93% na Rotten Tomatoes i 5 Oscarów. Arcydzieło Billy’ego Wildera znów można obejrzeć w streamingu. "Klasyka kina przez duże K"
Ponadczasowy klasyk Billy’ego Wildera – „Garsoniera” – ponownie poruszy widzów. Nagrodzony pięcioma Oscarami komediodramat już 1 stycznia trafi na Prime Video.
W tym artykule: „Garsoniera” – powrót klasyka z 5 Oscarami Nowy Jork, zdrady i awanse – fabuła „Garsoniery” Jack Lemmon i Shirley MacLaine w rolach życia Premiera „Garsoniery” na Prime Video Recenzje i nagrody – za co pokochano „Garsonierę"? „Garsoniera”– powrót klasyka z 5 Oscarami Film „Garsoniera” w reżyserii Billy’ego Wildera, uznawany za jedno z największych dzieł amerykańskiej kinematografii, powraca na ekrany. Od 1 stycznia ten komediodramat będzie dostępny na platformie Prime Video. Produkcja została nagrodzona pięcioma Oscarami, w tym za najlepszy film, reżyserię, scenografię czarno-białą, scenariusz oryginalny oraz montaż. Ten klasyk z 1960 roku nieprzerwanie zachwyca widzów i krytyków. Na portalu Rotten Tomatoes cieszy się aż 93% pozytywnych recenzji krytyków i 94% od widzów. Zasłużenie nazywany jest "arcydziełem humoru i ironii". Nowy Jork, zdrady i awanse – fabuła „Garsoniery" Akcja „Garsoniera”rozgrywa się w sercu Nowego Jorku. Calvin Clifford Baxter (Jack Lemmon), pracownik firmy ubezpieczeniowej, chcąc zdobyć awans, zaczyna pożyczać klucz do swojego mieszkania przełożonym. Apartament staje się miejscem schadzek, co prowadzi do wielu zabawnych i zarazem dramatycznych sytuacji. Gdy o klucz prosi sam prezes firmy, Jeff D. Sheldrake (Fred MacMurray), sytuacja staje się bardziej skomplikowana. Mężczyzna sprowadza do mieszkania windziarkę Fran Kubelik (Shirley MacLaine), która jest obiektem uczuć Baxtera. Gdy Fran dowiaduje się, że Sheldrake nie planuje zostawić swojej żony, próbuje popełnić samobójstwo. Baxter ratuje ją, spędzając z nią święta i jednocześnie ratując reputację przełożonego. Za swoją lojalność Baxter otrzymuje upragniony awans. Jednak kiedy Sheldrake ponownie prosi o mieszkanie, Baxter odmawia, ryzykując swoją karierę. Ten gest ostatecznie zbliża go do Fran, która porzuca prezesa i w sylwestrową noc wraca do Baxtera. Jack Lemmon i Shirley MacLaine w rolach życia „Garsoniera” to film, w którym Jack Lemmon i Shirley MacLaine pokazali pełnię swoich aktorskich możliwości. Lemmon, jako ambitny, ale naiwny Baxter, balansuje między komedią a dramatem, ukazując wrażliwość i desperację bohatera. Z kolei MacLaine jako Fran Kubelik wprowadza do filmu liryzm i melancholię, czyniąc jej postać niezwykle poruszającą. Chemia między głównymi bohaterami oraz doskonale napisane dialogi sprawiają, że film nie traci na aktualności i nadal potrafi poruszyć. Premiera Garsoniery 1 stycznia na Prime Video Widzowie, którzy jeszcze nie mieli okazji zobaczyć tego kultowego dzieła, będą mogli nadrobić zaległości już 1 stycznia. Tego dnia „Garsoniera” zadebiutuje na platformie Prime Video. To idealna okazja, by rozpocząć nowy rok od spotkania z klasyką światowego kina. Obecność „Garsoniera”w katalogu Prime Video to także szansa dla młodszych pokoleń, by odkryć ten film na nowo i przekonać się, jak błyskotliwie można połączyć humor z refleksją nad naturą ludzkich relacji i ambicji. Recenzje i nagrody – za co pokochano „Garsonierę”? „Garsoniera” została doceniona nie tylko przez Akademię Filmową. Film zdobył również nagrody BAFTA, Złote Globy i wiele innych prestiżowych wyróżnień. Sukces produkcji wynika z doskonałego połączenia komedii, dramatu i społecznego komentarza. Krytycy podkreślają kunszt reżyserski Billy’ego Wildera oraz błyskotliwy scenariusz, który ukazuje zarówno absurd pracy korporacyjnej, jak i głębokie emocje związane z niespełnioną miłością. To właśnie dzięki temu "Garsoniera" przez dekady pozostaje aktualna i budzi emocje. Film, choć osadzony w realiach lat 60., wciąż rezonuje z widzami współczesnymi. To opowieść o kompromisach, które podejmujemy w życiu zawodowym i uczuciowym oraz o granicach, których przekroczenie może mieć nieprzewidziane konsekwencje.
Mozart w nowej odsłonie. Warszawska Opera Kameralna prezentuje „Requiem” na nowej płycie
Warszawska Opera Kameralna rozpoczęła 34. Festiwal Mozartowski z rozmachem godnym największych scen świata. W poniedziałkowy wieczór, 12 maja, Filharmonia Narodowa w Warszawie wypełniła się nie tylko dźwiękami monumentalnego Requiem d-moll KV 626 Wolfganga Amadeusza Mozarta, ale także osobistościami świata kultury, sztuki i mediów.
Premierowy koncert był zarazem wydarzeniem towarzyszącym premierze nowego albumu z tym arcydziełem – i bez wątpienia jednym z najważniejszych kulturalnych momentów tej wiosny. Nowe wydanie legendarnego Requiem to dzieło Warszawskiej Opery Kameralnej, które zostało zarejestrowane z udziałem wybitnych solistów – Doroty Szczepańskiej (sopran), Mayi Gour (mezzosopran), Benjamina Huletta (tenor) i Rafała Siwka (bas). Towarzyszyli im Zespół Wokalny WOK oraz orkiestra Musicae Antiquae Collegium Varsoviense pod batutą Adama Banaszaka. To właśnie to wykonanie trafiło na płytę wydaną przez renomowaną wytwórnię DUX. Nagranie powstało z poszanowaniem zasad wykonawstwa historycznego – w stroju 430 Hz i na podstawie edycji urtext New Mozart Edition. „To jest ogromna odpowiedzialność, zarazem i przywilej, nagrywać to arcydzieło. To jest również spełnienie marzeń bardzo wielu muzyków, którzy chcą się zmierzyć z ostatnim, nieukończonym utworem największego, być może, kompozytora w dziejach muzyki klasycznej. To arcydzieło ma tę niezwykłą cechę, że jest niezmiennie aktualne” – podkreśla maestro Adam Banaszak. Artyści dążyli do absolutnej wierności intencjom Mozarta, co wybrzmiało także w refleksjach Rafała Siwka, śpiewającego partię basu: „Jeżeli trzymamy się dokładnie tego, co napisał kompozytor, a szczególnie Mozart, który zapisywał wszystko tak jak trzeba, to wykonanie wtedy jest najpiękniejsze. Mam nadzieję, że starałem się trzymać jak najbliżej myśli Wolfganga Amadeusza”. Nowe Requiem dostępne jest nie tylko w wersji cyfrowej i na CD, ale także na winylu – z myślą o melomanach celebrujących każdy detal dźwięku w jego najbardziej szlachetnej, analogowej formie. „Sam rytuał odtwarzania takiej płyty jest wyjątkowym przeżyciem” – dodaje Banaszak. W poniedziałkowy wieczór, 12 maja, Filharmonia Narodowa gościła wielu znakomitych artystów, przedstawicieli świata kultury i mediów, którzy licznie przybyli na galowy koncert otwierający 34. Festiwal Mozartowski. To właśnie tutaj, w sercu Warszawy, spotkały się klasyka i nowoczesność, emocja i forma, historia i współczesność. View Gallery on the source website Festiwal, który inspiruje Festiwal Mozartowski potrwa do końca czerwca i – jak co roku – zaprasza nie tylko na koncerty. Poza kolejnymi wykonaniami Requiem (m.in. w wersji Howarda Armana oraz pod batutą Eugene’a Tzigane’a), w programie znajdziemy mozartowskie opery, recitale solistów, koncerty edukacyjne dla dzieci oraz spotkania wokół literatury i biografii kompozytora. To wydarzenie, które pokazuje, że klasyka nie musi być zakurzona – wystarczy pozwolić jej wybrzmieć w odpowiednich warunkach. Warszawska Opera Kameralna robi to z niezwykłym wyczuciem i pasją, łącząc przeszłość z teraźniejszością, a muzykę z emocją. Festiwal założony przez Stefana Sutkowskiego w 1991 roku to dziś marka sama w sobie – zasięgiem i jakością sięgająca daleko poza granice Polski.
Warszawa w rytmie Mozarta: 34. Festiwal Mozartowski już od 8 maja
Zbliża się jedno z najbardziej wyczekiwanych wydarzeń w kulturalnym kalendarzu stolicy. Już 8 maja Warszawska Opera Kameralna otwiera 34. edycję Festiwalu Mozartowskiego – najdłuższego festiwalu na świecie, poświęconego wyłącznie twórczości Wolfganga Amadeusza Mozarta. Przez ponad dwa miesiące stolica Polski rozbrzmiewać będzie kompozycjami jednego z największych muzycznych geniuszy w historii, przyciągając do Warszawy zarówno zagorzałych melomanów, jak i tych, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z klasyką.
Tegoroczna odsłona zapowiada się wyjątkowo – wielowymiarowa, ambitna, pełna emocji, niespodzianek i świeżych interpretacji. To nie tylko spotkanie z muzyką, ale także z literaturą, filozofią i teatrem – wszystko to w aurze ponadczasowej harmonii i sztuki, która nie traci na aktualności. Wielkie otwarcie: „Łaskawość Tytusa” w nowej odsłonie Wydarzenie zainauguruje premiera opery La clemenza di Tito w reżyserii Anny Sroki-Hryń – znakomitej aktorki i artystki, która swoją wrażliwością i teatralnym językiem potrafi dotknąć najgłębszych emocji. Jej wizja tej rzadziej granej opery Mozarta to pogłębiona psychologiczna i duchowa opowieść o człowieku – jego słabościach, wewnętrznych konfliktach i walce z własną naturą. W centrum dramatu znajduje się trio Vitellia–Sesto–Tito, uwikłane w emocjonalne relacje i brutalny świat władzy. Sroka-Hryń przekonuje, że choć świat się zmienił – technologia, tempo życia, kontekst – to ludzkie namiętności pozostają te same. Opera staje się więc metaforyczną wiwisekcją współczesności i duchowym lustrem naszych czasów. La Clemenza di Tito w mojej interpretacji to pogłębiona na poziomie psychologicznym i metafizycznym opowieść o Człowieku, o jego skomplikowanej, delikatnej naturze. Tito jawi się nie tylko jako Cesarz, ale jako człowiek, człowiek omylny, z krytycznym wglądem w siebie. Osią opery jest trio Vitellia, Sesto, Tito, gdzie Sesto stanowi centrum konfliktu. Relacje łączące to trio są niejednoznaczne, a ich tłem jest przemocowy, bezwzględny świat starożytnego Rzymu. Czyżby starożytnego? Siła dramatów Szekspira, literatury Dostojewskiego czy wielkich dzieł operowych polega na ich uniwersalizmie. Wprawdzie mamy samoloty, internet, szybki przepływ informacji, polecieliśmy w kosmos, sztuczna inteligencja usprawnia procesy podejmowania decyzji, ale człowiek się nie zmienił. Nie zmieniają się żądze i namiętności, którym podlegamy jako ludzie. Zmienił się tylko anturaż, a sposoby manipulacji stały się bardziej zakamuflowane i wyrafinowane. Libretto opery jest punktem wyjścia do rozważań na temat naszej kondycji duchowej i psychologicznej we współczesnym świecie. Dzięki tej wiwisekcji mamy szansę zbliżyć się do tego delikatnego i czułego miejsca, które nie podlega żadnej definicji. - mówi Anna Sroka-Hryń. Klasyka w pełnej krasie W programie festiwalu nie zabraknie najbardziej znanych dzieł Mozarta – publiczność będzie mogła ponownie przeżyć emocje związane z takimi arcydziełami jak Wesele Figara, Don Giovanni, Czarodziejski flet czy Idomeneo. Wśród koncertów oratoryjnych pojawią się Requiem d-moll oraz majestatyczna Msza c-moll – oba dzieła usłyszymy w wyjątkowej interpretacji mistrzów batuty i wybitnych solistów. 12 maja w Filharmonii Narodowej odbędzie się także premiera nowej płyty Requiem d-moll, wydanej przez prestiżowe wydawnictwo DUX – to wydarzenie, które z pewnością zapisze się na muzycznej mapie tego roku. Mozart w literaturze, czyli spotkanie z Érikiem-Emmanuelem Schmittem 25 maja w Zamku Królewskim w Warszawie odbędzie się wyjątkowe spotkanie z francuskim pisarzem Érikiem-Emmanuelem Schmittem, autorem bestsellerowej książki Moje życie z Mozartem. To opowieść o osobistej relacji z muzyką, która ocala, prowadzi i daje ukojenie. Wieczór będzie połączeniem słowa i dźwięku – literackiego eseju i muzyki klasycznej, przeżywanej w intymnej atmosferze królewskich wnętrz. Gala Mozart Night – wielki finał Tradycyjnie festiwal zamknie widowiskowa Gala Mozart Night, która w tym roku po raz pierwszy odbędzie się w eleganckich wnętrzach Teatru Polskiego. To wydarzenie, podczas którego na jednej scenie spotkają się największe talenty polskiej i międzynarodowej sceny muzycznej – m.in. skrzypaczka Agata Szymczewska, wiolonczelista Tomasz Strahl oraz dyrygent Howard Arman, który zaprezentuje własną, poruszającą interpretację Requiem. Dla najmłodszych: Mozart Junior Organizatorzy nie zapomnieli o młodszych miłośnikach muzyki. Od 17 maja do 6 lipca potrwa 6. edycja Mozart Junior Festival – seria edukacyjnych wydarzeń skierowanych do dzieci i młodzieży. Wśród nich autorskie warsztaty Mozart ON, powrót Młodzieżowej Orkiestry Mozartowskiej oraz premiera nowej wersji rzadko wykonywanej opery La finta semplice w reżyserii Jitki Stokalskiej, z udziałem alternatywno-klasycznego Bastarda Trio. Edukacja, zabawa i sztuka w jednym – podane w nowoczesny, angażujący sposób. Festiwal Mozartowski to nie tylko wydarzenie muzyczne – to celebracja piękna, harmonii i ponadczasowej emocji, która nieustannie porusza serca. To dowód na to, że muzyka Mozarta nie przemija – bo prawdziwa sztuka jest wieczna. Pełny program 34. Festiwalu Mozartowskiego oraz bilety na wszystkie wydarzenia znajdziesz na stronie Warszawskiej Opery Kameralnej. View Gallery on the source website
ELLE KLASYKA GATUNKU: "Nie powiem ci, że świadomie idę pod prąd, bo to byłaby poza, coś nienaturalnego". Rozmowa z Mikołajem Woźniakiem, pianistą, zwycięzcą cyklu
Gdy pytam go o fortepian, odpowiada, że najważniejsza jest znajomość sztuki, kontekstów, języków. Wtedy rodzą się ciekawsze interpretacje, a tylko o takie mu chodzi. Stawia sobie poprzeczkę wysoko. Jak najwyżej. Wielki talent. Mikołaj Woźniak. Rocznik 2003. Zielonogórzanin studiujący w szwajcarskiej Musik-Akademie Basel w klasie prof. Claudio Martineza Mahnera. I zwycięzca cyklu ELLE Klasyka Gatunku.
Mógł zostać gitarzystą, ale repertuar zdecydował, że skupił się na fortepianie. Grał koncerty z największymi orkiestrami już w wieku kilkunastu lat. Wychodził na sceny m.in. Carnegie Hall, Wielkiej Sali Opery Kairskiej czy Europejskiego Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach. W 2020 roku otrzymał stypendium Morningside Music Bridge, programu organizowanego przez New England Conservatory w Bostonie, a trzy lata później został wybrany jako jeden z dwunastu pianistów z całego świata do udziału w mistrzowskich kursach Oxford Piano Festival. Współtworzy arcyciekawy duet kameralny na fortepian i wiolonczelę z Michałem Balasem, którego gościliśmy na łamach ELLE kilka miesięcy temu. Mikołaj Woźniak, mimo skończonych dopiero 21 lat, jest ponadprzeciętnie świadomym artystą, bez strachu wsłuchującym się w swoją muzyczną intuicję i wybierającym niekonwencjonalne ścieżki rozwoju. M.in. to sprawiło, że redakcja ELLE postanowiła przyznać mu tytuł KLASYKA GATUNKU. Jak podkreśla redaktor naczelna, Marta Tabiś-Szymanek: „Ujął nas wysoką świadomością medialną. Rozmowa i odpowiedni kontakt z dziennikarzami to dziś jeden z warunków przebicia się ze swoją sztuką w świecie, który atakuje nas każdego dnia tysiącem bodźców. Mikołaj potrafi przedrzeć się przez tę gęstwinę treści ze swoją wrażliwością i talentem”. Czym jest dla Woźniaka muzyka? Co robi, gdy potrzebuje ciszy? Dlaczego „showmaństwo” go nuży? O tym opowiada w naszej rozmowie. Potrafisz odpoczywać? Nie mam wakacji bez fortepianu. Choć jest to moment, w którym mogę poświęcić więcej uwagi sprawom niemuzycznym. Ale dzień musi być zintegrowany z ćwiczeniem. Gdy np. wracam do domu, do Zielonej Góry, mogę się zobaczyć z rodziną, znajomymi i pobyć przez jakiś czas w jednym miejscu. Wakacje to dla mnie brak podróży, wyjazdów. Lotniska i czekanie na samolot kojarzą się zawsze z pracą. Odpoczywam więc „lokalnie”, a od niedawna szczególnie dobrze w moim rodzinnym mieście. Nadal nie odpowiedziałeś na pytanie… Bo ja się tego cały czas uczę. Zawsze pojawiają się myśli, że coś powinienem w tym momencie zrobić. Że jakbym usiadł do fortepianu… Muszę sobie z tym radzić. Wytłumaczyć sobie, że czas bez instrumentu też jest ważny, a niejednokrotnie ważniejszy od przesiadywania przy nim. Ale skoro rozmyślasz o instrumencie, to zupełnie nie odpoczywasz. Pracoholizm? Czy może codzienność muzyka? To chyba nie jest kwestia samego instrumentu, co obsesyjnej chęci jego opanowania. Część osób z tego wyrasta, bo przychodzi moment, gdy dochodzi się do wniosku, że są rzeczy bardziej interesujące w muzyce. Oczywiście ta codzienna, żmudna praca nad techniką, odpowiednią motoryką palców, graniem czysto, jest niezwykle istotna. Ale mnie ciekawi teraz to, czego o muzyce nie wiem. Czyli? Gdy otwieram nowy utwór, nie mam pojęcia, co może się wydarzyć. Perspektywa tego, że za parę miesięcy mógłbym go wykonywać z podobną niepewnością, jest nie do pomyślenia. Dlatego nie pozwolę sobie na wrócenie do niego za jakiś czas. Kusi mnie, by sprawdzić, z czym się mierzę, co mogę zrobić, czy w ogóle ten utwór rozumiem. Podczas pracy nad utworem trudno powiedzieć, że jest się czegoś pewnym od początku. W tę pewność wrasta się z czasem. Przynajmniej w moim wypadku. Jeśli są osoby, które nawet nie patrzą w nuty i czują się pewne od razu, mają wielką wizję, to zazdroszczę. Ja potrzebuję czasu. Stąd niepewność, która powoduje, że nie mogę całkowicie muzyki odstawić. Z drugiej stronny, najgorszą rzeczą, jaka może przydarzyć się artyście, to rutyna i powtarzalność. Niezależnie od tego, czy gramy dla osłuchanej publiczności na ogromnym festiwalu czy publiczności podczas małego, lokalnego występu, która słyszy muzykę klasyczną po raz pierwszy czy drugi w życiu, żadna z nich nie zasługuje na rutynowe traktowanie. Bo rutyna z założenia dyskwalifikuje jakąkolwiek twórczość. A co ci robi ta niepewność, o której mówisz? Paraliżuje czy napędza? Przede wszystkim pobudza moją ciekawość. Jestem ciekawy tego, co stanie się w momencie, w którym rozpocznę pracę. I ta ciekawość mnie przy muzyce trzyma. Często odbijam mocno od powszechnie akceptowanego programu dla pianistów. Próbuję integrować rzeczy, które rzadko grano. I są to rzeczy, które generują we mnie ciekawość. Trudno stanąć mi do wyścigu z dziełami, które uważam na starcie granymi w tak przekonujący sposób przez wielu genialnych artystów, których szanuję i uważam za moich idoli i autorytety. Chodzi o to, że czuję, że w niektórych utworach mam niewiele do powiedzenia. I za takie nie chcę się zabierać. Jakie to utwory? Nie wiem, ile dróg w Polsce sobie właśnie przekreślam, ale mało gram Chopina. Prawie w ogóle. Ostatni raz zdarzyło mi się to chyba na recitalu dyplomowym w szkole muzycznej II stopnia. Była to Fantazja f-moll op. 49. Jednak od momentu wyjazdu do Bazylei praktycznie Chopina nie ruszyłem. Nie chodzi o to, że nie lubię tych kompozycji słuchać. Wychowałem się w kulturze, w której chopinowska twórczość towarzyszy mi od 17 lat, a mam ich 21. I to bez przerwy. Skupienie na Konkursie Chopinowskim, na nagraniach legend fortepianu… Najbardziej szanowani polscy pianiści to chopiniści właśnie. A ja, obserwując siebie, nie wiem, czy chcę brać się za utwory, których interpretacje znam i które uważam za wyjątkowo dobre. Poza tym mam świadomość, jak szeroki jest repertuar pianistyczny. Nawet jeśli będę żył 80, 90 czy 100 lat, nie zagram wszystkiego. Można się zamknąć na jedną epokę i w jej ramach realizować się przez 60 lat swojej kariery. Niewykluczone jednak, że kiedyś do Chopina wrócę. A jednak… Zakładam, że im dłużej będę siedział za granicą, to polski sentyment do mnie wróci. Choć i tak spełniam się w tej swojej polskości, gram kompozycje Karola Szymanowskiego. W ramach jego twórczości mam bardzo dużo do powiedzenia. Co to znaczy? Wróćmy więc do tematu ciekawości. Zdarzają się utwory, z którymi stykam się po raz pierwszy i są tak interesujące, że nie chcę ich dalej słuchać, tylko otworzyć nuty i zobaczyć, co się w nich dzieje. Nie chodzi o pójście w zupełną niszę. To raczej kwestia tego, z którym utworem „zaskoczy”. Czasami „przestrzelam”, ale wtedy myślę, że do tych rzeczy kiedyś wrócę. Cały czas się rozwijam, widzę jak zmienia się moje postrzeganie na przestrzeni roku, dwóch, a czterech lat to już w ogóle. Skończyłeś 21 lat, masz do tego prawo. No tak, rozwijanie się jako artysta jest super. Powiedziałeś, że w twoich poszukiwaniach nie chodzi wyłącznie o niszowe utwory, ale przecież o nie również. Występujecie z Michałem Balasem jako duet i bierzecie na warsztat repertuar dość „nietypowy”. Może to też rodzaj młodzieńczego buntu? Prezentujecie się dość nonszalancko, niczym bohaterowie francuskiej nowej fali. Macie jakąś tajemnicę, którą słuchaczowi trudno rozwiązać i to jest ciekawe. Nie powiem ci, że świadomie idę pod prąd, bo to byłaby poza, coś nienaturalnego. Sukces naszego duetu zawodowo, ale też fakt, że ze sobą tak intensywnie współpracujemy, chodzimy do jednej szkoły, żyjemy w tym samym mieście i funkcjonujemy we względnym zdrowiu i przyjaźni, to wynik tego, że mocno oddzielamy go od naszych innych projektów. Jesteśmy z Michałem różni pod wieloma względami – podejścia do muzyki, czy osobowościowym. Udało nam się to jednak zgrać, więc dobrze funkcjonujemy razem. Dodatkowo mamy wielki luksus, bo do grania mniej znanych utworów zachęcani jesteśmy przez naszych pedagogów. Mimo że w perspektywie konkursowej, albo robienia wyświetleń na YouTubie, nie są najlepszą decyzją. Trudno byłoby więc z tego komfortu nie skorzystać. Nie wywyższamy się nad tych, którzy wybierają bardziej konwencjonalną drogę. Po prostu mamy luksus, który sprawia, że spełniamy się jako zespół. Dlatego nasze propozycje odbiegają od mainstreamu. Ale to nie jest rzecz intencjonalna, nagięta. A co z inspiracjami spoza muzyki klasycznej? Jak się realizujesz odstawiając fortepian? Mam znajomych z różnych środowisk artystycznych. Dzięki temu mogę wsiąknąć w inny świat ekspresji artystycznej. Od zawsze miałem też potężne ciągoty do literatury, co zaszczepili we mnie rodzice. Prawdopodobnie nauczyłem się tyle samo z książek, co z nagrań. Poza tym, gdy jako dziecko wylądowałem w szkole w Krakowie na Basztowej 9 – w centrum, pochłonęły mnie tamtejsze teatry i kina studyjne. Kontynuowałem wtedy edukację w Zielonej Górze, a w Krakowie uczyłem się w szkole popołudniowej, robiłem wszystko, by mieć możliwość pójścia na jakąś spektakl lub film. Zazwyczaj sam, bo jeśli idzie się z kimś, to inaczej chłonie się sztukę, pewne rzeczy można przeoczyć. Lubię galerie sztuki, do nich chadzam w różnych miejscach świata, w których się akurat znajduję. Wszyscy ludzie, których podziwiam, jak choćby Kirill Gerstein – jeden z najlepszych pianistów, jakich znam i z którymi miałem okazję pracować, mają naprawdę rozległe horyzonty. Mówią biegle w co najmniej paru językach. Jeśli mówisz po niemiecku, masz łatwiejsze „dojście” do Beethovena, jeśli po francusku to do Debussy’ego czy Ravela. Inaczej się pracuje, jeśli znasz epoki, sztukę, malarstwo, relacje między twórcami, jak np. współpraca Strawińskiego i Picassa w momencie, w którym malarz tworzył scenografie i kostiumy do jego baletów. Ma się wiele punktów odniesienia, które stają się tak interesujące, że interpretacja, nawet nieświadomie, tworzy się sama. Najgorzej to interpretować wyłącznie przez pryzmat siebie. Bywają artyści, nawet ci wielcy, którzy pozostawiają w ten sposób jakąś pustkę, nie budują żadnego świata, poza swoim osobistym. To może być piękne, ale nie o to chodzi. Bo to tak, jakby pójść na „Makbeta” i widzieć tylko aktora zamiast bohatera. Ale do aktorstwa ci blisko – jako pianista interpretujesz czyjś tekst. To prawda. Tym bardziej mam problem, kiedy idę na koncert i widzę wykonawcę, a nie dzieło. Powinno być odwrotnie. Na pierwszym miejscu zawsze musi być muzyka. Na jakie koncerty, oprócz klasycznych, zabierali cię rodzice? Z rodzicami nie byłem na wielu koncertach nieklasycznych, choć nie pochodzę z rodziny artystycznej, muzycznej. Można powiedzieć, że jestem „wybrykiem natury”. Więc gdy pojawił się temat szkoły muzycznej, tato zaczął mnie zabierać do filharmonii w Zielonej Górze, a potem jeździliśmy do kolejnych miast. Był jednak w moim życiu okres, kiedy chciałem spróbować wielu rzeczy – bywałem na koncertach jazzowych, festiwalach rapowych, eksperymentalnych performancach. Zauważyłem wtedy, że na każdym z tych wydarzeń zaangażowanie publiczności i jej wpływ na przebieg koncertu był nieporównywalnie większy niż na wydarzeniach muzyki klasycznej. Łamałem sobie głowę, jak więc powinienem traktować publiczność jako pianista? Jedna z taktyk to „zamknięcie się” – skupienie wyłącznie na sobie i wykonywanej muzyce. Druga to bycie showmanem klasyki – a tego nie trawię. Te wszystkie doświadczenia sprawiły jednak, że mogłem szukać siebie – gdzieś pomiędzy, poza, z różnych stron. I jakie wnioski? No chyba nie doszedłem do żadnych konkretnych. Wciąż się to tworzy. View oEmbed on the source website Gdy zacząłeś mówić o showmanach, natychmiast pomyślałam o genialnym skrzypku Nigelu Kennedym i mam wrażenie, że on wybronił swój punkowy charakter na klasycznej scenie. Bo to kwestia osobowości. Cały on, nikogo na scenie nie udaje, jest urodzonym showmanem. Mi chodzi bardziej o sytuacje, kiedy artysta nagle zmienia trajektorię ze względu na własną próżność lub pod naciskiem wytwórni czy managera. Łapię się wtedy za głowę. Z drugiej strony to się dobrze sprzedaje. Zwraca się uwagę na garnitury, sukces, mówi o „złotych dzieciach”. Tak działa showbiznes. Wiem o czym mówię, bo jako mały chłopiec miałem już szanse pokazywać się w tzw. „wielkim świecie”. Można się w tym zatracić i wiele osób z tego już nie wychodzi. Bycie nazywanym „złotym dzieckiem” i traktowanym w ten sposób jest trudne do udźwignięcia. Ciężko po czymś takim wrócić do siebie. Gdybym poszedł taką drogą byłbym nieszczęśliwy i nie miał drogi powrotu do grania tego, co mnie interesuje. A jak ty traktujesz swój instrument? Czym jest dla ciebie fortepian? To dla mnie narzędzie, za pomocą którego próbuję dotrzeć do muzyki. I czasami w ogóle się nie dogadujemy. My, pianiści, jesteśmy w o tyle wyjątkowej sytuacji, że nie dźwigamy naszego instrumentu na plecach. Przywiązanie więc też jest inne. Nie jestem w stanie zbudować jakiejś potężnej relacji z fortepianem, bo instrumenty często zmieniam. Za każdym razem, na każdym koncercie, siadam do nowego instrumentu i muszę się z nim tak dogadać, żebyśmy byli w stanie współpracować. I dopasowujesz siebie do fortepianu czy fortepian do siebie? Najczęściej spotykamy się w połowie drogi. Są rzeczy, których ja nie jestem w stanie zmienić w sobie, albo maszyna ma problem. Mówisz o fortepianie maszyna? No nie nadaję im imion. Ilość kubków po kawie, które zostały na moim własnym fortepianie jest przerażająca… Nie jest to profanacja? No jest, tak. Uśmiecham się, gdy „cywile”, nie muzycy, podchodzą do instrumentu z dużą uwagą, wielkim szacunkiem. Ja za to gdy do niego siadam, opieram plecak o nogę, kładę iPada, rzucam ładowarkę, portfel. Traktuję go trochę jak biurko, tak bardzo obyłem się już z tymi instrumentami. Oczywiście, jeśli nie należą do mnie, nie stawiam na nich kubków z kawą! Siedzę teraz w sali z takim fortepianem, że nie ośmieliłbym się na nim postawić niczego. A dlaczego w ogóle fortepian, a nie gitara? Chodziło o repertuar. Naprawdę? Tak. Nauczyciele nie walczyli, żeby cię jednak przekonać do gitary? No oczywiście, że tak. Ale wiedziałem, których płyt słucham. Płyt – kim więc byli twoi idole? I kim są dzisiaj? Jestem osobą, która zaczynała od słuchania płyt zamykanych w pudełkach. I nie miałem dostępu, tak jak mam teraz w telefonie, do 110 interpretacji tego samego utworu. Miałem za to ogromne wsparcie ze strony rodziców, którzy zapełnili całą moją szafę płytami z legendarnym znaczkiem Deutsche Grammophon. Słuchałem ich cały czas nie dlatego, że uwielbiałem jakiegoś wykonawcę, tylko dlatego, że miałem nagrania danego utworu, który mnie interesował. Pozostanie przy fortepianie pozwalało mi te utwory zagrać. Moi aktualni idole to m.in . Piotr Anderszewski, Kirill Gerstein, a z legend Radu Lupu. Dobra ekipa. No, dobra. Mikołaj, a co robisz, gdy jesteś zmęczony muzyką? Przestaję jej słuchać. Jak długo może to trwać? Zazwyczaj bardzo krótko, bo jeśli jestem zmęczony muzyką klasyczną, to słucham innej. I na odwrót. A co, jeśli każdy dźwięk ci przeszkadza? To się nie zdarza. I zawsze staje się punktem spornym podczas wieczornych powrotów do mojego rodzinnego domu z lotniska w Berlinie, z którego odbiera mnie tata. On chce chwili ciszy, a ja ciszy nie uznaję. No i jak się dogadujecie? Kto stawia na swoim? Zazwyczaj tata. To on prowadzi. View oEmbed on the source website
175. rocznica śmierci Chopina. Co jadał Fryderyk Chopin w Paryżu?
17 października mija 175. rocznica śmierci Fryderyka Chopina. A że o najwybitniejszych artystach najlepiej opowiadać codziennością, a nie wielkimi historiami, dziś przyjrzymy się temu, co jadał kompozytor.
„Rano budzi mię nieznośnie głupi służący, wstaję – przynoszą mi kawę”, pisał w korespondencji Fryderyk Chopin. Niewiele wiadomo na temat jego upodobań kulinarnych z okresu warszawskiego. W swoich listach zajmował się w tym czasie głównie sprawozdaniami z koncertów i spotkań towarzyskich. Ale o kawie w tym kontekście nie ma co dyskutować. Napój ten był wyjątkowo popularny w dworskiej XIX-wiecznej kuchni, tuż obok warzonego piwa. „Małej czarnej” kilka wersów w „Panu Tadeuszu” poświęcał Mickiewicz, jej smakiem zachwycali się ówcześni podróżnicy. Kawę importowano tu od XVII wieku i palono na miejscu. Dobrą i mocną nazywano w tym czasie w Europie – „polską”. Słabą – „niemiecką”. Jednak fakt, że w listach z czasów, gdy Chopin mieszkał w Warszawie brakuje jego spowiedzi żywieniowej, nie oznacza, że kompozytor nie okazał się stałym bywalcem popularnych kawiarni, stających się już wtedy centrami kultury, zupełnie jak w Paryżu. W Muzeum Fryderyka Chopina i na stronach Narodowego Instytutu możemy prześledzić trasę ulubionych miejscówek muzyka – od Honoratki, przez U Brzezińskiej, po U Kopciuszka – gdzie bywali starsi od Chopina artyści, aż po Dziurkę, znajdującą się wyżej, na półpiętrze. Tu najchętniej wpadali młodzi romantycy. Chopin ulubiona kuchnia O wiele więcej, choć wciąż umiarkowanie, na temat kuchni, jaką lubił kompozytor, można dowiedzieć się ze świadectw z okresu francuskiego, a szczególnie paryskiego. Powszechnie wiadomo, że największą kulinarną miłością darzył gorącą czekoladę. Muzykolog dr Wojciech Bońkowski w książce „Chopin Gourmet” (wyd. NIFC) cytuje list artysty do siostry z 1847 roku: „Moja czekolada przychodzi mi z Bordeaux, gdzie ją robią umyślnie bez żadnego aromu w domu prywatnym, u kuzynów jednej z moich poczciwych elewek, która mię tą czekoladą żywi”. Cóż, gdziekolwiek nie udałby się Chopin, tam witano go właśnie tym przysmakiem. Gdy muzyk przybył do Paryża, krajobraz gastronomiczny miasta właśnie się zmieniał. Była to konsekwencja rewolucji lipcowej, której alegorię na słynnym obrazie „Wolność wiodąca lud na barykady” zachował Eugène Delacroix, prywatnie przyjaciel Fryderyka. Kuchnia stawała się więc coraz bardziej demokratyczna, a w restauracjach i kawiarniach zbierała się elita intelektualna i artystyczna, by debatować o rzeczywistości i przyszłości. Ale, jak podkreśla Bońkowski, Chopin stołował się najczęściej w prywatnych salonach. „Towarzyskie kolacje, rozpoczynające się około godziny 18, były znacznie mniej gargantuiczne niż w poprzednich dekadach. Jadano trzy lub cztery dania, następnie pito herbatę lub kawę, po których następował koncert lub recytacja literacka; zakrapiane likierem rozmowy ciągnęły się mniej więcej do godziny jedenastej”, pisze. I dodaje, że „choć Chopin preferował wieczorki w gronie prywatnym, jest oczywiste, że bywał też w modnych lokalach gastronomicznych, które wybierał z równą starannością, co swoje mieszkania czy ubiór”. Francuska elegancja Chopina No właśnie – elegancja w modzie, podobnie jak w muzyce, szybko stała się obsesją Chopina, co opisałam w tekście „Moda w muzyce klasycznej. Od Beethovena do Richtera”. Gdy tylko kompozytor znalazł się w Paryżu, przyodział ciemnoniebieski tużurek wcięty w pasie i podkreślający szczupłą sylwetkę. Zdobył jasne lakierki, jedwabne koszule szył u Dautremonta. Dobra prezencja była przepustką do wyższych sfer, a to one, wedle teorii Georga Simmela, decydowały o modach oraz o powodzeniu artystów. Kompozytor odżegnywał się jednocześnie od krzykliwej mody, nie wdzięczył się, a gdy kogoś nie lubił, udawał atak kaszlu i opuszczał pomieszczenie. To twarz kompozytora figlarnego, zabawnego, można pokusić się o stwierdzenie, że gwiazdy rocka swoich czasów, jaką bez wątpienia był. Tę niepokorną osobowość ma przybliżyć widzom film w reżyserii Michała Kwiecińskiego „Chopin, Chopin!”, którego premiera zapowiadana jest na jesień 2025 roku. W rolę muzyka w obrazie wciela się Eryk Kulm, który w wywiadzie dla ELLE mówił: „Gdy słyszę Chopina, płaczę”. W październiku ekipa filmowa pracuje w Bordeaux, by w listopadzie wrócić na zdjęcia do Polski. Co Chopin jadał w Paryżu? Wróćmy jednak do upodobań kulinarnych muzyka. Bońkowski w książce „Chopin Gourmet” zdradza, że muzyk odwiedzał Les Trois Frères Provençaux, Café Foy i Au Rocher de Cancale – ten lokal specjalizował się w owocach morza. Według Bońkowskiego „Chopin bywał tu przynajmniej od grudnia 1831 roku”. Najprawdopodobniej zaglądał też do znajdującej się nieopodal cukierni Stohrer, założonej w 1730 roku przez Mikołaja Stohrera, „cukiernika Marii Leszczyńskiej, córki Stanisława Leszczyńskiego, króla Polski i księcia Lotaryngii, małżonki króla Francji Ludwika XV. (…) W czasach Chopina ogromną popularnością cieszył się religieuse”. Ciastko o tej pięknej nazwie to nic innego, jak rodzaj eklera z kremem. Dziś nadal do zdobycia. Nie należy zapominać również o licznych podróżach Polaka. W tym do Nohant, gdzie z lubością gotowała George Sand. A masę przepisów można znaleźć w książce „A la Table de George Sand”. Ciekawe, które z nich należały do ulubionych dań muzyka? 175. rocznica śmierci Fryderyka Chopina Serce Chopina złożone jest w warszawskiej bazylice Świętego Krzyża. Ciało na paryskim cmentarzu Père-Lachaise. Dziś mija 175. rocznica przedwczesnej śmierci Fryderyka Chopina, który odszedł w mieszkaniu przy placu Vendôme w stolicy Francji, wśród najbliższych. Przyczyna? Polscy naukowcy w 2014 roku zbadali serce Chopina, choć oględziny odbyły się bez otwierania słoja, w którym zostało zamknięte. Jednak prof. Michał Witt, przewodniczący Komitetu Genetyki Człowieka i Patologii Molekularnej PAN, potwierdził, że już na podstawie oględzin „można z dużym prawdopodobieństwem potwierdzić tę najbardziej prawdopodobną diagnozę, jaką przez lata wysuwano, jeśli chodzi o śmierć Fryderyka Chopina i jego wieloletnią chorobę, że była to gruźlica. Ślady morfologiczne, które widać na badanym przez nas obiekcie, mówią o tym dość jednoznacznie” – zaznaczał w rozmowie z Grzegorzem Jasińskim. W publikacji wydrukowanej przez „The American Journal of Medicine” zawarto tezę, że Chopin mógł umrzeć na zapalenie osierdzia będącego powikłaniem przewlekłego zakażenia prątkiem gruźlicy.
Giulio Cesare, najważniejsze wydarzenie XII Festiwalu Oper Barokowych, premierowo w Warszawskiej Operze Kameralnej
Opera Giulio Cesare, HWV 17 Georga Friedricha Händla do libretta Nicoli Francesco Hayma, arcydzieło XVIII-wiecznej muzyki jest jednym z najczęściej wykonywanych tytułów na scenach operowych świata. W 2024 roku mija dokładnie 300 lat od pierwszego wykonania opery w Londynie. Premiera w Warszawskiej Operze Kameralnej zaplanowana jest na 10 października.
Co oprócz okrągłej rocznicy partytury Juliusza Cezara sprawia, że jest ona warta przypomnienia i nowej interpretacji? Po pierwsze: muzyka Händla. Zmienna, pełna uczucia, namiętności i żaru, mieniąca się rozmaitymi barwami i rytmami: od zmysłowości i radości, przez bohaterstwo i zemstę, po smutek i ból. Napędem jest tu ciągły kontrast, pozbawiony schematyzmu i monotonii. Słychać to już w jednej z pierwszych odsłon, wypełnionej różnymi reakcjami na wieść o śmierci Pompejusza. Cezar jest wściekły (bohaterska aria Empio, dirò, tu sei), Kornelia chce umrzeć (jej aria Priva son d’ogni conforto to lament-płacz, delikatny i cichy), Sekstus pragnie zemsty (aria Svegliatevi nel core jest ostra, prowadzona dużymi skokami, w zmiennym rytmie), Achillas jest pod urokiem Kornelii, podobnie Kurius. A wszystko rozgrywa się w ciągu kilkunastu zaledwie minut, na jednej niewielkiej przestrzeni. Pięknie, przejmująco i zmysłowo. Po drugie: tematyka. Giulio Cesare Händla opowiada głównie o pragnieniu. Silnym, wyniszczającym, pchającym do natychmiastowego działania, rodzącym gwałtowne reakcje. Każdy kogoś i czegoś pragnie, od razu, od wejścia. Jednocześnie każdy ma jasno określony cel. Kornelia pragnie śmierci, Sekstus chce pomścić ojca i zabić króla, Ptolomeusz i Kleopatra marzą o władzy. Cezar pożąda Kleopatry, Achillas i Ptolomeusz – Kornelii, podobnie Kurius. Jedynym nieskażonym wydaje się Nirenus, służący i powiernik egipskiej królowej. Dramma jest też przesiąknięta okrucieństwem i śmiercią. Na Cezara przygotowywany jest zamach, na własne życie targają się Kornelia i Sekstus, młody Rzymianin trzykrotnie usiłuje zabić Ptolomeusza, w walce umiera Achillas, zginąć ma także Kleopatra. Opera ma trzy akty i trzydzieści jeden scen. Oto Cezar pokonał Pompejusza i ściga go po Egipcie. Na prośbę jego żony Kornelii i syna Sekstusa chce jednak zawrzeć z nim ugodę. Nie zdąża, albowiem w darze od egipskiego władcy Ptolomeusza otrzymuje głowę martwego już rywala. Konflikt między Cezarem i Ptolemeuszem chce wykorzystać walcząca z bratem o egipską koronę Kleopatra; w przebraniu służącej Lidii odwiedza w obozie Cezara i zdobywa jego przychylność. Lud egipski zawiązuje przeciwko Cezarowi spisek, Pompejusza pragną pomścić jego żona i syn. Pierwszy akt kończy wtrącenie do lochu Sekstusa i zamknięcie w seraju Kornelii. W drugim akcie Kleopatra, przebrana za Cnotę na wzgórzu Parnasu, inscenizuje przed Cezarem spektakl-maskę, czym jeszcze mocniej zdobywa jego miłość. Kolejne spotkanie przerywa napaść skrytobójców: Cezar skacze w odmęty morskie i zostaje uznany za martwego. W nagrodę Achillas oczekuje spełnienia swojego życzenia, czyli przekazania mu Kornelii. Ale król Ptolomeusz, sam zakochany w Rzymiance, odprawia go z niczym, na dodatek szydząc sobie z niego. Każe przyprowadzić kobietę do swojego haremu. Trzeci akt rozpoczyna się zwycięstwem Egipcjan nad Rzymianami i sprzymierzoną z nimi Kleopatrą. Ptolomeusz więzi siostrę, chce ją zgładzić. Śmiertelnie ranny w walce Achillas oddaje dowództwo nad wojskiem Sekstusowi, przekazując jednocześnie sekret o tajemnym przejściu do pałacu Ptolemeusza. Rozmowie przysłuchuje się Cezar; rusza do zwycięskiego kontrataku. Sekstus uwalnia matkę i zabija Ptolomeusza. W porcie dochodzi do triumfalnego ogłoszenia Cezara signor del mondo e imperator romano, a Kleopatry tributaria regina dell’Egitto. Kochankowie przyrzekają sobie wieczną miłość, a Egipt raduje się z pokoju. Mistrzowską partyturę Händla na scenie Warszawskiej Opery Kameralnej wykonają: Jan Jakub Monowid i Yuriy Mynenko (Juliusz Cezar) Teresa Marut i Dorota Szczepańska (Kleopatra) Ray Chenez i Kacper Szelążek (Sekstus) Aleksandra Opała i Joanna Motulewicz (Kornelia) Nicholas Tamagna i Rafał Tomkiewicz (Ptolemeusz) Mariusz Godlewski i Artur Janda (Achillas) A także: Zespół Wokalny WOK oraz Orkiestra Instrumentów Dawnych Warszawskiej Opery Kameralnej Musicae Antiquae Collegium Varsoviense (MACV). Za pulpitem dyrygenckim stanie Adam Banaszak – od stycznia kierownik muzyczny orkiestry MACV – dla którego będzie to pierwsza premiera przygotowana dla Warszawskiej Opery Kameralnej. Za stronę inscenizacyjną odpowiedzialny jest wspaniały zespół twórców: Włodzimierz Nurkowski (inscenizacja i reżyseria) Anna Sekuła (scenografia i kostiumy) Violetta Suska (choreografia) Paweł Murlik (reżyseria światła) Adam Keller (multimedia). Zapowiada się uczta dla oczu i uszu! Szczegółowy program kolejnych wydarzeń XII Festiwalu Oper Barokowych dostępny jest na stronie internetowej.
Romantyczne kompozycje wracają. Wystartował Festiwal Romantycznych Kompozycji: Elsner i Jego Następcy
Chopin, Penderecki, Haydn, Mozart, Szymanowska – to tylko kilku muzyków, których kompozycje usłyszymy w Łazienkach Królewskich. W piątek 30 sierpnia, po raz szósty, startuje Festiwal Romantycznych Kompozycji: Elsner i Jego Następcy.
Kim był Józef Elsner? Kim był Józef Elsner, którego nazwisko zainspirowało twórców festiwalu? Polskim kompozytorem doby romantyzmu. Lecz szerokiej publiczności Elsner dał się poznać jako nauczyciel Fryderyka Chopina. Początkowo odnosił sukcesy jako solista – sopran. Potem świetnie radził sobie w grze na skrzypcach. Komponowaniem zajął się dopiero po przenosinach do Lwowa – był 1792 rok. Powstały wtedy opery, a artystę wkrótce pochłonęła muzyka ludowa. Zaczął ją z umiłowaniem wykorzystywać w swoich utworach instrumentalnych. W 1799 trafił do Warszawy, gdzie aż do 1824 zarządzał operą w Teatrze Narodowym. Równocześnie wydawał dzieła kompozytorów polskich. Aktywnie nauczał też w Szkole Głównej Muzyki, związanej wykładami z Uniwersytetem Warszawskim. Tu kształcił m.in. wspomnianego już Chopina, który był jego uczniem od 1822 roku. Elsner od początku widział w pianiście geniusza. O przywiązaniu mężczyzn świadczą zachowane listy. Nic więc dziwnego, że Elsner stał się patronem Festiwalu Romantycznych Kompozycji: Elsner i Jego Następcy, który po raz szósty zagości w warszawskich Łazienkach Królewskich na przełomie sierpnia i września. Przez tydzień uznani muzycy klasyczni, w tym m.in. Kirył Keduk, Łukasz Chrzęszczyk czy Marek Szlezer, swoją grą oddawać będą cześć nie tylko Elsnerowi, ale i innym artystom, jak Chopin, Schubert, Wieniawski, Penderecki. Tegoroczny program składa się z czterech koncertów kameralnych i trzech recitali fortepianowych, a szczególny akcent położony zostanie na polskie XIX-wieczne kompozycje tworzące podwaliny stylu narodowego. Festiwal otworzył koncert, podczas którego wybrzmiało Trio fortepianowe G-dur op. 40 Józefa Wieniawskiego, wymagające dużej sprawności i wirtuozerstwa, Trio fortepianowe g-moll Fryderyka Chopina i Chaccone in memoriam Giovanni Paolo II Krzysztofa Pendereckiego. Gdzie i kiedy? Program festiwalu poniżej: 30 sierpnia 2024, godz. 18.30 Teatr Królewski (Stara Oranżaria) Józef Wieniawski Trio fortepianowe G-dur op. 40 Fryderyk Chopin Trio fortepianowe g-moll op. 8 Krzysztof Penderecki Chaconne in memoriam Giovanni Paolo II Maria Machowska – skrzypce Magdalena Bojanowicz – wiolonczela Łukasz Krupiński – fortepian 31 sierpnia 2024, godz. 18.30 Teatr Królewski (Stara Oranżaria) Józef Elsner Sonata B-dur op. 16 Franz Schubert Deutscher mit zwei Trios und zwei Ländler D. 618 Józef Elsner Polonez C-dur Józef Elsner Polonez G-dur Ignacy Feliks DobrzyńskiRondo alla polacca op. 6 Franz Schubert Divertissement sur motifs originaux français D. 826 Książek Piano Duo: Agnieszka Zahaczewska-Książek – fortepian Krzysztof Książek – fortepian 1 września 2024, godz. 18.30 Łazienki Królewskie, Pałac na Wyspie Wolfgang Amadeus Mozart Fantazja d-moll KV 397 Domenico Scarlatti Sonata D-dur K. 29 Józef Elsner I Sonata B-dur Joseph Haydn Sonata C-dur Hob. XVI:48 Fryderyk Chopin Nokturn c-moll op. 48 nr 1 Fryderyk Chopin Ballada f-moll op. 52 Piotr Pawlak – fortepian historyczny 2 września 2024, godz. 18.30 Łazienki Królewskie, Pałac na Wyspie Fryderyk ChopinWalc Es-dur op. 18 Maria Szymanowska Nokturn B-dur Antoni Stolpe Walc B-dur Aleksander Tansman Arabesques Juliusz Zarębski Les roses et les épines op. 13 Ignacy Jan Paderewski Caprice G-dur op. 14 Ignacy Jan Paderewski Nokturn B-dur op. 16 Fryderyk Chopin Scherzo b-moll op. 31 Kirył Keduk – fortepian 3 września 2024, godz. 18.30 Łazienki Królewskie, Pałac na Wyspie Fryderyk Chopin / Gustav Franchomme Grand Duo Concertante E-dur Fryderyk Chopin Sonata wiolonczelowa g-moll op. 65 Johannes Brahms Sonata wiolonczelowa F-dur op. 99 Antoni Wrona – wiolonczela Łukasz Chrzęszczyk – fortepian 4 września 2024, godz. 18.30 Łazienki Królewskie, Pałac na Wyspie Fryderyk Chopin Polonez A-dur op. 40 nr 1 Stanisław Moniuszko Polonez Des-dur Fryderyk Chopin Berceuse Des-dur op. 57 Stanisław Moniuszko Kołysanka Fryderyk Chopin Mazurek a-moll op. 59 nr 1 Stanisław Moniuszko Mazurek a-moll Stanisław Moniuszko Fraszka A-dur Stanisław Moniuszko Pieśń bez słów Stanisław Moniuszko Aria z kurantami Stanisław Moniuszko / Józef Nowakowski Szumią jodły na gór szczycie op. 52 Stanisław Moniuszko / Henryk Melcer Pieśń wieczorna Stanisław Moniuszko Znali-li ten kraj Stanisław Moniuszko Prząśniczka Fryderyk Chopin Polonez As-dur op. 53 Marek Szlezer – fortepian 5 września 2024, godz. 18.30 Łazienki Królewskie, Pałac na Wyspie Franz Schubert Kwartet smyczkowy c-moll „Quartettsatz”, D. 703 George Onslow Kwartet smyczkowy F-dur op. 46 nr 2 Stanisław Moniuszko I Kwartet smyczkowy d-moll Ãtma Quartet Aleksandra Kupczyk – skrzypce Katarzyna Denkiewicz – skrzypce Karalina Orsik – altówka Andrzej Bauer – wiolonczela
Mezzosopranistka Joyce DiDonato : "Kariera to bardzo wymagający kochanek" [WYWIAD]
Światowej sławy mezzosopranistka Joyce DiDonato w Warszawie! Już 2. września amerykańska gwiazda muzyki klasycznej wystąpi w Studio Koncertowym Polskiego Radia m. Witolda Lutosławskiego w stolicy. Koncert inauguruje 12. Festiwal Oper Barokowych organizowany przez Warszawską Operę Kameralną, który potrwa od 2 września do 30 listopada 2024 roku. Z Joyce rozmawiamy m.in. o wymagającej wyrzeczeń ścieżce zawodowej, najlepszych jej rolach i pracy z więźniami z Sing Sing.
Jak przygotowuje się Pani do nowych ról operowych? Jakie są Pani rytuały przed wyjściem na scenę? Zanim wyjdę na scenę w premierowy wieczór jakiejkolwiek nowej roli, muszę poczuć, że jestem w sercu i duszy postaci. Muszę głęboko zrozumieć, dlaczego wszystko, co za chwilę wyśpiewam, MUSI być wyśpiewane. Jeśli nie mogę znaleźć powodu, dla którego coś musi być zaśpiewane, to znaczy, że nie jestem gotowa! Bez takiego poziomu jasności nie sądzę, aby publiczność mogła w pełni zanurzyć się w fantazji i zostać przeniesiona w inny świat. Potrzebuję porządnie się wyspać, a wtedy jestem gotowa. Mój jedyny prawdziwy rytuał polega na tym, aby w zasadzie NIE mieć rytuału, ponieważ przy moich częstych podróżach i nieprzewidywalnym życiu nie chcę, aby jakiekolwiek zakłócenie wpłynęło na moją gotowość i spokój ducha. Czy jest rola, którą szczególnie Pani uwielbia i do której zawsze z radością wraca? Uwielbiałam śpiewać rolę cesarzowej rzymskiej Agrypiny w operze Händla, ponieważ była niezwykle potężna i całkowicie bezwzględna, co sprawiało, że była ogromną radością do grania. Ale przywilej śpiewania roli siostry Helen Prejean w „Dead Man Walking”, opowiadając o prawdziwej, czystej miłości przez całą noc, był być może moją największą radością. Współpracowała Pani z wieloma dyrygentami i reżyserami. Czy są takie osoby, z którymi współpraca była dla Pani szczególnie inspirująca? Czuję, że moją muzyczną bratnią duszą jest Yannick Nézet-Séguin, ponieważ występowaliśmy razem od ponad 15 lat i wydaje się, że czytamy sobie nawzajem w myślach. Dzielimy priorytet, aby nigdy nie traktować żadnej nuty jako oczywistości, a zawsze dążyć do poruszenia publiczności poprzez zaangażowanie i gorące pragnienie przekazywania światu transformacyjnej mocy muzyki. Inną zmieniającą życie współpracą jest ta z mężczyznami z więzienia Sing Sing o maksymalnym rygorze. Pracuję z nimi od prawie 10 lat w ramach przełomowego programu Carnegie Hall, i nauczyli mnie ogromnej ilości na temat tego, jak wykorzystać muzykę do wyrażania i uzdrawiania. Jaka jest Pani opinia na temat przyszłości opery? Czy uważa Pani, że ten gatunek sztuki ma przyszłość w dobie cyfryzacji i zmieniających się gustów publiczności? Oczywiście, opera „umiera” od 400 lat, ale ludzki duch potrzebuje czegoś tak głębokiego i wymagającego jak opera, aby stymulować prawdziwy rozwój i świadomość wszystkich naszych ludzkich zmagań, a także inspirować nas do tego, co możemy stworzyć i osiągnąć. Jest, moim zdaniem, słusznie uznawana za najwspanialszy gatunek sztuki – po prostu dlatego, że obejmuje wszystkie inne – i taki, którego nasze dusze szukają dla pocieszenia i inspiracji. Wyzwanie polega na przezwyciężeniu kryzysu w edukacji artystycznej, który niszczy kreatywną świadomość i wyobraźnię młodych ludzi. Płaczę na myśl o niezliczonych dzieciach, które nie mają szansy wyrazić wszystkiego, czym są. To musi się zmienić. Jakie wyzwania napotkała Pani w trakcie swojej kariery, szczególnie jako kobieta w świecie opery? Największym wyzwaniem jest styl życia, który polega na ciągłym byciu w drodze, rzadko będąc naprawdę w domu. Sadziłam kwiaty, ale rzadko widziałam jak kwitną. Przegapiam urodziny i rocznice, a kiedy przyjaciel potrzebuje pomocy, rzadko mogę po prostu wpaść z butelką wina i pomóc mu zrobić pranie. Ta kariera to bardzo wymagający kochanek, i choć nagrody są ogromne, a przywilej przytłaczający... to wymagania dotyczące perfekcji, dyspozycyjności i harmonogramu nie są dla osób o słabym sercu! Czy są jakieś inne dziedziny sztuki, które inspirują Panią jako artystkę? Mam ogromną pasję do fotografii! W zaskakujący sposób zrównoważyła ona moje zmysły, ponieważ mogę godzinami siedzieć w ciszy, używając tylko wzroku, aby zagłębić się w obraz, temat, twarz, kwiat. Jest to dla mnie absolutnie ogromne źródło twórczej inspiracji i prawdziwe odnowienie kreatywności! Naprawdę lubię też malować, ale jestem absolutnym amatorem – co jest najlepszym rodzajem wolności! 12. Festiwal Oper Barokowych odbędzie się w dniach 2.września - 24 listopada 2024 roku. Tu znajdziecie repertuar koncertowy.
„W muzyce od zawsze pociągało mnie jej niezrozumienie”. O lecie miłości i nowym autorskim projekcie opowiada Bartek Wąsik [Wywiad]
Dziś będzie o miłości. I o jednym z najciekawszych polskich pianistów o niespotykanej muzycznej wrażliwości. Bartek Wąsik to twórca wszechstronny, który zaskakuje biorąc na warsztat nie tylko Radiohead czy Ryūichiego Sakamoto. W swoim autorskim projekcie Pianokrąg wychodzi do parku i otacza ludzi… namiętnością.
Lato miłości. Dla każdego inne. Bo każdy ma przecież inne oczekiwania. Może być romantyczne. Dzikie. Pierwsze takie. Albo kolejne. Może być też muzyczne. Uczucia zdominują tegoroczny, autorski cykl koncertów fortepianowych Bartka Wąsika – Pianokrąg. Wąsik to pianista, kompozytor, aranżer. Członek zespołów Kwadrofonik i Lutosławski Piano Duo. Zachwycający solista tworzący swój własny, intymny świat, do którego odważnie – bo blisko, również w sensie fizycznym – dopuszcza słuchaczy. Grał dotąd m.in. w Carnegie Hall, Chicago Symphony Center czy w Filharmonii Berlińskiej. Pianokrąg, który odbywa się w przestrzeni warszawskiej Królikarni – XVIII-wiecznego pałacu projektu Dominika Merliniego – staje się coraz większym projektem. Ewoluował z cyklu koncertów i dziś funkcjonuje również jako audycja w radiowej Trójce, a jesienią ukaże się w formie płyty. Rozmawiamy z Wąsikiem o tym, jak powstał Pianokrąg, o jego wrażliwości, najpiękniejszej muzyce, byciu zbyt poważnym, odmienianiu przez przypadki słowa „wojna“, wzruszeniach i płaczu. A zaczynamy – a jakże – od miłości… Krzysiek Fajgiel MAJA CHITRO: Czym jest dla ciebie miłość? BARTEK WĄSIK: Jest rodzajem ulgi, ale i ciężaru. Mówiąc „ciężar” mam na myśli odpowiedzialność, która swoje waży, której nie da się tak po prostu z siebie zdmuchnąć. A co z ulgą? Bo miłość kojarzy mi się z odłożeniem własnych spraw. Wtedy robi się już rzeczy we dwójkę, wspólnie się to wszystko niesie. Ale miłość to też wzrost, płodność, rozkwit. Przez kilka lat, kiedy w Królikarni odbywały się moje koncerty, doświadczałem wzrastającego uczucia, którego nie potrafiłem do końca nazwać. Udało mi się to dopiero w tym roku. Zrozumiałem, że to rodzaj miłości. I nie chodzi o to, że ludzie mnie kochają. To ja kocham publiczność, kocham widok ze schodów na park, kiedy ludzie rzeczywiście tam są, słuchają, leżą. Wtedy myślę sobie, jak to się stało, że taki Bartek, który całkiem niedawno, jako dzieciak, pykał na pianinie i śpiewał u cioci na imieninach, stoi dziś przed pałacem w Królikarni, ma swój cykl koncertów, na który przychodzą słuchacze… Wszystko, co im daję, odzyskuję w ich spojrzeniach, słowach padających po koncercie, niewerbalnych komunikatach. Na te jestem silnie wyczulony. Rozpoznaję aurę ludzi. W Królikarni nie odbywa się żadna ściema, wszystko jest prawdziwe. Ładne. Powiedziałbym, że miłość kojarzy mi się też z dojrzałością, ale gdy człowiek się zakochuje, staje się pięknie szalony. To chyba najprzyjemniejsza choroba psychiczna, tak naprawdę. Sama zresztą mija, bez leków. Ale daje ostro po garach. Jesteś pierwszą osobą pytaną przeze mnie o miłość, która mówi o niej z zupełnie innej strony: ciężaru, ulgi, dojrzałości, szaleństwa… Na pewno w miłości nie chodzi o żaden znój, tylko wspólne doświadczanie – a więc zbieranie wspólnych doświadczeń, które też ważą. Bierzesz na siebie odpowiedzialność za drugą osobę. Odpowiedzialność to zaufanie. Po prostu miłość nie kojarzy mi się z łatwością. Raczej z przyjemnym uziemieniem, stabilizacją. Pamiętasz swoją pierwszą poważną miłość? W której całkowicie się zatraciłeś? To chyba była muzyka. I chodzenie po górach. Samo wędrowanie było ogromną miłością. Uciekałem na takie wyprawy już jako nastolatek. Podróżowałem stopem po Polsce. Szedłem z plecakiem, sam odkrywałem nowe tereny. Postrzegałem to niczym film, w którym wszystko się może wydarzyć. A mi w życiu przydarzają się naprawdę dziwne rzeczy. Wierzę, że jeśli się o czymś marzy, to w jakiejś formie się zmaterializuje – choć być może nie takiej, jakiej oczekujemy. A co z muzyką? Pociągało mnie od zawsze jej niezrozumienie. W tym się zakochałem. Podobnie jest z ludźmi – ciekawość mnie ku nim pcha. Im bardziej nie mogę kogoś rozgryźć, tym bardziej się w nim zapadam. Ciekawość, brak instrukcji obsługi i stworzenie jej od zera są dla mnie atrakcyjne. Stąd zachwyt muzyką. Żadna z tych miłości nigdy cię nie zawiodła? Nigdy. To raczej ja zawodziłem. Ale, jak to bywa w życiu, po rozstaniu, można się znów po pewnym czasie zejść. I wtedy jest piękniej, inaczej, dojrzalej. Choć pojawiają się w mojej głowie wątpliwości i pytania: kim mógłbym być, gdybym nie był muzykiem? Ciekawi mnie to. Kiedy najczęściej cię nawiedzają? Kiedy najlepiej czuję się w tym, co robię. Nigdy w momencie kryzysu, ale nasycenia, pełni. Taki już jestem – gdy jest mi źle, zawsze szukam sposobu na to, żeby było mi dobrze. A jak jest dobrze, szukam sposobu, by było mi źle. Uczę się z tym pracować. Natomiast zauważyłem, że w momentach rozedrgania powstają najfajniejsze rzeczy, rodzi się dużo pomysłów. To chyba prawda, że artysta nie może mieć za dobrze. Musi być jakaś gorycz. Z drugiej strony inni znajomi artyści twierdzą, że właściwy proces twórczy w ich przypadku występuje tylko wtedy, kiedy są w zen, zgodzie ze sobą. U mnie jest odwrotnie. A jak było z Pianokręgiem? Wyrósł z miłości czy chwili zwątpienia? Z miłości. Z niej wyrosło samo słowo Pianokrąg. Przypadkowo. Kubatura Królikarni jest ograniczona. A tak się zdarzyło, że pięć lat temu, w listopadzie, grałem tam koncert z muzyką z filmu „Godziny” Philipa Glassa. Przyszło bardzo dużo słuchaczy. Przed samym występem organizatorzy zapytali mnie, czy nie będę miał nic przeciwko, jeśli ludzie usiądą przy fortepianie – bo miejsca dawno się skończyły. Zgodziłem się. Ludzie byli tak blisko, na wyciągnięcie ręki. Zacząłem grać. I natychmiast poczułem wymianę: ja daję muzykę, oni energię. Wydarzyło się coś wielkiego. Silne doświadczenie, oszałamiające. Miesiąc później koncertowałem w Stanach. Właśnie oglądałem noblowskie przemówienie Olgi Tokarczuk, gdy usłyszałem, jak mówi o czułym narratorze. Ścięło mnie z nóg. Nazwała dokładnie to, czego ja nazwać nie potrafiłem. Zrozumiałem, że chcę powtórzyć tę sytuację z listopada. Zrozumiałem, że gdybym mógł wówczas stworzyć jeden byt z publiczności, z pewnością bym się w nim zakochał. I zakochałem się. Miałem wielką potrzebę pokazać tę miłość. Oddać ją, podziękować. Sama nazwa wzięła się od tych słuchaczy skupionych wokół fortepianu? Ja w ogóle nie lubię wymyślać nazw, ani tytułów swoich utworów. Ale w sytuacji, kiedy był fortepian i stworzył się wokół niego bliski krąg – coś domkniętego, ze szczeliną na wymianę energii – poszło. Sama Królikarnia z lotu ptaka tak wygląda – wokół pałacu są kręgi zieleni i starych drzew. Przestrzeń przy fortepianie jest przestrzenią intymną. Jesteś w niej ty, twój instrument, wszystkie myśli i emocje, które się w tobie kotłują. Nie czułeś, dopuszczając ludzi tak blisko, że to naruszenie twojej integralności? Że to wszystko jest za blisko? Widzisz, są ludzie, których dopuszczam do siebie natychmiast, ale też tacy, którym stawiam granice. Gdybym czuł, że ktoś je przekracza, zareagowałbym. Podczas koncertu jednak nie do końca jestem sobą. Kiedy gram, to często o tych, których spojrzenia widzę, których zapamiętuję. Mam łatwość w zapamiętywaniu szczegółów. Gdy ktoś na mnie spojrzy, słyszę to spojrzenie. Chcę je zagrać. Pokazać. Lubię grać o tych, którzy sobie nawet nie zdają z tego sprawy. Gram o myślach, które towarzyszą tym znajomościom. Krzysiek Fajgiel Wymyśliłeś Pianokrąg i przyszła pandemia. Siedziałem sam w Królikarni. I myślałem: „no świetny chichot losu”. To „samotnokrąg” nie „Pianokrąg”. Straszne, ale i ciekawe doświadczenie. Miałem wrażenie jeszcze większej abstrakcji. Nie musiałem się nikomu przypodobać – a nie ukrywajmy, przy publiczności przyjmujemy pewne pozy. Grając w Królikarni do pustych ścian czułem się niewidziany. Tworzyłem muzykę, po prostu. W głowie przewijały mi się dystopijne myśli: a co jeśli tam nikogo na zewnątrz nie ma? Co jeśli wszyscy ludzie zniknęli? Pandemia minęła. A na Pianokrąg powróciły tłumy. W tym roku twoje koncerty odbędą się pod szyldem Lata Miłości. Jakie masz pierwsze skojarzenia z tym zwrotem? Czułość, bliskość, erotyka, prześwietlenie, spoglądanie pod światło. Złota godzina. Spojrzenie w oczy – ale delikatne. Dotyk. Sensualność. Zapach… Jak tak opowiadasz przed oczami pojawia mi się film „Tamte dni, tamte noce” w reż. Luki Guadagnino. Może tak, ale nie tylko. Bo inspiracji filmowych mogłoby być więcej. Choć muzyka do tego obrazu wypełni jeden z Pianokręgowych wieczorów. Dlaczego akurat ta muzyka? Gdy po raz pierwszy oglądałem „Tamte dni, tamte noce” poczułem zażenowanie. Sceny wydały mi się infantylne, przesłodzone. Drugi raz zetknąłem się z tym obrazem przypadkowo. I sam siebie skarciłem, że byłem zbyt poważny, podejrzliwy. Dlaczego w ten sposób odczytuję uczucie, które rodzi się między bohaterami? Za drugim razem dopuściłem do siebie tę historię. To jest po prostu piękny film o miłości, o dojrzewaniu, wchodzeniu w strefę dorosłego życia. Gdy po jednym z letnich koncertów wychodzę na schody Królikarni, żeby się ukłonić, widzę zachodzące słońce przebijające się przez drzewa, podświetlające ludzi od tyłu. To wszystko wygląda, jakbyśmy byli we Włoszech. Dlatego pomyślałem, że to miejsce, w którym ta konkretna muzyka mogłaby wybrzmieć najlepiej. Poza tym na Pianokręgi przychodzą ludzie w różnym wieku, będący przed i po przekroczeniu granicy dorosłości – ten koncert (7 lipca – przyp.red) zadedykuję właśnie im. Może uda mi się wtedy wyjść z fortepianem pod jabłoń. I niech każdy z tym, co zagram, zrobi co chce. Takie oddanie swojej sztuki w ręce innych jest chyba trudne? Tak, ale ludzie rozumieją, co chcę przekazać. To jest właśnie magia. Mojej publiczności podczas koncertów często zdarza się wzruszać, płakać. Nie muszę im niczego wyjaśniać, wystarczy muzyka, dotyk klawisza. Muzyka jest międzynarodowym językiem, który rozumie każdy. „Tamte dni, tamte noce” są jednym z koncertów, który zagrasz w lipcu. Kolejne dwa występy zainspirowały kobiety. M.in. Björk (4 sierpnia). Uwielbiam ją od lat. Ale lubię też zaskakiwać ludzi. Mam nadzieję, że moje aranżacje będą zaskakujące. A skąd pomysł na Meredith Monk? To wspaniała artystka, w Polsce mało znana. Otworzyła tegoroczny Pianokrąg 2 czerwca. Mam przyjaciół, którzy mieszkają na Warmii. Prowadzą teatr. Szukali kiedyś muzyki do tego teatru. Pewnego razu wysłali mi Monk i zapytali, co sądzę. Przepadłem. Monk kojarzy mi się z latem, moimi przyjaciółmi, bliskością. Jej muzyka nie jest przypisana tylko tej porze roku, ale ma w sobie coś, co będzie wspaniałym preludium wprowadzającym do reszty występów. Meredith Monk podsuwa mi jeszcze dodatkowy kontekst Lata Miłości. Słynne są jej dzieła z lat 60. A legendarne Lato Miłości to właśnie 1967 rok. Zryw młodzieży, studenci pokojowo protestujący z beatnikami przeciwko wojnie w Wietnamie – wkładający kwiaty w lufy karabinów. Dziś również protestują studenci, strajki obejmują kampusy najważniejszych uczelni na świecie w związku z konfliktem zbrojnym w Gazie. Mieliśmy uczyć się na błędach i znów wracamy do punktu wyjścia. Czy obecna geopolityczna sytuacja to coś, o czym również opowiadasz muzyką? Wydaje mi się, że w życiu pewnych wyborów dokonuje się podświadomie. Tak było z tegorocznym programem. Jestem świadomy sytuacji na świecie, ale też boję się wywoływać i odmieniać przez przypadki słowo „wojna”. Dlatego chcę dać ludziom przyjemność – właśnie teraz. Żeby przez chwilę nasycili się czymś wspólnotowym. Sytuacja geopolityczna jest czymś, o czym myślę. Uważam też, że brakuje nam wspólnotowości. Bywają zrywy – te się nam zdarzają. Ale potem o tym zapominamy. Na Pianokręgach jednak wspólnota się budzi. Są osoby, które czekają na lato, żeby chodzić na koncerty do Królikarni. A ja za każdym razem zadaję sobie pytanie: co dalej? Krzysiek Fajgiel No właśnie, co dalej? Bo twój ostatni, wrześniowy koncert, będzie zapowiedzią płyty. Wykorzystuję w niej nagrania natury, terenowe. Ale album został zainspirowany pewną małą rzeczą – wotywem, płonącym sercem, które znalazłem kiedyś na targu staroci w Atenach. Jest to mój hołd dla miłości. To płyta dla tych, którzy są przez miłość zranieni, są samotni, dostali w dupę. Dla tych, którzy czekają na miłość. Którzy są w niej spełnieni. Którzy mają nadzieję, że miłość znajdą. To projekt o odważnym sercu, które chciałbym mieć. Mam nadzieję, że będę mógł tym albumem pokazać siebie z nowej strony. I pójść dalej. Jeszcze nie wiem dokąd, ale liczę, że będzie to nowe otwarcie. Z odważnym, bijącym sercem. Tym bardziej, że Pianokrąg zatacza coraz większe kręgi – to nie tylko cykl koncertów, płyta, ale też audycja w radiowej Trójce. Ta audycja jest spotkaniem, małą Królikarnią. Gram podczas niej na żywo. I mówię o wiele więcej niż podczas koncertów. Ktoś mi kiedyś powiedział, że lubi słuchać tego, jak opowiadam o utworach, muzyce. O tym, co ja w nich słyszę. I pomyślałem, że może to dobry moment na przygodę z radiem? Puszczam muzykę, którą kocham, wiedzę na jej temat przedstawiam w sposób przystępny. Dzięki tym audycjom daję się poznać. A to nie było oczywiste, bo kiedyś było we mnie sporo krytyka, który wszystko blokował. Poradziłeś z nim sobie? Zatoczmy na koniec krąg do wspomnianej przez ciebie Tokarczuk i jej czułości. Potrafisz być dziś wobec siebie czuły? Tak, potrafię. Choć nadal jestem krytyczny, zdarza mi się w tym rozpędzić tak daleko, że brakuje miejsca na empatię. Nazywam ten czas dniami fioletowego nieba. Ale w końcu się zatrzymuję. Patrzę na siebie w lustrze i słyszę w głowie głos, który pyta dlaczego to sobie robię? Odwracam wzrok, bo mi głupio. Tak zaczyna się proces, który wyciąga mnie z mroku. Od dziecka szukałem swojego świata, w którym czułbym się bezpiecznie. Zatapiałem się we wrażliwość i wyobraźnię. Zauważam jednak, że powoli żegnam krytyka, który dawał mi w kość przez lata. Widzę to po tym, jak się odsłaniam bez trwogi o to, że zostanę zraniony. Trzeba mieć wielką czułość wobec siebie, żeby tak serdecznie opowiadać muzyką o świecie. Bo graniem sprawiam sobie przyjemność. Jestem bezpieczny, a krytyk milknie. “Piętnaście tysięcy osób pod sceną śpiewało, a połowa z nich płakała”. O potędze pamięci, swoim ojcu i festiwalu Wodecki Twist opowiada Katarzyna Wodecka-Stubbs [WYWIAD] <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/64/2024/11/katarzyna-wodecka-stubbs-pietnascie-tysiecy-osob-pod-scena-spiewalo-a-polowa-z-nich-plakala-o-potedze-pamieci-swoim-ojcu-i-festiwalu-wodecki-twist-opowiada-dyrektor-artystyczna-wydarzenia-i-corka-zbyszka-wodeckiego-wywiad-de77363.jpg" width="295" height="295" alt="Katarzyna Wodecka-Stubbs: “piętnaście tysięcy osób pod sceną śpiewało, a połowa z nich płakała”. O potędze pamięci, swoim ojcu i festiwalu Wodecki Twist opowiada dyrektor artystyczna wydarzenia i córka Zbyszka Wodeckiego [WYWIAD]" title="Katarzyna Wodecka-Stubbs: “piętnaście tysięcy osób pod sceną śpiewało, a połowa z nich płakała”. O potędze pamięci, swoim ojcu i festiwalu Wodecki Twist opowiada dyrektor artystyczna wydarzenia i córka Zbyszka Wodeckiego [WYWIAD]" />
Wiolonczelistka Dobrawa Czocher: "Jest we mnie część mroczna. Dla przeciwwagi bywam pogodna." [WYWIAD]
Podczas Timeless Film Festival Dobrawa Czocher, kompozytorka i wiolonczelistka, zagra skomponowane przez siebie utwory i pejzaż dźwiękowy, które przez cały czas projekcji będą towarzyszyć obrazom francuskiej reżyserki Germaine Dulac. Rozmawiamy, na chwilę przed festiwalem, o muzyce filmowej, o punktach odniesienia, które należy pielęgnować, kiedy jedna z dziedzin życia właśnie się wali, o kobietach w świecie sztuki i tęsknotach Dobrawy.
Jest jedną z najzdolniejszych polskich wiolonczelistek. Skupiona na rozmowie, ale w jej obecności czuć pewną fascynującą ulotność, niedzisiejszość. Słychać to również w jej muzyce – płycie „Dreamscapes“ czy projektach stworzonych we współpracy z Hanią Ra-ni – „Białej Fladze“ i „Inner Symphonies“ wydanych przez prestiżową wytwórnię Deut-sche Grammophon. Spotykamy się w związku z Timeless Film Festival – festiwalem powstały, by wpro-wadzić w ruch klasykę kina, jej historię. I od kina w naszej rozmowie zaczynamy. Pamiętasz swój pierwszy film, który zaparł ci dech w piersiach? Film, który w ogóle pozbawił mnie tchu to „Motyl i skafander” w reż. Juliana Schnabla. To on sprawił, że zaczęłam się interesować niszowym kinem. Dostrzegłam w nim coś „swojego”. Ciekawy jest motyw człowieka, który nagle traci wszystko i jedynym sposo-bem, w jaki może komunikować się ze światem to mruganie okiem („Motyl i skafander” opowiada prawdziwą historię redaktora naczelnego francuskiej edycji „Elle", Jean-Dominique'a Bauby, który w wieku 43 lat został sparaliżowany w wyniku udaru. Paraliż objął całe jego ciało z wyjątkiem lewego oka. Mrugając napisał autobiografię „Skafander i motyl”, przyp.red.). Tak mnie to poruszyło, że żyłam później z pytaniami, kim ja mogłabym być, gdyby świat się nagle zawalił? Kim byłabym, gdybym nie miała sprawnych rąk i nie mogła grać? I co wymyśliłaś? Byłoby trudno. Musiałabym przedefiniować całą swoją tożsamość, a z drugiej strony wierzę, że trzeba żyć w taki sposób, żeby nie opierać swojej wartości i całego jestestwa na instrumencie. To naturalne, że poczucie wartości będziemy opierać na pracy, włas-nych osiągnięciach, ale nie jest to dobry kierunek. Trzeba zachować balans – spełniać się np. w związku, mieć grono wspaniałych przyjaciół, oddawać się ważnym dla siebie te-matom, jak akcje charytatywne, wspomagać schronisko… Cokolwiek, co da ci punkt od-niesienia, jeśli twoje życie zawodowe nagle się zatrzyma. I to jest film, który mi to uświadomił. A był taki film, który zrobił na tobie piorunujące wrażenie ze względu na muzykę? „Godziny”, historia Virginii Wolf, z muzyką Philipa Glassa. Zdaje mi się to jednak dość oczywiste… Jest jeszcze jeden obraz, rozchwytywanego obecnie reżysera Jonathana Glazera, którego „Strefa interesów” zdobyła właśnie Oscara za najlepszy film między-narodowy. To „Pod skórą” z 2013 roku z muzyką kompozytorki Miki Levi. Zresztą Levi współpracowała z Glazerem również przy „Strefie interesów”. Jej muzyka się nie narzuca, a jednocześnie tworzy całe uniwersum. Wskazuje na to, że nie jest to wyłącznie historyjka o kobiecie kosmitce, ale wszystko dzieje się na głębszym poziomie, pod spodem. To ciekawe – nienarzucająca się muzyka. Muzyka filmowa powinna właśnie taka być? Nie powinna wyprzedzać słowa? To pytanie, które od niedawna sama sobie zadaję. Między innymi dlatego, że zostałam zaproszona do zrobienia muzyki na Timeless Film Festival. Wrócę na chwilę do Philipa Glassa w „Godzinach”. W tym filmie muzyka jest bohaterem, a w zasadzie bohaterką. I tu faktycznie się narzuca. Więc chyba wszystko zależy od projektu. „Godziny” byłyby zupełnie innym filmem, gdyby nie ta konkretna muzyka, nagrodzona zresztą Oscarem, wychodząca na pierwszy plan. Za to oglądałam niedawno „Obsesję” z Natalie Portman i Julianne Moore – bardzo ciekawy film, ale moim zdaniem, ze źle dobraną muzyką – jak gdyby odklejoną od fikcyjnego świata, niewspółpracującą z obrazem. Nie lubię mówić w wywiadach o rzeczach, które mi się nie podobają, ale to dobry kontrapunkt. Więc pyta-nie: czy rolą muzyki jest tylko być? Tylko towarzyszyć? Czy wychodzić na pierwszy plan? Wszystko zależy od projektu. Jednak sama zaczynam dojrzewać do postrzegania jej jako czegoś, co tak naprawdę pracuje na podświadomości. Taka muzyka w filmie najbardziej na mnie działa. Musi być bohaterem, ale nigdy pierwszoplanowym. Bo wtedy niszczy obraz. Dokładnie. Na Timeless Film Festival komponuję muzykę do filmu niemego, więc musi być obecna. Mamy obraz i koncert na żywo – będę więc grać przez cały czas, podczas całej długości transmisji filmu, dlatego muszę wypełnić tę przestrzeń. Inaczej się kompo-nuje pod konkretne sceny do filmu, inaczej, gdy mamy do czynienia z kinem niemym. Film „Muszelka i pastor” w reż. Germaine Dulac z 1928 roku – jeden z pierwszych obrazów surrealistycznych (wywołał ogromne kontrowersje, to opowieść o żądzach księdza zafascynowanego zamężną kobietą, przyp.red.) – jest intensywny, z nagłą zmianą kadrów. Dużo się tam dzieje. Wydaje mi się, że gdybym chciała zaznaczyć swoją obecność tak, jak Glass w „Godzinach”, mogłoby to nie zadziałać. Natomiast przy drugim filmie, „Uśmiechniętej pani Beudet” z 1923 (przykład wczesnego kina feministy-cznego – tytułowa pani Beudet nieszczęśliwa w małżeństwie pozbawionym miłości postanawia zabić swojego męża, przyp.red.) wybrzmiewa moja naturalna estetyka, jaką jest narracyjność, kierunkowość myśli muzycznej. Przy tej okazji będę też wy-korzystywać własne utwory. Przy „Muszelce i pastorze” za to stworzę tzw. soundscape. Czyli pejzaż muzyczny. Tak. Ma towarzyszyć rwanym, szybkim, trochę dziwacznym kadrom. Skąd wzięło się twoje zamiłowanie do kina? To nie pierwszy festiwal filmowy, po-dczas którego będziesz akompaniować obrazowi. Wyniosłam je z domu. Moja mama zawsze lubiła oglądać niszowe filmy, a potem komentowała, co wyciągnęła dla siebie z takiego obrazu. A wkrótce, właśnie m.in. dzięki „Motylowi i skafandrowi” zrozumiałam, że to świat, który i mnie fascynuje. Zaczęłam odkrywać kino francuskie, niemieckie, czeskie, skandynawskie. I polskie też. Coraz bar-dziej je doceniam. Szukasz w tym arthausowym, europejskim kinie mroku? Bo to akurat jeden z jego składników, dość intensywny. Wiesz, jest we mnie część mroczna, której się przyglądam. Dla przeciwwagi bywam po-godna. Zawsze zastanawiało mnie, dlaczego na koncerty klasyki wybierałam program, nad którym chciałam pracować, złożony głównie z kompozycji Szostakowicza, Schnitt-kego, Prokofjewa – współczesnych i naprawdę mrocznych. Ale może każdy z nas ma takie dwie strony, a muzyka pozwala im się zmaterializować? Muzyka daje ujście różnym emocjom. A życie nie jest tylko o tym, co jasne i piękne. Ale też o tym, co trud-ne. Zdarzyło ci się, że podczas pracy nad muzyką na swoje płyty doszłaś do momentu, gdy zaczęłaś się obawiać własnych emocji? Jasne. Ja w ogóle boję się wielu rzeczy. Czego na przykład? Wiele spraw mnie stresuje, sprawia, że czuję się niepewnie – choćby droga mojej kariery. To, co konfrontuję codziennie z jakimiś moimi lękami, obawami. Paradoks – dopóki nie przyznasz tego przed sobą, nie zmierzysz się z tym, nie przekujesz strachu w swoją moc. A ja wierzę, że moc człowieka kryje się pod lękami. I gdy odrobisz lekcje, zorientujesz się skąd biorą się lęki, dlaczego dzieje się tak, a nie inaczej, to staniesz się zdefiniowaną, silną osobą. Jeśli sama tego nie zrobisz, nikt cię tego nie nauczy. Szczególnie w świecie klasyki, który jest bardzo hermetyczny i mały. To ciągła walka ze sobą, swoim ego, umiejęt-nościami. I z tą perfekcją, którą muzyka klasyczna narzuca. Nie twierdzę, że jest to złe. Żeby utwór napisany przez Beethovena był w wykonaniu naprawdę „Beethovenem”, trzeba mieć do-skonały warsztat. Jest niewielu, którzy mają tego typu predyspozycje, niesamowitą swobodę, by wykonać tę muzykę. Dla mnie była to walka z materią, doskonałością, pięknem, które wiesz jak ma brzmieć, ale ciało cię ogranicza. Wtedy ćwiczysz i się nakręcasz. Czasem nie wychodzi. Innym razem tak – to moment uniesienia. Ciekawa droga z perspektywy czasu… A gdy nie wychodzi – o czym mogliśmy się przekonać choćby w filmie „Pianistka” w reż. Michaela Hanekego – taka wrażliwa jednostka może odreagowywać wszystkie niepowodzenia właśnie na swoim ciele, bo ciało ogranicza. Dla mnie to również film o osobie, która nie ma odwagi, by spotkać się ze swoją ciemną stroną, przez co jej historia zmierza w wypaczonym, dziwnym kierunku. Aż w końcu eksploduje. Bo nie ma innego wyjścia, by emocje znalazły jakiekolwiek ujście. Emocje wzbudzało też odważne, feministyczne kino Germaine Dulac, o której film-ach „Muszelka i pastor” oraz „Uśmiechnięta pani Beudet” już wspominałaś. Filmy tworzyła w latach 20. i 30. XX wieku, na początku stulecia zaczęła pisywać do feministycznych periodyków. Był to czas sufrażystek, pierwsza poważna walka o prawa kobiet, przede wszystkim wyborcze. W tym kontekście – czy istnieje w ogóle rozróżnienie na muzykę kobiecą i męską? Myślę, że coś w tym jest. Bo różnimy się mimo wszystko, choćby na poziomie biolo-gicznym. Gdy słucham muzyki komponowanej przez kobiety najczęściej czuję, że jest mi bliższa. Nie twierdzę jednak, że jest lepsza czy też gorsza. Po prostu w bardzo naturalny sposób czuję, że do mnie trafia, że ją rozumiem, że rezonuje z moją wrażliwością. Najpewniej właśnie z tego powodu, że sama jestem kobietą. Mimo wszystko świat muzyki jest światem zmaskulinizowanym. Ile można rozprawiać na temat krótkich spódnic wybitnej pianistki Yuji Wang? A za każdym razem robią to krytycy i recenzenci, mimo że jej występy to najwyższy poziom. To mi się bardzo nie podoba. Jest nieuzasadnione, niepotrzebne. Z drugiej strony doce-niam fakt, że Wang wszystko to znosi. I jak się nosi. Jest sobą zawsze i wszędzie. Te komentarze jej nie obchodzą. Mało tego – to, że ma osobisty styl sprawia, że jest tak ro-zpoznawalna. Ludzie przychodzą słuchać jak gra, bo chcą doświadczyć jej osobowości wyrażanej również strojem. Jeśli będziesz jak Yuja Wang i nie pozwolisz sobie wejść na głowę, to nikt tego nie zrobi. Po prostu. Więc tu nie o walkę chodzi, ale o pewność. Jed-nak nie mam recepty na to, co zrobić, by ten świat był bardziej równy. A jak ty sobie w nim radzisz? Gdy wykonywałam muzykę klasyczną, wiolonczelistek trochę było. Za to ról domi-nujących, jak dyrygentki, o wiele mniej. Podobnie jak kompozytorek. Na szczęście się to powoli zmienia. A ja? Obrałam chyba drogę Yuji Wang i pracuję nad sobą, żeby czuć się dobrze w swoim ciele – kobiecym ciele. Czuć się dobrze w swojej kobiecości. Niezależnie od tego, czy jestem na scenie, czy poza nią. Dobrawo, o czym pomyślałaś, gdy organizatorzy Timeless Film Festival zaprosili cię do współpracy i dowiedziałaś się, do jakich filmów będziesz tworzyć muzykę? Po pierwsze czułam się oszołomiona tym zaproszeniem. Dowiedziałam się o nim rok wcześniej. Ale chyba nie do końca to do mnie dotarło. Poczułam jednak odpowiedzialność, bo to wspaniały festiwal prowadzony przez czołowe nazwisko filmu w Polsce, Romana Gutka. To dzięki niemu poznałam niszowe, ambitne kino. Szanuję go i jestem za to od lat bardzo wdzięczna. Potem skupiłam się na filmach – szukałam informacji, myślałam o tym, jak do tematu podejść. Czym te filmy dla mnie są? Co ja w nich w ogóle widzę? Jak je interpretuję? Co mnie zachwyca? Co jest niezrozumiałe? Mówiłyśmy o lęku – tu też pewna jego forma się pojawiła: jak dodać aspekt muzyczny do tak szyb-kich, rwanych scen? Ale w tym wypadku lęk oznaczał rozwój, coś, co zaprowadzi mnie dalej. I tak się stało, bo zmiana mojego podejścia do muzyki akompaniującej filmom wpłynęła na komponowanie przeze mnie muzyki na drugi solowy album. Czuję, że w ogóle rozwijam się jako człowiek. I jest to sprzężenie zwrotne – skoro rozwijam się jako człowiek, moja sztuka zaczyna się rozwijać. Jest w tym wszystkim jeszcze sama Dulac, która znalazła swój osobisty sposób na wyrażenie niewyrażonego – stanów psychicznych, kondycji ludzkiej. To mnie zachwyca i zadziwia cały czas, że emocje, które ja czytam z tych bohaterów są emocjami, które na przestrzeni stu lat się nie zmieniły. Dla mnie jej filmy są o niezrealizowanych pragnieniach, tęsknocie za czymś, co nigdy się nie wydarzy. Dziś nadal to przeżywamy. Powiedziałaś o tęsknocie w kontekście Dulac. A jakie są dziś twoje tęsknoty? Na pewno jest ich cała masa. Tęsknię dość często za spokojem na mojej niespokojnej drodze. Spokoju szukam m.in. w wyprowadzce z Warszawy nad morze. Widzę, że już mi to pomaga. Przyroda jest potężna, stabilna. Budzą mnie ptaki, a nie szum miasta. Te ptaki mnie uziemiają za każdym razem, gdy chcę gdzieś biec czy się stresuję. Tęsknię też za połączeniem z drugim człowiekiem na głębokim poziomie. Znam parę takich osób. Jest nią choćby Hania (Rani, przyp.red.), z którą stworzyłam dwa albumy. W tym wypadku połączenie zrealizowało się nie tylko na poziomie ludzkim, ale też artystycznym. Trwa to nadal, nasza przyjaźń się rozwija. Natomiast moja tęsknota za poznawaniem kolejnych „takich”, „moich” ludzi wciąż jest obecna. Czym ta głębia się objawia? Tym, że nie trzeba rozmawiać, żeby się rozumieć. Gdy się to wydarzy, taka znajomość pozwala ukazać pewne potencjały w nas, których mogliśmy wcale nie być świadomi. I to są takie unikatowe momenty. Wydarzyły się już kilka razy w moim życiu. Wydarzyły się na scenie. Za tym tęsknię, bo jest to uzależniające. View oEmbed on the source website Timeless Film Festival 8-15.04.2024