Natalia i Paulina Przybysz w szczerej rozmowie z Katarzyną Dąbrowską: „Nasz konflikt zachwiał fundamentami. Ale tylko po to, by zbudować coś jeszcze piękniejszego” [WYWIAD]
„To siła sióstr, rządzimy tu!” – śpiewały 25 lat temu. Ta i inne piosenki Sistars zdefiniowały nie tylko polską scenę muzyczną wczesnych lat 2000. To wtedy pierwszy raz usłyszałyśmy o siostrzeństwie i mocy kobiecego wsparcia. Dziś Paulina i Natalia Przybysz wiedzą o tym znacznie więcej.
Na początku lat 2000. Słyszę w radiu piosenkę „Siła sióstr” i eksploduję. Kupuję płytę i od rana do wieczora słucham Sistars. Jak większość Polski. Zespół tworzą Natalia i Paulina Przybysz wraz z Bartkiem Królikiem, Markiem Piotrowskim, Marcinem Ułanowskim i Przemkiem Maciołkiem. Z dnia na dzień stali się gwiazdami, na koncertach były tłumy, a ich muzyka i teksty piosenek objawieniem. – Dla milenialsów członkowie Sistars są absolutnie ikonicznymi postaciami. Jako zespół zrewolucjonizowali polską scenę muzyczną, zaszcze piając miłość do muzyki soul na skalę masową – mówi Gabi Drzewiecka, dziennikarka muzyczna, autorka programu „Gabi Drzewiecka zaprasza” w TVP 2. Kiedy zespół powstawał, Natalia i Paulina były nastolatkami. W ciągu chwili osiągnęły wielki sukces, doświadczyły popularności, na którą nie były gotowe. W 2007 roku zespół zawiesił działalność. Siostry zaczęły swoje solowe kariery. Rok temu Sistars zagrało kilka koncertów w ramach trasy Męskiego Grania. Reakcja publiczności była entuzjastyczna. Po prostu tęskniliśmy na ich twórczością. Tego lata też będziemy mogli posłuchać ich świetnej muzyki. Z Natalią i Pauliną umawiam się w warszawskiej restauracji Barbara. Jest ranek, zamawiamy śniadanie. Zanim się orientuję, że powinnam już włączyć dyktafon, rozmowa zaczyna płynąć. I chociaż mam przygotowanych wiele pytań, szybko okazuje się, że nie potrzebuję wcześniej napisanego scenariusza. Dziewczyny są jak Tetris – jedna zaczyna, druga dopowiada. Rozumieją się wpół słowa, uzupełniają, mają swój kod. Wystarczy nie przeszkadzać i słuchać. Czy jesteście przesądne? PAULINA I NATALIA: Nie. Czyli powiedzenie, że nie wchodzi się drugi raz do tej samej rzeki, Wam niestraszne? NATALIA: Nie, przede wszystkim dlatego, że ta rzeka do końca nigdy nie jest taka sama i my też jesteśmy inne. W przesądy raczej nie wierzę, ale kiedy dorośli ludzie powiedzą mi coś ważnego, to ja z tym idę dalej w życiu. Na przykład 12 lat temu, przed pierwszą próbą reanimacji Sistars, Urszula Dudziak powiedziała mi o nas: „Wy musicie śpiewać razem, bo inaczej się pochorujecie!”. PAULINA: Nigdy mi tego nie mówiłaś. A ja chorowałam parę razy! (śmiech) NATALIA: Miałam słowa Urszuli cały czas gdzieś z tyłu głowy. I kontrolnie od czasu do czasu muszę zaśpiewać z Pauliną. Pewnie m.in. dlatego zaproponowałam Krzysiowi Zalewskiemu, byśmy razem były chórkami przy jego projekcie z piosenkami Niemena. A tak serio, to bardzo lubię śpiewać z Pauliną. Ona jest dla mnie najlepszą partnerką na scenie. PAULINA: I vice versa. Teraz jesteśmy w trakcie prób do koncertów i wracamy do utworów, których nie grałyśmy ponad 20 lat. Zauważyłyśmy, że zgrywamy się z sobą na poziomie prawie biologicznym. Teraz Wasze siostrzane granie smakuje inaczej? NATALIA: Na pewno lepiej! Obie jesteśmy mądrzejsze, mamy większą autonomię i naprawdę możemy się skupić tylko na frajdzie grania razem. PAULINA: Teraz, 25 lat później, na pewno czysto wokalnie umiemy też więcej. NATALIA: Pomaga również to, że przez te wszystkie lata wyodrębniłyśmy się jako wokalistki. Paulina zajmuje się jazzem i chyba jest teraz najszczęśliwsza zawodowo. Prawda? PAULINA: Niby tak, ale to nie chodzi o rodzaj, bo mam wrażenie, że kiedy czuję się wolna, nie śpiewam w jednym gatunku. Myślę, że tu chodzi o zmianę myślenia i uwolnienie się trochę od zewnętrznych decydentów – co ja właściwie powinnam śpiewać. W jazzie zawsze im bardziej i wyraźniej jesteś sobą, tym świetniej. Ufam swojemu wewnętrznemu poczuciu, czy coś jest w tej chwili dobre i moje, czy trzeba coś tu zmienić. Dlatego ostatni album „Insides” wydałam w moim osobistym wydawnictwie o afirmacyjnej dla mnie nazwie Calm Courage. A teksty piosenek? Też inaczej je odbieracie? PAULINA: To bardzo zabawne, bo jeśli chodzi o teksty tych ukochanych piosenek sprzed lat, to dopiero teraz je rozumiemy (śmiech). Teksty, które sama piszę, rozumiem inaczej po latach, kiedy do ich interpretacji dochodzą nowe doświadczenia. To bardzo ciekawe, jakby prorocze, kiedy na głębszym poziomie analizujesz coś, co już wiedziałaś jako młody człowiek. NATALIA: Wtedy, jak śpiewałyśmy covery R&B i soul, byłyśmy młodymi dziewczynami, skupiałyśmy się prawie wyłącznie na muzyce. Dziś, kiedy one są dla nas o wiele łatwiejsze do za śpiewania, znamy dobrze angielski, wiemy, o czym to jest. W tych tekstach jest dużo slangu, seksu. Choć wciąż – jak na naszą obyczajowość – w języku polskim nie ma na to aż tylu słów co w angielskim. Te piosenki, mimo że mają po dwadzieścia parę lat, ciągle są progresywne. Jeśli jesteśmy przy progresywności – macie świadomość, że to, co zrobiłyście razem z Bartkiem Królikiem i Markiem Piotrowskim jako Sistars, było totalnie nowoczesne i nowatorskie? PAULINA I NATALIA: Tak! PAULINA: Ale dotarło to do mnie długo po tym, jak przestaliśmy z sobą grać. Bo w trakcie tej przygody nie mieliśmy czasu na nic. Żyliśmy od koncertu do koncertu, od wywiadu do wywiadu, cały czas w trasie. A do tego byłyśmy bardzo młode, tak na prawdę jeszcze w okresie dojrzewania. Ja moje pierwsze koncerty z chłopakami śpiewałam jako 16-latka. NATALIA: Dzisiaj, z perspektywy terapii, wiem, że wtedy zupełnie nie rozumiałam, co się ze mną dzieje i jakie emocje przeżywam. Nie pamiętam zbyt wiele z tamtego okresu. Byłam w odcięciu. PAULINA: Ja też mam bardzo mało konkretnych wspomnień z tego czasu. Wspomnienie o Sistars było wycinkiem dzieciństwa. Potem miałam solową działalność, zostałam dwa razy matką, nie przestając robić muzyki. Ostatnio usłyszałam, że Sistars było największym osiągnięciem mojego życia. Można to tak oceniać z perspektywy komercyjnej, oczywiście, ale dla mnie to był początek artystycznego rozwoju. Im dalej w las, tym ciekawiej! NATALIA: Miałam przebłyski w trakcie tej przygody, że dzieją się wielkie rzeczy. Jak wtedy, kiedy w Opolu ludzie śpiewali z nami „Sutrę”. Przeżywałam też wiele trudnych rzeczy – przepracowanie, wycięcie z jakichkolwiek znajomych, totalna samotność, joga jako jedyna deska ratunku w każdym hotelu. Radziłam sobie, jak mogłam. Ogoliłam np. głowę na zero – przecież to było wynikiem tego, że nie byłam w stanie udźwignąć wielu rzeczy, np. swojej kobiecości. Dziś więcej z tego rozumiem i potrafię powiedzieć, że Sistars było częścią mnie, było moje. Wtedy tego nie wiedziałam, bo mniej czułam. PAULINA: Byłyśmy wtedy bardzo dzielne. Obie. Pięknie śpiewałyście o siostrzeństwie. To dzięki Wam poznałam to słowo. Zdefiniowałyście sobie kiedykolwiek, co ono dla Was osobiście znaczy? PAULINA: To jest jakoś wyryte w nas. Ja w swoim życiu zawsze miałam siostrę. NATALIA: Tak, zawsze byłam starszą siostrą, niosłam tę rolę bardzo długo. Kiedy miałyśmy jakieś sprzeczki, to ja łaziłam za Pauliną aż do zmęczenia, żeby się z nią pogodzić. Aż już w dorosłym życiu miałyśmy gigantyczny, masakryczny konflikt i pierwszy raz porzuciłam schemat starszej siostry inicjującej pogodzenie się. I co się wydarzyło? PAULINA: Dla mnie to był bardzo trudny czas. Taki, który zachwiał jakimiś fundamentami, ale chyba po to, żeby wybudować coś jeszcze piękniejszego. Może to był remont, update relacji. NATALIA: Po raz pierwszy porozmawiałyśmy o naszej relacji jako siostry. I wybrzmiała głośno najważniejsza prawda o nas: że się kochamy. W mediacjach pomogła nam mama. Co sobie wtedy powiedziałyście, co zostanie w Was na resztę życia? PAULINA: Ja zrozumiałam, że Natalia, mimo że jesteśmy dorosłe, podświadomie żyła w funkcji mojej opiekunki. Ona zawsze się o mnie martwiła na wielu poziomach. To ciążyło nam obu. Myślę, że ten moment pozwolił mi oficjalnie jej podziękować i powiedzieć: „Hej, jestem już duża i mam swoje poczucie wartości. Ogólnie u mnie jest OK”. Przez te lata zdarzało się, że ludzie generowali między nami jakieś napięcia, robimy w tym samym sektorze, łatwo nas porównywać. Wiele razy w trakcie wywiadów zadawano mi pytania typu: jak ci się żyje w cieniu siostry? Odpowiadam, że widzę całe słońce i siostra mi go nie zasłania. Wstyd mi teraz za kolegów z branży… Jak Ty, Natalia, się w tym odnajdywałaś? NATALIA: Miałam totalne poczucie winy! I odpowiedzialności. Zupełnie sobie z tym nie radziłam. Mimowolnie np. chciałam Paulinie coś poradzić… PAULINA: (śmiech) Ostatnio gadałyśmy przez telefon, ja na coś się skarżyłam, chyba na bolące plecy. I słyszę, jak Natalia zaczyna: „A może byś…”, i urwała. Jaka byłam wtedy dumna, że odpuściłaś. Ta rozmowa z mamą i Natalią pozwoliła Ci uszanować swoją własną drogę? PAULINA: Tak. NATALIA: Ja zaś w tym konflikcie zobaczyłam po raz pierwszy prawdziwą, zdrową złość. Moim zdaniem w głębokich relacjach międzyludzkich musimy szanować też trudne emocje. To wyższy poziom miłości. W tamtym momencie poczułam też mocno walor matki. Że nasza mama zrobiła nam kobiecą przestrzeń na rozmowę. PAULINA: Dla niej na pewno było to ultratrudne, ale kocham tę gotowość na emocje w rodzinie. To może być najpiękniejsze w życiu. A jakimi Wy jesteście matkami? NATALIA: Moje dzieci są już nastolatkami i musiałam się na uczyć, jak pozbyć się klosza. Moment, w którym musiałam zmienić podejście z dzieci na nastolatki, był dla mnie bardzo trudny. Wydaje mi się, że już jest lepiej. PAULINA: Ja z kolei chciałam, by moje dzieci były samodzielne, a swoją rolę widziałam bardziej jako asystenturę. Wcześnie zostałam mamą, miałam 22 lata i byłam na początku sama z dzieckiem. Bardzo chciałam wierzyć, że niewiele to zmieni w moim życiu, że z bobasem pod pachą będę żyła jak wcześniej. Na pewno nie roztaczałam ani nie roztaczam wszechklosza. Czasami nawet zastanawiam się, czy aby nie jestem za bardzo „ziomalką”, ale z pewnością mamy w domu super paczkę ludzi, którzy oprócz rodzinnej miłości, bardzo się lubią. NATALIA: Muszę dodać moim zdaniem ważną rzecz do namysłu dla kobiet – inaczej się patrzy na córkę, a inaczej na syna. Dużo większą wolność daję synowi, bo nigdy nie byłam chłopakiem, nic o tym nie wiem, a skoro nie wiem, to niech on już robi, jak czuje. A na dziewczynę łatwiej nakłada się swoje schematy. Na to muszę bardzo uważać w relacji z moją córką. Jakie doświadczenia ze swojego dzieciństwa chciałybyście przekazać swoim dzieciom, a przed jakimi je uchronić? NATALIA: Najpiękniejszym czasem mojego dzieciństwa była możliwość życia w przyrodzie, doświadczanie jej wszystkimi zmysłami. Kiedy myślę o szczęściu, przypominam sobie siebie i dziadka na działce. A druga rzecz, która była dla mnie ważna, to percepcja koloru, światła, obrazu, którego nauczyła mnie mama. Aniela, moja córka, ma ten dar po swojej babci. Myślę, że udało mi się to doświadczenie przekazać moim dzieciom. A czego chciałabyś im oszczędzić? NATALIA: Na pewno chciałam i oszczędziłam im szkoły muzycznej. Chcę, żeby mieli opcję prób i błędów osobnych od moich doświadczeń. PAULINA: Ja chyba najgorzej wspominam przedszkole sióstr zakonnych, do którego chodziłyśmy. To było bardzo niedobre miejsce. Długo myślałam, że moje dzieci też cierpią w każdej placówce edukacyjnej. Na głębszym poziomie nie mogłam zrozumieć, kiedy mówiły, że fajnie było w przedszkolu albo że chcą jeszcze zostać w świetlicy. A jak pytasz o fajne rzeczy z dzieciństwa, to na pewno dla mnie ważna była obecność rodziców, która nie była tylko o funkcji mamy czy taty, lecz także o robieniu rzeczy fajnych poza obowiązkami. Mieli poważny zawód, bo razem z dziadkiem i wujkiem prowadzili drukarnię, ale w domu po godzinach bawili się muzyką z widoczną miłością do niej. Tata grał na instrumentach, mama śpiewała piosenki. Bardzo to lubiłam. I podobnie jak Natalia mam z dzieciństwa piękne wspomnienia naszego bycia razem we czworo w przyrodzie, każde wakacje spędzaliśmy na Mazurach, żeglując. Lubiliśmy być z sobą. Były różne problemy, gorsze i lepsze momenty, jak w każdej historii rodzinnej, ale co do zasady zawsze chcieliśmy spędzać razem czas. I to udało mi się też przenieść do mojej rodziny. Czy w Waszych odrębnych życiach jest przestrzeń na inne kobiece relacje niż siostrzeńska? NATALIA: Mnie relacja z Pauliną bardzo ukształtowała. To jest tak mocne, że trudno temu dorównać. Siostrę mam jedną, ale mam też kilka cudnych kobiet obok i coraz mocniej doceniam przebywanie wśród nich. PAULINA: Zawsze byłyśmy bardzo blisko, nawet w szkole miałyśmy wspólną paczkę. NATALIA: Konflikt, o którym opowiadałyśmy, też nas przedefiniował. Pozwolił nam obu na jakąś odrębność. A i uświadomił mi, że relacje z innymi kobietami nie miały możliwości tak ewoluować, dojrzewać i się umacniać. Oczywiście miałam bliskie mi kobiety, ale bardziej na jakieś etapy w życiu. Tylko z Pauliną idziemy cały czas razem, nawet jak się na chwilę oddalamy. Paulina to dom. PAULINA: Kocham ludzi i mam kilka głębokich kobiecych relacji przyjacielskich. Niektóre z nich kończyły się na etapach szkolnych, a inne trwają i wchodzą w dekady. Ale to prawda, nie ma w moim życiu bardziej „comfort person” niż Natalia. Za co Wy się, dziewczyny, lubicie? NATALIA: Lubię Paulinę za detaliczność – że można się z nią zatracić, rozdrobnić w rozmowie. Pamiętam z dzieciństwa, że Paulina miała specjalny zeszyt, w którym rysowała buty, przeróżne, z najbardziej dziwacznymi obcasami. Ona ma tzw. wczutkę w detal i bardzo mi to imponuje. Bardzo lubię jej artystyczną duszę. PAULINA: Ja z kolei lubię w Natalii to, że ona zawsze dokańcza rozważania, wchodzi głęboko i totalnie w temat. Jak się czymś zainteresuje, to chce o tym wiedzieć wszystko. Lubi być uczniem, jest w tym stopień cierpliwości, który podziwiam. Gdybyście mogły cofnąć się o 25 lat, to co powiedziałybyście samym sobie, by było Wam łatwiej? NATALIA: Jest taka scena w „Buntowniku z wyboru”, gdzie Matt Damon siedzi na terapii i terapeuta mówi do niego: „To nie twoja wina”. W tamtych czasach, sprzed 25 lat, miałam w sobie wielką sztywność związaną z odpowiedzialnością i poczuciem winy, dźwigałam dużo ciężarów. Chciałabym już wtedy rozumieć, że to, co nam się przytrafia w życiu, nie jest naszą winą. Długo uczyłam się, że nie wszystko w życiu mogę kontrolować, że muszę się mu poddać i zaakceptować. PAULINA: Na pewno przydałyby mi się wtedy moje patenty na stres. Chciałabym wtedy wiedzieć, że ludzie aż tak bardzo się mną nie interesują, jak mi się wtedy wydawało. Wcale tak nie oceniają. I mniej się wstydzić różnych rzeczy – tego, jak wyglądam, jak gram, śpiewam... Tak naprawdę chciałabym sobie sprzed lat powiedzieć: po prostu dobrze się baw!
Areta i Agnieszka Szpura-Rylskie w szczerej rozmowie z Hanną Lis: „Miłość nie wybiera. Ani kraju, ani osoby, którą kochamy”
Nie chcemy stąd wyjeżdżać, żeby normalnie żyć. Nikogo nie krzywdzimy swoimi wyborami. Kochamy się i czekamy na naszą córkę, jest wytęskniona i upragniona, mówią Areta i Agnieszka Szpura-Rylskie.
Hanna Lis: Dziewczyny, wszystkiego najlepszego z okazji miesiąca społeczności LGBT+, który obchodzimy w czerwcu, przynajmniej teoretycznie. A praktycznie, czego Wam życzyć? ARETA: Równości, normalności, żebyśmy nie musiały walczyć. AGA: Tak jak Areta powiedziała: równości, nic więcej. Od kilkunastu lat, mimo szumnych zapowiedzi, wciąż jesteście zakładniczkami politycznych gier. W 2012 roku, po kolejnym nieudanym sejmowym podejściu do ustawy o związkach partnerskich, napisałam tekst o tym, że znowu politycy pokazali Wam środkowy palec. AGA: Tak, przeczytałyśmy go. Minęło 14 lat i jakby podmienić datę na dzisiejszą, byłby nadal aktualny. Wciąż trwa walka o uznanie praw ludzi, którzy żyją wśród nas. Nie chcę gadać o polityce, wolę, żeby to była rozmowa o miłości. Więc od początku: jak się poznałyście? ARETA: Jak większość par, na Tinderze… AGA: …ponad 11 lat temu. Żadna z nas się tego nie spodziewała, bo obydwie wcześniej byłyśmy w relacjach heteroseksualnych. Nigdy nie miałam dziewczyny. ARETA: Ani ja, fizycznie. Ale obie o tym myślałyśmy, tylko że w tamtych czasach trzeba było trzymać te emocje w ukryciu. Niby niewiele czasu minęło, ale rzeczywistość dookoła bardzo się zmieniła. Zobacz, ile było wtedy, a ile jest teraz takich postaci jak my w serialach, kinie, literaturze… Mimo że sama pracowałam w modzie, gdzie gejów było bardzo dużo, to jednak nie znałam żadnej lesbijki. Ani w najbliższej przestrzeni, ani tym bardziej w życiu publicznym. Post factum okazało się, że takie dziewczyny były dookoła nas, ale się ukrywały, siedziały cicho. Po angielsku mówi się „denial mode“. Życie w trybie zaprzeczenia. Wy też w nim żyłyście? ARETA: Myślę, że tak. Na ścianach miałam plakaty samych dziewczyn: aktorek, piosenkarek. Ale nie potrafiłam nazwać tego, że się w nich podkochiwałam. Bo „defaultowo” myślałam, że podkochiwać się można tylko w chłopakach. Dopiero potem mi się to wszystko skleiło w całość. Zrozumiałam, że można za kochać się w człowieku. Bez względu na płeć. AGA: Zakochujesz się w osobie, z którą rezonujesz. Która cię ciekawi, pociąga intelektualnie, fizycznie też, oczywiście. Byłam wolna, Areta właśnie wróciła z Ameryki. Obie na Tinderze ustawiłyśmy sobie i dziewczyny, i chłopaków. Dlaczego i dziewczyny, i chłopaków, skoro obie, jak mówicie, byłyście wtedy hetero? AGA: Dziś wiemy, że gdyby na siłę chciano nas przypisać do jakiejś kategorii, to powiedziałybyśmy, że jesteśmy biseksualne. ARETA: Dopiero gdy zamieszkałam w USA, gdzie byłam taką czystą kartą, bo nikt mnie nie znał, odważyłam się otworzyć na to, co podskórnie od dawna czułam. Poszłam na kilka randek z dziewczynami, szczerze z nimi pogadałam i to mi rozjaśniło w głowie. Wróciłam do Polski, myśląc: „OK, to już chyba kumam, o co mi chodzi”. I wtedy poznałyśmy się z Agą na Tinderze. Było o tyle śmiesznie, że znałyśmy się wcześniej z imprez. Napisałam jej nawet: „Ale beka – zmatchować się ze znajomym”. Dla żartów, żeby nie było dziwnie, gdybyśmy się potem zobaczyły gdzieś na mieście. ARETA: Randki wtedy nie było, ale to się przerodziło w pisanie. AGA: Długie pisanie. To się rodziło i rozwijało w pisaniu. ARETA: Potem wydrukowałam ten nasz czat z Tindera, mamy go w formie książki. Nazywa się Tinderella (śmiech). AGA: Po dwóch tygodniach umówiłyśmy się. I zderzyłam się z emocjami, których nie potrafiłam nawet nazwać. Byłam przerażona. Zaczynało się rodzić uczucie i żadna z nas nie wiedziała, co z nim zrobić, więc był taki okres... ARETA: …boksowania się z tym. Bałaś się reakcji ludzi? AGA: Głównie ja się bałam. Pochodzę z mniejszego miasta. Rodzice Arety są absolutnie niestandardowi, otwarci na wszystko. Bałam się, co powiedzą moi rodzice, dziadkowie. Paraliżujący lęk i dylemat: idę w to, czy zrywam kontakt? W święta Bożego Narodzenia zostawiłam na stole telefon – miałam wtedy zdjęcie Arety na tapecie. Rozmawiałyśmy cały czas, pisałyśmy. Byłam zakochana i nie zdawałam sobie sprawy, że to widać. Mama zapytała, kim jest ta dziewczyna z telefonu. Odpowiedziałam, że to koleżanka, a mama spytała: „Czy aby na pewno tylko koleżanka?”. Zmroziło mnie. Odbyłyśmy długą rozmowę, wylałyśmy morze łez. Mama jest religijna. Martwiła się, że nie pójdę do nieba. Bała się też, całkiem przyziemnie, że będę cierpieć, że będę stygmatyzowana. Tłumaczyłam jej, że dla mnie to też nie jest łatwa sytuacja, że wolałabym się zakochać w chłopaku, żeby to wszystko było „normalne”, nie takie trudne. W takich relacjach wszystko jest trudne. A teraz jak jest? AGA: Właśnie wróciłyśmy z Sycylii, dokąd zabrałyśmy moją mamę z okazji jej urodzin. Dziś traktuje Aretę jak córkę. Rozumie nasze problemy, przeszkody, które musimy pokonywać. Ale to był proces, który trwał prawie dwa lata. I z perspektywy czasu mam taką refleksję: będąc w związku heteroseksualnym, miałabym prawo do wszystkiego. Mogłabym z chłopakiem planować małżeństwo, dzieci, życie. Nie musiałabym przejmować się rozliczeniami podatkowymi, czy będę mogła go swobodnie odwiedzać w szpitalu. A ja tych praw nie mam tylko dlatego, że pokochałam kobietę. Stworzenie związku z drugim człowiekiem jest samo w sobie wyczynem. W Waszym przypadku dochodzi presja społeczna, kulturowa, polityczna. Jak Wam się udało WAS ocalić? AGA: Siła miłości. Naszej z Aretą, a także naszych bliskich. Gdybym była w tym wszystkim sama – nie wiem, czy bym podołała. Miałam ogromne wsparcie od mojej siostry bliźniaczki, od braci, którzy powiedzieli: „Aga, my cię we wszystkim wspieramy, kropka”. W końcu odważyłam się powiedzieć dziadkom, że ta „koleżanka”, którą wcześniej poznali, jest moją miłością. Odpowiedzieli: „Wspieramy cię i ci kibicujemy”. Miałaś komfort, że nie musiałaś wybierać między rodziną a byciem sobą. To rzadkość. AGA: Gdybym została w Kielcach i nie znała nikogo, kto jest w takim związku, gdybym nie miała tego wsparcia od rodziny… chyba bym się nie odważyła. Politycy zbijają niemały kapitał na strachu, więc nadal będą ludziom zaglądać pod kołdry, choć sami raczej święci nie są. Ktoś, kto w małym mieście od lat słyszy, że jesteście nie ludźmi, tylko ideologią, złem wcielonym – może się Was po prostu bać. ARETA: Jesteśmy w fajnej grupie tęczowych rodzin z całej Polski, nie tylko z dużych miast, i ich historie nastrajają mnie optymistycznie. Bo okazuje się, że kiedy ludzie z mniejszego miasta poznają to „zło wcielone”, kiedy przyprowadzą swoje dziecko do przedszkola i tam spotkają tęczową rodzinę, to widzą, że jesteśmy normalnymi osobami. Dzieci się razem bawią, a dorośli się poznają. To jest przecieranie szlaków. Będziecie wkrótce same te szlaki przecierać, w lipcu Aga urodzi. Jeden z najpiękniejszych momentów w życiu kobiety. Jak się czujecie jako przyszłe matki? AGA: Nie możemy się doczekać Mili. To był długi proces, na każdym poziomie: emocjonalnym, prawnym, medycznym. Areta żartuje, że czuje się, jakbyśmy były w tej ciąży ze dwa lata. Wiele osób ma wątpliwości, czy para dwóch kobiet albo dwóch mężczyzn powinna wychowywać dziecko. Bo zabraknie taty albo mamy. Ludzie nie biorą pod uwagę tego, jak bardzo przemyślane jest takie rodzicielstwo. Jak bardzo to dziecko jest chciane, awansem kochane i jak bardzo przyszli rodzice są przygotowani na jego przyjście na świat. Ogrom dzieci w Polsce zostało wychowanych przez pary jednopłciowe, czyli przez mamę i babcię. Inne żyją w domach bez miłości, jeszcze inne w domach dziecka. Mila jest wytęskniona i upragniona. Czeka na nią cała rodzina, przyjaciele i znajomi. Mam przyjaciółki, które są w związku od 10 lat. Wychowują wspólnie córkę jednej z nich, z poprzedniego hetero związku. „Młoda” o nich mówi „moje matki“. I to jest naturalne, bo dziecko potrzebuje jednego w życiu: bezwarunkowej miłości. ARETA: Masz rację, ale świat potrafi być okrutny, ludzie potrafią ranić, nawet najsłabszych – dzieci. Bałam się, że spotka to naszą córkę. Jednak doświadczyłyśmy tyle dobroci, tyle miłości ze strony otoczenia – one były odpowiedzią na rozterki. AGA: Widziałam tyle niechcianych ciąż. Obserwowałam, jak źle czasami rodzice traktują własne dzieci, jak mało w tych relacjach miłości. I pomyślałam, że chciałabym sprowadzić na świat takie absolutnie kochane dziecko. Więc zaczęłyśmy sprawdzać… ARETA: …jak to się robi, jakie są opcje. Na szczęście żyjemy w dobie internetu, mamy dostęp do informacji. Jesteśmy w Warszawie, gdzie fundacji pomagających takim osobom jak my jest wiele. Jest dokąd pójść, porozmawiać… …otwarcie o tym, jak smakuje takie rodzicielstwo jak Wasze w kraju, w którym jest w najlepszym wypadku niewidzialne, a w najgorszym nieakceptowalne? AGA: Tak. I to nam bardzo otworzyło oczy. Poszłyśmy na warsztat zorganizowany przez Kampanię Przeciwko Homofobii dla mam obecnych i tych, które dopiero rozważają macierzyństwo. Tam były zwyczajne dziewczyny, jak my. Dzieliły się swoimi historiami, mówiły, jak wygląda ten cały proces, także od strony legislacyjnej. À propos legislacji. Formalnie nie jesteście małżeństwem. Nie korci Was, żeby wziąć ślub po ostatnich orzeczeniach TSUE i polskiego Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nakazują legalizację przed polskimi urzędami ślubów zawartych za granicą? AGA: Kiedy zachodziłyśmy w ciążę, jeszcze ich nie było. Gdyby się okazało, że zmieniają dużo na naszą korzyść, to mogłybyśmy wyjechać na weekend, pobrać się i wrócić, ale… …ale na razie wygląda na to, że orzeczenia pozostaną na papierze. Realnie wszystko zależy od widzimisię urzędnika. Nawet w Warszawie. ARETA: Tym bardziej nie będziemy nigdzie wyjeżdżać. Chciałybyśmy mieć fajny ślub z rodziną i przyjaciółmi. Nie chcemy nikogo ciągać po świecie, zwłaszcza starszych już dziadków, a bardzo pragniemy, by byli na ślubie. Jednak mam nadzieję, że może za niedługo będzie można zrobić to w Polsce. Przykro mi to powiedzieć, ale średnio wierzę, że szybko coś się zmieni. Na razie Wy obie zmieniłyście nazwisko na jednakowe, podwójne. AGA: Tak. Odzyskałam trochę wiary w urzędy w Polsce. Nasza argumentacja do zmiany nazwiska była taka, że prowadzimy wspólne gospodarstwo domowe, mamy wspólne mieszkanie, wspólne konto i że spodziewamy się dziecka. I urzędnik nie odrzucił naszego wniosku. ARETA: Na szkoleniu, o którym mówiłam, dano nam listę „przyjaznych urzędów”, więc to nie był przypadek. W trakcie rozpatrywania wniosku zmienił się jednak kierownik USC, więc w ostatniej chwili przeniosłyśmy wniosek do Wrocławia, bo prawnik nam powiedział, że tylko tam się uda. Macie wspólne nazwisko, będzie je też nosić Mila, a jaki będzie jej status? AGA: Ja będę „samotną mamą”, a Mila córką samotnej mamy. ARETA: Ale zakładamy, że jednak będzie jakiś pożytek z tego wspólnego nazwiska. Na wakacje nie będzie trzeba jeździć z zaświadczeniem od notariusza. To już coś. Poniekąd zhakowałyście system, żeby uszczknąć choć trochę z palety praw przysługujących każdemu obywatelowi. Pod warunkiem że obywatel jest hetero, oczywiście. ARETA: Mam raczej pozytywne nastawienie do życia, ale kiedy widzę, jak jest odkręcane orzeczenie TSUE i Naczelnego Sądu Administracyjnego, kiedy widziałyśmy już światełko w tunelu, to mam łzy w oczach. I takie poczucie bezsilności, że serio, znowu? Wcześniej mnie to tak nie poruszało, ale teraz, kiedy jest dziecko w drodze, bardziej to przeżywam. Mila jest owocem miłości i… procedury in vitro w berlińskiej klinice. AGA: Tak. Kilkaset kilometrów stąd, a jakby inny świat. Nikt się nie dziwił, że są dwie matki. Byłyśmy traktowane jak ludzie, a nie jak ideologia. Gdyby Mila zechciała kiedyś poznać swojego biologicznego ojca, jesteście na to otwarte? ARETA: Dawcę, nie ojca. Dawca sam nie może skontaktować się z dzieckiem. Klinika ma jednak na sercu potrzeby dziecka i nam też zależało, żeby Mila miała możliwość go poznać, jeśli zechce. Znacie jego sytuację życiową, wiecie, że ma rodzinę? AGA: Tak, nawet napisał list do naszej córki. Piękne! I co napisał? Jeżeli możecie o tym opowiedzieć. ARETA: Brzmiało to mniej więcej tak: „Jeżeli czytasz ten list, to znaczy, że się udało”. I dalej, że on sam, mając własną rodzinę, cieszy się, że mógł pomóc w tym, by nasza trójka też ją miała. To było odręcznie napisane, po niemiecku. AGA: Kiedy go czytałam, miałam łzy w oczach. Napisał też Mili, że jeśli będzie chciała go poznać, to on chętnie się z nią spotka. Nie znamy go z imienia i nazwiska. Wiemy mniej więcej ile ma lat, gdzie mieszka, jaki ma wzrost, kolor oczu i włosów. ARETA: Wiemy, jaki jest jego ulubiony film, ulubione jedzenie. Znamy jego poglądy, hobby, zawód. Wszystko, czym on sam chciał się podzielić. To dla Was ważne, żeby zostawić Mili taką furtkę? AGA: Tak. Zadałyśmy sobie pytanie, czy na jej miejscu chciałybyśmy poznać tego człowieka. Nie chcemy za nią od powiadać. Chcemy, żeby sama zdecydowała. Jakie wartości chciałybyście przekazać Mili? Takie nadrzędne? AGA: Ostatnio o tym gadałyśmy. Otwartość, uczciwość… ARETA: Zaradność, ciekawość świata. To wszystko, z czym dziecko się rodzi, a naszą rolą jest, żeby tego w nim nie zabić, lecz rozwijać. Jak tego słucham, jestem przekonana, że Wasze dziecko będzie miało w Was nie tylko matki, lecz także przyjaciółki. Wam odrobinę łatwiej będzie być matkami niż mężczyznom w analogicznej sytuacji. Bo ludzie jednak trochę bardziej „przymykają oko” na rodziny lesbijskie niż na gejowskie. A znam fantastyczne rodziny, w których jest dwóch ojców. Ukrywają się. ARETA: Także dlatego zdecydowałyśmy się podzielić tą naszą informacją o ciąży. Chciałyśmy się nią otwarcie cieszyć i w jakimś sensie, misyjnie – normalizować. AGA: Ludzie sobie nawet nie zdają sprawy z tego, ile takich osób jak my jest obok. Które boją się, kryją, nie mówią. Kiedyś zapytałam prawicowego polityka, dlaczego tak bardzo tam, na prawicy, nie akceptują gejów czy lesbijek. On mi na to: „Gdyby tak tym nie epatowali, to byłoby OK”. Zapytałam go, jak przedstawia publicznie swoją żonę i czy to już jest epatowaniem? Zamilkł. ARETA: Niedawno przeprowadziłyśmy się do nowego mieszkania. W poprzednim wszyscy nas znali, byli z nami oswojeni. Teraz mieszkamy na wielkim osiedlu, jest więcej starszych osób. I miałam rozterkę – czy mam od razu, jak ktoś przychodzi się poznać, mówić: „To moja żona”? Czy nie mówić nic i pozwolić każdemu dojść do tego w swoim czasie? Nasza sąsiadka z naprzeciwka jest supersłodką starszą panią i już się trochę kumplujemy, ale jeszcze jej nie powiedziałam wprost. Może powinno to się zadziać tak jak z Agi babcią? Niech Was pozna, niech zobaczy, że jesteście fajne i normalne. ARETA: I wtedy machnie na to ręką, a może nawet nas polubi. Jakbym mogła magiczną różdżką tworzyć rzeczywistość, chciałabym, żeby to tak działało. Żebyśmy, stając twarzą w twarz z drugim człowiekiem, widzieli nie płeć, nie orientację czy afiliację polityczną, ale człowieka. Zauważam, że z dala od politycznych gabinetów Polska – może powoli, ale jednak – się w tym kierunku zmienia. ARETA: Myślę o przyszłości z nadzieją, bo jak patrzę na młodych ludzi, to widzę, że mają o wiele bardziej otwarte głowy, nie boją się. Nawet jeżeli państwo nie zapewnia im tej przestrzeni, to oni sami ją sobie wydrapują. I państwo będzie się musiało do tego dostosować. Powiem coś, co dla wielu zabrzmi jak świętokradztwo, ale dobrze by było, gdyby Kościół zaczął się dostosowywać, zanim się zupełnie wyludni. Zwłaszcza że Kościoły protestanckie są już otwarte na ludzi nieheteronormatywnych. AGA: Kościół Katolicki też powoli się otwiera. Moja mama jest wierząca i praktykująca. Czynnie angażuje się w życie lokalnej wspólnoty franciszkanów. Dla niej jest ważne, żeby Mila została ochrzczona. Na początku byłyśmy przeciwne, chciałyśmy, żeby sama kiedyś o tym zadecydowała. Świadomie. Ale mama powiedziała, że tego pierwszego sakramentu nie odpuści. Areta odpowiedziała, że jeżeli będziemy mogły jako mamy stać obydwie przed ołtarzem, jeśli nie będziemy musiały się ukrywać – to będzie chrzest. ARETA: Ostatecznie przekonało mnie, kiedy mama Agi powiedziała nam, że jej zgromadzenie robi rekolekcje dla rodziców LGBT+. Nie na zasadzie „jak zmienić swoje dziecko, żeby nie było homoseksualne”, ale jak zrozumieć swoje dziecko, wspierać je i w tym wszystkim samemu odnaleźć się w wierze. Wtedy powiedziałam: „Dobra – robimy to”. Niemały krok do przodu. Nie będę wymieniać nazwisk, bo nie chcę ich narazić na ekskomunikę, ale znam wielu fantastycznych, młodych duszpasterzy z Kościoła Katolickiego, którzy mają otwarte głowy i serca. Myślę, że przyjdzie ich czas, kiedy starszyzna odejdzie na emeryturę. To samo dotyczy polityków. Cały system musi się zupdate’ować. AGA: Kiedy w święta jestem w moim mieście rodzinnym, chodzę z mamą do kościoła. Wierzę, że jest siła wyższa, że jest coś, co niektórzy nazywają Bogiem, a inni energią. Jestem zła na Kościół za to, co czasami robi, ale wiem, że ci franciszkanie są naprawdę spoko. Bardzo pomagają mamie, ludziom. I jak idę do nich na mszę, to czuję, że tam jest wspólnota. Taką wspólnotowość odczułam w „moim” kościele ewangelicko-reformowanym. Po śmierci mojego taty, który był protestantem, poprosiłyśmy z mamą pastora, żeby wspomniał go w kilku słowach. Dawno nie byłam na mszy, więc to było ogromne zaskoczenie: pastor stał przy wejściu do kościoła i każdego witał serdecznym uściskiem dłoni. Po mszy zaprosił wszystkich na plebanię, a tam herbata, ciasteczka i miłe sercu pytania: „Jak się czujesz?”, „Co u ciebie?”. Myślę, że wszyscy tęsknimy za taką wspólnotą. AGA: Zdecydowanie. Taki Kościół ma siłę przyciągania, a nie odpychania. Jakiś czas temu, u tych „moich” protestantów, odbyło się nabożeństwo, podczas którego pobłogosławiono kilkanaście par jednopłciowych. De facto było to tak, jakby pastor udzielił im – trochę na lewo – sakramentu. ARETA: Zhakował system. Bo jest otwartym człowiekiem. I właśnie o taką otwartość chciałabym do ludzi zaapelować. O nieocenianie kogoś, czegoś tylko dlatego, że tego nie znają. Jak idę ulicą i nie podoba mi się czyjaś sukienka, to przecież nie podchodzę do dziewczyny i nie mówię: „Obrzydliwa ta kiecka”. Nie czyń bliźniemu, co tobie niemiłe? ARETA: Tak. Dostrzegajmy w drugiej osobie człowieka. Jeżeli będziemy dla innych dobrzy i otwarci, to będzie się nam po prostu lepiej żyło. Nie chciałabym stąd wyjeżdżać, żeby normalnie żyć. Nie zdecydowałam o tym, że urodziłam się w Polsce. Tak się po prostu stało. I kocham mój kraj. AGA: Miłość nie wybiera. Ani kraju, ani osoby, którą kochamy. Po to dzielicie się swoją historią? Żeby dodać skrzydeł innym? Żeby ludzie się nie bali być sobą? ARETA: Tak. Nikogo nie krzywdzimy swoimi wyborami. Życzę wszystkim, żeby byli sobą, żeby byli odważni i otwarci. Świat od razu stanie się lepszy. AGA: Otwartość – choćby sąsiadów – to tak wiele znaczy. Uśmiech, rozmowa, dobre słowo. Proste sprawy. Wszystkim życzę na co dzień takich właśnie prostych spraw. A Wam po prostu – żebyście były szczęśliwe. ARETA: Piękne zakończenie, dziękujemy.
Dlaczego mit „bad boy'a” wciąż przyciąga (i nigdy nie kończy się dobrze?) Dziś wiem, że prawdziwa miłość jest gdzie indziej
Mit „złego chłopca” działa, bo miesza intensywność z bliskością. Przez lata brałam napięcie, czekanie i niepewność za miłość. Dziś wiem, że jest inaczej: spokój nie jest brakiem uczuć, tylko ich dojrzalszą formą.
Kiedyś tyle miałam w głowie, uciekałam i płakałam; Brałam wszystko na poważnie, to co dzisiaj jest nieważne; Teraz mówię sercu, aby sercem było. Ta noc do innych jest niepodobna: i leżę cicho, cicho przy twym boku. Godzina mija za godziną Nie bez powodu słowa tej piosenki Maanamu przemówiły do mnie na tyle, że… był to pierwszy utwór na moim weselu. Bo uciekanie, płakanie, zastanawianie się kiedy on odpisze miałam opanowane wręcz do perfekcji. Myślałam, że miłość właśnie na tym polega (bo przecież „tak jest w filmach”!): na wzajemnym przyciąganiu się, później oddalaniu, na robieniu wszystkiego, by obiekt westchnień w końcu zwrócił na mnie uwagę. I wiecie co? Dzisiaj bardzo cieszę się, że ten etap mam już za sobą. Ale z perspektywy mogę zastanowić się, dlaczego tak było i … po prostu przytulić siebie sprzed kilku(nastu) lat. Bo naprawdę mam ochotę ją utulić i wreszcie zrozumieć. Łobuz kocha najmocniej i „żeby było jak na filmach” Kiedy jako dziewczynka i nastolatka oglądałam filmy czu seriale o miłości, szybko zauważyłam, że w przedstawianych tam związkach najczęściej dominuje emocjonalny rollercoaster: ona go kocha, on jej nie, później on wraca, ona ma już inny obiekt westchnień, ale jednak myśli o nim… – ten sam scenariusz pasowałby przynajmniej do połowy tytułów, które przychodzą mi do głowy. Mają one jeden wspólny mianownik: jeśli jest miłość, to ważne, żeby się działo. Nic więc dziwnego, że obraz związku, jaki miałam w głowie, obfitował właśnie w podobne perypetie, a idealnym partnerem wydawał mi się bad boy z gitarą w ręku (no i oczywiście papierosem w ustach). Problem w tym, że w parze z tym wyidealizowanym wyobrażeniem często szedł brak lojalności, niepoważne traktowanie relacji i lekkie podejście do życia. Ale – tak, dzisiaj mogę powiedzieć to wprost – chyba jeszcze bardziej mi to imponowało. On nie odpisuje? Topię łzy w drinku w towarzystwie koleżanek. Wstawia zdjęcie ze spotkania z kimś innym? Układam z najlepszym przyjacielem w głowie plan „zemsty” i na kolejną imprezę kupuję najpiękniejszą revenge dress. A co, jeśli jednak napisze i zaproponuje spotkanie? Oczywiście, że zmieniam w ostatniej chwili plany, by za dwie godziny zjawić się na najbardziej obiecującej randce życia (z której, chyba nie muszę tego podkreślać, ostatecznie nigdy nic nie wyszło). Przez kilka lat tkwiłam w takim właśnie schemacie. W pogoni za kimś, a może raczej: za wizją kogoś, kto tak naprawdę nigdy nie istniał. Za związkiem, który może i wygląda jak na filmach, ale nie przynosi żadnych perspektyw. I paradoksalnie – teraz wiem, że pozwalając innym, by mnie tak traktowali, sama przyciągałam do siebie toksyczne osoby. Bo chciałam, żeby „się działo” – a emocjonalna cena, jaką za to płaciłam, była bardzo wysoka. Co ciekawe, kiedy naprawdę trafiłam na kogoś, kto był mną zainteresowany, a przy tym… przewidywalny i poukładany, momentalnie nudziłam się i uciekałam. Bardzo długo zajęło mi wyjście z tego błędnego koła i zrozumienie, że naprawdę można inaczej, a miłość to nie jest nieustanna gra w kotka i myszkę. „Tylko się nie przyzwyczajaj”. Jak działają style przywiązania? Dopiero po latach zrozumiałam, że moje relacyjne wybory nie brały się znikąd. To, że tak łatwo wpadałam w zachwyt nad kimś niedostępnym emocjonalnie, a jednocześnie traciłam zainteresowanie osobami, które dawały mi poczucie bezpieczeństwa, miało swoje źródło głębiej, niż wtedy przypuszczałam. Psychologowie nazywają to stylem przywiązania, czyli sposobem, w jaki budujemy bliskość, reagujemy na zaangażowanie i radzimy sobie z lękiem w relacjach. Te wzorce kształtują się bardzo wcześnie, w kontakcie z najbliższymi, czy poprzez książki, filmy, wyobrażenia, które nas uformowały. Później potrafią towarzyszyć nam przez całe dorosłe życie. Psychologia wyróżnia cztery style przywiązania: to podstawowe sposoby budowania bliskości, reagowania na zaangażowanie i regulowania lęku w relacjach, które kształtują się najczęściej w dzieciństwiei później wpływają na związki dorosłe. Bezpieczny styl przywiązania pojawia się wtedy, gdy bliskość jest naturalna i stabilna. Osoby z tym wzorcem potrafią mówić o potrzebach wprost, ufać i budować relacje bez ciągłego testowania drugiej strony. Konflikty nie są dla nich zagrożeniem, tylko sytuacją do rozwiązania. Lękowo-ambiwalentny styl przywiązania wiąże się z silną potrzebą bliskości i jednoczesnym lękiem przed odrzuceniem. W relacji często czujemy napięcie, nadwrażliwość na dystans i potrzeba potwierdzania uczuć. Miłość bywa tam intensywna, ale trudna do uspokojenia. Z kolei lękowo-unikający styl przywiązania polega na chronieniu się przed zbyt dużą bliskością. Gdy relacja robi się intensywna, pojawia się dyskomfort i odruch wycofania. Emocje są często tłumione, a niezależność staje się sposobem na utrzymanie kontroli nad dystansem. Wreszcie, zdezorganizowany styl przywiązania łączy w sobie sprzeczne impulsy – potrzebę bliskości i jednoczesny lęk przed nią. To często efekt trudnych doświadczeń. Relacje w takim wzorcu bywają chaotyczne, bo reakcje zmieniają się w zależności od napięcia i poczucia bezpieczeństwa. Uzbrojona w tę wiedzę nauczyłam się rozpoznawać, że moje reakcje nie są przypadkowe. To, co brałam za „chemiczny brak dopasowania”, często było uruchomieniem starego schematu. I że to właśnie ten schemat sprawiał, że spokój wydawał się podejrzany, a chaos znajomy. Właśnie dlatego dla jednych miłość kojarzy się ze spokojem, zaufaniem i wzajemnym wsparciem, a dla innych z ciągłą niepewnością, czekaniem na wiadomość, analizowaniem każdego gestu i szukaniem potwierdzenia, że są wystarczająco ważni. Dobra wiadomość jest taka, że choć styl przywiązania wpływa na nasze związki, nie musi ich definiować. Czasem pierwszy krok do stworzenia zdrowej relacji polega po prostu na tym, by z ciekawością przyjrzeć się własnym schematom i zrozumieć, skąd właściwie się wzięły. I tak właśnie zrobiłam. W głowie zawsze jest najbezpieczniej. Czym jest lęk przed bliskością? Czasem za fascynacją niedostępnymi ludźmi kryje się coś jeszcze: lęk przed prawdziwą bliskością. Szczególnie u osób z unikowym stylem przywiązania wyidealizowany obraz „tego jedynego” może pełnić bardzo konkretną funkcję. Jeśli obiektem uczuć jest ktoś emocjonalnie nieosiągalny, zajęty, niezdecydowany albo istniejący głównie w naszej wyobraźni, nie trzeba konfrontować się z tym, co dzieje się w realnej relacji. Nie ma przecież rozmów o przyszłości, codziennych kompromisów, momentów rozczarowania ani odpowiedzialności za drugą osobę. Łatwiej tęsknić za kimś, kto pozostaje marzeniem, niż budować bliskość z kimś, kto jest obok naprawdę, prawda? Kiedy patrzę na swoje doświadczenia, widzę to dziś dużo wyraźniej. Przez długi czas wydawało mi się, że po prostu trafiam na niewłaściwych ludzi. Że mam pecha albo wyjątkowy talent do zakochiwania się w tych, którzy akurat nie chcieli tego samego co ja. Dopiero później zaczęłam się zastanawiać, dlaczego tak bardzo pociągało mnie to, co wymagało pogoni. Być może dlatego, że marzenie było bezpieczniejsze od rzeczywistości. W fantazji wszystko mogło pozostać idealne. W prawdziwej relacji trzeba już pokazać siebie, odsłonić słabości, powiedzieć czego się potrzebuje i zaryzykować, że druga strona nie odpowie na to tak, jakbyśmy chcieli. Paradoks polega na tym, że im bardziej gonimy za filmową wizją miłości, tym skuteczniej uciekamy przed jej rzeczywistą formą. W ten sposób powstaje błędne koło: wybieramy to, co niedostępne, bo wydaje się bezpieczniejsze, a później utwierdzamy się w przekonaniu, że bliskość jest czymś trudnym albo niemożliwym do osiągnięcia. Tymczasem prawdziwa relacja zaczyna się właśnie tam, gdzie kończy się fantazja i pojawia się drugi człowiek ze swoją codziennością, potrzebami i niedoskonałościami. Sam termin „lęk przed bliskością” nie pojawił się w psychologii przypadkiem. Jego korzenie sięgają teorii przywiązania stworzonej przez Johna Bowlby'ego i rozwijanej przez Mary Ainsworth. To właśnie ich badania pokazały, że sposób, w jaki doświadczamy relacji w dzieciństwie, wpływa później na to, jak kochamy, ufamy i budujemy związki jako dorośli. Z czasem psychologowie zauważyli, że część osób bardzo pragnie bliskości, ale gdy relacja zaczyna stawać się naprawdę ważna, uruchamia się w nich silny dyskomfort. Dzisiaj psychologia patrzy na ten mechanizm z dużą uważnością. Wiadomo już, że lęk przed bliskością rzadko oznacza brak potrzeby miłości. Częściej jest próbą ochrony siebie przed zranieniem, odrzuceniem albo utratą niezależności. Właśnie dlatego możemy jednocześnie marzyć o wielkim uczuciu i wybierać osoby niedostępne emocjonalnie. Na szczęście i z tym mechanizmem można pracować, a najważniejszym, pierwszym krokiem do zmiany i spełnienia w relacjach jest jego zauważenie. Marek Hłasko vs James Dean. Dlaczego mit bad boy'a szkodzi? Stereotyp bad boy'a bardzo mocne kulturowe korzenie. Od lat karmimy się historiami, w których wielka miłość idzie w parze z cierpieniem, niepewnością i buntem. Fascynowali nas Bonnie i Clyde, tragiczni kochankowie gotowi spalić dla siebie cały świat. Wzdychałyśmy do Jamesa Deana, który stał się symbolem niepokornego outsidera. W Polsce podobną aurę roztaczali bohaterowie Marka Hłaski: mężczyźni poranieni, niedostępni, żyjący na własnych zasadach i, rzecz jasna, sam Hłasko. Problem polega na tym, że literatura i kino kończą się zwykle w najciekawszym momencie. Nie pokazują codzienności po napisach końcowych: rozmów o pieniądzach, wspólnego rozwiązywania konfliktów, odpowiedzialności za drugą osobę. Bad boy doskonale sprawdza się jako bohater opowieści, bo dostarcza emocji, napięcia i zwrotów akcji. Zdrowy związek potrzebuje jednak czegoś innego: przewidywalności, bezpieczeństwa i gotowości do bycia obok także wtedy, gdy życie przestaje przypominać filmową scenę. Dlatego tak łatwo pomylić intensywność z miłością. Serce bije szybciej, adrenalina rośnie, a my mamy wrażenie, że dzieje się coś wyjątkowego. Tymczasem bardzo często jest to po prostu emocjonalny rollercoaster, który daje silne przeżycia, ale rzadko prowadzi do bliskości, za którą naprawdę tęsknimy. Jest jeszcze jeden element tej układanki, o którym rzadko mówi się głośno. Wiele kobiet nie zakochuje się w samym bad boyu, ale… w wizji jego przemiany. W głowie pojawia się scenariusz dobrze znany z filmów i książek: dla wszystkich jest chłodny, niedostępny i nieprzewidywalny, ale przy mnie pokaże swoją prawdziwą twarz. To ja będę tą jedyną, dla której się otworzy, dojrzeje i zmieni swoje życie. Chcemy, by nadal miał w sobie ten bunt, pewność siebie i aurę niebezpieczeństwa, ale żeby jednocześnie był czuły, lojalny i całkowicie oddany właśnie nam. Innymi słowy: żeby pozostał bad dla świata, ale przestał być bad w relacji. Pułapka takiego myślenia polega na tym, że miłość rzadko działa jak program naprawczy. Jeśli ktoś nie jest gotowy na bliskość, odpowiedzialność i zaangażowanie, nawet największe uczucie drugiej osoby nie wykona za niego tej pracy. Co więcej, próba ciągłego „ratowania” partnera często prowadzi do sytuacji, w której jedna osoba buduje związek, a druga jedynie z niego korzysta. A przecież zdrowa relacja zaczyna się wtedy, gdy spotykają się dwie osoby gotowe być razem i pracować nad związkiem. I to było dla mnie kolejne przełomowe odkrycie. To, co bezpieczne, wcale nie jest nudne, tylko najcenniejsze Po kilku latach prób i wchodzenia w te same emocjonalne schematy w końcu to do mnie dotarło. Przerobiłam okresy intensywności, niepewności, ciągłego analizowania i życia w napięciu, które myliłam z czymś ważnym. Dopiero z czasem zobaczyłam, że to, co stabilne, wcale nie jest nudne. Po prostu nie krzyczy. Nie wymusza reakcji, nie trzyma w ciągłym pobudzeniu, nie każe zgadywać. Na początku miałam z tym problem. Mój układ nerwowy (świetnie, że o jego reakcjach i schematach mówi się ostatnio coraz częściej!) odnajdywał się w chaosie szybciej niż w spokoju. Brak huśtawki emocji interpretowałam jako brak chemii, brak „iskry”, brak czegoś istotnego. Dopiero później zauważyłam, że to nie było żadne niedopasowanie, tylko przyzwyczajenie do napięcia, które udawało bliskość. I kiedy pierwszy raz trafiłam na relację, w której nie musiałam niczego gonić ani udowadniać, wiedziałam już, że to jest to. Bo wreszcie zaczęłam widzieć różnicę między emocjami a stabilnością. Emocje potrafią być głośne i mylące. Stabilność jest cicha, ale w tej ciszy i spokoju bardzo konsekwentna. Nie znika po kilkugodzinnym milczeniu, nie zmienia zdania po jednej rozmowie, nie wymaga ciągłego testowania. Nagle zaczęłam dostrzegać, że naprawdę można cieszyć się po prostu z małych rzeczy. Obejrzeć razem film. Pożartować. Iść na spacer. Zjeść ulubione lody. Pamiętać, że nie lubię cebuli i kupić ulubiony jogurt w sklepie za rogiem. Teraz widzę, że właśnie w tym spokoju zaczyna się coś prawdziwego: coś, co wreszcie otwiera przestrzeń na relację dojrzałą, spokojną i dającą ogromn satysfakcji. Nie dzieje się to w napięciu, które trzeba stale podtrzymywać, tylko w związku, który nie wymaga ode mnie walki o miejsce. I to jest dla mnie kompletna definicja bliskości, miłości, zrozumienia i wzajemnego szacunku. Znalezienia takiej osoby i takiej relacji każdemu (i sobie sprzed kilku lat!) życzę z całego serca.
Czy najbardziej osamotnione pokolenie wierzy w romantyczną miłość? „Żyje w ciekawym napięciu między głową a sercem” - mówi psycholożka
O tym, jak Zetki kształtują podejście do miłości, dlaczego boją się chaosu w relacjach i czy rzeczywistość, w której dorastali pomaga budować zdrowsze związki, rozmawiam z ekspertką – psycholożką Aliną Adamowicz.
Joanna Misiarz: Życie uczuciowe baby boomersów wyglądało zupełnie inaczej niż randkowa rzeczywistość milenialsów. A jak do miłości, relacji i randek podchodzi dziś pokolenie Z? Alka Adamowicz: Gdy patrzę na pokolenie Z w kontekście miłości, widzę nie tyle „inne randkowanie”, co inną odpowiedź na świat, w którym przyszło im dorastać. To pokolenie nie buntuje się przeciwko miłości, ono próbuje ją ocalić, tylko innymi środkami. Zetki wchodzą w relacje z pamięcią cudzych rozstań, rozwodów swoich rodziców, przemilczeń i napięć. Zamiast rzucać się w wir emocjonalnych uniesień, coraz częściej stawiają na uważność, rozsądek i ochronę własnej równowagi. Nie dlatego, że nie czują, ale dlatego, że czują bardzo dużo i wiedzą, jak bolesne bywa niedopasowanie. Stąd potrzeba jasności, „wykładania kart na stół”, sprawdzania wartości, granic już na starcie. Nie wynika to z chłodu czy dystansu, lecz z potrzeby zadbania o swoje zdrowie emocjonalne. Miłość przestaje być tu dowodem intensywności, a staje się pytaniem o bezpieczeństwo: Czy przy Tobie mogę być sobą? Czy muszę się napinać? Czy mój lęk rośnie, czy opada? Zetki często wybierają relacje „pomiędzy”, zwane situationship – pomiędzy znajomością a związkiem, pomiędzy „nic nie obiecujemy”, a „zachowujemy się jak para”. Nie dlatego, że nie chcą bliskości, ale dlatego, że boją się gwałtownych zerwań i etykiet, które kiedyś bardziej raniły niż chroniły. Zamiast składać wielkie deklaracje, wolą rozmawiać i sprawdzać; zamiast obiecywać na zapas, wybierają uważne próbowanie. Czasem to prowadzi do zagubienia, a czasem jest próbą znalezienia nowego języka miłości. I może najważniejsze: dla nich miłość nie ma być ucieczką od siebie ani źródłem chaosu. Ma być przestrzenią, w której życie staje się spokojniejsze, a nie trudniejsze. To raczej już nie „kocham, więc cierpię”, ale „kocham, więc dbam także o siebie”. Z perspektywy psychologa widzę w tym nie kryzys miłości, lecz jej redefinicję. Pytanie tylko, które warto sobie dziś zadać, brzmi: czy umiemy jeszcze rozróżnić zdrową ostrożność od lęku przed bliskością? I czy potrafimy spotkać się w połowie drogi, zamiast chronić się tak bardzo, że nikt już do nas nie dociera. Wspomniałaś o doświadczeniach pokolenia Z związanych z rozstaniami rodziców. Czy właśnie przez te przeżycia Zetki wyraźnie próbują uniknąć błędów w randkowaniu i miłości, które – ich zdaniem – popełnili rodzice? A. A: Tak, różnice pokoleniowe w randkowaniu widać dziś bardzo wyraźnie i nie są one kaprysem młodych ludzi, tylko odpowiedzią na to, co widzieli w domach. Pokolenie Z nie ucieka od miłości. Ono ucieka od chaosu, przemilczeń i „trwania dla dobra wszystkich”, które często kończyło się cierpieniem. Zetki dorastały, obserwując rozwody, ciche wojny i związki podtrzymywane siłą rozpędu. Dlatego zamiast romantycznego „zobaczymy, co z tego wyjdzie”, wybierają emocjonalne BHP. Stawiają na szczerość od pierwszej kawy, czasem aż do bólu. Mówią wprost o granicach, diagnozach, dzieciach albo ich braku. To nie brak romantyzmu, lecz próba oszczędzenia sobie i innym niepotrzebnych rozczarowań. W rzeczywistości to mechanizm ochronny, sposób na oswojenie lęku przed odrzuceniem i rozpadem, który jest wpisany w ich pokoleniowe doświadczenie. Widzę, że miłość coraz częściej przypomina dziś proces rekrutacyjny – nie bez powodu mówi się o „miłości z castingu”. Partner nie jest już „przeznaczeniem”, tylko kimś, kto ma pasować do życia, które już istnieje. Zetki nie chcą rezygnować z własnego spokoju, terapii, rozwoju czy niezależności finansowej dla relacji, która miałaby ich rozmontować. Stąd strategia slow love: najpierw buduję siebie, potem zapraszam kogoś do mojego świata. I choć z boku może to wyglądać na nadmierną kalkulację, ja widzę w tym coś innego – próbę stworzenia miłości, która nie boli, nie kosztuje zdrowia psychicznego i nie wymaga ratowania się kosztem siebie. To nie jest ucieczka od uczuć, tylko nowa definicja bliskości: spokojniejsza, bardziej świadoma i dużo mniej dramatyczna. No właśnie. Mówi się, że poszukiwanie miłości nigdy nie było tak bardzo indywidualistyczne i świadome jak na początku XXI wieku. Z czego wynika ta zmiana? A. A: Rzeczywiście, miłość nigdy nie była tak bardzo „szyta na miarę” jak dziś. Na początku XXI wieku przestaliśmy jej szukać na ślepo, a zaczęliśmy szukać jej w zgodzie ze sobą. To, że poszukiwanie miłości stało się dziś tak indywidualne, nie wynika z egoizmu, lecz z potrzeby ochrony siebie. To zjawisko nie pojawiło się znikąd. Jest efektem nałożenia się kilku procesów, które powoli, ale konsekwentnie przesunęły punkt ciężkości z „my” na „ja”. Po pierwsze – technologia. Aplikacje randkowe zamieniły miłość w coś, co przypomina rynek: jest wybór, są filtry, są algorytmy. Partner przestaje być kimś spotkanym „po drodze”, a zaczyna przypominać produkt, który ma jak najlepiej pasować do naszych bardzo konkretnych oczekiwań. Im większy wybór, tym większa pokusa, by szukać ideału, i tym trudniej się zatrzymać. Po drugie – rozluźnienie dawnych więzi społecznych. Jak pisał Zygmunt Bauman, żyjemy w rzeczywistości, w której relacje stały się bardziej kruche i odwracalne. To już nie rodzina czy społeczność podpowiadają, z kim mamy być. Dziś to jednostka decyduje, czy relacja nadal jej „służy”. A jeśli przestaje – łatwiej ją zakończyć, bez poczucia, że łamie się jakiś trwały porządek. Po trzecie – kult samorealizacji. Partner nie ma już tylko być „na dobre i na złe”. Ma rozumieć, wspierać, rozwijać, leczyć rany, motywować i pomóc stać się lepszą wersją siebie. Coraz częściej szukamy więc kogoś, kto idealnie wpasuje się w nasz gotowy projekt życia, zamiast kogoś, z kim ten projekt powstanie od podstaw. W efekcie relacje stają się bardziej świadome, ale też bardziej wymagające. Dają wolność, lecz odbierają poczucie oczywistości. A miłość coraz rzadziej jest wspólną drogą w nieznane, a coraz częściej starannie dopasowanym wyborem – tak długo, jak długo pasuje do tego, kim właśnie jesteśmy. Technologia zmienia wiele obszarów naszego życia. Stawia nas przed nowymi, dotąd nieznanymi wyzwaniami. Jak media społecznościowe wpłynęły na to, w jaki sposób postrzegamy relacje? Mam w głowie choćby popularyzację pojęć takich jak „green flags” i „red flags”. A. A: Media społecznościowe mocno zmieniły sposób, w jaki dziś patrzymy na relacje. Coraz rzadziej przeżywamy je intuicyjnie, a coraz częściej analizujemy przez pojęcia, etykiety i diagnozy z Internetu. Z jednej strony to pomaga, bo łatwiej rozpoznajemy przemoc, manipulacje czy brak szacunku – rzeczy, które były bagatelizowane. Z drugiej strony zaczynamy patrzeć na ludzi jak na zestaw sygnałów ostrzegawczych i zielonych flag, zamiast jak na złożone osoby z historią, temperamentem i kontekstem. Zbyt szybko szufladkujemy, zamiast się zaciekawić i zapytać. Dla pokolenia Z język red flags i green flags to rodzaj emocjonalnego systemu wczesnego ostrzegania. Młodzi ludzie uczą się skanować zachowania pod kątem bezpieczeństwa – czy ktoś szanuje granice, umie rozmawiać, nie manipuluje. Takie podejście jest próbą ochrony własnego dobrostanu. Problem zaczyna się wtedy, gdy analiza zastępuje kontakt. Gdy każda niedoskonałość, chwila niezręczności czy ludzki błąd zaczyna być traktowany jak czerwona flaga. Media społecznościowe uczą myślenia zero-jedynkowego: dobre–złe, pasuje–nie pasuje. Jednocześnie widać coś bardzo ciekawego: rosnący głód autentyczności. Im więcej filtrów, tym większe zmęczenie perfekcyjnymi obrazkami. Coraz częściej młodzi ludzie nie szukają „idealnego profilu”, ale kogoś, przy kim można zdjąć maskę, zwolnić i poczuć się bezpiecznie – poza algorytmem, poza oceną. Psychologia w relacjach jest bardzo potrzebna, ale nie może zastąpić uważności i serca. Bo miłości nie buduje się checklistą, tylko obecnością. Z perspektywy psychologa powiedziałabym tak: media społecznościowe dały nam język i narzędzia do ochrony siebie, ale jednocześnie postawiły przed nami nowe wyzwanie – jak nie pomylić czujności z lękiem, a troski o siebie z ucieczką od bliskości. Bo prawdziwa relacja nie polega na braku czerwonych flag, tylko na tym, że ktoś chce je z nami zobaczyć, nazwać i wziąć za nie odpowiedzialność. Coraz częściej mówimy także o ghostingu, bare minimum czy emotional unavailability – jak te pojęcia zmieniają nasze oczekiwania wobec bliskości? A. A: To, że coraz częściej mówimy o ghostingu, bare minimum czy emotional unavailability, nie jest modą ani przesadą. To znak, że uczymy się nazywać to, co kiedyś było tylko niepokojem w brzuchu i cichym poczuciem, że „coś tu nie gra”. Nowy język bliskości działa jak wewnętrzny kompas, bo pozwala szybciej zrozumieć, co nas rani, i przestać brać na siebie winę za cudzą niedojrzałość. Gdy zachowania dostają nazwy, łatwiej oddzielić własną wartość od czyjejś nieobecności, znikania bez słowa czy emocjonalnego skąpstwa. Dzięki temu coraz więcej osób nie chce już zgadzać się na relacje, w których dostaje tylko minimum uwagi i zaangażowania, bo ich układ nerwowy wie, że to za mało, by czuć się bezpiecznie. Ta zmiana przesuwa też nasze oczekiwania: coraz mniej chodzi o intensywność czy fizyczną ekscytację, a coraz bardziej o spokój, przewidywalność i emocjonalną dostępność. W świecie pełnym niepewności bliskość przestaje być zagadką do rozwiązania, a staje się miejscem, w którym można odetchnąć i nie musieć walczyć o czyjąś obecność. Wrócmy do wspomnianego situationships, które jest dziś częścią randkowego krajobrazu. Czy to oznaka, że Zetki boją się zobowiązań? A. A: Situationships czy relacje bez etykiet często wyglądają z zewnątrz jak ucieczka przed zobowiązaniem, ale z perspektywy młodych ludzi to zwykle coś dużo prostszego i bardziej ludzkiego. Zamiast wpisywać się w gotowe, sztywne role „chłopaka” czy „dziewczyny”, wolą negocjować zasady na bieżąco, dopasowując relację do swoich aktualnych potrzeb i zasobów. Zetki chcą być z kimś, ale boją się wejść w coś, co od razu ma ciężar „na serio” i „na długo”. Relacja bez etykiety daje im poczucie mniejszej presji i większej kontroli – można być blisko, ale nie obiecywać więcej, niż się realnie jest w stanie udźwignąć. Zetki, które napatrzyły się na bolesne rozwody swoich rodziców, traktują brak etykiet jako swoistą polisę ubezpieczeniową – wychodzą z założenia, że skoro technicznie nie jesteśmy parą, to w razie czego „nie ma z czym zrywać”, co ma teoretycznie oszczędzić im traumy rozstania. Z jednej strony daje swobodę, z drugiej może rodzić niepewność i pytania: „kim dla siebie jesteśmy?”. Dlatego nie jest rozwiązaniem dla każdego. U Zetek często wynika to z potrzeby ochrony siebie przed zbyt szybkim przywiązaniem i późniejszym zranieniem. To nie tyle strach przed miłością, co próba znalezienia jej w wersji, która nie przytłacza – bardziej spokojnej, ostrożnej i dopasowanej do ich obecnych możliwości emocjonalnych. Jednocześnie wiele osób zauważa powrót młodych ludzi do myśli o małżeństwie. Skąd bierze się ta pozorna sprzeczność? A. A: Tak jak mówisz, ta sprzeczność jest pozorna. Pokolenie Z nie odrzuca miłości na całe życie, ale odrzuca miłość byle jaką. Mimo że statystycznie rzadziej wchodzą w związki (63% dorosłych Zetek nie miało stałej relacji), wielu z nich nadal wierzy w głęboką więź na całe życie. To, co wygląda jak niechęć do małżeństwa, jest często strategią slow love – czekaniem na moment, w którym relacja będzie bezpieczna ekonomicznie i emocjonalnie. Wolą być sami lub w luźnej relacji, niż utknąć w toksycznym małżeństwie jak poprzednie pokolenia. Boją się odrzucenia, rozczarowania i bolesnych rozstań. W jaki więc sposób pokolenie Z redefiniuje dziś sztukę bycia w związku? A. A: Pokolenie Z redefiniuje bycie w związku w bardzo prosty, ale jednocześnie rewolucyjny sposób: relacja ma być bezpieczna dla psychiki, prawdziwa i dopasowana do ludzi, którzy ją tworzą. Dla Zetek miłość nie zaczyna się od imponowania sobie nawzajem, tylko od szczerości, także tej trudnej. Rozmowy o terapii, lękach, granicach czy przeciążeniu emocjonalnym nie są już „psuciem nastroju”, ale podstawą bliskości. Coraz większą wartość ma wrażliwość i pokazywanie siebie bez filtra, bez udawania silniejszego, niż się jest, bo właśnie to daje poczucie bycia naprawdę widzianym. W efekcie miłość w wydaniu pokolenia Z to połączenie uczuć i świadomości: pragną głębokiej relacji, ale wchodzą w nią z uważnością, jakby trzymali w ręku instrukcję obsługi siebie, by nie zgubić się w bliskości i nie zranić bardziej, niż to konieczne. Czy można zatem twierdzić, że swobodna rozmowa o emocjach i korzystanie z terapii wśród Zetek, przekłada się na zdrowszy sposób budowania relacji i rozwiązywania konfliktów w miłości? A. A: To trochę miecz obosieczny. Z jednej strony większa otwartość na emocje i terapia naprawdę sprzyjają zdrowszym relacjom. Pokolenie Z częściej mówi wprost o swoich potrzebach, granicach i trudnościach, dzięki czemu w relacjach jest mniej gierek, domysłów i manipulacji. Ta szczerość, czasem już na samym początku znajomości, pozwala szybciej sprawdzić, czy dwie osoby emocjonalnie do siebie pasują i czy są gotowe budować coś w bardziej dojrzały sposób. Z drugiej strony sama świadomość psychologiczna nie zawsze idzie w parze z umiejętnością dozowania bliskości. Zdarza się, że otwartość przeradza się w zbyt intensywne dzielenie się trudnymi doświadczeniami na bardzo wczesnym etapie relacji. Taki emocjonalny „zalew” może przytłaczać drugą osobę i obciążać więź, zanim zdąży się ona naturalnie ukształtować. Dlatego terapia i język emocji są ogromnym zasobem, ale nie zastąpią uważności na tempo relacji. Zdrowa bliskość to nie tylko mówienie wszystkiego, co czujemy, lecz także wyczucie, kiedy, ile i w jakiej formie jesteśmy gotowi unieść siebie nawzajem. A co z miłością własną? Pokolenie Z stawia je na równi z uczuciem do drugiej osoby? A. A: Dla pokolenia Z miłość własna i miłość do drugiej osoby nie stoją w opozycji, ale też nie są już wrzucane do jednego worka. Coraz częściej miłość do siebie pojawia się jako pierwsza – i nie z egoizmu, tylko z doświadczenia. Miłość własna to dziś dbanie o swoje zasoby emocjonalne, psychiczne, finansowe. Najpierw chcę stanąć na własnych nogach, zrozumieć siebie, poczuć stabilność, a dopiero potem zaprosić kogoś do swojego świata. Relacja ma być dodatkiem, a nie ratunkiem. I jest w tym duża dojrzałość. Jeśli związek zaczyna kosztować zdrowie psychiczne, Zetki częściej decydują się odejść. Nie dlatego, że nie potrafią kochać, ale dlatego, że wiedzą, że miłość nie powinna ranić ani zabierać wewnętrznego spokoju. W ich narracji miłość do drugiego człowieka jest możliwa dopiero wtedy, gdy nie odbywa się kosztem siebie. A to zmienia wszystko. Czy pokolenie Z ma tendencję do romantyzowania związków i miłości? A. A: Pokolenie Z żyje w ciekawym napięciu między głową a sercem. Z jednej strony podchodzą do relacji bardzo racjonalnie: analizują, sprawdzają zgodność wartości, uważnie obserwują sygnały ostrzegawcze. Z drugiej jednak strony wcale nie porzucili marzeń o głębokiej, romantycznej miłości. Ten paradoks jest dla nich bardzo charakterystyczny. Choć dorastali w świecie szybkich kontaktów, wielu z nich wciąż wierzy w relację „na długo”, a nawet „na całe życie”. Tyle że romantyzują dziś coś innego niż poprzednie pokolenia. Nie idealizują perfekcyjnych historii ani instagramowych obrazków szczęścia. Ich romantyzmem stała się autentyczność: bycie prawdziwym, odsłanianie słabości, mówienie o lękach i niedoskonałościach. To właśnie w tej wrażliwości, w zgodzie na niedoskonałość i emocjonalną szczerość Zetki szukają głębi. Można powiedzieć, że nie tyle romantyzują same związki, co możliwość bycia sobą w relacji. A to jest nowa forma romantyzmu – cichsza, mniej spektakularna, ale znacznie bardziej zakorzeniona w realnym doświadczeniu bliskości. Cofnijmy się nieco w przeszłość – do czasów pandemii i społecznej izolacji. Jak te doświadczenia młodych ludzi wpłynęły na postrzeganie bliskości, intymności i potrzeby drugiego człowieka? A. A: Izolacja i pandemia bardzo cicho, ale głęboko zmieniły sposób, w jaki myślimy o bliskości. Dla wielu młodych ludzi był to czas, w którym relacje nie tyle się skończyły, co nawet nie zdążyły się zacząć. Zabrakło codziennych spotkań, spontanicznych rozmów, niezręcznych randek i emocjonalnych potknięć, które normalnie uczą, jak być z drugim człowiekiem w realnym świecie. W efekcie bliskość zaczęła kojarzyć się bardziej z rozmową niż z obecnością, z wymianą wiadomości niż z byciem obok. Kontakt stał się łatwiejszy do nawiązania, ale też łatwiejszy do przerwania. Bez wspólnej przestrzeni, ciała i czasu relacje straciły ciężar, a zyskały odwracalność – można się wycofać bez konfrontacji, zniknąć bez rozmowy, nie mierzyć się z emocjami drugiej osoby. Dla młodszych pokoleń oznaczało to brak naturalnego „oswajania się” z bliskością w okresie dorastania. Bez wcześniejszych doświadczeń dorosłe relacje bywają bardziej stresujące, bo nie ma wewnętrznego punktu odniesienia: skąd wiem, że to normalne, że się boję, że się mylę, że nie wychodzi? Pandemia sprawiła też, że bliskość zaczęła być postrzegana jako coś bardzo potrzebnego, ale jednocześnie wymagającego odwagi. Po czasie izolacji bycie z kimś naprawdę, twarzą w twarz, bez ekranu jako tarczy, bywa trudniejsze niż kiedykolwiek. Dlatego dziś tak wielu ludzi tęskni za relacją, ale podchodzi do niej ostrożnie – jak do czegoś cennego, ale też emocjonalnie wymagającego. Określenie generacji Z jako „najbardziej osamotnionego pokolenia w historii” to trafna diagnoza, czy jednak zbyt daleko idące uproszczenie? A. A: Coraz częściej mówi się o pokoleniu Z jako o najbardziej osamotnionym – i niestety nie jest to chwytliwy nagłówek, ale opis realnego doświadczenia. Dane pokazują, że większość młodych dorosłych nie jest dziś w stałej relacji, ale za tą liczbą nie stoi brak potrzeby bliskości. Stoi raczej ogromne zmęczenie wyborem i lęk przed pomyłką. Żyjemy w świecie, który nieustannie podsuwa kolejne możliwości, kolejne twarze, kolejne „lepsze opcje”. Paradoksalnie im więcej wyboru, tym trudniej się zatrzymać. Zamiast pytać „czy to jest dla mnie dobre?”, młodzi ludzie często pytają „a co, jeśli gdzieś czeka coś lepszego?”. I ten niepokój potrafi skutecznie unieruchomić. Bezpieczniej jest nie wybrać wcale niż wybrać i później żałować. Z perspektywy psychologicznej to bardzo smutny paradoks: pokolenie, które ma największy dostęp do ludzi, jednocześnie najczęściej doświadcza samotności. Bo bliskość wymaga decyzji, a decyzja zawsze niesie ryzyko. I być może największym wyzwaniem dla Zetek nie jest dziś znalezienie idealnej osoby, ale odwaga, by powiedzieć: wybieram mimo że nie mam gwarancji. A jeśli weźmiemy na tapet podejście Zetek do intymności. Jak „wypadają” na tle wcześniejszych pokoleń? A. A: W podejściu do seksualności zaszła wyraźna zmiana. Zetkom coraz mniej chodzi o ilość, a coraz bardziej o sens. Dla młodszych pokoleń seks przestał być celem samym w sobie czy dowodem atrakcyjności. Ma znaczenie wtedy, gdy towarzyszy mu poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i psychicznego. Bez tej podbudowy bywa postrzegany jako coś pustego, a czasem wręcz „przereklamowanego”. To także koniec presji, która towarzyszyła wcześniejszym pokoleniom. Nie trzeba już niczego udowadniać ani „zaliczać” kolejnych doświadczeń. Seksualność coraz częściej jest tematem rozmowy i negocjacji, a nie oczekiwań narzucanych z zewnątrz. Liczy się zgoda, komfort i gotowość obu stron, a nie tempo czy statystyka. Pokolenie Z określono nawet mianem „puriteen”. Skąd bierze się ich dystans wobec życia intymnego i na ile znajduje on odzwierciedlenie w rzeczywistości? A. A: Fenomen „puriteen” bywa mylnie odczytywany jako powrót do pruderyjności. W rzeczywistości to raczej odpowiedź młodych ludzi na życie w ciągłym stresie i napięciu. Gdy ktoś dorasta w świecie, w którym wszystko jest oceniane, porównywane i komentowane, ciało naturalnie przechodzi w tryb ostrożności. Stres i lęk skutecznie gaszą ochotę na ryzykowne zbliżenia, bo układ nerwowy bardziej zajmuje się przetrwaniem niż przyjemnością. Dla części młodych ludzi dystans do seksu lub czasowa rezygnacja z niego jest więc świadomym wyborem – bezpieczną formą ochrony własnej psychiki przed chaosem, presją i emocjonalną „dramą”, która mogłaby zaburzyć i tak już kruchy spokój. To mniej „nie chcę”, a bardziej: „nie teraz, nie w takich warunkach”. A co z relacjami typu one night stand? Rosnąca samoświadomość psychologiczna Zetek sprzyja rezygnacji czy raczej zmienia sposób, w jaki są one przeżywane i interpretowane? A. A: Samoświadomość nie tyle zabija relacje typu one night stand, co odbiera im dawną atrakcyjność. Gdy rośnie wiedza o emocjach, więzi i stylach przywiązania – czyli scenariuszach naszych relacji z dzieciństwa – przygodny seks przestaje być niewinną zabawą, a zaczyna być widziany przez pryzmat możliwych konsekwencji psychicznych. Coraz więcej młodych ludzi zauważa, że szybka bliskość bez relacji często zostawia po sobie nie lekkość, lecz napięcie, pustkę albo poczucie odrzucenia. Zetki częściej rozpoznają u siebie potrzebę więzi przed seksem, nawet jeśli nie nazywają jej wprost. Wolą poczekać na poczucie bezpieczeństwa i emocjonalnej zgody, niż ryzykować sytuacje, które mogą uruchomić lęk czy rozregulować ich wewnętrzną równowagę. W tym kontekście one night stand przestaje być ekscytującą przygodą, a staje się doświadczeniem o zbyt wysokiej cenie. To już nie kwestia moralności, ale prostej odpowiedzi na pytanie: czy to mi naprawdę służy? Na koniec, jakie wyzwania stoją dziś przed pokoleniem Z w budowaniu relacji w świecie nieustannej zmiany, porównań i presji, by „żyć najlepiej”? A. A: Największym wyzwaniem w budowaniu trwałych relacji jest dziś życie w rozdwojeniu: z jednej strony bardzo chcemy stabilnej, bezpiecznej więzi, a z drugiej funkcjonujemy w świecie, który nieustannie zachęca do zmiany. Młodzi ludzie poruszają się w relacjach, które często nie mają jasnych granic ani nazw, co daje chwilowe poczucie wolności, ale na dłuższą metę generuje napięcie, niepewność i emocjonalne zmęczenie. Kolejnym trudnym obszarem jest nadmiar możliwości. Gdy w zasięgu ręki wciąż pojawiają się nowe „opcje”, coraz trudniej zatrzymać się przy jednej osobie i dać relacji czas na rozwój. W tle działa cichy lęk: czy na pewno wybieram dobrze, czy nie rezygnuję z czegoś lepszego? Taki sposób myślenia utrudnia zaangażowanie i osłabia zdolność do budowania głębi. Do tego dochodzi niełatwa codzienność: presja finansowa, zawodowa i potrzeba zadbania o własną stabilność. Dla wielu osób miłość staje się czymś, co trzeba odłożyć „na potem”, aż będzie spokojniej i bezpieczniej. Często to rodzi frustrację, bo potrzeba bliskości nie znika tylko dlatego, że warunki nie są idealne. Z perspektywy psychologii trwała relacja wymaga dziś nie tyle idealnego dopasowania, ile odwagi, by wybrać jedną osobę w świecie pełnym alternatyw i zgodzić się na niedoskonałość: swoją, drugiego człowieka i samej relacji. „Bliskość w związku to znacznie więcej niż tylko uczucia czy fizyczny kontakt. To nie bajka ani gotowy przepis z książki, lecz codzienna, czasem niełatwa sztuka współistnienia. To świadome codzienne wybieranie siebie nawzajem – w drobnych sprawach i w wielkich momentach życia. To umiejętność mówienia „jestem przy Tobie”, nawet gdy nie wszystko jest dobrze, kiedy pojawiają się trudności czy wątpliwości” – fragment mojej najnowszej książki „Bliskość”.
Wenus w Lwie to najbardziej namiętny tranzyt lata. Te znaki zodiaku mogą liczyć na miłosne poruszenie
Są astrologiczne momenty, które nie znoszą niedopowiedzeń. Wenus w Lwie należy właśnie do nich. Od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku planeta miłości zachęca, by mówić wprost i pragnąć bez poczucia winy.
Latem temperatura rośnie nie tylko za oknem. Według astrologii w najbliższych tygodniach podgrzeje ją także Wenus, która od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku będzie przebywać w znaku Lwa. Gdy planeta miłości spotyka się z najbardziej promiennym ze znaków Ognia, trudno mówić o emocjonalnym chłodzie. W relacjach może zrobić się odważniej, intensywniej i zdecydowanie bardziej szczerze. Co to oznacza dla każdego znaku zodiaku według astrologicznych prognoz Poli Von Grüt? Wenus w Lwie: czas odważyć się na kilka słów miłości Od 13 czerwca do 9 lipca 2026 roku dostajemy szansę, by mówić o uczuciach bez skrępowania i wstydu. „Lew przypomina nam, jak ważne jest pełne zamieszkanie w swojej tożsamości i wyrażanie tego, co płynie prosto z serca” – podkreśla Pola Von Grüt. „W najbliższych tygodniach będziemy zachęcane do tego, by jasno określić, czego oczekujemy od relacji, co chcemy otrzymywać i co same jesteśmy gotowe dać”. To moment, który wzmacnia charyzmę, pewność siebie, ale też odwagę. Najlepsza strona Wenus w Lwie? Planeta pomaga zrobić pierwszy krok, bez kompleksów mówić o potrzebie miłości i uznania, a także okazywać uczucia w sposób hojny, szczery i pełen ciepła. Jej gorsza strona? „Popadnięcie w nienasyconą potrzebę aprobaty” – ostrzega Pola Von Grüt. „Im prościej i uczciwiej przyjmujemy własne pragnienia, tym mniejsze ryzyko, że zamienią się one we frustrację albo walkę ego”. Przesłanie planety jest więc jasne: nie próbujmy ukrywać swoich potrzeb za poświęceniem, konwenansami czy emocjonalnymi gierkami. Mówmy o nich wprost. Jak Wenus w Lwie wpłynie na twój znak zodiaku? Jaki konkretnie wpływ będzie miał na ciebie tranzyt Wenus w Lwie? Wszystko zależy od twojego znaku zodiaku. Baran, Lew, Strzelec: dla was to czas płomiennych deklaracji. Koniec z rezerwą, koniec z wątpliwościami. Trzy znaki Ognia odczują przejście Wenus przez Lwa jak zaproszenie do tego, by kochać z rozmachem, pasją i dokładnie tak intensywnie, jak zawsze chciały. Uwaga jednak na skutki uboczne w postaci nadmiernej impulsywności. Krótko mówiąc: od czasu do czasu przyda się zimny prysznic. Bliźnięta, Waga, Koziorożec: to moment, by otworzyć się bez lęku, że przekroczycie ustalone ramy, odsłonicie za dużo albo pokażecie zbyt wiele. Te trzy znaki wyrażają emocje na bardzo różne sposoby, ale łączy je jedno: duża powściągliwość. Wenus w Lwie uwalnia w nich pragnienie, by kochać bez hamulców i okazywać uczucia bardziej demonstracyjnie, nawet jeśli oznacza to chwilowe emocjonalne ryzyko. Innymi słowy: czas odpuścić kontrolę. Panna, Rak, Ryby: u tego nieśmiałego trio Wenus w Lwie wzmocni przede wszystkim pewność siebie i miłość własną. To „bardziej hojny okres, nastawiony na przyjemność”, ale też czas, który dotknie „waszego stylu życia i relacji z ciałem” – wyjaśnia Pola Von Grüt. Ta aura spokojnej siły naturalnie zwiększy wasz magnetyzm. To bardzo dobra wiadomość, szczególnie dla singielek. Byk, Skorpion, Wodnik: ten tranzyt Wenus w Lwie poruszy w waszych relacjach coś bardzo konkretnego. To coś ma nazwę: ego. Często to właśnie ono przeszkadza pokazać się od najbardziej wrażliwej strony, przyznać do błędu i zbudować prawdziwą relację opartą na zaufaniu. Wenus w Lwie uczy tę trójkę, że prawdziwej emocjonalnej bliskości nie trzeba się bać. Artykuł oryginalnie pojawił się na ELLE.fr
„Materialiści” przy tym to bajka. Ten film rozerwie ci serce na kawałki
„Materialiści” błyskawicznie wspięli się na szczyt rankingu HBO Max. Jeśli jednak po seansie macie ochotę na historię, która zostaje w głowie na długo, warto wrócić do wcześniejszego filmu Celine Song - jednego z najpiękniejszych romansów ostatnich lat.
„Materialiści” nie bez powodu stali się jednym z najchętniej oglądanych filmów na HBO Max. Celine Song po raz kolejny opowiada o miłości, wyborach i ludziach, którzy pojawiają się w naszym życiu w najmniej odpowiednim momencie. Jeśli jednak miałabym wskazać film tej reżyserki, który naprawdę mnie poruszył, bez chwili wahania wybrałabym „Poprzednie życie”. Gdy algorytm wybiera gwiazdy, a serce wybiera „Poprzednie życie” „Materialiści”, którzy zadebiutowali na ekranach w 2025 roku przyciągają widzów tym, co w romantycznym kinie działa jak perfekcyjnie skrojony płaszcz z najwyższej półki: rozpoznawalną obsadą i obietnicą lekkiej historii. Na ekranie pojawiają się Dakota Johnson, Chris Evans i Pedro Pascal, a fabuła prowadzi nas przez Nowy Jork, gdzie Lucy Mason pracuje jako profesjonalna swatka w renomowanej agencji matrymonialnej. W jej świecie miłość bywa przeliczana na cyfry w portfelu, a „pan idealny” pojawia się w chwili, gdy los dorzuca jeszcze jeden element układanki: spotkanie po latach z byłym chłopakiem, który kiedyś nie spełniał jej oczekiwań. „Materialiści” mogą być świetnym seansem, ale „Poprzednie życie” robi coś znacznie trudniejszego. Nie próbuje sprzedać widzowi fantazji o idealnej miłości. Pokazuje, że czasem największym uczuciem w naszym życiu jest to, które nigdy nie miało szansy wydarzyć się do końca. Nowy Jork kontra Seul, czyli dwa romanse w dwóch różnych językach emocji W „Poprzednim życiu” Celine Song rozgrywa historię na osi czasu i miejsc, które zmieniają człowieka jak kolejne etapy dojrzewania: najpierw Seul w Korei Południowej pod koniec lat 90. i na przełomie wieków, potem Kanada, wreszcie dorosłość, w której dawne relacje nagle potrafią zapukać do drzwi. Nora i Hae Sung znają się ze szkoły, mają po 12 lat, rozumieją się bez wysiłku. Ta bliskość zostaje przecięta, gdy rodzina Nory wyjeżdża do Kanady. Po latach bohaterowie odnawiają kontakt i dostają szansę na ponowne spotkanie już jako dorośli. W tej historii jest napięcie, które nie opiera się na prostych deklaracjach, ale na tym, co niedopowiedziane: na pytaniach o tożsamość, o wybory, o życie, które mogłoby wyglądać inaczej. Obok Nory i Hae Sunga stoi Arthur, ważna figura w układzie relacji – w tej roli John Magaro. Na ekranie partnerują mu Greta Lee i Teo Yoo. View oEmbed on the source website 97% pozytywnych recenzji i status jednego z najlepszych romansów dekady Krytycy byli niemal jednomyślni. „Poprzednie życie” zdobyło 97% pozytywnych recenzji na Rotten Tomatoes i błyskawicznie trafiło na listy najlepszych filmów 2023 roku. Film otrzymał także nominacje do Oscara za najlepszy film i najlepszy scenariusz oryginalny. Ale liczby w tym przypadku naprawdę nie oddają wszystkiego. To film, który działa głównie emocjonalnie - zwłaszcza na widzów, którzy choć raz w życiu zastanawiali się, jak potoczyłoby się ich życie, gdyby podjęli inną decyzję. Dziś można go znaleźć m.in. w bibliotekach Canal+, Prime Video i CDA Premium. Jeśli „Materialiści” kuszą energią rom-comu i wielkimi nazwiskami, „poprzednie życie” proponuje coś bardziej rzadkiego – czułą obserwację tego, jak los, migracja i dojrzewanie potrafią przepisać człowieka od nowa. I jak bardzo potrafimy tęsknić nie tylko za kimś, ale też za wersją siebie, którą zostawiliśmy w innym mieście i innym czasie. To historia nie tyle o miłości, ile o wszystkich życiach, których nigdy nie przeżyliśmy, którą bardzo wam polecam.
Niemal nikt nie wierzył, że im się uda. Dziś są jednym z największych sukcesów „Love is Blind: Polska”
Reality show żywią się dramatami, ale to nie one są najciekawsze. Historia Darii i Filipa z „Love Is Blind: Polska” przypomina, że prawdziwa miłość zaczyna się nie przed kamerami, lecz wtedy, gdy gasną światła planu.
Od lat randkowe reality show funkcjonują według podobnego schematu. Widzowie śledzą narodziny uczuć, ale najwięcej emocji budzą momenty, kiedy wszystko zaczyna się rozpadać. Zdrady, nieporozumienia i spektakularne rozstania przyciągają uwagę znacznie skuteczniej niż spokojne budowanie relacji. Być może właśnie dlatego historie par, którym naprawdę się udało, często schodzą na drugi plan. A przecież to one są najciekawszym testem dla całego formatu. Bo ślub przed kamerami jest tylko finałem programu. Prawdziwym sprawdzianem staje się codzienność, która zaczyna się już po wyłączeniu kamer. Para, której widzowie „Love is Blind: Polska” nie dawali wielkich szans Daria i Filip od początku wzbudzali skrajne emocje. W trakcie emisji programu wielu widzów miało wątpliwości, czy ich relacja przetrwa próbę czasu. Nie brakowało komentarzy sugerujących, że różnice charakterów okażą się zbyt duże, a uczucie zbudowane w kapsułach nie wytrzyma zderzenia z rzeczywistością. Tymczasem finał pierwszej edycji „Love Is Blind: Polska” przyniósł zaskoczenie. Daria i Filip powiedzieli sobie „tak”, a później udowodnili, że ich decyzja nie była jedynie efektem emocji towarzyszących telewizyjnemu eksperymentowi. To właśnie dlatego ich historia wyróżnia się na tle wielu innych relacji znanych z programów randkowych. Nie dlatego, że była idealna, ale dlatego, że przetrwała wtedy, gdy skończył się program. Kiedy kończy się eksperyment, zaczyna się prawdziwe życie Ku zaskoczeniu wielu widzów rok po zakończeniu nagrań para nadal jest razem. Nie oznacza to jednak, że ich wspólna droga pozbawiona jest wyzwań. Daria i Filip zarówno w specjalnym odcinku Reunion jak i w podcaście „Piekielnie Szczere” otwarcie mówili o trudnych doświadczeniach, które przyszło im przeżyć już po ślubie. Problemy zdrowotne Darii, osobiste straty i codzienne wyzwania związane z budowaniem małżeństwa sprawiły, że ich relacja została wystawiona na próbę znacznie większą niż telewizyjny format. Być może właśnie dlatego ich historia wydaje się tak autentyczna. Nie przypomina romantycznej komedii, w której wszystko układa się idealnie. Jest raczej opowieścią o dwóch osobach, które postanowiły zostać obok siebie również wtedy, gdy zniknęły kamery i zainteresowanie widzów. „To był jeden z najbardziej magicznych i prawdziwych momentów w moim życiu” Dziś Daria i Filip wspominają dzień swojego ślubu z dużym wzruszeniem. Specjalnie dla ELLE opowiedzieli o emocjach, które towarzyszyły im w jednym z najważniejszych dni ich życia. Filip wspomina: „Dzień ślubu był dla mnie mieszanką emocji, których nie da się wyreżyserować. Z jednej strony ogromna ekscytacja i stres, z drugiej bardzo intymne momenty, które pamiętam najbardziej. Mimo kamer i całego zamieszania czułem przede wszystkim wdzięczność - za nas, za tę historię i za ludzi, których mamy wokół siebie. To był jeden z najbardziej magicznych i prawdziwych momentów w moim życiu.” Dla Darii ten dzień również pozostaje wyjątkowym wspomnieniem: „Nasz ślub wspominam przede wszystkim jako ogrom szczęścia, wzruszeń i miłości. Mimo całego szaleństwa czułam się wyjątkowo spokojna i bezpieczna, bo gdzieś podświadomie czułam, że jestem dokładnie tam, gdzie powinnam być. Reakcje moich przyjaciółek i rodziny, kiedy zobaczyli mnie po raz pierwszy w sukni ślubnej, bardzo mnie poruszyły, a moment, w którym mój mąż wzruszył się podczas mojej przemowy, to jedna z tych chwil, które zostają w sercu na zawsze. Wszystko wyglądało piękniej, niż mogłam sobie wyobrazić - kwiaty, wystrój, atmosfera… Było w tym coś bardzo dziewczęcego, wzruszającego i po prostu magicznego.” Największy sukces „Love is Blind: Polska”? Historia Darii i Filipa przypomina, że sukces programu randkowego jakim jest „Love is Blind: Polska” nie mierzy się liczbą viralowych scen ani medialnych afer. Ostatecznie najważniejsze pozostaje jedno pytanie: czy uczestnicy odnajdą relację, która przetrwa poza telewizją? W świecie, który często skupia się na spektakularnych porażkach, ich historia jest dowodem na to, że czasem najciekawsze okazują się właśnie te spokojniejsze zakończenia. Bo choć miłość może być ślepa, to codzienność widzi już wszystko. A Daria i Filip czy komuś się to podoba czy nie - wciąż idą przez nią razem.
Jeśli miałabym włączyć dziś jeden film o miłości, to byłby to właśnie ten. Prime Video ma go w ofercie
To nie jest klasyczny romans na jeden wieczór, ale film, do którego wraca się w różnych momentach życia. „Czas na miłość” łączy ciepło brytyjskiej komedii romantycznej z historią o przemijaniu, rodzinie i małych chwilach, które ostatecznie okazują się najważniejsze.
Są filmy, które ogląda się raz i natychmiast o nich zapomina. I są też takie, do których wraca się po ciężkim tygodniu, w deszczowy wieczór albo wtedy, gdy świat wydaje się trochę zbyt głośny. Właśnie dlatego stare romanse wciąż mają w sobie coś kojącego - przypominają, że wielkie emocje nie zawsze potrzebują spektakularnych zwrotów akcji. Czasem wystarczy dobra rozmowa, kilka przypadkowych spotkań i bohaterowie, którym naprawdę kibicujemy. „Czas na miłość”, który powstał w 2013 roku należy właśnie do tej drugiej kategorii. To jeden z tych filmów, które z wiekiem smakują nawet lepiej, bo pod warstwą lekkiej komedii romantycznej ukrywają historię o przemijaniu, rodzinie i docenianiu codzienności. Jeśli w planach jest wieczór z filmem, który potrafi być jednocześnie czuły i bezlitośnie szczery, ten tytuł jest idealnym wyborem. Jedna decyzja, tysiąc konsekwencji: o czym naprawdę jest „Czas na miłość” Tim Lake odkrywa, że w jego rodzinie istnieje sekret przekazywany z ojca na syna: mężczyźni potrafią cofać się w czasie. Brzmi jak fantazja o naprawianiu życia w stylu „jeszcze raz, ale lepiej” - jednak film szybko przestawia akcenty. Dar nie jest tu błyszczącym gadżetem, tylko intymnym narzędziem, które odsłania prawdę o relacjach: nawet gdy można powtórzyć pierwsze spotkanie, nie da się w nieskończoność omijać ceny za wybory. Tim próbuje odmienić codzienność i w pewnym momencie poznaje Mary. Zakochanie ma w sobie lekkość klasycznej komedii romantycznej, ale podróże w czasie wprowadzają pęknięcia, niepewność i ryzyko, że jedno „poprawione” zdanie rozmontuje cały misterny układ. Film nie obiecuje bajki. Raczej stawia pytanie bliskie każdej z nas: czy gdyby dało się cofnąć czas, naprawdę chciałybyśmy wymazać potknięcia, które nas ukształtowały? View oEmbed on the source website Obsada, która gra szeptem, a trafia w punkt Na ekranie spotykają się aktorzy, którzy potrafią opowiadać emocje bez nadmiaru gestów. Domhnall Gleeson prowadzi Tima miękko, z uważnością, dzięki czemu jego bohater nie staje się „panem od cudów”, tylko człowiekiem, który uczy się odpowiedzialności. Rachel McAdams jako Mary wnosi naturalność i ciepło, a Bill Nighy dodaje historii elegancji i wzruszającej powagi. W obsadzie są także: Lindsay Duncan, Tom Hollander, Margot Robbie, Lydia Wilson, Tom Hughes i Vanessa Kirby. Ten zestaw nazwisk działa jak dobrze dobrana garderoba kapsułowa: różne temperamenty, ale razem tworzą spójną całość, która ani na chwilę nie brzmi fałszywie. Za film odpowiada Universal Pictures, a reżyserem i scenarzystą jest Richard Curtis — nazwisko szczególnie ważne dla miłośniczek komedii romantycznych, które wciąż chcą wierzyć w siłę dialogu, a nie w efekty specjalne. Curtis ma na koncie również nominację do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny za „Cztery wesela i pogrzeb” (1995) i jest kojarzony z kultowymi tytułami tego gatunku. Muzyka, która robi to, czego nie potrafią słowa W „Czasie na miłość” ścieżka dźwiękowa nie jest tłem. To drugi narrator — dyskretny, ale bezbłędnie trafiający w moment, gdy w gardle rośnie wzruszenie. Film przypomina, że czasem jedna piosenka działa jak zapach perfum: przywołuje dawne miłości, nastroje i miejsca, o których myślało się, że zostały zamknięte w szufladzie. To właśnie muzyka wzmacnia kontrast między romantyczną obietnicą „naprawię wszystko” a spokojniejszą, dojrzalszą prawdą o bliskości. Bo ten tytuł nie uwodzi rozmachem. Uwodzi detalem: pauzą w rozmowie, spojrzeniem, zwyczajnym porankiem, który okazuje się cenniejszy niż wielka deklaracja. Romans wszechczasów dostępny na Prime Video Dla tych, którzy chcą przejść od nastroju do seansu bez zbędnych poszukiwań, odpowiedź jest jasna: „Czas na miłość” jest dostępny online na Prime Video. Do wyboru są dwie opcje: wypożyczenie za 9,99 zł na 24 godziny albo zakup za 34,99 zł. W praktyce to film, który równie dobrze sprawdzi się jako samotny seans na wyciszenie po długim dniu, jak i jako wspólny wieczór, kiedy ma się ochotę na historię romantyczną, ale nie cukierkową. I choć opowiada o podróżach w czasie, zostawia z myślą zaskakująco teraźniejszą: najważniejsze sceny życia często dzieją się nie wtedy, gdy wszystko jest idealne, tylko wtedy, gdy jesteśmy naprawdę obecni.
Dużo rozmów, nostalgia i klasyczny vibe „drugiej szansy”. Ta quasi-romantyczna opowieść o byłych kochankach wpadła do rankingu HBO Max
Jedno przypadkowe spotkanie, jedno zamknięte lotnisko i dwie historie, które nigdy nie zostały domknięte. „Co będzie dalej” to nostalgiczny romans o tym, co wraca, gdy najmniej się tego spodziewamy.
Film „Co będzie dalej” (2023) zaczyna się od sceny dobrze znanej fanom kameralnych romansów. Śnieżyca uziemia pasażerów na małym, regionalnym lotnisku, a wśród nich dwoje ludzi, którzy nie widzieli się od dwóch dekad. Willa i Bill kiedyś byli parą, bliską założenia rodziny, pełną emocji i niedopowiedzeń, które ostatecznie doprowadziły do rozstania. Teraz przypadek sprawia, że znów znajdują się w tej samej przestrzeni, bez możliwości ucieczki i bez szybkiego wyjścia z niewygodnych tematów. „Co będzie dalej” - romantyczna komedia na HBO Max Opóźniony lot staje się pretekstem do rozmowy, która szybko zamienia się w emocjonalne rozliczenie. Willa i Bill opowiadają sobie swoje życie na nowo - z perspektywy czasu, błędów i wyborów, które doprowadziły ich w zupełnie inne miejsca. Z każdą godziną ich dialog staje się coraz bardziej szczery, ale też coraz bardziej napięty. Wracają pytania o to, czy byli kiedyś naprawdę szczęśliwi, dlaczego ich relacja się rozpadła i czy to, co kiedyś ich łączyło, miało w ogóle szansę przetrwać. View oEmbed on the source website Klasyczny schemat „romansu w zamkniętej przestrzeni” Pomysł nie jest rewolucyjny, ale dobrze wpisuje się w znany filmowy schemat: dwoje bohaterów uwięzionych w jednym miejscu, zmuszonych do rozmowy i konfrontacji z przeszłością. Takie historie pojawiały się już wielokrotnie - od europejskich produkcji romantycznych po klasyczne opowieści rozgrywające się na lotniskach czy w czasie podróży. Wspólny mianownik zawsze jest ten sam: ograniczona przestrzeń i emocje, których nie da się już odłożyć na później. Meg Ryan i powrót do kina, które ją stworzyło Za filmem stoi Meg Ryan, która nie tylko wraca na ekran, ale też po raz kolejny siada po drugiej stronie kamery jako reżyserka. Współtworzyła scenariusz na podstawie sztuki Stevena Dietza, rozwijając go wraz z Kirkiem Lynnem. Ryan przez lata była jedną z ikon amerykańskich komedii romantycznych - gwiazdą „Kiedy Harry poznał Sally”, „Bezsenności w Seattle” czy „Masz wiadomość”. Jej ekranowy styl budował cały język rom-comów lat 90., a powrót do tego gatunku automatycznie uruchamia nostalgię. W „Co będzie dalej” partneruje jej serialowy przystojniak lat 90. David Duchovny, a ich relacja opiera się przede wszystkim na dialogu i emocjonalnym napięciu, a nie klasycznej romantycznej dynamice. Film o rozmowie, która staje się główną akcją Cała historia rozgrywa się właściwie w jednym miejscu i w dużej mierze opiera się na dialogach. To opowieść o dwóch perspektywach, które przez lata oddaliły się od siebie tak bardzo, że nawet wspomnienia mają różne wersje. Willa i Bill nie tylko wracają do przeszłości, ale też próbują zrozumieć teraźniejszość - swoje decyzje, samotność i to, jak bardzo zmienili się przez dwie dekady. „Co będzie dalej” - nostalgiczny rom-com, który podbija HBO Max Film wpisuje się w nurt kameralnych, dialogowych romansów, które bardziej niż fabułą grają emocją i atmosferą. To historia o tym, że czasem najtrudniejsze rozmowy odbywają się wtedy, kiedy nie ma już dokąd uciec. „Co będzie dalej” można czytać jako nostalgiczną opowieść o drugiej szansie - niekoniecznie w sensie powrotu do siebie, ale raczej pogodzenia się z tym, co było. Film z 2023 roku jest dostępny na HBO Max i właśnie podbija ranking najchętniej oglądanych filmów platformy.
Starsza ona, młodszy on - czy miłość naprawdę ma granice wieku? Eksperci komentują
Wiele osób nadal zaskakuje i wywołuje dyskusje związek, w którym kobieta jest znacząco starsza od mężczyzny. Jak postrzegają to eksperci i na co warto zwrócić uwagę, decydując się na taką relację? Sprawdzamy najważniejsze kwestie.
Związki, w których kobieta jest starsza od mężczyzny, coraz częściej przełamują społeczne tabu i budzą zainteresowanie psychologów. Badania wskazują, że młodsi partnerzy potrafią docenić dojrzałość, pewność siebie oraz doświadczenie swoich starszych partnerek. To relacje, w których często dominuje większa równowaga i wzajemne wsparcie. Przykłady znanych osób, takich jak Candace Bushnell czy historie zwykłych kobiet, pokazują, że miłość nie zna granic wieku, a szczęście w życiu uczuciowym w dużej mierze zależy od komunikacji i zrozumienia, a nie od metryki. Pomimo istnienia uprzedzeń i stereotypów, coraz więcej par tego typu decyduje się żyć na własnych zasadach, ciesząc się autentycznością i bliskością. W tym artykule: Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Poznali się w Nowym Jorku podczas tygodnia mody – podobno zauroczyły ją jego ciemne oczy. Od tamtej pory są nierozłączni. Związek z młodszym mężczyzną i romans jak wiele innych? Niezupełnie. Jego bohaterką jest bowiem Candace Bushnell, która jako 20-latka szalała w słynnym Studiu 54, jako 36-latka zaczęła pisać do „New York Observera” felietony, na podstawie których powstał serial „Seks w wielkim mieście”, a jako 63-latka odkryła sekret na udany związek i po rozwodzie z (o 10 lat młodszym) baletmistrzem, dyrektorem New York City Ballet, spotyka się z 21-letnim modelem. O ile można dyskutować na temat tego, czy serial przetrwał próbę czasu, o tyle sama autorka z czasem radzi sobie świetnie (na Instagramie zobaczycie ją m.in. w kampanii kostiumów kąpielowych). Nie bez powodu to ona nauczyła miliony czytelniczek, jak czerpać radość z życia. I z seksu (przyznaję, jestem jedną z nich). Dziś z kolei udowadnia, że epoka, w której musiałyśmy się tłumaczyć, dlaczego obejmujemy młodszego mężczyznę, dobiega końca, co zresztą przewidziała już Carrie Bradshaw, stwierdzając w jednym z odcinków: „Precz z zasadami, ja kieruję się emocjami”. Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Uwagi w stylu: „Mógłby być jej synem”, „Kuguarzyca na łowach” albo „Pewnie jest utrzymankiem”, brzmią nie tylko nietaktownie, ale i archaicznie. Dlatego darujcie nam, że nie opublikujemy listy znanych Polek, które zdecydowały się związać z młodszymi mężczyznami. To ich sprawa, choć wciąż nie wszyscy to rozumieją. – Zachciało ci się seksu na kuchennym blacie? – usłyszała od przyjaciółek 39-letnia Anka, weterynarka, gdy podczas przyjęcia baby shower plotkowały o facetach, jedząc upiornie słodki tort z lukrową figurką bobasa. – Już miałam zacząć tłumaczyć, że to wcale nie tak, ale ugryzłam się w język. Zaraz, zaraz! Dziś rano przecież naprawdę uprawiałam seks w kuchni – mruga do mnie okiem. Złośliwości na temat jej romansu z 11 lat młodszym Brunonem przycichły. Może dlatego, że nie ma w nim nic skandalicznego poza nieprzyzwoitym szczęściem, które bije od zakochanych. – Znowu czuję, że żyję – mówi Anka, która rok temu wzięła rozwód. – Bruno ma energię, poczucie humoru i dystans do siebie, czyli wszystko to, co przez 14 lat uleciało z mojego już eksmęża. Rozumie, na czym polega partnerstwo: nie traktuje mnie z góry i przy kolegach nie pręży muskułów, chociaż ma co napinać – uśmiecha się Anka. Uważa, że w jej małżeństwie wiało nudą. On był adwokatem, ona nie znosiła spotkań z jego ważnymi przyjaciółmi, podczas których panowie porównywali swoje – jak mówi – „mentalne penisy”, przechwalając się klientami i markami samochodów. Szczyt spontaniczności? Posadził na działce rododendrony, ale nie mógł spać po nocach, bo były w innym kolorze niż reszta kwiatów. No i nie znosił Reksia – kundelka, którego przygarnęła ze schroniska. Twierdził, że jest mało reprezentacyjny. Związek z młodszym mężczyzną odczarował jej coraz smutniejsze życie. Teraz Anka czuje się tak, jakby ktoś cofnął czas, bo w starym związku jej też zdążyły oklapnąć skrzydełka. A teraz znowu ma ochotę tańczyć do rana w klubie albo w nocy jechać do Sopotu tylko po to, żeby zjeść śniadanie w ulubionej knajpie. Czy po pół roku widzi jakieś wady związku z młodszym partnerem? – Na obecnym etapie żadnych, chociaż to trochę creepy, że sypiam z kimś w wieku mojego brata, którego uważam za smarkacza – komentuje. Zapewnia, że w jej relacji nie chodzi tylko o seks czy podniesienie samooceny. Dbają o siebie nawzajem. Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Z badań Sam Owen, brytyjskiej psycholożki, trenerki relacji i autorki książek, wynika, że pokolenie mężczyzn między 20. a 30. rokiem życia wykazuje znacznie silniejsze zainteresowanie starszymi nawet o 20 lat partnerkami niż równolatkami czy młodszymi. Dlaczego? Jej zdaniem, jak opowiadała w BBC, imponuje im zaradność, z jaką dojrzałe partnerki łączą społeczne role. Są dla nich intelektualnie intrygujące i atrakcyjne, bo w przeciwieństwie do wielu rówieśniczek nie silą się na bycie perfekcyjnymi. Ba, pojawiają się nawet w ich fantazjach seksualnych. Związek z młodszym mężczyzną ma więc sens w wielu kontekstach. Potwierdza to seksuolog Andrzej Gryżewski, obserwując z perspektywy swojego gabinetu warszawskie realia. – W ostatnich latach mężczyźni zmienili kurs i już nie myślą obsesyjnie o tym, że ich męskość, zwłaszcza w dojrzałym wieku, uwiarygodni tylko sporo młodsza partnerka – mówi. Jeszcze dekadę temu właśnie w taki sposób próbowali imponować w towarzystwie. Dziś podmiotowe podejście nie dość, że nie zachwyca, to wręcz irytuje. Zwłaszcza że niektórzy przekonali się na własnej skórze, że taka relacja może dotkliwie uwierać. – Część młodych partnerek naturalnie będzie dążyła do stabilizacji – zaręczyn, rodzicielstwa, a starszy partner nie musi mieć takich potrzeb, bo ma często odchowane dzieci. Stawanie na głowie, żeby spełnić oczekiwania, bywa męczące. Seks też jest przereklamowany, bo okazuje się, że choć ona jest młoda i piękna, nie zawsze dużo wie o rozkoszy. A pan, który umie wyczarować atmosferę, już nie jest tak wybornym kochankiem jak 20 lat temu – Gryżewski powtarza to, co słyszy od pacjentów. Co innego kobieta po czterdziestce – dojrzały, słodki owoc zachęcający do skosztowania. – Wciąż wygląda atrakcyjnie, ma luz i pewność siebie – ocenia seksuolog i psychoterapeuta. – Ceni niezależność, nie osacza i świetnie sobie radzi w towarzystwie – błyszczy elokwencją, a jak trzeba, to ciętą ripostą utrze nosa kolegom, którym zbierze się na głupie żarty. No i nie wstydzi się eksperymentów w łóżku, jasno komunikując swoje pragnienia – podkreśla współautor wraz z Katarzyną Miller poradnika „Być parą i nie zwariować”. Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną – Myślałam, że najlepszy czas mam już za sobą, bo po czterdziestce stawałam się coraz bardziej przezroczysta dla swojego eks – dzieli się przemyśleniami 42-letnia Iga, wykładowczyni zarządzania na politechnice. Gdy zakończyła kilkunastoletni związek z zawodnikiem MMA, trudno jej było odzyskać równowagę. Na szczęście miała pasję – bieganie w ultramaratonach i zawody triatlonowe, więc trudne emocje rozładowywała podczas treningów. Ale z czasem to przestało wystarczać. Poczuła, że potrzebuje męskiego towarzystwa. I seksu. Od kilku miesięcy umawia się na randki z Tindera. – Na początku nie wierzyłam, że zaczepiają mnie chłopcy, którzy, jakkolwiek bym się dobrze postarała, mogliby być moimi synami. Raz nawet sparowało mnie z moim studentem, bo przez nieuwagę przesunęłam go w prawo. Na szczęście zajęcia prowadziłam zdalnie, więc nie mieliśmy okazji spotkać się na uczelni – wspomina ze śmiechem. Po kilku randkach z rówieśnikami przełamała opory i spotkała się z o dziewięć lat młodszym Filipem. – Zjadał mnie stres, gorszy niż na starcie Ironmana, ale to minęło, bo chłopak był dowcipny. Dałam się ponieść chwili i nie żałuję, seks z młodszym kochankiem działa jak cytrynowa lemoniada z miętą w środku lata. Orzeźwia i osładza. Spotykają się do dziś, choć zasady ustalili jasne – żadnych zobowiązań, liczy się wspólna zabawa. – Gdy przeglądam się w jego oczach, widzę podziw i fascynację. To cholernie łechce ego – opowiada Iga z satysfakcją, ale też z lekkim smutkiem, bo wie, że każda zabawa ma swój koniec. – Należę do pokolenia, które jedną nogą stanęło na lądzie feminizmu, ale drugą wciąż tkwi w odmętach tradycyjnego podziału ról – opowiada. Z jednej strony sama dopinguje kobiety w sporcie i w nauce, z drugiej czuje, że coś ją omija, bo nie ma dziecka, męża i własnego mieszkania. Rywalizuje z mężczyznami i wygrywa, a zarazem chciałaby, żeby ktoś o nią zadbał. Tylko czy wiek partnera jest istotny? – Mam dość dołujących 40-latków. Ich egoizmu, „nie chce mi się” albo „jestem zmęczony”. Ale jeśli zwiążę się z młodszym i mu się znudzę? Może on nie będzie potrzebował partnerki, tylko zastępczej matki? Boję się, że może nie być gotowy do tego, by wziąć odpowiedzialność za utrzymanie rodziny – Iga głośno wyraża rozterki. I stawia pytanie: – Czy nam, współczesnym, samodzielnym kobietom, naprawdę jest to potrzebne do szczęścia? Amerykański psycholog społeczny Justin J. Lehmiller związany z Instytutem Kinseya (można zobaczyć go w serialu „Wyjaśniamy tajemnice seksu” na Netfliksie) obala ten stereotyp. Lehmiller zbadał, jakie szanse na szczęście mają związki, w których kobiety są minimum pięć lat starsze od mężczyzn. Przepytał 200 par i uznał, że najszczęśliwsze były te kobiety, których mąż bądź partner okazał się młodszy o co najmniej 10 lat. Psycholog sądzi, że to nie tylko kwestia temperamentu, charyzmy i spontaniczności, których z wiekiem wielu mężczyznom ubywa. Ważniejszy jest układ sił, który wydaje się bliższy równowagi, co cementuje związek. Młodszy partner raczej nie będzie dominował, za to podzieli się obowiązkami (bo jego matka kładła większy nacisk na takie wychowanie) i postawi na równi potrzeby swoje i partnerki. Anka coraz częściej myśli o tym, że romans z Brunonem ma szansę się przerodzić w związek „na poważnie”. Wzruszyła się, oglądając film dokumentalny „Tina” na HBO, można w nim prześledzić burzliwą historię życia piosenkarki. Po uwolnieniu się z przemocowego związku z Ikiem nie wierzyła, że spotka ją jeszcze miłość. Do momentu, gdy przed pięćdziesiątką poznała Erwina Bacha, 16 lat młodszego producenta muzycznego z Niemiec. Po raz pierwszy oświadczył jej się po trzech latach, ale na pełne przekonania „tak” musiał poczekać do czasu, gdy Tina skończyła 73 lata. Są razem do dziś, przeszli niejeden zakręt życiowy i zdrowotny (mąż oddał jej nerkę, gdy zachorowała), a w filmie Bach przekonuje, że niezmiennie łączy ich to magiczne „coś”, które poczuli, gdy pierwszy raz ujrzeli się na lotnisku. Anka odkłada dzień, w którym pozna Brunona z siedmioletnim synem i przedstawi go eksmężowi. Po rozwodzie, gdy przestali mnożyć wobec siebie oczekiwania, są w poprawnych relacjach. To jej zdaniem clou związku: zamiast napinać się i nastawiać na jakiś scenariusz, wystarczy cieszyć się wspólnymi chwilami. A reszta ułoży się sama. Związek z młodszym mężczyzną staje się coraz mniej kontrowersyjny, a kobiety coraz częściej decydują się na takie relacje, przełamując stare stereotypy. Candace Bushnell, autorka „Seksu w wielkim mieście”, w wieku 63 lat związała się z 21-letnim modelem, udowadniając, że miłość nie zna granic wieku. Anka, po rozwodzie z mężem starszym o 14 lat, rozpoczęła relację z 11 lat młodszym Brunonem. Związek ten odmienił jej życie, dając poczucie młodzieńczej energii i radości z życia. Iga, 42-letnia wykładowczyni, po zakończeniu długiego związku, zaczęła spotykać się z Filipem, młodszym o 9 lat, i doceniła świeżość oraz spontaniczność tego związku. Psycholodzy, jak Sam Owen czy Justin J. Lehmiller, zauważają, że młodsze partnerki są atrakcyjne dla mężczyzn, którzy doceniają ich dojrzałość, intelekt oraz sposób, w jaki potrafią łączyć różne role społeczne. Badania wskazują, że w parach, gdzie kobieta jest starsza, układ sił jest bardziej zrównoważony, a związek ma większe szanse na trwałość i szczęście. Mimo że niektóre osoby wciąż mają wątpliwości, historie takie jak te pokazują, że związek z młodszym mężczyzną może być pełen pasji, wzajemnego wsparcia i spełnienia, a wiek przestaje być istotnym kryterium dla szczęścia w miłości. Tekst pochodzi z magazynu ELLE 08/2022