawno temu, ale pracować z kompozytorami, pokazywać im moje dźwięki, moje od-krycia, style grania, brzmienia. Albo samemu stać się własnym kuratorem. Zacząłem więc zajmować się instalacjami dźwiękowymi, artystycznymi, produkować własne utwory, koncerty-koncepty – wydarzenia muzyczne. Na czym one polegają? Opowiem na przykładzie – niedawno skończyłem projekt Kolloid: Elect-ro Sonic Dreams. To utwór na zestaw perkusyjny, elektronikę i wizualizacje. Graliśmy go we dwóch – mój kolega Robin Michel , z którym studiowałem i ja. W Bazylei sytuacja wygląda tak, że jeśli chcę zagrać w jakiejś sali koncertowej, muszę stworzyć koncept, zdobyć pieniądze, zarezerwować salę – robić wszystko sam. Nauczyłem się tego poprzez doświadczenie grania z różnymi zespołami kameralnymi. Dwa lata temu nadszedł ten moment, gdy postanowiłem zadziałać solo, zrobić coś swojego. Jako że był to mój pierwszy projekt, dopięcie go na ostatni guzik zajęło mi kilkanaście miesięcy. Musiałem wszystko rozpisać, opisać, zaprosić ludzi do współpracy, aplikować o dofinansowania. Potem koncept ewoluował, uaktualniałem go. Masę czasu zabierały sprawy administracyjne, ale też szukanie odpowiedniego miejsca. Finalnie zorganizowałem trzy koncerty w Szwajcarii: w Bazylei, Lucernie i Bernie. Udało mi się ten projekt zrealizować również we Frankfurcie, w Naxoshalle i w Budapeszcie. Jestem z siebie zadowolony. Oczywiście, mam już pomysł jak udoskonalić pewne rzeczy, ale na ten moment skupiam się na przyjemnej części produkcji – graniu jej. W takim razie cofnijmy się w czasie. Pamiętasz jaka muzyka grała w twoim domu rodzinnym? Mój tata kolekcjonuje płyty CD, przez co miałem dostęp do wielu gatunków. Trudno opisać, czego słuchałem jako dziecko. Pamiętam, że było dużo jazzu, punk rocka, trochę hip-hopu. I nie za wiele muzyki klasycznej – symfonicznej. Chodziłem na masę koncertów. Raz tata zabrał mnie na show Tribute to Miles Davis na Torwarze. Wiedziałem, kim był Davis, ale nie miałem pojęcia o Marcusie Millerze (amerykański muzyk, przyp.red.). Kilka lat później, gdy słuchałem namiętnie Millera, tata powiedział: „no przecież wtedy byliśmy na jego koncercie”. Nie mogłem w to uwierzyć! W tej chwili moje poszukiwania muzyczne się trochę zawęziły, jako że mam do czynienia z muzyką na co dzień. Każdego dnia gram, pracuję z innymi muzykami. I nie słucham zbyt wiele czegoś, czego sam nie gram. A gdy wracasz do domu po całym dniu grania, to co robisz? Potrzebuję ciszy. Ale uprawiam też sporty. Wtedy w słuchawkach lecą rzeczy, które po całym dniu pracy dodają energii. Co na przykład? Elektronika, hip-hop – raczej starszy niż nowy, sporo popu, trochę techno. I lubię chodzić na koncerty jazzowe, choć nagrań niewielu dziś słucham. Wolę doświadczenie live. Zdarza się też, że mam fazę na konkretny gatunek muzyczny, albo artystę. Czasem nawet jeden utwór. I słucham tylko tego w nieskończoność. W takim razie, w uprawianiu jakich sportów towarzyszy ci muzyka? Od siedmiu lat trenuję kolarstwo. Zaczęło się jeszcze w Warszawie, ale tak na poważnie zająłem się nim po przeprowadzce do Bazylei, w czasie trwania pandemii. Szwajcaria ma do tego świetne warunki. Poza tym z Bazylei blisko jest do różnych pasm górskich czy bardziej płaskich terenów. Jeżdżę regularnie. Jednego dnia jestem w Alzacji, innego w górach Jura, albo Schwarzwaldzie. Zmieniam otoczenie bez większego wysiłku, wystarczy pół godziny drogi rowerem, by się o tym przekonać. Pociąga mnie doświadczenie przestrzeni, poczucie rozwijanej prędkości. To czas, gdy odrywam się od muzyki, telefonu, e-maili. Czyści mi to głowę. Coś poza kolarstwem? Biegam, chodzę na siłownię, jogę. I na ściankę wspinaczkową. Jest to nie tylko aktywność dla mnie, ale często czysto towarzyska z przyjaciółmi, albo znajomymi z pracy. Sport, utrzymanie dobrej kondycji są kluczowe dla muzyka? Niekoniecznie. Raczej chodzi o utrzymanie dobrego samopoczucia, funkcjonowania na co dzień. Ale zależy od instrumentu, na jakim się gra. Jeśli postura czy ruchy są niesymetryczne (np. kontrabas, przyp.red.), ważne by to równoważyć. Z drugiej strony, w moim przypadku, częścią mojej pracy jest przenoszenie, ustawianie, pakowanie, rozpakowywanie instrumentów. Wielogodzinne jazdy samochodem. Sport mi pomaga. Jakie masz dziś marzenia? Żeby znaleźć medium, albo środek, dzięki któremu mogę się wyrazić artystycznie. Często ludzie pytają mnie o to, jaki jest mój ulubiony instrument – na to pytanie perkusiści zazwyczaj nie potrafią odpowiedzieć, bo gramy po trochę na wszystkim, szczególnie jeśli mowa o muzyce współczesnej. Szukając odpowiedzi jakiś czas temu, zacząłem rozmyślać, że czas znaleźć coś, co będzie odpowiadało w 100% temu, co mnie interesuje. Chcę dalej grać z zespołami powszechnie uznany repertuar. Ale chciałbym mieć też możliwość, jako że gram coraz więcej muzyki improwizowanej, na prezentację własnego materiału. Mojej wartości, z którą będę kojarzony. Improwizujesz, grasz na różnych instrumentach perkusyjnych, ale bazą jest klasyka. Dlaczego klasyka jest „cool”? Wszystko, co robię, media, których używam w mojej muzyce, mają gdzieś swoje źródło – pośrednie lub bezpośrednie. Nawet improwizacja. A ja na improwizację mam pomysł, bo przeszedłem edukację klasyczną. Znam wiele utworów, pomysłów, struktur. Klasyka to wspaniała baza – punkt wyjścia, by iść dalej.