Nie tylko joga. 3 dyscypliny sporty, które powinny stać się naszym, kobiecym hobby
Są takie sporty, które robią nam dobrze nie tylko na ciało, ale przede wszystkim na głowę. Które odklejają nas od codzienności, od oczekiwań, od wiecznego „muszę”. I są takie sporty, które pozwalają nam - kobietom - wreszcie przestać się tłumaczyć, przestać spełniać cudze wymagania, a zacząć robić coś naprawdę dla siebie.
Kiedy mówi się o „kobiecym hobby”, świat wciąż próbuje wciskać nas w te same, od pokoleń powtarzane ramy: coś bezpiecznego, spokojnego, „odpowiedniego”. Coś, co „wypada”. Tymczasem coraz więcej z nas czuje, że to za mało. Chcemy przestrzeni, w której możemy przekraczać swoje granice, wzmacniać ciało i głowę, oddychać pełną piersią. Chcemy sportu, który nie tylko poprawia kondycję, ale pozwala odzyskać siebie - bez ocen, bez etykiet, bez tego wszystkiego, co świat od zawsze na nas nakłada. Dlatego właśnie postawiłam na dyscypliny, które uważam, że mają moc zmieniać życie. Trzy sporty, które są dla kobiet - ale nie dlatego, że są „delikatne”, tylko dlatego, że dają nam wolność, siłę i poczucie sprawczości. Boks - sport, który pozwala nam zapomnieć o „to nie wypada” Boks to sport, który wbrew pozorom wcale nie zaczyna się od ciosu. Zaczyna się od decyzji. Od wejścia na salę. Od przełamania w sobie - bardzo zakorzenionego schematu: tego, że „nie wypada”. Bo jak to - kobieta i boks? Rękawice? Ring? Walka? Ile razy słyszałyśmy to słynne: „dziewczynki tak nie robią”, „kobieta nie powinna”. I prawda jest taka, że to właśnie dlatego warto spróbować. Bo boks daje coś, co rzadko dostajemy w codzienności: poczucie sprawczości. Decyzję, czy idziesz do przodu, czy robisz unik. Czy sparujesz z kimś, czy wybierasz worek treningowy. Nagle to Ty decydujesz. To Ty jesteś w centrum. I nikt nie ma prawa powiedzieć Ci, że przesadzasz, że jesteś „za głośna”, „za mocna”, „za ambitna”. My kobiety nierzadko ulegamy zaszufladkowaniu - najpierw jako małe dziewczynki - przez mamy (z troski), potem przez nauczycieli, przez szefów, czasem nawet partnerów. W boksie nie ma szufladek. Jest ruch, koncentracja i to uczucie wolności, które pojawia się w chwili, kiedy pierwszy raz uderzasz w worek, albo w sparingpartnera i czujesz… że możesz. A oprócz wolności dostajesz też siłę, kondycję i coś jeszcze: pewność, że gdyby na ulicy wydarzyła się sytuacja, która wymaga reakcji - dasz radę. Bieganie - sport, w którym wreszcie jesteś tylko Ty i Twoje myśli Bieganie i ja mieliśmy trudny start. W szkole to była udręka - raz sprint na 60 metrów, raz 400 metrów, potem znów sztafeta na 1200, bieg coopera i biegi długodystansowe - które były dla mnie torturą. Nic więc dziwnego, że w dorosłości omijałam tę dyscyplinę szerokim łukiem. Aż w końcu dałam się namówić. I dopiero wtedy zrozumiałam, że bieganie nie polega ani na dobrym czasie, ani na świetnych butach, ani na tym, czy wieje dziś czy nie. Polega na przełamaniu się. Bo najtrudniej jest… wyjść z domu. Zanim człowiek się ubierze, zanim znajdzie buty, zanim pogodzi się z pogodą - wymówka zawsze się znajdzie i to szybciej niż zdążymy o niej pomyśleć. Ale kiedy już wyjdziesz i zaczniesz biec, to nagle okazuje się, że ten sport ma w sobie coś niesamowitego: pozwala pobyć ze sobą. Bieganie układa myśli. Pozwala ochłonąć. Odciąć się od gotowania, pracy, maili, od „mamo, widziałaś mój sweter?”. Nagle jesteś tylko Ty, Twój oddech i Twoje tempo. I to uczucie, kiedy wracasz do domu po pokonanym dystansie - zmęczona, ale spokojniejsza niż parę chwil wcześniej - jest warte wszystkiego. A jeśli złapiesz bakcyla, to... prędzej czy później skończysz z nowymi znajomymi na wyścigach na 5 km, na 10km, półmaratonie, a nawet maratonie i to nie w Warszawie, a w Nowym Jorku bo... dlaczego nie? Tak to działa. A fakt, że przy okazji biegania robią się nam fajne łydki i jędrne pośladki? No cóż - uznajmy to za bonus, z którym musimy się pogodzić. Padel - bo sport może być zabawą, a nie presją Padel wdarł się do naszego życia z przytupem. I nic dziwnego, bo to sport, który w przeciwieństwie do tenisa czy squasha - naprawdę daje frajdę od pierwszych minut i wybacza błędy. Skąd się wziął? Narodził się w Meksyku, zakochała się w nim cała Hiszpania, a potem poszedł w świat. I wszędzie robi dokładnie to samo: łączy ludzi. Padel to połączenie tenisa i squasha, tylko bardziej… towarzyskie. Rakieta jest lekka, piłka wolniejsza, a ściany pomagają grać. Nie potrzeba siły, potrzebny jest refleks, luz i grupa ludzi. Dlatego kobiety czują się tu jak ryby w wodzie. Dyscyplina ta jest idealna na cotygodniowe spotkania ze znajomymi, na które wiecznie nie mamy czasu. Umawiasz się na godzinkę: trochę biegania, trochę śmiechu, trochę grania - i obowiązkowo odrobina ploteczek, bo padel to sport, który pozwala robić to równolegle. Bo nie chodzi o rywalizację na śmierć i życie. Chodzi o ruch. O zabawę. O bliskość. O endorfiny. O poczucie, że sport może być nie tylko zdrowy, ale też społeczny. Bo padel to nie obowiązek. Padel to antidotum na codzienny brak czasu dla innych.
Antonina Tosiek: „Pamiętników nie piszą kobiety szczęśliwe” [WYWIAD]
Pełne wstydu, trudnych doświadczeń, ale i humoru czy dystansu — o czym i jak kobiety pisały pamiętniki w XX wieku? Z Antoniną Tosiek rozmawiamy o potrzebie pisania, wspólnotach kobiet i tradycji pamiętnikarstwa poprzedniego stulecia ukazanej w jej nowej książce.
Gabriela Cąber, redaktorka ELLE.pl: Skąd pomysł na sięgnięcie po takie źródła historyczne jak pamiętniki? Z jednej strony są one intymne, a z drugiej — bardzo „namacalne”. Antonina Tosiek: Zarówno w latach 30., jak i w PRL-u monografie pamiętników konkursowych były publikowane, choć pamiętniki autorstwa kobiet stanowiły w nich mniejszość. Te częściej były redagowane i w większym stopniu, niestety, ocenzurowane. Ja na pamiętniki wpadłam absolutnie przez przypadek — na pierwszym roku studiów polonistycznych znalazłam w antykwariacie wybór pamiętników z lat 30., wydany w latach 50., czyli również bardzo specyficzny i dostosowany do ówczesnych wymogów politycznej cenzury. A mimo to pamiętniki mnie zachwyciły: zarówno poruszającą treścią, jak i niepowtarzalnym językiem, poetyką. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że istniała cała, kilkudziesięcioletnia tradycja pamiętnikarstwa konkursowego. Zaczęłam szukać informacji na ten temat i okazało się, że był to gigantyczny i masowy zryw piśmienniczy polskiego społeczeństwa. Z dzisiejszej perspektywy uważam, że konkursy pamiętnikarskie to jedno z najważniejszych zjawisk w historii literatury XX wieku. Jeśli pomyślimy, że do końca lat 90. zorganizowano ponad 1500 takich konkursów, a w archiwum Towarzystwa Przyjaciół Pamiętnikarstwa u progu lat 90. było 900 tysięcy rękopisów... To są ogromne liczby… Dokładnie. To skala zupełnie nieporównywalna z żadną inną praktyką pisarską czy piśmienniczą. Niestety – na skutek decyzji prywatnych właścicieli, którzy w latach 90. przejęli budynek archiwum TPP w Rudnie, zdecydowana większość kolekcji uległa zniszczeniu, zachowało się około 10% wszystkich rękopisów z ponad siedmiu dekad tradycji konkursowej. Ja pracuję niemal wyłącznie na oryginalnych rękopisach, także tych z lat 30. Pamiętnikom konkursowym z kolejnych dekad poświęciłam pracę licencjacką, magisterską, obecnie kończę doktorat. Ale to w 2022 roku, podczas pierwszej kwerendy do książki, spędziłam w archiwum trzy miesiące. Codziennie przez kilka godzin skanowałam i fotografowałam rękopisy. Nawet teksty z dwudziestolecia międzywojennego nadal nie zostały zdigitalizowane. Jak wyglądał sam proces doboru pamiętników czy bohaterek, które wspominasz w książce „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet”? Kierowałaś się jakimś konkretnym kluczem? Czy był to raczej klucz emocjonalny, przywiązanie do bohaterek — czy bardziej podejście kronikarskie, naukowe? Najpierw skanowałam wszystko, co się da — po to, by móc dopiero pracować merytorycznie. Niemal rok zajęło mi przeglądanie i czytanie tych materiałów. To trwało długo, bo pamiętniki były w bardzo różnym stanie. Niektóre były pisane fonetycznie, inne gwarą, a jeszcze inne zupełnie bez kropek czy przecinków — po prostu jednym, długim ciągiem tekstu. Poza tym rozczytywanie rękopisów, zwłaszcza autorek niewprawionych w pisaniu, wymaga bardzo specyficznej praktyki i biegłości. Oczywiście, miałam swoje ulubione pamiętnikarki, ale wiele z ich tekstów nie weszło do książki, bo zależało mi, by bazować na pamiętnikach jak najbardziej wiarygodnych, a więc jak najmniej stylizowanych literacko. Ważne było, żebym mogła sprawdzić jak najwięcej szczegółów — daty, topografię, fakty. Sprawdzałam na przykład w atlasach rzek, czy dana rzeka faktycznie jest tam, gdzie opisywała autorka, albo czy odległości podane w pamiętniku zgadzają się z rzeczywistością. W mojej pracy naukowej zajmuję się literackimi aspektami i gestami autobiograficznymi autorek, które wymagają bardziej teoretycznej analizy. Natomiast w książce chciałam, by znalazły się przede wszystkim opowieści zbliżające się do świadectwa czy tekstu interwencyjnego, a nie wyłącznie literackiej kreacji. Mimo że pamiętnik to gatunek autokreacyjny, zależało mi na tym, by wyłonić z nich wspólną opowieść o byciu kobietą na wsi, wielogłosową wspólnotę ich doświadczeń, również tych trudnych — pomimo różnic pokoleniowych, geograficznych i historycznych. Ocalić różnorodność i wielość przy jednoczesnym ukazaniu pewnych punktów styku. Wspomniałaś o negatywnych doświadczeniach, często przemocy, bólu, które towarzyszyły bohaterkom Twojej książki. Zwróciłam w tym kontekście uwagę na tytuł, gdzie pierwsze słowo to „przepraszam”. Myślę, że to bardzo znamienne… W trakcie lektury trudno było mi nie odnieść wrażenia, że pamiętniki wręcz emanowały „przepraszaniem”. Czy w trakcie pisania myślałaś nad alternatywnym tytułem? Myślałam nad innym tytułem i on na początku brzmiał „Same o sobie”, ale „Przepraszam za brzydkie pismo...” znacznie lepiej oddaje złożoność pozycji, w której te kobiety się znalazły. Przepraszają zarówno autorzy, jak i autorki pochodzący z klasy ludowej, ale kobiety robią to zdecydowanie częściej i za więcej rzeczy. Przepraszają absolutnie na każdym kroku. Dla mnie najbardziej poruszającą rzeczą w procesie pisania pamiętnika jest już samo podjęcie decyzji o zabraniu głosu, odwaga, by podjąć się pisania. To odwaga spojrzenia na swoje życie z innej perspektywy i uznania, że moja historia jest warta opowiedzenia; jest ważna. Mam wrażenie, że moje bohaterki najczęściej mierzyły się właśnie z tym — by udowodnić same sobie, że ich życiorysy mają znaczenie, że mogą poczuć się pełnoprawnymi uczestniczkami i posiadaczkami historii. I jeszcze, że nikt nie uzna je za śmieszne czy żałosne. Często piszą: „mam takie życie, to pewnie nic ciekawego, a jednak zdecydowałam się pisać — przepraszam”. Przepraszają też za możliwe błędy w pisowni. To wiąże się ze wstydem i przekonaniem, że uzurpują sobie prawo do czegoś, co nie jest dla nich „naturalne” — do bycia częścią kultury pisma i widzialności swojego doświadczenia. W ich oczach widzialny i słyszalny może być tylko ktoś ciekawy, istotny, z dyplomami ukończonych szkół. Z jednej strony manifestują więc wyjątkową i inspirującą odwagę, by w ogóle zdecydować się na spisanie i nadesłanie swojej opowieści. Z drugiej – nieustannie odczuwają wstyd i poczucie winy za bycie „nie na miejscu”. Co ważne, większość tekstów wcale nie była pisana z ambicją konkursową: kobiety prosiły, by wcale nie brać tego, co piszą pod uwagę. Bardziej była to więc potrzeba bycia wysłuchaną. Czy udało Ci się odnaleźć równie wiele pozytywnych aspektów w samych pamiętnikach, czy jednak dominowało negatywne myślenie kobiet o sobie i swoim losie? W książce pojawia się fragment wypowiedzi o tym, że pamiętników nie piszą kobiety szczęśliwe: myślę, że jest to w jakiś sposób znamienne. Mimo że większość historii jest smutna, uważam, że już samo pisanie o nich jest aktem sprawczości. Wiele z tych tekstów jest uwarunkowanych czasami, w których żyły ich autorki. Kiedy piszą o szczęściu, to często rozumieją je inaczej niż my, posługując się współczesnymi kategoriami i wyobrażeniami dotyczącymi tego, jak powinno wyglądać spełnienie. Dla nich, niezależnie od dekady, największą dumę i poczucie szczęścia przynosiła możliwość kształcenia. Nawet jeśli same nie mogły kończyć szkół, uważały swoje życie za wystarczające, wystarczająco „szczęśliwe”, jeśli udało im się wyedukować swoje dzieci. Ale pamiętnikarki niekiedy piszą też w tonie humorystycznym, żartują albo opowiadają o miłości. Jedna z moich ulubionych pamiętnikarek, Maryśka, pisała, że podczas pierwszego zbliżenia po ślubie było tak „słabo”, że „jeśli po to cała ta parada, to lepiej sobie w łeb strzelić” — a potem z mężem przeżyli razem 60 lat. Lektura wielu z tych tekstów pokazuje, jak bardzo nasze rozumienie miłości romantycznej, przyjaźni i spełnienia jest uwarunkowane czasami, w których żyjemy. Te kategorie są zmienne, ruchome. W książce pojawia się też temat samotności. Popkultura pokazuje wiejskie życie kobiet jako pełne wspólnotowości — spotkania na kawie, rozmowy, koła gospodyń. Zebrane przez Ciebie pamiętniki pokazują jednak coś innego. W pracy nad „Przepraszam za brzydkie pismo…” zaskoczyło mnie, że wiele kobiecych wspólnot było raczej zbudowanych na konieczności i praktyczności niż emocjonalnej bliskości. Kobiety współpracowały, bo musiały, np. przy pracach polowych, ale rzadko rozmawiały o tym, co je naprawdę bolało. Tematy takie jak przemoc domowa, problemy małżeńskie czy antykoncepcja często były tabu — zwłaszcza wśród starszych pokoleń. Dopiero w latach 60. i 70. zaczęło się to zmieniać. Przez moment myślałam, że być może była to specyfika tych konkretnych bohaterek, ale przypomniałam sobie wtedy moją babcię i jej najbliższą znajomą, z którą przez 40 lat mówiły do siebie per „pani” i nigdy nie przekroczyły granicy formalności. Paradoksalnie, w pamiętnikach męskich częściej pojawiają się próby przełamania tabu; u kobiet widać jednak trzymanie „gardy”, wynikające być może ze wstydu czy obawy przed byciem negatywnie ocenioną. Bliskość czy zbytnia „wylewność” były traktowane jako oznaki słabości. Czy myślisz, że w tych pamiętnikach jest trochę nas, współczesnych kobiet? Wypisałam sobie fragment, który przesłałam do mojej mamy i komentowałyśmy — trochę gorzko — że widzimy w tym siebie, nasze babcie… „Czas wolny jest swego rodzaju konstruktem społecznym — wymaga nie tylko konkretnych rozwiązań systemowych i praktycznych (na przykład mechanizacji rolnictwa), ale także zmiany mentalnej. Zaakceptowania, że przeznaczenie czasu na odpoczynek i przyjemności nie jest marnotrawstwem. W setkach pamiętników powraca ten sam obraz: matka, która siada z dala od kuchennego stołu, żeby być „pod ręką”, szybciej zetrzeć, zamieść, podać drugie danie. Albo babcia, która nie potrafi po prostu ułożyć się z wnuczkami na kanapie i obejrzeć odcinek serialu, bo musi czymś zająć ręce, czuć, że jest produktywna. Anka z Żukowa uwielbiała puszczaną tuż po dzienniku 'Niewolnicę Isaurę'. Babcia Anki także, ale zawsze razem z Isaurą robiła na drutach albo szykowała słoiki, gumy i sprężyny do weków. 'Lenistwo to grzech', powtarzała Ance. W pamiętnikach powraca też zwrot: Co tak siedzisz, nie masz nic do roboty? Bo pracować to udowadniać swoją wartość.” Mam wrażenie, że my, kobiety, mamy to poniekąd „wdrukowane” — że zawsze trzeba coś robić, planować, przewidywać. Spotkałaś się już z głosami kobiet, odkrywały w Twojej książce część siebie i swojej rodziny? Tak. Dziewczyny, z którymi rozmawiam, często odnajdują w tych obrazach i opisach siebie. Ja sama przyłapałam się na tym, że kiedy jadę do domu mojej babci, siadam z dala od stołu, podając wcześniej posiłek mężczyznom — dokładnie tak, jak robiła to przez całe życie moja babcia. To są wzorce, które mamy zinternalizowane, a których często sobie nie uświadamiamy. Mamy do siebie żal, że nie wyrabiamy 200% normy, bo przecież „wszystko powinno być zrobione”. Umiejętność odpuszczenia i celebrowania odpoczynku wciąż przychodzi nam z trudem. Bo odpoczynek „musi być zasłużony” — trzeba się najpierw przepracować do granic możliwości, by móc odpocząć, a wtedy to już nie jest odpoczynek, tylko padnięcie ze zmęczenia. To mnie porusza w kontekście odbioru książki — że mimo iż jesteśmy drugim czy trzecim pokoleniem po tamtych kobietach, niewiele w naszym kulturowym rozumieniu kobiecości się zmieniło. Dotyczy to także pracy zawodowej — udowadniania swojej pozycji przez wielozadaniowość, nieproszenie o pomoc, branie wszystkiego na siebie, byle tylko nie pokazać słabości. Wcześniej sobie tego z taką siłą nie uświadamiałam. W „Przepraszam za brzydkie pismo…” jest takie przejmujące zdjęcie, które bardzo lubię: przedstawia kobietę siedzącą przy radiu i robiącą na drutach. Radio było dla ówczesnych kobiet prawdziwą rewolucją. Można było pracować i jednocześnie słuchać radia — w przeciwieństwie do telewizji, która wymagała pełnej uwagi. Dawało im to poczucie przyjemności bez poczucia winy, że „marnują czas”. To dla mnie bardzo symboliczne. Czy jest coś, czego my — współczesne kobiety — możemy się nauczyć od pamiętnikarek? Według mnie, „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet” to książka w dużej mierze o sprawczości, wspólnocie i o nadziei. Sam fakt, że czytelniczki chcą sięgnąć po wspomnienia kobiet sprzed kilkudziesięciu lat, być może wejść z nimi w dialog, świadczy o budowaniu pewnego rodzaju wspólnoty. O jej potrzebie. To gigantyczna siła. Myślę, że warto czerpać na przykład ze zdolności pamiętnikarek do tworzenia oddolnych sieci wsparcia, które naprawdę miały znaczenie: często większe, niż formalne organizacje polityczne. Koła gospodyń wiejskich w latach 70. potrafiły samodzielnie zorganizować dziecińce czy przedszkola dla matek pracujących w polu. Nikt im tego nie nakazywał, nikt nie finansował — same wiedziały, czego potrzebują. Przełamywanie izolacji i świadomość, że nie jest się samą w trudnym doświadczeniu, jest czymś, czego możemy się uczyć i dzisiaj. Jedna z pamiętnikarek napisała na przykład tekst o utracie dziecka w odpowiedzi na inny pamiętnik, w którym autorka dzieliła się podobnymi przeżyciami. Niestety, nie został opublikowany. Szkoda, że wiele takich głosów przepadło. Być może, gdyby stało się inaczej, ich autorkom żyłoby się choć trochę lżej. Dla mnie jednak mimo wszystko z takich historii płynie nadzieja, energia do działania, a nie tylko nieustannego powoływania się na traumę i cierpienie. Czy któryś z pamiętników szczególnie zapadł Ci w pamięć? Przyznam, że czytałam w jednym z wywiadów o Twoim tatuażu. Opowiesz tę historię? Tak, i to był mój pierwszy tatuaż! (śmiech) Spisywanie pamiętników to praca z setkami historii, które mogłabym połączyć w kolaż, ale trzeba było dokonać selekcji. Mam plik z ulubionymi fragmentami, który nazwałam „moje dziewuchy”. Nie jestem reporterką ani dziennikarką, a literaturoznawczynią, więc narzędzia dystansujące od bohaterek nie są dla mnie tak naturalne. Trudno jest się czasem zdystansować, gdy tak długi czas poświęca się rękopisom: siłą rzeczy zaczyna się te bohaterki lubić, a nawet wchodzić z nimi w pewnego rodzaju dialog. Wracając jednak do historii tatuażu: Jadwiga C., która pisała pamiętnik w 1937 roku, uczestniczyła w kursie Uniwersytetu Ludowego i spędziła na nauce trzy miesiące. Potem musiała wrócić na wieś. Życie jej nie oszczędzało, ale mimo to na końcu pamiętnika napisała: „Po burzy zawsze nastąpi pogoda”. To zdanie, chociaż przecież dość i patetyczne, i prozaiczne, tak mnie poruszyło, że zwrot „nastąpi pogoda” wytatuowałam sobie krojem pisma autorki. Bo ona pomimo tak wymagającego życia i tylu trudnych doświadczeń była pełna nadziei na przyszłość. Nie udało mi się znaleźć informacji, co stało się z Jadwigą po wojnie, ale mam nadzieję, że nawet jeśli nie doświadczyła pełni pogody, to może chociaż ominęły ją spektakularne burze. O dzienniku jednej z pamiętnikarek Wiesław Myśliwski napisał: „dziewczyńskie pleple”, chociaż cały jej pamiętnik był zapisem starań o zdobycie matury na przekór wszystkim przeciwnościom i braku wsparcia ze strony rodziny. Mam dziesiątki takich ulubionych historii… A czy Ty sama pisałaś kiedyś pamiętnik lub dziennik? To świetne pytanie, jeszcze nikt mi go nigdy nie zadał! (śmiech) Tak, jako nastolatka pisałam pamiętnik: oczywiście teraz strasznie się zawstydzam, gdy do niego wracam… (śmiech). Obecnie bardzo modną praktyką uważności stał się journaling, czyli codzienne zapisywanie swoich przemyśleń bez filtra, prosto z głowy. Sama zawsze noszę przy sobie mały notatnik. Często wydaje nam się, że na pewno zapamiętamy daną myśl, ładne zdanie, tytuł książki, o której ktoś wspomniał w tramwaju. Ale żyjemy dziś okropnie szybko, coś ciągle walczy o naszą uwagę i te małe „migawki” nam umykają. A czas i dystans, który wymusza na nas papier i coś do pisania, są bezcenne. Dużo też mówi się o pisaniu jako narzędziu autoterapeutycznym i chociaż osobiście jestem dość podejrzliwa wobec dzisiejszej „popkultury terapeutycznej”, która coraz częściej przekształca traumę w produkt, to absolutnie wierzę w siłę zapisywania własnych doświadczeń i przepracowywania ich w języku. Najbardziej szczere i autentyczne jesteśmy chyba właśnie podczas rozmowy z nami samymi: ja-czytelniczka i ja-autorka. To prawda. Niektórzy mówią, że Instagram to taka współczesna forma pamiętnika, ale Instagram jest chyba raczej jak pamiętnik pisany na konkurs — z myślą o ocenie, o odbiorcy. To zupełnie inna dynamika niż zapiski dla siebie. Zgadzam się, że pisanie ma ogromną moc — to w pamiętniku można być w pełni sobą. Antonina Tosiek (ur. 1996) – badaczka dwudziestowiecznej diarystyki ludowej, poetka i krytyczka. Doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk o Języku i Literaturze UAM. Laureatka Studenckiego Nobla w kategorii literatura i dziennikarstwo. Członkini redakcji naukowej kwartalnika „Czas Kultury”. Autorka książki Przepraszam za brzydkie pismo oraz tomów poetyckich storytelling i żertwy – za tę drugą otrzymała Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej oraz Nagrodę Literacką m.st. Warszawy.
Zofia Kierner: „Młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie” [WYWIAD]
Wśród dziewczynek nie kształci się woli walki. Kobiety mają dziś trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcą, ale nadal brakuje im pewności siebie. Tak uważają Wiktoria Nowak i Zofia Kierner, aktywistki, ekspertki i liderki, które swoje działania społeczne oparły na wsparciu młodych kobiet.
Czy to prawda, że dziewczyny z pokolenia Z są roszczeniowe i bezczelne? ZOFIA KIERNER: Łatwo i wygodnie wrzucić nas do jednego worka stereotypów. A młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie. Jesteśmy świetnie wyedukowane, co pokazuje np. raport Eurostatu, według którego w naszym kraju 56 proc. kobiet ma wykształcenie wyższe, a mężczyzn – 37, ale niestety brakuje nam pewności, by opowiadać dużymi literami o sobie i swoich sukcesach. WIKTORIA NOWAK: Może i mamy trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcemy, ale to prawda – nadal brakuje nam pewności siebie. Młode kobiety coraz częściej szukają odpowiedzi na pytania, jak, gdzie i kiedy zacząć budować swoją niezależność finansową i zawodową, ale jednocześnie często są pozostawiane same sobie i odczuwają ogromną presję. Cieszy mnie, że nabieramy sił i zaczynamy głośno zabierać głos. To świadczy o tym, że jako społeczność obywatelska kobiet radzimy sobie coraz lepiej, jednak przed nami nadal długa droga. Z czego ta niepewność wynika? WIKTORIA: My Polki ciągle jesteśmy wychowywane w patriarchalnym systemie. Wszystkie badania pokazują, że czas dziewczynek jest mniej cenny niż chłopców, co potem przekłada się na rynek pracy. Raport Oxfamu donosi, że kobiety na całym świecie wykonują ponad 12,5 miliarda godzin nieodpłatnej pracy dziennie. To przy minimalnym wynagrodzeniu oznaczałoby 10,8 biliona dolarów „darmowego” wkładu w gospodarkę. A to powoduje, że już w młodości nie rozwijamy marzeń. Nie zapomnę SMS-a od dziewczyny z Kętrzyna, która napisała do mnie, że dopóki nie posłuchała, o czym mówimy w fundacji, była pewna, że czeka ją jeden scenariusz życia: zostanie w rodzinnym miasteczku, znajdzie męża, urodzi dzieci i będzie prowadzić dom. Dzięki temu, że na nas trafiła, zaczęła myśleć o tym, że istnieją alternatywne perspektywy przyszłości. Jedno przypadkowe spotkanie sprawiło, że zaczęła marzyć i wierzyć, że ma wpływ na swoje życie. A ile dziewczynek nie doświadczy takiej sytuacji? ZOFIA: Wystarczy spojrzeć, jak wygląda nasz system edukacji. Wywołanie do tablicy w Polsce, czyli oddanie głosu na forum klasy, jest np. karą za przeszkadzanie nauczycielowi. Ja uczyłam się w Phillips Exeter Academy w New Hampshire w USA, według Niche jest to liceum numer jeden na świecie. Ukończył je m.in. Mark Zuckerberg i kilku amerykańskich senatorów. Jest tam wykorzystywany system Harknessa, czyli metoda nauczania oparta na dyskusji. Na każdych zajęciach – czy to z matematyki, czy z historii – siedzieliśmy przy okrągłym stole i przez całą godzinę rozmawialiśmy, a nauczyciel moderował dyskusję. To pokazuje i dziewczynkom, i chłopcom, że ich głos i opinia mają wartość. WIKTORIA: Tymczasem kobiety do dyskusji wciąż zaprasza się nie po to, żeby usłyszeć merytoryczną perspektywę, ale żeby ocieplić wizerunek i zagrać kartą pozornej poprawności. Ostatnio podczas głośnego wydarzenia brałam udział w panelu dyskusyjnym o tym, czego zetki oczekują, wchodząc na rynek pracy. Wśród prelegentów było czterech panów po 40. roku życia – każdy z imponującym dorobkiem, zaprezentowany z nazwiska i stanowiska. Mnie przedstawiono na końcu, z komentarzem, że jestem najmłodsza w gronie. Uśmiechnęłam się tylko i odpowiedziałam, że wierzę, iż zaproszono mnie nie ze względu na wiek, lecz dlatego, że mogę wnieść konkretną wartość merytoryczną do tej dyskusji. Oklaski rozniosły się po sali. Obie jesteście młode i osiągnęłyście sukces, którego mogą pozazdrościć Wam doświadczeni i dorośli liderzy i liderki. Jak zaczęła się Wasza przygoda w biznesie? WIKTORIA: Przyjechałam do Warszawy z Koszalina. Stolica otworzyła przede mną wiele drzwi. Na Campusie Polska Przyszłości poznałam cudowne młode kobiety. Spontanicznie nagrałyśmy spot: „Dziewczyny na wybory”. Nawiasem mówiąc, wszystkie noc wcześniej się bawiłyśmy, więc rano mocno kalkulowałam, czy na te nagrywki w ogóle wstawać (śmiech). Dobrze, że to zrobiłam, bo dzięki temu rozpoczęłam swoją najpiękniejszą przygodę życia. Tak powstało stowarzyszenie Dziewczyny na Wybory, które dotarło do milionów osób w Polsce i zrobiło już cztery kampanie profrekwencyjne. Drugi krok to projekt GenBoost. Powstał w odpowiedzi na to, że „nic o nas bez nas”. Permanentnie mówi się o młodych ludziach szybko i głośno, rzuca się przymiotnikami na ich temat bez ich udziału. Dzięki GenBoost młodzi ludzie mówią o swoim pokoleniu w najważniejszych firmach w tym kraju. ZOFIA: Miałam 14 lat, kiedy założyłam fundację Girls Future Ready z celem wsparcia edukacyjnego i profesjonalnego młodych kobiet – najpierw w Polsce, a teraz już w Europie Środkowo-Wschodniej. Zdaję sobie sprawę, że nie jestem standardowym przykładem z naszego pokolenia. Miałam sześć lat, kiedy wyjechałam z rodziną najpierw do Finlandii, a potem do USA. Korzystałam z najlepszych systemów edukacji na świecie i chciałam przywieźć trochę tych metod i umiejętności młodym Polkom. Otworzyłam sześć globalnych programów. Teraz, czyli siedem lat później, Girls Future Ready wsparło ponad 90 tysięcy młodych kobiet. Nasi partnerzy to m.in. takie międzynarodowe marki jak Roche, Boston Consulting Group, Marriott, Air France, KLM, Swarovski, Klarna. Słowem: świat jest gotów, by wesprzeć kobiety. Teraz my musimy uwierzyć w siebie. Przed nami implementacja unijnej dyrektywy Women on Board, której celem jest zapewnienie zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn wśród dyrektorów spółek giełdowych i skarbu państwa. Co myślicie o tworzeniu parytetów? WIKTORIA: Trudno mi uwierzyć, że ci, którym obecny układ daje komfort i uprzywilejowaną pozycję, sami z siebie zdecydują się ustąpić miejsca. A niestety, żeby przy stole znalazło się więcej kobiet, często potrzeba właśnie tego symbolicznego kroku w tył. Dlatego uważam, że na tym etapie konkretne, legislacyjne rozwiązania i twarde wytyczne są uzasadnione i potrzebne. Ale też wiem, że same przepisy nie wystarczą – niezbędna jest zmiana kultury, świadomości i realna wola otwierania przestrzeni dla różnorodności. W Polsce rzadko widać siłę siostrzeństwa. My jako kobiety nie pomagamy sobie nawzajem, no chyba że się wkurzymy, to potrafimy się zjednoczyć i wyjść na ulice tak jak podczas czarnych protestów. Szkoda, że tej pary nie wystarcza na codzienne siostrzane wsparcie. Te z nas, które dojdą wysoko, nie podają ręki koleżankom i nie wciągają ich na górę. Skoro musiałyśmy rozpychać się łokciami, to boimy się, że kolejna kobieta będzie konkurencją, wyprzedzi nas. Ale pamiętajmy – na szczycie sukcesu jest samotnie, dlatego warto zabrać z sobą koleżanki. ZOFIA: Tortu sukcesu naprawdę wystarczy dla nas wszystkich. Jeśli chodzi o parytety, wierzę w siłę merytoryki. Jeśli Polki nabędą konkretne umiejętności, nauczą się opowiadać o sobie dużymi literami, uwierzą w siebie, koniec końców zwyciężą kompetencje. Nie mam cienia wątpliwości, że wśród pracowniczek każdej firmy są wyśmienicie przygotowane przyszłe kierowniczki. Tylko same muszą poczuć, że są gotowe, i uwierzyć w swoją siłę. Nikt ich w tłumie nie znajdzie. Może boimy się oceny… Jakie stereotypy mogą spotkać młode kobiety w biznesie? ZOFIA: Kilka tygodni temu podczas panelu na konferencji w Polsce zostałam zapytana, czy mój wiek i płeć przeszkadzają mi w pracy. Czułam to, kiedy zakładałam fundację i miałam 14 lat. Wtedy spotykałam się z pytaniami w stylu: „Mieliśmy umówione spotkanie z prezesem fundacji, a kim pani jest?”. Dziś obserwuję, jak coraz więcej mówi się o młodych ludziach, którzy są ambitni i chcą działać. Widzę pozytywną zmianę w podejściu do wspierania młodego pokolenia i ich pomysłów. Przykładem jest program fundacji Youth Advisory Board, który tworzy rady doradcze dla firm w Europie, wspierając je w podejmowaniu decyzji dotyczących młodych pracowników i klientów – w obszarach takich jak marketing, rekrutacja czy employer branding. Przy tych stołach głos młodych jest szanowany i potrzebny, bo firmy wiedzą, że jeśli nie zaczną się zmieniać już dziś – zgodnie z potrzebami przyszłych pracowników i klientów, którzy już w 2030 roku będą stanowić 30 proc. rynku pracy w Polsce – zostaną w tyle. WIKTORIA: GenBoost robię z Grześkiem, rewelacyjnym specjalistą, ale przy okazji dwumetrowym 50 -latkiem. Zdarzało się, że gdy wchodziliśmy do firmy na spotkanie, to on był autorytetem, nie ja. Zajęło mi trochę czasu, żeby wypracować swoją pozycję i zostać potraktowaną jak równoprawna partnerka. Rok temu zaczęłam prowadzić spotkania bez Grześka. Gdy wchodziłam sama do sali, słyszałam: „A gdzie jest szkoleniowiec?”. Co robić, gdy ktoś potraktuje cię lekceważąco ze względu na wiek i płeć? ZOFIA: Wtedy masz pięć minut, żeby merytorycznie udowodnić, że warto cię słuchać. WIKTORIA: Często czuję ciężar tego, że moje wypowiedzi będą bardziej oceniane, skrupulatnie rozważane i podważane. Ale w młodości jest wielka siła. Jakiś czas temu brałam udział w debacie na temat regulacji przepisów dotyczących spożywania alkoholu przez nieletnich. Była pani ministra, kilkoro urzędników, decydentów i 17-letnia uczennica z niewielkiego miasteczka. Padały wyważone, oczywiście mądre zdania, które ostatecznie często nic nie znaczyły. W którymś momencie ta młoda dziewczyna powiedziała coś w stylu: „Pani minister, ja bym chciała, żeby pani przestała interesować się tym, czy widać w szkole mój pępek, a zajęła się tym, że moi koledzy i koleżanki biorą na przerwach w kiblu xanax i popijają go wódką”. Ja aż podskoczyłam. Jej odwaga przekierowuje dyskusję na właściwy tor. To było właśnie coś, czego ten okrągły stół potrzebował. Na koniec wyściskałam tę dziewczynę, jej słowa były tak mocne, że ruszyły każdego. Został tu poruszony ważny temat wyglądu. Kobiety, zresztą bez względu na wiek, są oceniane pod względem urody. Czy pokolenie Z spotyka się z seksistowskimi komentarzami? WIKTORIA: Takie komentarze to nie kwestia pokoleń. Słyszymy je ciągle. Pierwszy raz zetknęłam się z tym w liceum, kiedy kandydowałam do szkolnego samorządu. Jacyś uczniowie zrobili najprawdopodobniej głupi kawał i stworzyli plakat, na którym stał aktor porno z przerobionymi moimi postulatami. Okropnie się wtedy poczułam, uderzyło to w jakiś sposób w moją rozwijającą się wtedy kobiecość. Różowa bańka pękła, zrozumiałam trudną lekcję życia: jeśli wystawiasz nos wyżej niż inni, płacisz za to wysoką cenę. Wtedy jedna nauczycielka i pan woźny okazali mi wielkie wsparcie. Nie bez wahania, ale zdecydowałam, że się nie dam. I wygrałam te wybory. Wtedy uświadomiłam sobie, że skoro do takich rzeczy dochodzi na poziomie wyborów w liceum, co dopiero musi się dziać na wyższych szczeblach kariery. I zadałam sobie pytanie, co się wydarzy, jak w takim krytycznym momencie nie otrzymasz żadnego wsparcia. Jednak nie każda dziewczyna znajdzie w sobie siłę, żeby raz po raz walić głową w szklany sufit. ZOFIA: Obserwuję, że w Polsce mamy negatywne nastawienie do porażek. Jeśli pięć razy usłyszymy „nie”, wiele nie zaryzykuje po raz szósty. Uznamy: „Próbowałam, nie wyszło – trudno”. A my w GFR uczymy młode kobiety, że kilka odmów to dopiero początek. „Don’t give up” nie powinno być tylko sloganem na plakacie. Po trzech latach w Dolinie Krzemowej widzę, że tam kultura popełniania błędów i doświadczania porażek jest wręcz celebrowana! Jeśli dzieli cię 10 odmów od osiągnięcia konkretnego celu – pierwszego klienta, nowej pracy czy innego marzenia – to tym bardziej warto jak najszybciej przejść przez te 10 „nie”, żeby w końcu dojść do tego jedenastego „tak”. WIKTORIA: Znowu dotykamy stereotypów. Dziewczynki nie mogą być zbyt nachalne, zbyt głośne i zbyt uparte. Nie da się takim przekazem zbudować odporności na porażkę, a tego nie tylko kobietom, ale w ogóle Polakom brakuje. Mamy też problem z celebrowaniem swoich sukcesów. Nawet jeśli zdobędziemy założony cel, umniejszamy sobie, mówimy: „Udało mi się, gdyby nie inni, nie byłoby nic”. Albo zakładamy, że sukces to standard. Sama mam z tym problem. Jeśli osiągnę cel, to norma, bo tak miało być. Gdybym to się nie wydarzyło, to byłaby porażka. Pracuję nad tym, żeby doceniać samą siebie. Mówi się, że pokolenie Z, nauczone błędami rodziców, przykłada większą wagę do zachowania równowagi między życiem zawodowym i prywatnym. WIKTORIA: Wierzę w life balance, ale nie w work-life balance. Nie ma szans, żeby każdy dzień był idealnie zrównoważony. Nie wyobrażam sobie, że o 17.00 zamykam laptopa. Do niedawna byłam pewna, że jestem niezniszczalna. Ale kilka miesięcy temu otarłam się o coś, co nazwałabym bezlitosnym uświadomieniem mi, że jednak tak nie jest. Organizm dał mi ostrzeżenie: „Zwolnij, odpuść”. Posłuchałam. Już wiem, że mam swoje granice. Jest to lekcja, którą każda z nas powinna odrobić, bo jak nie zadbamy o siebie, to nie uratujemy nikogo. Ale trudno jest mi sobie wyobrazić, że nie wykorzystuję tego czasu, gdy mam najwięcej energii, pomysłów, zapału do pracy, a jednocześnie najmniej odpowiedzialności, obowiązków rodzinnych. Lubię ten moment w swoim życiu. Tym bardziej, że nasza działalność wynika z głębszych wartości, a to sprawia, że motywacja jest ogromna. Potraficie jednym zdaniem podsumować swoją misję zawodową? WIKTORIA: Chair at the table. Aktywne uczestnictwo w dyskusjach i podejmowaniu decyzji. ZOFIA: Czuję się jak architektka mostów – tych między Polską a USA i tych między pokoleniami kobiet. Bo bez odważnych, dobrze skonstruowanych mostów nie zbudujemy nowoczesnej Polski.
Emerald Fennell – obiecująca reżyserka i głos kobiet w kinie
Emerald Fennell to jedna z najpopularniejszych współczesnych reżyserek. Obok jej filmów ciężko przejść obojętnie, a ona sama stroni od życia w świetle reflektorów. Co jeszcze warto o niej wiedzieć?
Spis treści: Emerald Fennell i jej odważny debiut: "Obiecująca. Młoda. Kobieta." Emerald Fennell - nowe projekty i wszechstronność Życie prywatne Emerald Fennell: rodzina, dzieci i artystyczne korzenie Kobiety zdobywają Hollywood Emerald Fennell to brytyjska reżyserka, scenarzystka i aktorka, która przebojem weszła do światowej kinematografii, stając się jednym z najciekawszych kobiecych głosów w dzisiejszym kinie. Zanim stanęła za kamerą, dała się poznać jako aktorka – można ją było zobaczyć m.in. w filmach „Anna Karenina” i „Dziewczyna z portretu” oraz w serialu „The Crown”, gdzie wcieliła się w młodą Camillę Parker Bowles​. Równolegle rozwijała karierę scenopisarską – była główną scenarzystką 2. sezonu serialu „Killing Eve”, popularnego thrillera, którego bohaterkami są kobiety o morderczych skłonnościach – za co otrzymała nominację do nagrody Emmy​. W 2017 roku zaczęła przygotowania do swojego pełnometrażowego debiutu reżyserskiego, który szybko przyniósł jej międzynarodowy rozgłos. Emerald Fennell i jej odważny debiut: „Obiecująca. Młoda. Kobieta.” Emerald Fennell zadebiutowała w 2020 roku jako reżyserka i scenarzystka filmem „Obiecująca. Młoda. Kobieta.” („Promising Young Woman”) – bezkompromisowym dreszczowcem, który porusza temat przemocy seksualnej i zemsty w epoce ruchu #MeToo. Główna bohaterka Cassie (Carey Mulligan) wymierza sprawiedliwość mężczyznom polującym na bezbronne, pijane kobiety, realizując współczesną feministyczną vendettę. Film Fennell okazał się ogromnym sukcesem artystycznym i komercyjnym – okrzyknięto go jednym z najważniejszych obrazów dekady​. Debiutująca reżyserka otrzymała za ten film trzy nominacje do Oscara, w tym jako jedna z zaledwie kilku kobiet w historii nominację za najlepszą reżyserię. Ostatecznie Fennell zdobyła statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny​ (co nie było zaskoczeniem – wcześniej uhonorowano ją za ten scenariusz nagrodami BAFTA i WGA​. Warto dodać, że „Obiecująca. Młoda. Kobieta.” powstała w niezwykłych okolicznościach – Fennell rozpoczęła zdjęcia będąc w siódmym miesiącu ciąży​, co nie przeszkodziło jej zrealizować swojej wizji. Jej odważny film – balansujący między czarnym humorem a wstrząsającym moralitetem – wzbudził szeroką dyskusję o kulturze gwałtu i został entuzjastycznie przyjęty zarówno przez krytyków, jak i widownię. Emerald Fennell – nowe projekty i wszechstronność Po sukcesie debiutu Fennell nie zwolniła tempa. W 2023 roku do kin trafił jej kolejny film – „Saltburn”, mroczna satyra o obsesji i moralnym zepsuciu brytyjskich elit, z Rosamund Pike, Barrym Keoghanem i Jacobem Elrodi w rolach głównych. Produkcja podzieliła krytyków (jednych zachwycając stylem, innych szokując kontrowersyjnymi scenami), ale potwierdziła, że Fennell konsekwentnie realizuje autorskie pomysły. Równocześnie reżyserka kontynuuje karierę aktorską – pojawiła się w głośnym filmie „Barbie” (2023) w reż. Grety Gerwig, gdzie zagrała epizodyczną rolę (postać Midge). Mało kto wie, że Fennell próbuje sił także w literaturze – ma na koncie powieść grozy dla młodzieży („Shiverton Hall”, 2012)​ – co dowodzi, że jej kreatywność wykracza poza film. Za kolejne przedsięwzięcie zabrała się tuż po premierze „Saltburn” – zapowiedziała, że zekranizuje klasyczną powieść Emily Brontë „Wichrowe wzgórza”​ z Margot Robbie i (wysrastającym na ulubieńca Fennel) Jacobem Elordim w rolach głównych. To pokazuje, że twórczyni chętnie próbuje sił w różnych konwencjach, od feministycznego neo-noiru po gotycki romans. Życie prywatne Emerald Fennell: rodzina, dzieci i artystyczne korzenie Emerald Fennell (ur. 1 października 1985 w Londynie) pochodzi z artystycznej rodziny – jej ojciec, Theo Fennell, jest znanym projektantem biżuterii, a matka, Louise Fennell, pisarką. Z kolei jej siostra, Coco Fennell, zajmuje się projektowaniem mody. Emerald związana jest reżyserem i producentem Chrisem Vernonem – para ma dwoje dzieci. Ich syn urodził się w 2019 roku, a w kwietniu 2021 roku, podczas 93. ceremonii wręczenia Oscarów, Fennell ogłosiła, że spodziewa się drugiego dziecka. Reżyserka znana jest z tego, że mocno dba o prywatność i bardzo rzadko dzieli się szczegółami ze swojego życia osobistego. Kobiety zdobywają Hollywood Sukces Emerald Fennell jest częścią szerszego zjawiska – wzrostu znaczenia kobiet w przemyśle filmowym. Jeszcze do niedawna nominacje pań w kategorii najlepsza reżyseria należały do rzadkości. W 2021 roku Fennell była jedną z dwóch kobiet (obok Chloé Zhao) nominowanych do Oscara za reżyserię, co samo w sobie było wydarzeniem historycznym. Chloé Zhao ostatecznie zdobyła wtedy statuetkę (jako pierwsza Azjatka wyróżniona za reżyserię), a Fennell – jako pierwsza Brytyjka – triumfowała za scenariusz. Razem udowodniły, że kobieca perspektywa w kinie może zdobywać najwyższe laury. Fennell często wymieniana jest jednym tchem obok innych utalentowanych reżyserek młodego pokolenia, takich jak Greta Gerwig, Julia Ducournau czy Olivia Wilde – kobiet, które nadają nowy ton współczesnej kinematografii​. Jej filmy wyróżniają się odważnym podejściem do ważnych społecznie tematów z kobiecego punktu widzenia. Sama Emerald Fennell podkreśla, że nie chce być szufladkowana wyłącznie jako “kobieta-reżyserka” – po prostu opowiada historie, które ją poruszają. Niemniej cieszy ją, że może być częścią „nowej fali” kobiet, które przebojem zdobywają Hollywood i inspirują kolejne twórczynie. Emerald Fennell to zatem twórczyni wszechstronna i bezkompromisowa. W ciągu zaledwie kilku lat stała się symbolem zmiany zachodzącej w branży filmowej – dowodem na to, że kobiety potrafią realizować oryginalne, ważne filmy i zdobywać za nie najwyższe nagrody. Jej kariera dopiero nabiera rozpędu, a już teraz można śmiało powiedzieć, że Fennell reprezentuje głos nowego pokolenia kobiet w kinie, które z pasją i talentem przełamują wszelkie bariery.
Zakładamy coraz więcej firm, organizujemy szkolenia, konferencje i wciąż podnosimy swoje kwalifikacje. Chcemy się realizować, dobrze zarabiać i być niezależne. O sile kobiecej przedsiębiorczości rozmawiamy z Agnieszką Dziewicką, Senior Family Officer w Banku Pekao S.A.
Coraz więcej z nas zakłada firmy i osiąga przy tym sukces. Z okazji Światowego Dnia Przedsiębiorczości Kobiet (to największa na świecie inicjatywa na rzecz promocji przedsiębiorczości i rozwoju finansowego kobiet, która jest realizowana w 144 krajach, w tym w Polsce) porozmawialiśmy z Agnieszką Dziewicką z Banku Pekao. Dowiedzieliśmy się nie tylko, jak rozwija się przedsiębiorczość kobiet na całym świecie i w Polsce, lecz także m.in. ile kobiet prowadzi firmy i w jakich branżach jesteśmy najaktywniejsze. View Ediplayer on the source website Siła kobiet, siła przedsiębiorczości „Na świecie jest zauważalny wzrost odsetek kobiet, które prowadzą własne firmy. Według badań Światowego Forum Ekonomicznego przedsiębiorczość kobiet staje się kluczowym argumentem napędzającym większość rozwijających się gospodarek z Afryki, Azji czy Ameryki Łacińskiej. Ciekawostką jest to, że w krajach takich jak Nigeria czy Kenia odsetek kobiet, które prowadzą małe lub średnie przedsiębiorstwa, sięga już prawie 50%. Widzimy więc, jaka to jest skala i jak to się przekłada na rozwój lokalnych rynków” – mówi nam ekspertka. Naszą siłą jest również wspólnota. Jak tłumaczy nam Agnieszka Dziewicka, kobiety tworzą swoje społeczności. Gromadzą się we własnych kręgach, dzielą wiedzą i doświadczeniem. Dają sobie wzajemnie wsparcie. Kobieta, która ma pomysł, a nie ma pieniędzy i nie wie, jak zrobić pierwszy krok, może liczyć na pomoc. „Zmiany gospodarcze, a także zmiana świadomości oraz roli kobiety w biznesie i łatwy dostęp do tego wsparcia wokół przedsiębiorczości kobiet przekładają się na to, że również w Polsce otwiera się coraz więcej firm prowadzonych przez kobiety. Z powodzeniem wprowadzają innowacyjne rozwiązania na rynek” – dodaje. Dane są optymistyczne. Z danych, które przytacza nasza rozmówczyni (raport GUS „Kobieta w biznesie” za 2022 rok), wynika, że już 40% kobiet zakłada i prowadzi własne biznesy. Co więcej, 80% decyzji konsumenckich jest podejmowanych przez kobiety bądź pod wpływem kobiet. Odgrywamy więc znaczącą rolę w rozwijaniu gospodarek. W jakich branżach Polki są najaktywniejsze? „Według ostatniego raportu stworzonego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości dominujemy w handlu, edukacji, zdrowiu. Ostatnio nawet też w technologiach IT. Kolejną branżą, w której mamy coraz więcej do powiedzenia, jest zrównoważony rozwój i ekologia” – mówi nam Agnieszka Dziewicka. Zaskoczone? Po więcej zapraszamy do naszego podcastu. Materiał promocyjny Banku Pekao S.A.
Pigułka gwałtu: jak ustrzec się przed tym toksycznym nieznajomym? [WYWIAD z Kolektywem Chemia]
O tym czym jest pigułka gwałtu, jak się przed nią uchronić oraz kto najczęściej pada jej ofiarą? - Sytuacja odurzenia może dotknąć każdego – niezależnie od tożsamości płciowej, wyglądu czy wieku. Jeden z raportów o odurzaniu w Wielkiej Brytanii wykazał, że ofiarami pigułki w 24 proc. są osoby w wieku 25-44 lat, a 8 proc. w wieku od 45 lat plus. - mówią Hela Tokarz i Justyna Krawczyk z Kolektywu Chemia.
W damskiej toalecie podsłuchałam rozmowę dwóch młodych dziewczyn o utracie świadomości na imprezie, po otruciu tzw. pigułką gwałtu. Na Instagramie ok. 40-letnia instruktorka face yogi opisała identyczną historię z wyjścia do klubu (i to w towarzystwie męża!), przyjaciółka została odurzona na wakacjach, w przyhotelowym barze, a kolega okradziony po tym, jak stracił kontrolę po jednym piwie. Tak! Mężczyźni też padają jej ofiarą (w głośnym netfliksowym serialu „Reniferek”, głównemu bohaterowi podana zostaje pochodna substancja zwiotczająca mięśnie). Gdy wchodzę wieczorem do popularnej warszawskiej knajpy, na drzwiach widzę plakat ostrzegający przed tym zagrożeniem. Za tę akcję informacyjną odpowiada Kolektyw Chemia. Jego aktywistki, Helę Tokarz i Justynę Krawczyk, pytam o to, czym właściwie jest pigułka gwałtu i dlaczego powinniśmy się jej obawiać bez względu na wiek oraz płeć? Ostatnio czytałam artykuł w zagranicznej prasie, w którym za zmierzch kultury klubowej oskarża się m.in. pigułkę gwałtu. Nie przypominam sobie, żeby ostrzegano mnie przed nią w moich czasach studenckich imprez. Czy to oznacza, że to zupełnie nowe zjawisko? Czym właściwie jest ten środek? Justyna: Pojęcie tzw. pigułki gwałtu to termin parasolowy na ponad sto substancji z różnych grup – benzodiazepin, antyhistamin, stymulantów, opioidów czy depresantów. Ciężko je wykryć gołym okiem – najczęściej są bezbarwne, bezwonne i bezsmakowe. Występują też w formie proszku, płynu, podane drogą wziewną np. w papierosie zwykłym i elektronicznym, ale nawet w gumie do żucia, w potrawach o intensywnym smaku. Nie zapominajmy o alkoholu – to również tzw. pigułka gwałtu oraz jej intensyfikator. Hela: Już na początku XX wieku, ale i w poprzednich stuleciach miały miejsce przypadki odurzania w celu ułatwienia kradzieży czy gwałtu. W Stanach to zjawisko spopularyzowało się w latach 90. Do Polski ten „trend przestępczy” przyszedł na początku lat 2000. Odurzanie może być kojarzone jako problem dotyczący wyłącznie młodzieży – w końcu kultura klubowa to przede wszystkim młode osoby. Uświadamiamy jednak, że tzw. pigułki gwałtu sprawcy mogą podać każdemu. Czasem osoby dojrzałe wydają się być nawet bardziej zagrożone, bo nie mają zupełnie świadomości takiego zjawiska. A więc schemat myślenia, że takie otrucie zdarza się tylko młodym kobietom na imprezie to błąd? Justyna: Umocnienie się tego stereotypu ma podstawy w statystykach ze świata, z których wynika, że najczęściej odurzeń doświadczają młode kobiety. W Polsce jest on uwikłany w kulturę gwałtu i victim blamingu (tłum. obwinianie ofiary), ale także w ogromną lukę prawną i brak systemowego zaopiekowania problemem, co sprawia, że ofiary boją się iść na policję, bo nie wiedzą z jakim odbiorem spotka się ich zgłoszenie o podejrzanym odurzeniu albo przemocy na tle seksualnym z użyciem substancji psychoaktywnych. Hela: Zawsze podkreślamy, że sytuacja odurzenia może dotknąć każdego – niezależnie od tożsamości płciowej, wyglądu czy wieku. Jeden z raportów o odurzaniu w Wielkiej Brytanii wykazał, że ofiarami pigułki w 24 proc. są osoby w wieku 25-44 lat, a 8 proc. w wieku od 45 lat plus. Potwierdzają to również liczby przypadków zgłaszanych duńskiej policji – 8,6 proc. przypadków to kobiety w grupie wiekowej 36-45 lat. W innym raporcie z Danii, gdzie badano przypadki odurzeń mężczyzn, grupa wiekowa 36-45 lat to 12 proc. przypadków. Czy istnieją środki, które mogą nas ustrzec przed zagrożeniem? Hela: Zachęcamy do wdrażania prewencyjnych praktyk przy „wyjściach na miasto”. Nie zostawiajmy drinka bez opieki, obserwujmy przygotowywanie napojów, pijmy tylko te kapslowane i otwierane przy nas. Nie przyjmujmy alkoholu czy papierosów proponowanych przez nieznajomych. Imprezujmy z zaufanymi osobami. Nie ma jednak pewności, że takie działania uchronią nas przed odurzeniem, szczególnie, że tzw. pigułka gwałtu pojawia się nie tylko w klubach i pubach. Do odurzeń dochodzi także na randkach, imprezach firmowych, festiwalach i w domach – niestety także w relacjach partnerskich. Justyna: Jesteśmy też przeciwniczkami wszelkiego rodzaju gadżetów, jak (nieistniejące) lakiery do paznokci wykrywające substancje odurzające, nakładki na drinka czy „drink testy”, które nie są w 100 proc. skuteczne. Jak reagować, gdy podejrzewamy odurzenie? Hela: Ufajmy intuicji – gdy coś dziwnie smakuje, pachnie, widać proszek czy oleistą substancję na powierzchni napoju, gdy papieros smakuje inaczej lub zaczynamy odczuwać nagłe uczucie upojenia alkoholowego: zawroty głowy, osłabienie i problemy z werbalizacją, powinna się nam zapalić czerwona lampka. Także wtedy, gdy ktoś natarczywie nalega byśmy zjedli lub wypili coś, gdy wyraźnie odmawiamy. Alkohol w zamówionym bezprocentowym napoju też może nie być niewinną pomyłką barmana. Najważniejsze, to powiedzieć komuś, co się z nami dzieje i nie odchodzić w ustronne miejsce w pojedynkę, zadzwonić na numer 999, zanim stracimy taką możliwość.
Aktywne mamy mówią o macierzyństwie, emocjach i rozwoju zawodowym
Zbliża się jedno z najważniejszych świąt w roku. Dzień Mamy. Dzień, w którym ta niezwykła, trudna i piękna kobieca rola jest w centrum uwagi. A powinna być codziennie. “Bo choćby nawet cały świat rzucał w ciebie kamieniami, to jeżeli mama stoi po twojej stronie, nic ci się nie stanie”, pisała J. Moyes, brytyjska pisarka. Dlatego siła i wsparcie, zrozumienie i docenienie są dla każdej z mam na wagę złota.
Pracodawcy, którzy rozumieją, że wewnętrzna siła każdej z nas, poczucie spełnienia i zadowolenia pochodzi z dopuszczania do głosu emocji i łagodności dla siebie to w epoce kultu pracy oraz nierówności płci nowa jakość i wciąż wyjątek. Ponad 68 proc. bankowej społeczności Banku Pekao to kobiety. Ich rola jest olbrzymia, dlatego w banku powstał program dla kobiet “Bez cukru”, który został stworzony, by wspierać kobiety, ich kompetencje osobiste i zawodowe. Znaczną część programu poświęcono macierzyństwu. Wszystko po to by kobiety nie bały się łączyć kariery z wychowywaniem dzieci, aby z pracy czerpały siłę oraz pewność siebie. Cztery mamy pracujące w Banku Pekao S.A. opowiedziały o swoim macierzyństwie całą prawdę, odważnie i bez lukrowania — o trudach i tym, jak dobry pracodawca może skutecznie pomóc z satysfakcją przez nie przejść. Agnieszka Dziewicka: “Wyznaję zasadę, że szczęśliwa mama to szczęśliwe dzieci” “Jestem mamą dwójki wspaniałych dzieci – Julki, która ma 21 lat i Alexa, szalonego pięciolatka. Mam to szczęście i jestem przykładem współczesnej kobiety, która stara się spełnić zarówno jako mama, partnerka jak i aktywna zawodowo kobieta. Od zawsze, kiedy szykowałam się do roli bycia mamą, zastanawiałam się, czy te dwa światy: mamy na cały etat i aktywnej zawodowo kobiety, można i da się pogodzić. Wyznaję zasadę, że szczęśliwa mama to szczęśliwe dzieci i szczęśliwy mąż/partner” - mówi Agnieszka i przyznaje, że budowanie tego szczęścia nie zawsze było proste. “To prawda, że ambitne mamy nie mają łatwo, ale da się to wszystko poukładać. Założenie rodziny nie musi oznaczać rezygnacji z własnego rozwoju, robienia kariery. A pracodawca może w tym skutecznie pomagać! W dzisiejszych czasach praca zdalna i elastyczne godziny pracy są nieocenionym wsparciem. Dzięki temu można jeszcze bardziej realizować się w tych dwóch światach — pracy i macierzyństwa”. Karolina Czesnowska: “Można być fantastyczną, szczęśliwą mamą i świetnym pracownikiem” Karolina pracuje w Pekao S.A. od 18 lat. Obecnie odpowiada za relacje z klientami Sektora Publicznego. Ma dwójkę dzieci: 9-letniego syna piłkarza i 12-letnią córkę, trenującą taniec 20 godzin tygodniowo, oraz męża, dzięki któremu “jeszcze nie zwariowała”. “Pogodzenie pracy zawodowej w banku z wychowaniem dzieci może i nie jest łatwe, ale jest jak najbardziej możliwe. Wymaga oczywiście dobrej organizacji, niejednokrotnie prowadzenia kalendarza, czy dzielenia się obowiązkami z partnerem i dziećmi. Praca w Pekao daje mi możliwość elastycznego łączenia pracy z obowiązkami rodzinnymi” - mówi Karolina. Jej dzieci czasami śmieją się, że atrybut mamy to laptop i komórka. “Kiedyś pracowałam dużo i długo. Ostatnio jednak cała rodzina widzi zmianę — że pracuję krócej i jestem weselsza” - mówi Karolina i podkreśla, że to zasługa m.in. możliwości wyboru pracy zdalnej, hybrydowej i stacjonarnej, czy nowych technologii. “Bardzo duży wpływ na jakość mojej pracy mają też webinary, szkolenia oraz warsztaty organizowane cyklicznie w ramach Programu dla kobiet Bez cukru. Dzięki temu mogę pracować efektywnie, jednocześnie wychowując dzieci i rozwijając się zawodowo. Staram się znaleźć mój własny work life balance. Jestem po prostu szczęśliwa, że mam możliwość korzystania z tych dobrodziejstw i czerpania wielu inspiracji zawodowych i rodzicielskich”. Jak mówi Karolina, wachlarz możliwości w tym programie jest ogromny, a tematyka bardzo różna, od stricte zawodowej i specjalistycznej, poprzez nowości technologiczne i rynkowe, kończąc na psychologii, mindfulness, sporcie i rodzicielstwie. Edyta Kajoch: “Zawsze pracowałam z ludźmi, którzy rozumieli, że dzieci są najważniejsze” Edyta jest mamą 13-letniego Wojtka i 10-letniego Bartka. W banku pracuje w Biurze Sprzedaży Zdalnej. “W mojej pracy bardzo cenię, że mam możliwość rozwijania swoich kompetencji również jako rodzic. W ramach Programu dla kobiet Bez cukru mamy świetne wykłady i szkolenia wspierające rodziców. To nieustające źródło inspiracji i pomysłów! Formuła tych warsztatów jest bardzo swobodna i fajne jest to, że mamy przestrzeń, aby dzielić się swoimi doświadczeniami jako rodzice. Na każdy webinar czekam z niecierpliwością, a zdobyte triki i patenty stosuję na co dzień” - mówi mama chłopców. Edyta uwielbia spędzać czas ze swoją rodziną i stara się angażować dzieci w ciekawe wyzwania organizowane przez pracodawcę. „Chłopcy są świetnymi konsultantami - jakiś czas temu brałam udział w wyzwaniu dot. rozwoju sekcji edukacyjnej PeoPay KIDS i nie dość, że spędziliśmy świetny czas na szukaniu pomysłów, to zdobyliśmy worek nagród! Właśnie rozpoczęły się MiLove - to wyjątkowa akcja sportowo-charytatywna, w której swoją aktywnością wspieramy Program Stypendialny „Wybiegaj w przyszłość” i tu również planuję zaangażować chłopców - dodatkowe spacery i wyjścia na rower przed nami. Akcje wolontariatu, które odbywają się w naszym banku są kolejną inspiracją i świetną okazją, aby porozmawiać z dziećmi na ważne i niełatwe tematy”. Katarzyna Wiśniewska-Roubinek: „Macierzyństwo to taki zawód, w którym nie można pracować na zmiany” (Jodi Picoult) “Życie przed macierzyństwem znacznie różni się od tego po, doba niezmiennie ma tylko 24 godziny, a trudność rośnie wprost proporcjonalnie do liczby wychowywanych dzieci. Nowe życie często łączy się z wrażeniem, że co się zbuduje, to się zrujnuje. Dlatego prorodzinne, czy po prostu zwyczajnie ludzkie podejście firm do pracowników, pozwalające na łączenie życia zawodowego z prywatnym jest nieocenione” - mówi Kasia. Nazywa siebie „długodystansową” mamą – jedno z jej dzieci za rok kończy szkołę podstawową, drugie w tym samym czasie średnią. Dzieci Katarzyny równocześnie uczyły się w dwóch szkołach — podstawowej i popołudniowej muzycznej, co wymagało dużego wysiłku ze strony całej rodziny. “Przez większość mojego macierzyństwa mam szczęście do przełożonych, którzy bardzo wspierają mnie w roli mamy, ze zrozumieniem podchodząc do trudnych do przewidzenia nieobecności związanych z nagłą chorobą dzieci, wizytami lekarskimi, kalendarzem roku szkolnego, egzaminami czy przygotowaniem do nich” - mówi Kasia. "Z okazji Dnia Mamy życzę wszystkim mamom dużo siły, dystansu do rzeczywistości, czerpania siły i radości z macierzyństwa, satysfakcji z obserwacji rozwoju dzieci i towarzyszenia dzieciom w drodze w dorosłość. Pamiętania, że wspólnie spędzony czas jest bezcenny, a liczy się przede wszystkim jego jakość, nie ilość. Dbajcie o siebie i znajdujcie czas na swoje pasje – bycie mamą to bardzo ważna, ale jednak tylko jedna z ról, jakie pełnimy w życiu. Dbajmy o swoją odrębność i czerpanie szczęścia także poza macierzyństwem, pozwólmy sobie na to!” – dodaje Kasia. Materiał promocyjny marki Pekao.
Olga Legosz, czyli Nomadmum81: "Luka płacowa tworzy się głównie w momencie decyzji o pierwszym dziecku. Już podczas procesów rekrutacyjnych kobiety są pytane o ich plany prokreacyjne” [WYWIAD]
Dlaczego kobiety w Polsce zarabiają mniej niż mężczyźni? Na czym polega gender pay gap i dlaczego wciąż mierzymy się z dyskryminacją płacową? Na te i inne pytania odpowiada Olga Legosz, ekspertka z obszaru HR z ponad 20-letnim doświadczeniem, która na swoim Instagramie (@nomadmum81) prowadzi szereg działań wspierających kobiety.
Czym jest gender pay gap, czyli luka płacowa i co na nią wpływa? W klasycznej definicji jest to różnica otrzymywanego wynagrodzenia na danym stanowisku pomiędzy płciami. Jednak to pojęcie jest znacznie bardziej złożone. Mówienie o gender pay gap jedynie jako o różnicy w wynagrodzeniu nie jest wystarczające, gdyż już dotarcie na to samo stanowisko różni kobietę i mężczyznę. Dlaczego? Choćby przez fakt, że to kobiety zachodzą w ciążę i rodzą dzieci, a często te ciąże wiążą się z komplikacjami, przez co lądujemy na zwolnieniu lekarskim. Potem mówimy o kobiecie, która przez kilka miesięcy jest na urlopie macierzyńskim i jest wykluczona z rynku pracy. Następnie wchodzimy w nie do końca równy kulturowo podział pomiędzy kobietami a mężczyznami, jeśli chodzi o opiekę nad dziećmi. Kolejna kwestia dotyczy wykształcenia. W Polsce więcej kobiet ma wyższe wykształcenie niż mężczyzn, w związku z czym teoretycznie jesteśmy lepiej przygotowane do funkcji zawodowych, a mimo to później i rzadziej awansujemy. Powód jest ten sam – to my rodzimy dzieci i w pewien naturalny sposób zatrzymuje nas to w rozwoju kariery zawodowej. Zatem to macierzyństwo jest głównym powodem tworzenia się luki płacowej, czy są jeszcze jakieś inne czynniki? Są jeszcze balasty kulturowe i nie bójmy się tego słowa powiedzieć – patriarchat. Znajdzie się x pracodawców, którzy powiedzą: “Wolę nie awansować kobiety, bo zaraz pójdzie na macierzyński” albo “Wolę pracować z mężczyznami” i dlatego wciąż mamy mniej kobiet na stanowiskach menedżerskich. Im wyżej, tym jest ich mniej. Kolejna kwestia to fakt, że na wyższe stanowiska coraz częściej rekrutujemy osoby z polecenia. Powstają portale typu LinkedIn, gdzie wręcz widać kto kogo poleca. Im bardziej jesteśmy przypisani do pewnych grup, w których funkcjonujemy, tym częściej ten nasz rekord będzie występował i tym częściej będziemy polecani. I to jest właśnie ten element niezależny od macierzyństwa. Jeśli przyjmiemy, że mężczyźni częściej się ze sobą spotykają poza pracą, bo na przykład mieszkają we wspólnym akademiku na studiach, czy uprawiają razem jakiś sport, to mają możliwość zbudowania sobie sieci kontaktów, czego kobiety są często pozbawione. Przykład idzie także z rządu. Odwołam się do ostatnich wyborów parlamentarnych. Słyszeliśmy, że jest wiele partii, które na listach umieściły kobiety. Nawet jeśli nie było parytetu, to ich reprezentacja była znacząca. Po wyborach okazało się jednak, że 50% Sejmu to są osoby, które znajdowały się na pierwszym lub drugim miejscu na liście. A parytet na listach pojawiał się od 11 miejsca. I teraz co z tego, że statystycznie można wyjść i powiedzieć: reprezentacja kobiet była równa, jak wiemy, że ludzie głosują zazwyczaj na pierwszych kandydatów na liście. Nie ma co się później co dziwić, że reprezentacja kobiet w rządzie jest dużo niższa. My nie uczestniczymy w równej walce. Widać to niestety w wielu obszarach życia. Jaki jest właściwy wskaźnik gender pay gap w Polsce? GUS podaje, że jest to ok. 4,5%, ale spotkamy się także z raportami mówiącymi o 10 czy nawet 20% Ja lubię patrzeć na gender pay gap szerzej. W klasyce przyjmuje się różnicę pomiędzy tym, jak zarabia kobieta i jak zarabia mężczyzna na danym stanowisku. Tylko to jest właśnie to piękno i słabość statystyki. W zależności od tego, jaką sobie przyjmiemy definicję, możemy udowodnić pewną tezę. W jednych zestawieniach luka płacowa będzie niewielka i będzie to 5 czy 6%, a w drugich sięgnie nawet 25%, jeśli mówimy o podejściu całościowym. To zależy od definicji. Jeśli bierzemy pod uwagę tę rozszerzoną, uwzględniającą, gdzie by były kobiety, gdyby nie obciążenia biologiczne i kulturowe, to ta różnica będzie większa. Rząd uważa, że w Polsce jest wspaniale, bo gender pay gap jest niski, tylko że w jego badaniu pod uwagę wzięto osoby zarabiające najniższą krajową. Jeśli porównamy tylko najniższe stanowiska, to rzeczywiście w tej grupie praktycznie nie mamy gender pay gapu. Tylko że wniosek z tego płynący jest błędny. Im mamy więcej kobiet na niższych stanowiskach, tym oszacowanie luki płacowej jest trudniejsze. A jeśli chcemy rozmawiać o tym, czy kobiety mają równe prawo do zarabiania z mężczyznami, no to niestety nie mają. Wysokie zarobki kształtują się na wyższych stanowiskach, a częściej awansują mężczyźni. Wskaźnikiem branym pod uwagę w takim procesie są m.in. lata pracy na konkretnym stanowisku. Powiedzmy, że w wymaganiach rekrutacyjnych do Spółki Skarbu Państwa pojawia się zapis o zarządzaniu instytucją finansową przez co najmniej 10 lat. Już na wstępie kobiety zostają zdyskwalifikowane, no bo historycznie takich kandydatek jest około 10%. Oczywiście to kompetencje powinny decydować o awansie czy zdobyciu stanowiska, nie płeć, ale musimy mieć równe szanse do zdobycia tych kompetencji. Na jakim etapie kariery zawodowej luka płacowa jest najwyższa? Luka płacowa tworzy się głównie w momencie decyzji o pierwszym dziecku, chociaż już na etapie rekrutacji spotykamy się z dyskryminacją ze względu na płeć. Część pracodawców chętniej zaoferuje wyższą płacę mężczyźnie, bo pomyśli sobie, że wiąże się to z mniejszym ryzykiem i kosztami. Kobiety podczas procesów rekrutacyjnych są pytane o ich plany prokreacyjne, chociaż takie pytanie w ogóle nie powinno paść i w żaden sposób nie powinno mieć wpływu na zatrudnienie. Podkreślmy, że jest to dyskryminacja, ale jeśli wchodzimy do realiów, czyli tego, z czym ja się spotykam i o czym piszą do mnie kobiety, w mniejszych organizacjach takie praktyki są na porządku dziennym. Im idziemy wyżej, tym luka płacowa się powiększa. To trochę jak odwrócona piramida. Wystarczy popatrzeć na liczbę kobiet w spółkach giełdowych albo liczbę kobiet na stanowiskach prezesek w instytucjach publicznych. Rzadko kiedy jest tam spełniony jakikolwiek parytet i obecność kobiet jest raczej symboliczna. Kolejna kwestia, jesteśmy w stanie policzyć kobiety premierki, bo było ich tak mało, natomiast nikt nie pamięta, ilu Polska miała premierów. I tutaj z jednej strony musi się zmienić mentalność, czyli musimy patrzeć na zespoły, w których nie występują kobiety, a naturalnie mogłyby tam być, jako na pewnego rodzaju obciach. A z drugiej, potrzebujemy systemowych regulacji, wdrożenia dyrektyw, które będą to też fizycznie wymuszały, bo jak widać obciach to nie wszystko. Jak walczyć z luką płacową? Czy dyrektywa o jawności wynagrodzeń coś zmieni? Na pewno trochę zmieni. Natomiast to od naszego rządu zależy, w jaki sposób do tej dyrektywy podejdzie. Nikt się jednak nie łudzi, że jak już wejdzie w życie (a państwa członkowie mają na jej wdrożenie 3 lata), to w następnym miesiącu luka płacowa zniknie. Warto też zaznaczyć, że do publikacji wynagrodzeń będą zobowiązani tylko więksi pracodawcy (zatrudniający ponad 100 osób). Nie będą to także dokładne kwoty, a pewne widełki. Dyrektywa na pewno nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale posuwa nas o krok naprzód. Natomiast żeby w ogóle mówić o większej zmianie, potrzebujemy ogromnego programu systemowego. Powinien dotyczyć uwolnienia kobiet od opieki nad dziećmi, ale także nad starszymi rodzicami, bo to zadanie często spada na nas. Jeśli kobieta ma realizować się zawodowo, być taką, jaką lubią pracodawcy, czyli skuteczną i dyspozycyjną, ale przy okazji ma również pełnić etat opiekunki do dziecka i swojego rodzica, a często także rodzica swojego partnera, to potrzebuje wsparcia ze strony systemu. Bez tego nie będzie miała dyspozycyjności w pracy i w tym przypadku zawsze będą wygrywali mężczyźni. Z jakiegoś powodu jesteśmy bardzo niechętni i lubimy sobie powtarzać, że dziecko to jest prywatna sprawa. Ono nie jest prywatną sprawą kobiety, jest po prostu biologią i jeśli nam zależy na tym, żebyśmy mieli wyższy przyrost naturalny, to musimy mieć zorganizowaną systemowo opiekę nad dziećmi. Wszystkie programy wdrażane w tej chwili przez rząd na pewno wpłyną na gender pay gap, ponieważ umożliwią kobietom wcześniejszy powrót do pracy, ale to, co musi się także zmienić, to kultura. Jak zatem my same możemy wpłynąć na tę zmianę? My same też musimy się trochę zmienić i mieć świadomość, że ta zmiana może się zacząć od nas. Na przykład, jeśli idziemy do sklepu i widzimy kilka kas, a na jednej siedzi starsza kobieta, to po prostu podejdźmy do tej kasy. Ja mam taką zasadę, że jak wchodzę do salonu przedłużyć umowę na telefon albo kupuję samochód czy cokolwiek innego i w obsłudze jest kilka osób, to zawsze wybieram najstarszą kobietę, bo myślę sobie, że tym kobietom dzisiaj na rynku pracy nie jest łatwo. Jeśli tych kobiet w obsłudze jest więcej, to staram się dokonać wewnętrznej analizy i daję wykonać tę pracę tej, która w mojej ocenie jest w najtrudniejszej sytuacji. Ja jestem pojedynczą osobą, która ma jakiś tam mikro wpływ, ale jeśli pomyślimy, że kobiet jest więcej w Polsce niż mężczyzn, to uświadomimy sobie, że możemy swoimi zachowaniami konsumenckimi wpłynąć na to, jak kobiety będą traktowane na każdym poziomie. Czy luka płacowa może być argumentem do podwyżki? Absolutnie tak. To jest kodeksowy argument, bo dzisiaj kodeks pracy mówi, że za tę samą pracę należy się taka sama płaca. Przy czym ważne jest tutaj podkreślenie takiej samej pracy. Nazwa stanowiska nie określa naszej równości. My ciągle trzymamy się tego powiedzenia w Polsce, że dżentelmeni o pieniądzach nie dyskutują. Są małżeństwa, które nie wiedzą, ile zarabia jedno i drugie, bo to jest uznawane z jakiegoś powodu za poufne czy intymne. Im mniej będziemy mówić o swoich wynagrodzeniach i o tym, ile zarabia się na danym stanowisku, tym bardziej będziemy podkreślać te mity. Jednym z takich mitów jest to, że pracodawca może zakazać pracownikom ujawniania swojego wynagrodzenia. Wynagrodzenie jest dobrem osobistym pracownika, a pracownik może dysponować nim dowolnie, czyli może o nim mówić. Jedyne, czego on nie może robić, to wykorzystywanie tego dobra w sposób sprzeczny z pewnymi zasadami. Czyli np. nie może mówić o swoim wynagrodzeniu, jeśli idzie do konkurencji na rozmowę rekrutacyjną. Ja jestem zwolenniczką tego, żeby dostęp do informacji o wynagrodzeniu był równy dla obu stron – dla pracodawcy i pracowników. Olga Legosz – ekspertka z obszaru HR z ponad 20-letnim doświadczeniem w polskich i zagranicznych korporacjach. Współzałożycielka Fundacji Sukces Pisany Szminką, laureatka wielu nagród z obszaru Employer Brandingu oraz autorka poradnikowych e-booków dotyczących zmiany pracy. Na Instagramie znana jako @nomadmum81, gdzie dzieli się wiedzą z zakresu HR oraz prowadzi szereg działań wspierających kobiety.
Ten kolor paznokci uwielbiają mężczyźni, a nie cierpią manicurzystki. Wyjaśniamy dlaczego
Kiedy myślimy o kolorach paznokci, nasza wyobraźnia często od razu skupia się na bogatej palecie odcieni, od delikatnych pasteli po śmiałe neony i ciemne, głębokie barwy. Jednak pewien kolor, który wydaje się cieszyć wyjątkowym uznaniem wśród mężczyzn, jest absolutnym koszmarem dla wielu manicurzystek.
Dla wielu mężczyzn czerwone paznokcie są niezwykle atrakcyjne – tak się mówi od dawna i tak się utarło w głowach milionów ludzi obu płci. Wyjaśniamy, skąd się wzięło przypisywanie takich skojarzeń i dlaczego stylistki paznokci nie przepadają za tą barwą? Historia czerwonych paznokci Historia czerwonego koloru na płytce paznokci sięga starożytnych Chin, gdzie członkowie rodziny królewskiej stosowali go, aby podkreślić swój status i bogactwo. Barwie do przypisuje się życiodajną energię oraz wiąże się ją z celebracją i dobrobytem – stąd czerwone lampiony. W starożytnym Egipcie również ten kolor był popularny w stylizacji paznokci wśród faraonów i królowych jako znak pozycji społecznej. W latach dwudziestych ubiegłego wieku czerwony lakier stał się symbolem wyrafinowania i elegancji, a później oznaką kobiecego seksapilu. Czerwone paznokcie często miała Marylin Monroe jak na przykład w filmie „Słomiany wdowiec”, czy Rita Hayworth w „Krew na piasku”. Aktorki miały niezwykły talent oraz urodę, które podziwiamy do dziś. Jednak to mężczyźni stali za kreowaniem ich wizerunku – od tego, jak mają wyglądać, po przydzielane role. Dlaczego manicurzystki nie lubią czerwieni na paznokciach? Choć czerwone paznokcie są często dla kobiet wyrazem elegancji i klasy, dla mężczyzn seksapilu, to dla manicurzystek jest nudny. Krwisty kolor jest bardzo często wybierany przez panie, przez co często dla stylistek paznokci to tylko kolejna para dłoni w tym samym stylu. Manicurzystki lubią wyrażać swoją kreatywność poprzez tworzenie unikatowych wzorów i kombinacje kolorów. Dla nich czerwień może wydawać się zbyt standardowym wyborem, który nie pozwala na pełne wyrażenie ich artystycznej wizji. Jednak nie odmawiamy tej barwie piękna! Przede wszystkim, czerwień jest kolorem nasyconym, który przyciąga uwagę. View Burdaffi on the source website Jeżeli podoba wam się odcień Marylin z kultowych filmów, to świetnie sprawdzi się intensywna czerwień. Marka O.P.I oferuje wysokiej jakości pigmenty oraz trwałość. Jeżeli masz ograniczony budżet, to świetnie sprawdzi się produkt Golden Rose, który ma równie piękny pigment. View Burdaffi on the source website Role odgrywane przez Ritę Hayworth często budziły nie tylko zachwyt, ale i podziw. Jej paznokcie często były w kolorze ciemnej czerwieni, która jest także ponadczasowa i klasyczna. Idealnie sprawdzi się odcień Malaga Wine marki O.P.I, a tańszą propozycją dostępną w wielu znanych drogeriach jest lakier Rimmel Kind & Free. Kolor paznokci to kwestia indywidualnego gustu. Niezależnie od tego, czy wybierasz czerwień, czy nie, najważniejsze jest, abyś czuła się komfortowo i pewnie. W końcu to twoje paznokcie i to ty decydujesz, jaki kolor najlepiej wyraża twoją osobowość i styl.
Pięknie zjednoczeni w walce, by pokonać raka piersi #CzasPokonaćRakaPiersi
Kampania na rzecz Walki z Rakiem Piersi Estée Lauder Companies.
W czasach, gdy o raku piersi nie mówiono otwarcie, już 30 lat temu, Evelyn H. Lauder dostrzegła możliwości szerzenia świadomości choroby oraz zmierzenia się z tym stanowiącym swoiste tabu problemem zdrowotnym dotykającym głównie kobiety. W 1992 r. stworzyła różową wstążkę i zapoczątkowała Kampanię na rzecz Walki z Rakiem Piersi Grupy Estée Lauder Companies. Stworzyła podwaliny pod globalny ruch skupiony wokół misji, którą da się sprowadzić do prostego hasła: wspólnie połóżmy kres rakowi piersi i wyeliminujmy go z naszego życia. Evelyn Lauder dokonała rewolucji skłaniając osoby i organizacje z całego świata do wspólnej walki o zmianę. Kampania co roku wpisuje się w dziedzictwo Evelyn i stanowi element DNA Estée Lauder Companies jako globalnego lidera walki z rakiem piersi. W 1993 r. Evelyn założyła Fundację na rzecz Badań nad Rakiem Piersi (BCRF) – najważniejszą dobroczynną organizację partnerską Kampanii mającą na celu wspieranie najbardziej obiecujących badań z zakresu walki z chorobą. Dziś, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej zdajemy sobie sprawę z priorytetowości walki z rakiem piersi. Dlatego tegoroczna kampania Estée Lauder Companies skupiona jest wokół hasła „Pięknie zjednoczeni w Walce, by pokonać Raka Piersi”. To zjednoczenie objawia się w działaniach z ambasadorkami, partnerami, pracownikami firmy, klientami i wszystkimi, którzy swoim wsparciem działają na rzecz poczynienia znaczących postępów w walce z chorobą, która jest najczęściej diagnozowanym nowotworem na świecie. Organizacje wspierane przez Estée Lauder Companies Pamiętając o dziedzictwie Evelyn, firma Estée Lauder Companies chce dokonywać rewolucji każdego dnia, wspierając lokalnie organizacje usytuowane w danym kraju. W tym roku w Polsce są to Międzynarodowe Centrum Nowotworów Dziedzicznych przy Pomorskim Uniwersytecie Medycznym oraz Fundację „Piękniejsze Życie”. Ta pierwsza to ośrodek o światowej randze, który pod nadzorem prof. Jana Lubińskiego prowadzi prace naukowe i badawcze w zakresie genetycznej predyspozycji do nowotworów. Ta druga została założona przez Polski Związek Przemysłu Kosmetycznego i skupia się na pomaganiu kobietom po diagnozie by czuły się piękne. Od siedemnastu lat wspiera kobiety, które przechodzą leczenie onkologiczne, organizując dla nich bezpłatne warsztaty z pielęgnacji i makijażu. Ambasadorki kampanii Światową twarzą kampanii jest Elizabeth Hurley – brytyjska aktywistka, aktorka i modelka. Natomiast w Polsce, w tym roku, Estée Lauder Companies zaangażowała 5 ambasadorek. Są nimi: aktorka - Helena Norowicz, założycielka marki Spadiora oraz właścicielka popularnego lifestylowego konta @superstylerblog - Marta Lech-Maciejewska, modelka - Sandra Kubicka, psychoterapeutka i edukatorka profilaktyki nowotworowej, która pokonała raka piersi - Sonia Zięba-Domańska oraz lekkoatletka i mistrzyni olimpijska - Anita Włodarczyk. Wszystkie Panie zapozowały na tle rzeźby Różowej Wstążki przed obiektywem Doroty Szulc, aby nagłośnić inicjatywę charytatywną, która skupia się na zbieraniu funduszy na organizacje wspierające walkę z rakiem piersi. Ich zaangażowanie i inicjatywna w promowaniu profilaktyki, to też szansa na zachęcanie kobiet do regularnych badań piersi. Produkty z różową wstążką Każdy z nas może wspierać kampanię i jednoczyć siły w walce z rakiem piersi nie tylko w październiku, ale przez cały rok. Już w tym miesiącu do sprzedaży trafi limitowana edycja produktów, marek takich jak Clinique, Bobbi Brown, La Mer, Estée Lauder, Origins, czy też Aveda, które pomagają budować świat wolnego od raka piersi i zbierać fundusze dla organizacji działających na rzecz badań nad rakiem piersi. Od 1 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r. lub do czasu wyczerpania zapasów od 20% do 50% sugerowanej ceny detalicznej produktów oznaczonych Różową Wstążką trafi na konta 2 organizacji wspierających badania, edukację i dostęp do usług medycznych. W tym roku są to właśnie Międzynarodowe Centrum Nowotworów Dziedzicznych przy Pomorskim Uniwersytecie Medycznym oraz Fundacja “Piękniejsze Życie”. Razem z Estée Lauder Companies pomaganie może być proste. Zjednoczmy nasze siły, by poczynić znaczące postępy w walce z tą chorobą, wspierając badania, edukację i dostęp do usług medycznych na całym świecie.