Aleksander Laskowski: „Muzyka Chopina to całe uniwersum, pełna paleta przeżyć” [WYWIAD]
Na początku miał promować dziedzictwo kompozytora. Potem stał się fenomenem popkulturowym. Dziś Konkurs Chopinowski wchodzi do świata cyfrowego, m.in. transmisjami koncertowymi na TikToku . – Bo muzyka Chopina to całe uniwersum, pełna paleta przeżyć – mówi Aleksander Laskowski, rzecznik Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.
Masz swoje pierwsze wspomnienie związane z Konkursem Chopinowskim? ALEKSANDER LASKOWSKI: Kaseta Bunina (Stanisława Bunina, rosyjskiego pianista – przyp. red.) od babci. Chodziła na konkurs w 1985 roku. Głęboka komuna, pudełko z plastiku z dość nieładną okładką i kaseta, której słuchałem z nie najlepszego magnetofonu marki Grundig. To było wielkie przeżycie. Wystarczyło, by zakochać się w Chopinie? Nie. W dzieciństwie buntowałem się i poza muzyką, którą lubili moi rodzice, a więc Bachem, Beethovenem i w ogóle filharmonią, słuchałem też jazzu. Moja droga do Chopina była długa – jestem saksofonistą, nie grałem jego utworów. Ale takie wolne dochodzenie do naszego największego twórcy moim zdaniem nie jest nietypowe. Z jednej strony Chopin porywa w pierwszej chwili, z drugiej – to złożona muzyka. Wydaje mi się, że jako chłopak nie byłem emocjonalnie na nią gotowy. Musiałem wiele przeżyć, żeby zacząć nią oddychać. A co się wtedy czuje, gdy zaczyna się Chopinem oddychać, rozumieć go? Nie zaryzykowałbym stwierdzenia, że rozumiem Chopina, na pewno silnie odczuwam jego muzykę. Trudno ująć to syntetycznie, dlatego że muzyka Chopina to całe uniwersum, pełna paleta znaczeń, emocji, przeżyć. Głęboko zapadł mi w pamięć recital Jewgienija Kisina. Grał sonatę b-moll (czteroczęściowy utwór, którego trzecią część stanowi słynny marsz żałobny – przyp. red.). Obok mnie w filharmonii siedziała starsza pani w czarnej, koronkowej sukience jak sprzed wojny i kapeluszu z woalką. Gdy Kisin zaczął grać marsz, jej twarz stężała. Trzymała się do połowy, po czym po policzkach zaczęły jej płynąć łzy, równie piękne jak perły, które miała na szyi. Po koncercie, opuszczając salę, oparła się o moje ramię i nie wróciła już na drugą część. Scena jak z filmu, dlatego że pani wychodziła poza ramy konwencji – i strojem, i sposobem zachowania. Mogę wyobrazić sobie mnóstwo powodów, dla których płakała. Minęło od tego czasu 15 lat, a ja nadal mam ciarki. Naprawdę po tylu latach pracy z Chopinem twierdzisz, że go nie rozumiesz? Może zacznijmy od tego, czym dla Ciebie jest rozumienie Chopina? Tego właśnie nie wiem. Wydaje mi się, że istota geniuszu, czy też genialnych dzieł sztuki, polega na tym, że są one nieuchwytne. Można odnaleźć w nich pewne aspekty, które będą dla nas zrozumiałe, jednak w genialnym dziele jest coś, czego nie możemy uchwycić. A może nie ma potrzeby rozumieć Chopina? To wszystko dzieje się w przestrzeni przeżycia, odczucia, otwierania w sobie nowych obszarów wrażliwości. Im więcej muzyki się słucha, tym więcej się ich pojawia. W przypadku uczestników Konkursu Chopinowskiego też wystarczą emocje? Konkurs Chopinowski to byt złożony. Olimpiada, w której zwycięzca musi być najlepszy. A mierzalnych parametrów jest wiele, choćby realizacja tekstu, wierność stylistyczna. Te wzorce są skodyfikowane. Obecnie poziom pianistów na świecie jest tak wysoki, że tych doskonale realizujących tekst i grających stylowo jest wielu. Żeby stanąć na podium konkursu albo w ogóle się do niego zakwalifikować, trzeba mieć coś więcej – duchową przewagę, charyzmę, element metafizyczny, który pozwala dotknąć tego, co niewyrażalne. Dopiero w przypadku połączenia techniki, wiedzy, stylu, opanowania instrumentu, umiejętności komunikowania z salą, sposobu bycia na estradzie z tym, co metafizyczne i niewypowiadalne, możemy mówić o genialnym wykonaniu. Zwycięzcy konkursu mają to wszystko? Bruce Liu, laureat XVIII edycji, dziś jest popkulturową gwiazdą. To fenomen młodości, lekkości, biegłości i wrażliwości, a jednocześnie, podobnie jak w przypadku Jakuba Józefa Orlińskiego, umiejętności odnalezienia się w repertuarze sprzed wieków w realiach współczesnego świata i uczynienia z tej muzyki – która powstała w innym kontekście, realiach społecznych, paradygmacie – atrakcyjnego dyskursu, nawet w mediach społecznościowych, co przekłada się na pełne sale i fascynację artystą. To dobra wiadomość dla konkursu, bo coraz więcej ludzi się nami interesuje i ogląda nasze transmisje. Duża w tym zasługa samego konkursu, bo to Wy dziś tworzycie gwiazdy pop. Z ostatnim polskim zwycięzcą, Rafałem Blechaczem, w 2005 roku zadziało się to samo – wybuchła blechaczomania. To wyjątkowe wydarzenie w skali świata. Pamiętam chwilę, gdy ogłoszono zwycięstwo Rafała, bo był to pierwszy konkurs, przy którym pracowałem. Następnego dnia we wszystkich gazetach można było znaleźć informacje o Blechaczu. Ważne było oczywiście to, że po długiej przerwie wygrał Polak – po Krystianie Zimermanie (1975), Adamie Harasiewiczu (1955), a wcześniej Halinie Czerny-Stefańskiej (1949). Była to sensacja, na której powtórkę czekamy. Ale siła tkwi w sposobie myślenia całego zespołu Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, w tym kolegów, którzy mówią językiem mediów społecznościowych, wiedzą, w jaki sposób docierać do nowej publiczności. Ludzie z zewnątrz postrzegają tę imprezę jako jednorodną: są fortepian, jury, bohaterowie i publiczność. Ale za sukcesem konkursu kryją się zmiany repertuaru, działania edukacyjne i promocyjne, obecność w różnych mediach: od YouTube’a po TikToka i tytuły drukowane. A to wszystko dla dobra muzyki i młodych artystów. Jak długo trzeba ćwiczyć repertuar Chopina, by dostać się do konkursu? Zależy od predyspozycji i talentu. Nie przesadzę, jeśli powiem, że większość uczestników muzyce poświęca życie. Kiedy zatem mówi się o muzyku, że jest chopinistą? Gdy wspaniale gra Chopina. Jesteśmy krajem, który ukuł to pojęcie. W tej chwili udało się je wyeksportować w świat. A mówiąc poważnie, to kwestia decyzji artysty – czy chce być identyfikowany jako ktoś, kto dużo i dobrze gra Chopina. Wiąże się to też z tym, że w muzyce poważnej interpretacje dzieł często są oparte nie tylko na zapisie nutowym, lecz także znajomości biografii, korespondencji, na medytowaniu nad pięknem parku w Żelazowej Woli. Często, gdy przyjeżdżają tam chopiniści ze świata, proszą, by zostawić ich na chwilę pod obeliskiem, żeby mogli poszukać duchowej łączności ze światem Chopina. Wybitnym znawcą Chopina jest tegoroczny przewodniczący jury, Garrick Ohlsson, zwycięzca z 1970 roku. Konkurs jest ciężkim zadaniem dla jurorów. Poczynając od kwestii kondycyjnych – bo to pełne skupienie przez wiele godzin każdego dnia, przez powtarzalność – bo często słuchają tych samych utworów, kończąc na gigantycznej odpowiedzialności. Dlatego w jury zasiadają ludzie, którzy całą tę muzykę znają na wylot, słyszeli mnóstwo wykonań, mają doświadczenie w jurorowaniu, co też jest niełatwą sztuką. Naukowe opracowania mówią m.in. o tym, że średni pianista, który zagra po marnym, wydaje się znakomity. A bardzo dobry grający po genialnym może wydać się średni. Jurorzy muszą wyskalować ocenę. Mówi się, że jury Konkursu Chopinowskiego raczej się nie myli. I nie chodzi tylko o zwycięzców, bo nie tylko oni zaznaczyli swoją obecność w historii wykonawstwa pianistycznego w XX i XXI wieku. Ale te decyzje często są uznawane za kontrowersyjne – legendarny Ivo Pogorelić nie dostał się do finału, przez co Martha Argerich opuściła obrady jury. To rzeczywiście odrębna historia, bo nałożyły się na nią napięcie polityczne i indywidualny styl artysty, który podczas konkursu w interpretacjach bardzo silnie eksponował swoją osobowość. A tu wierność duchowi kompozytora jest wartością nadrzędną. Kontrowersje biorą się stąd, że publiczność ma swoich ulubieńców i lubi nie zgadzać się z jury. I znów jaskrawy przykład – 1937 rok i występująca w kimonie, grająca świetnie Japonka Chieko Hara. Zrobiła furorę w Warszawie! Na tym polega atrakcyjność konkursu, wszyscy kochamy to napięcie, oczekiwanie, kto przejdzie dalej, możliwość obserwowania tak różnych talentów. Wszystko to owocuje pięknymi sporami natury estetycznej. Ilekroć odczytujemy listę tych, którzy przeszli dalej, serce mi krwawi, bo wiem, jak cierpią ci, którzy dalej nie mogą grać. Dlatego zawsze podkreślam, że sam fakt dostania się do konkursu oznacza, że ta osoba jest pierwszorzędnym artystą. W tym roku była rekordowa liczba zgłoszeń. A trzeba wysłać nagranie i rekomendację od profesora. Większość pianistów, którzy osiągnęli dobry, profesjonalny poziom w swoim pokoleniu, próbuje szczęścia w konkursie. A jak pomocne są w pianistyce, a także przy organizacji konkursu nowe technologie? Kiedyś podczas konkursu można było obserwować radiowe mikrofony i kamery telewizji. Kronikę wydawano na płytach długogrających, potem na kompaktach. Dziś żyjemy w świecie cyfrowym i nadążamy z jakością obrazu i dźwięku. W tym roku wykorzystujemy nowości: dźwięk binauralny (słuchacz ma wrażenie bycia w miejscu nagrania – przyp. red.) i obecność transmisji konkursowej na YouTubie i TikToku. I to jest sensacyjne, to nowa publiczność, w medium kontrowersyjnym z punktu widzenia muzyki poważnej. Na dodatek transmisja odbywa się w pionie, w którym nie mieści się cały fortepian. Jako instytut jesteście obecni w mediach społecznościowych od długiego czasu. W mediach nowoczesnych i tradycyjnych. Dużo robimy, by mieć dobry, bezpośredni kontakt z naszym odbiorcą. Szukamy nowych sposobów opowiadania o muzyce. Muzycy klasyczni też idą z duchem czasu, a ciężkie księgi z nutami coraz częściej zamieniają na tablety. Uczestnicy konkursu grają zawsze z pamięci, ale wejście na sale koncertowe tabletów czy czytników nut z pedałem pozwalającym zmieniać strony jest wspaniałe, bo odciąża walizki artystów. Nowe technologie bywają błogosławieństwem. Choć czasem też przekleństwem, gdy słuchacze zapominają wyciszyć sygnał telefonów na koncertach. Zawsze komuś dzwoni… Za dwa lata stulecie Konkursu Chopinowskiego. Zgadza się, pierwszy konkurs odbył się w 1927 roku, choć był planowany na 1926, ale doszło do przewrotu majowego i pojawiły się problemy budżetowe. Czwarta edycja była planowana na 1942 rok nie wydarzyła się z powodu wojny. Pierwsza powojenna odbyła się w 1949, a kolejna dopiero po sześciu latach, w 1955 roku. Bo nie odbudowano Filharmonii Narodowej na czas. Od tej pory konkurs jest już regularnie. Mamy nadzieję, że 2027 rok będzie globalnym świętem chopinowskim, pełnym muzyki granej na tradycyjnych instrumentach, a także nowinek technologicznych pozwalających dotrzeć do miłośników Chopina rozproszonych po całym świecie. Ale zanim – w tegorocznym konkursie bierze udział aż 29 uczestników z Chin i po 13 z Japonii i Polski… Wspaniałe, że nasze działania, m.in. na chińskiej platformie Weibo, przynoszą rezultaty i zainteresowanie Chopinem wciąż rośnie. Młodzi ludzie w Azji są bardzo pracowici, co ułatwia im start w konkursach. Przyjęło się też uważać, co jest wobec artystów pochodzących z tego kontynentu krzywdzące, że prezentują idealnie wyważoną grę, ale bez większych emocji. Artyści są bardzo różni. Bruce Liu wedle paszportu jest Kanadyjczykiem, urodził się w Paryżu, a jego rodzice są Chińczykami. Bruce z mamą rozmawia po mandaryńsku. A o co tak naprawdę dzisiaj chodzi w Konkursie Chopinowskim? O szkiełko czy oko? Czym obecnie jest to wydarzenie? Globalnym świętem muzyki i młodości. Biorą w nim udział młodzi ludzie i tacy ich też podglądają. W ten niezwykły sposób muzyka sprzed niemal 200 lat nagle staje się językiem, którym rozmawiają ci urodzeni w XXI wieku. Odpowiadając bardziej wprost na twoje Mickiewiczowskie pytanie, wiedza odgrywa tu ważną rolę, ale tak naprawdę dominują emocje. Widać je jak na dłoni w nagrodzonym Emmy dokumencie Jakuba Piątka „Pianoforte”. Który ma swoją kontynuację w formie serialu. Fakt, że konkurs można śledzić na tyle sposobów – oglądać na YouTubie, słuchać transmisji czy zaglądać za kulisy jak we wspomnianym dokumencie – sprawia, że staje się on ludziom bliski. Pamiętajmy, że dla wielu nadal istnieją niewidzialne bariery niepozwalające przekroczyć progu filharmonii czy nawet dopuścić myśli, że można słuchać muzyki poważnej. Konkurs zbliża do tego ludzi w sposób niezauważalny. A Ty jako rzecznik instytutu odbierasz te emocje? Przeżywasz razem z uczestnikami? Przeżywam, ale nie pokazuję, jak bardzo, bo cały czas jestem w pracy. Odbieram muzykę emocjonalnie, więc szybko znajduję swoich faworytów. Jednak jako osoba wypowiadająca się w imieniu organizatora, muszę zachować obiektywizm. Chowam więc emocje, zostawiam je na długie miesiące po konkursie. Włoska pianistka Michelle Candotti mówi w filmie „Pianoforte”, że gdyby wygrała konkurs, musiałaby zapewne wszystkie pieniądze z nagrody wydać na terapię. Takie to są przeżycia. Jeśli państwo chcą sami ich doświadczyć, proszę włączyć transmisję finału i zaczekać na owacje. Sala eksploduje. To fajerwerki, ale bez sztucznych ogni – lecz w ludzkich emocjach właśnie.
Eryk Kulm: „Jestem świadomy tego, że nigdy w życiu nie zbuduję zdrowej, wartościowej relacji, jeśli nie ukocham swojej samotności.” [WYWIAD]
„Nikt tego jeszcze nie zrobił” – miał powiedzieć Erykowi reżyser Michał Kwieciński. A jeśli ktoś stawia w aktorstwie sprawę w ten sposób, Kulm się nie waha. – Nie musiał mnie więcej przekonywać – stwierdza. Tak zaczęły się miesiące ćwiczeń z fortepianem, okupione fizycznym zmęczeniem i ogromnym stresem.
Aktorzy grający pianistów albo innych muzyków klasycznych na planach filmowych dostają profesjonalne wsparcie. Dłonie Adriena Brody’ego w „Pianiście” Polańskiego w zbliżeniu na fortepian należały tak naprawdę do jednego z najwybitniejszych współczesnych pianistów, Janusza Olejniczaka. To on zresztą powiedział Erykowi, słysząc jego próby, że ma talent. Gdy rozmawialiśmy dokładnie rok temu, Kulm wchodził na plan, by wcielić się w najsłynniejszego polskiego kompozytora. Będzie więc o Chopinie, człowieku z krwi i nerwów, nie tylko z marmuru. Bo zakładanie masek albo przyprawianie gęb, jakby powiedział Gombrowicz, Kulma nie interesuje. Ani w pracy. Ani w życiu. Przypomnę Ci, jak skończyliśmy naszą ostatnią rozmowę rok temu. Polecałeś książkę „Odwaga bycia nielubianym”. Co stało się z tą odwagą 12 miesięcy później? ERYK KULM: Ja chyba w ogóle nie mam w sobie jakiejś wielkiej odwagi. Mam za to chęć nie żyć w strachu. Ważniejsze jest dla mnie ułożenie się z sobą nawet kosztem akceptacji u innych ludzi niż ciągły niepokój, czy robię wszystko wystarczająco. Więcej energii tracę na domyślaniu się, jak zaspokoić potrzeby innych niż na skupianiu się na sobie i lubieniu tego, co czuję. A jednak takie myślenie jest formą odwagi. Dla mnie to raczej zobowiązanie wobec siebie. To nie dowód na odwagę, po prostu nie umiem już inaczej. Nie chce mi się udawać. Skoro z uwagą przyglądasz się własnym potrzebom, to czemu jeszcze? Drugiemu człowiekowi. Interesuje mnie to, co się z nim dzieje, co mówi. Miałem w swoim życiu okres,kiedy czułem się niewygodnie w towarzystwie innych. Ludzie często przekraczają granice empatii. W moim towarzystwie zdarzało się, że ktoś chciał pokazać swoją siłę, ważność, bo nagle z niewiadomych przyczyn czuł się zagrożony – a to nigdy nie było moją intencją. Długo to trawiłem, aż zrozumiałem, że wszyscy jesteśmy tacy sami. Dosłownie – tacy sami. Moim zdaniem nie ma na świecie jednej tak naprawdę pewnej siebie osoby. Pewność siebie to tylko i wyłącznie bariera między tobą a światem, wytworzona na potrzeby własnego bezpieczeństwa. Dlatego każda pewna siebie osoba, gdy siadasz przy niej i rozmawiasz, zaczyna płakać. Poza tym mam dziś krótszy lont na small talk. Nigdy nie był przesadnie długi, ale wyraźnie się skrócił… Dla mnie spotkanie z drugim człowiekiem ma być od serca albo dla śmiechu. Poszukiwanie sensu przychodzi z wiekiem. Kiedyś zdawało mi się, że jak się dorasta, to zaczyna się doceniać czas, ponieważ czujesz, że on mija. Teraz myślę, że gdy ciągle słyszysz to samo, zaczyna cię to po prostu nużyć. Przeprowadziłem w życiu z 2000 small talków. Za dobrze je już znam. Skoro o czasie, w „Odwadze bycia nielubianym” filozof tłumaczy pewne niebezpieczeństwo – odkładania życia na później, gdy z jakichś przyczyn decydujemy, że zrobimy coś, gdy nadejdzie właściwy czas. Załatwiasz swoje sprawy od razu czy raczej czekasz na odpowiedni moment? Odkładam mniej, niż mi się wydaje. Za to żałuję wielu rzeczy, których nie zrobiłem. Teraz nadrabiam, choćby podróżowanie. Staram się więc robić, jak najwięcej potrafię – składają się na to drobnostki. Kilka lat temu układałem sobie w głowie wielkie marzenia i myślałem: „To kiedyś”. Dzisiaj myślę: „Albo teraz, albo nie ma co o tym rozmyślać”. Dlatego zacząłem skupiać się na projektach okołoartystycznych, pozaaktorskich. Coś, czego zawsze chciałem spróbować. Bałem się dotąd w życiu konfrontacji, dlatego uciekałem od brania odpowiedzialności za swoje wybory. Intuicja mnie pcha i jeśli mówi, że to odpowiedni czas, by coś zrobić, słucham jej. Jest to często niezgrabne, ale trudne rzeczy takie bywają. A to był odpowiedni czas na zagranie Chopina? Chyba był, bo to się wydarzyło. Właściwie to ostatni moment, bo grałem i 25-, i 39-latka. Wolałbym tylko mieć więcej czasu na przygotowanie, żeby czuć więcej luzu w rękach. Bo w filmie „Chopin, Chopin!” sam grasz na fortepianie, co zwykle aktorom wchodzącym w role muzyków się nie zdarza. Intensywne przygotowania do gry na fortepianie zacząłem 12 stycznia, potem wylądowałem sam we Francji, wróciłem z niej na początku maja, a zdjęcia zaczynaliśmy w lipcu. Ale gdybym miał na to wszystko rok… Albo chociaż dwa miesiące dłużej, nie musiałbym ćwiczyć tyle w trakcie zdjęć. To było trudne. Kończyłem plan i siadałem do fortepianu. Michał (Kwieciński, reżyser – przyp. red.) na samym początku powiedział, że chciałby, żebym to ja grał utwory Chopina. Kupił mnie tym, że jeszcze nikt dotąd tego nie robił, a ja, gdy słyszę coś takiego, wchodzę w projekt od razu. Po czasie przyszedł moment, kiedy już tylko Michał wierzył, że mi się uda. Aż doszło do spotkania z Januszem Olejniczakiem, przed którym miałem zagrać utwory tak, jak umiem. Zagrałem dwa, a potem scherzo h-moll – prawdziwe piekło! Chopin był wykorzystywany w historii często propagandowo. Zbudowano mu pomnik, przez który trudno było usłyszeć to, co miał do przekazania. Co zrobiłeś, by Chopin nie pozostał figurą z brązu, ale żeby w końcu składał się z krwi i nerwów? Nie zastanawiałem się nad grą w trakcie grania, budowałem tę postać kompleksowo. Nad rolą, podobnie jak przy „Filipie”, pracowałem z Anią Skorupą, coachką aktorstwa. Naprawdę budowaliśmy tę rolę. Byłem na nią wrażliwy, otwarty, szybko szło. Mówimy o Chopinie, którego od małego czuję i przy którego muzyce zawsze płaczę, kiedy ją słyszę, więc łatwiej było mi w to wejść. Aktorstwo to szamanizm w czystej postaci. Stajesz się naczyniem, przez które przemawia energia granej przez ciebie postaci. A energia Chopina jest wyczuwalna. Zmienił mi się tembr głosu, wszystko. Ania zadała mi, będącemu w postaci Chopina, pytanie, dlaczego zacząłem grać. Nagle przed oczami stanęła mi cała scena – dom Fryderyka, jego mama, siostry. Tak to jest – jak ten moment chwyta, musisz działać. W filmie zobaczysz jedną ze scen, które rozklejają. Uderza tu połączenie patriotyzmu, Chopina, jego wyjazdu do Francji, odwagi, tego, że dał radę. Był sam i sam na to wszystko zapracował. To porusza. Są momenty w filmie, z którymi emocjonalnie nie potrafimy wygrać. Mocno oddziałuje też filmowe opowiadanie o emocjach czystym, prostym językiem. Oczywiście, bo chodzi o człowieka. Człowieka – nie pomnik czy nieuchwytne wyobrażenie. Michała interesuje wnętrze, to, co dzieje się w środku. Naciskał więc, żeby były bliskie plany, by zaglądać w Chopina, próbować dowiedzieć się, jak reagował na rzeczywistość, złapać go. Ważny jest tu dźwięk, oddech. Cały czas jesteśmy z pianistą blisko. I mimo rozmachu scenograficznego podoba mi się ten rodzaj nonszalancji w zbliżeniach. A Ty naprawdę dalej płaczesz, jak słyszysz muzykę Chopina? Nie masz jej już trochę dość? Nie, kiedy jestem w Warszawie, ćwiczę na fortepianie praktycznie codziennie. Dla mnie muzyka jest najwyższą formą sztuki. Nic nigdy nie wejdzie mi tak pod serce jak ona. Mam wielką potrzebę tworzyć. W muzyce jest coś czystego. Albo działa, albo nie. W aktorstwie z kolei czasem można tę prawdę zgubić. Każdy tłumaczy swój film na własny sposób. Muzyka jest za to bezpośrednia. A jeśli dojdzie kobiecy wokal… Zresztą Chopin uważał, że jest on najpiękniejszym instrumentem. Stąd charakterystyczna dla niego śpiewność fortepianu. Ale mówisz o prawdzie muzyki. Istnieje przecież też prawda ekranu. Oczywiście. I kiedy jej nie ma, projekt traci rozpęd. Od razu tę prawdę rozpoznajesz. Tylko w filmie musi się na to złożyć bardzo wiele elementów, żeby wyszło. A żeby się pojawiły, musisz zapłacić. By zapłacić, musisz mieć pieniądze. Żeby je mieć, widz musi iść do kina. Długa droga. Jednak film jest wspaniałą formą sztuki. Istnieje obraz, a także muzyka, która go podbija. Jedno działa na drugie. Filmami możesz zmieniać świat, ludzi. Wzruszasz się częściej przy muzyce czy filmach? Ostatnio przy muzyce, bo oglądam mniej filmów. Zostaje w Tobie coś z postaci, które grasz, czy po zejściu z planu odcinasz je grubą kreską? Różnie. Ciężkie role zostają długo. Rzadko są to miłe historie, zwykle graniczne. Więc żeby znaleźć w nich prawdę, musisz pewne rzeczy przeżyć. Przy Chopinie wszedłem w chorobę i śmierć. Długo „przytulałem” więc samotność, pewien rodzaj niezrozumienia. Przez trzy i pół miesiąca we Francji, zamknięty w domku w górach, byłem w zasadzie zupełnie sam. Pięknie, ale samotnie. Ćwiczyłem sześć godzin dziennie, uczyłem się francuskiego i czytałem o Chopinie. Po powrocie nadal był fortepian, obcowałem z bezsilnością, tym, że nie potrafię grać lepiej. Frustrowało mnie to. A frustracja towarzyszyła podobno Chopinowi w trakcie komponowania. Potrafił siedzieć dwa miesiące nad nutą, której szukał. Więc w sumie przez rok nie byłem do końca sobą. Po takim czasie naprawdę długo wychodzi się z roli. Dochodzi do tego język – w 80 proc. scen grasz po francusku. Ale emocje odczuwam tak samo intensywnie, niezależnie od tego, w jakim języku je wyrażam. Czy był to niemiecki w „Filipie”, czy francuski w „Chopin, Chopin!”. Jeśli wiesz, co chcesz powiedzieć, co przekazać, język, w którym to zrobisz, jest nieistotny. O ile, oczywiście, dobrze się wszystkiego nauczysz. To był bardzo ciężki rok. Graniczny. Rzuciliśmy się na coś, zdawać by się mogło, niemożliwego. Ale przecież nie ma rzeczy niemożliwych. Porozmawiajmy więc o kostiumie, bo i te wyróżniają ten obraz, ale i samego artystę. W kontekście społecznym ubranie może stanowić degradację lub awans. Zawsze stanowi wypowiedź. Co daje Tobie? Przez większość życia cierpiałem na brak poczucia własnej wartości. Zakładałem wtedy maskę – na płaszczyźnie zawodowej, prywatnej, nawet romantycznej. To nie było kłamstwo, ale nie chciałem brać na siebie żadnej odpowiedzialności. Udawałem, że jest fajnie, bo nie dostrzegałem życia w pełni jego kolorów. Więc ukochałem sobie kiedyś czerń i takie rzeczy wkładałem. Od jakiegoś czasu się to zmieniło. Wiele sytuacji potrafi mnie rozbawić, inaczej reaguję. Zrozumiałem, że życie jest swego rodzaju żartem. Zdałem sobie sprawę, że ta moja dziwność, którą ludzie często krytykowali, to cały ja – jestem taki, żeby się sam z sobą nie nudzić. Odkąd to zrozumiałem, zacząłem wkładać różne śmieszne, kolorowe rzeczy. Skoro uważam, że żyjemy w symulacji – przy czym polecam książkę Thomasa Campbella „My Big TOE” – nie mogę się przejmować każdym drobiazgiem. Faktem jest, że jako ludzie bywamy małostkowi, zawistni, egoistyczni… I że to nie jest złe, bo rodzi się ze strachu. Kierując się strachem, czujesz się wyizolowany. A gdy kierujesz się miłością, stajesz się jednością. Mamy w sobie te dwa faktory. Trzeba je zrozumieć i zaakceptować.
Chopin. Chopin! Cały pachnie fiołkami. Recenzja filmu w ramach 50. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych
Artysta, którego, zdawałoby się, znamy wszyscy. A jednak... Nowy film poświęcony Chopinowi nie tylko obnaża narosły wokół kompozytora mit, ale w dynamiczny sposób tłumaczy jego fenomen z zaskakującej strony.
Chopin taki podobno był. Świadczą o tym zapiski najbliższych, zachowane listy. Fircyk, kawalarz, niezły aktor. Rozrabiaka. Suchotnik, a i owszem, ale z tym utrwalonym obrazem dojrzałego mężczyzny zasłuchanego we wspomnieniu szelestu witek wierzb z okolic Żelazowej Woli niewiele miał wspólnego. W powszechnej świadomości pozostał jednak jako wiecznie zasmucony kompozytor, a w rzeczywistości z życia czerpał, ile mógł. Ale skąd moglibyśmy o tym wiedzieć? Wychodzę z założenia, że do konsumowania kultury trzeba się przygotować. Idąc do galerii sztuki współczesnej warto zapoznać się wcześniej z wystawianym autorem i filozofią jego pracy, by poczuć kontekst, mieć osobistą satysfakcję z łączenia kropek. Podobnie jest z muzyką klasyczną – kunszt i ikoniczność kontrowersyjnego pianisty Ivo Pogorelića poczujemy na koncercie słuchając jego interpretacji różniących się zupełnie od pierwotnych zapisów nutowych. Ale żeby to dostrzec, musimy przejść przez lekturę. Żeby zatopić się w mandze, dobrze wiedzieć, że jej korzenie tkwią w japońskiej tradycji emaki-mono – średniowiecznych zwojów, które łączyły obraz i tekst w opowieść rozwijaną wzdłuż papieru i drzeworytach ukiyo-e Hokusaia – tego od słynnej „Wielkiej fali w Kanagawie”. Podobnie jest z filmem Michała Kwiecińskiego „Chopin, Chopin!”. Warto zobaczyć go zaopatrując się w choć podstawowe informacje o kompozytorze – wówczas posmakuje się wszystkich emocji zamkniętych w ponad dwugodzinnym obrazie. I w pełni doceni dynamiczny, unowocześniający historię montaż. Bo ten nie jest przypadkowy. By móc zbudować psychologiczny portret Chopina, reżyser studiował monografię autorstwa Ferdynanda Hoesicka, czytał listy uczennicy muzyka – Friederike Müller, która z najdrobniejszymi szczegółami opisywała swoim ciotkom każde jedno spotkanie z pianistą. Tym samym we współpracy ze scenarzystą Bartoszem Janiszewskim zbudowali wielowarstwową podstawę, wchodząc głębiej w postać muzyka niż ktokolwiek inny dotąd w kinie. A obrazów chopinowskich przecież w filmie nie braknie – wcielali się w niego Janusz Olejniczak (w „Błękitnej nucie” Żuławskiego), Piotr Adamczyk (w „Chopin: Pragnienie miłości” Antczaka), a nawet Hugh Grant (w „Improwizacji” Lapine’a). Ale nie jest to intymna historia wybitnego artysty. To estetyczny rozmach, którego w polskim kinie dawno nie było – a z pewnością nie w tak doskonałej wizualnie realizacji. Tu wielka zasługa jednych z najlepszych w swoim fachu. Dopieszczona do granic scenografia autorstwa Katarzyny Sobańskiej i Marcela Sławińskiego to poziom światowy. Każdy detal, każdy dekor, każda przestrzeń opiera się na dokładnej wiedzy historycznej i rozeznaniu w projektach XIX-wiecznej Francji (Paryż, który zaczęto przebudowywać trzy lata po śmierci Chopina, gra w filmie Bordeaux, niemal niezmienione od lat 40. XIX stulecia), ale i upodobań Fryca, który kochał styl mieszczański. Jego wymagania dotyczące mieszkań były bardzo dokładne, o czym możemy się przekonać czytając listy, które wymieniał ze swoim przyjacielem Julianem Fontaną (w filmie bardzo dobry Kamil Szeptycki). To jemu zlecał robienie zakupów, choćby tapet. W jednej z korespondencji kazał mu na przykład nabyć „rączkę ze słoniowej kości do drapania sobie głowy”. I absolutnie nie był dandysem – przeciwnie, dandysami pogardzał, odmawiając kupowania żółtych rękawiczek, które stały się ich znakiem rozpoznawczym. O to zadbały kostiumografki Magdalena Biedrzycka i Justyna Stolarz, które zjechały pół Europy, by dobrać odpowiednie kostiumy, zgodne z duchem epoki. Jedna z najpiękniejszych scen, pulsująca elektroniczną muzyką, to ta, gdy Chopin w towarzystwie kompozytora Ferenca Liszta (bardzo świeży w portretowaniu postaci Victor Meutelet) i polskich przyjaciół, wspomnianego Fontany i Jana Matuszyńskiego, wchodzi do galerii. Scena wskazuje na zamiłowanie Chopina do szastania pieniędzmi (co zarzucał mu przez całe życie ojciec), ale przede wszystkim jest konkretną informacją: żyj, póki możesz. Jest również jednym z przykładów kunsztu wybitnego operatora Michała Sobocińskiego. Oko Sobocińskiego to jeden z filarów filmu. Fantastyczne prowadzenie kamery, wyczucie światłocieni, malarskich kadrów, nieoszukiwanego mroku XIX-wiecznego Paryża sprawiają, że „Chopin, Chopin!” staje się pod tym względem wysmakowanym majstersztykiem. Sobociński to klasa, co warto podkreślać i czym warto się chwalić. Ani jednej fałszywej nuty. Dokładnie tak, jak w kompozycjach Fryderyka, nie ma w grze Eryka Kulma. To aktor niesłychanie świadomy. Uzbrojony w przytłaczające pokłady wrażliwości, którą a to puszcza, a to wstrzymuje. Jego Fryc jest męski, ale delikatny. Moralny, ale cwany i wykorzystujący najbliższych. Pogubiony i wiedzący dobrze, co jeszcze może. Rozdarty między śmierć i muzykę. W końcu, co niezwykle istotne w kontekście pracy, jaką włożył w rolę, jego Chopin gra. Gra na fortepianie, dzięki czemu możliwe były długie ujęcia Sobocińskiego z ukazaniem pełnej postaci. Kulm cały pachnie fiołkami. Podobnie jak pachniał Chopin. To jego ukochane kwiaty, na co w filmie Kwieciński zwraca uwagę wielokrotnie, pokazując naturę mistrza, ale i jej rozedrganie za pomocą tak prostego środka wyrazu, jakim jest kwiat. Jednak prawdopodobnie to nie tylko aromat tak zachęcał Fryca do przystrajania mieszkania fiołkami. Te, w medycynie tradycyjnej, były podstawą środków łagodzących podrażnienia dróg oddechowych. A o chorobie przecież tak bardzo traktuje film. To ona dominowała ostatnich 15 lat życia Chopina. „Chopin, Chopin!” jest filmem, który sprawnie rozpościera nić między przeszłością a teraźniejszością, dlatego jest tak współczesny w wyrazie. Nie strąca jednak ikony z pomnika, czego się obawiano. Analizuje za to jego fenomen. A nad nim głowiło się wielu. Muzykolodzy wskazują na muzykę – wciąż świeżą, z którą mierzą się kolejne pokolenia pianistów. Genialną! Kwieciński pokazuje natomiast twarz, o której zapominamy – 30-latka, który z życia chce wycisnąć tyle, ile się da. Póki się da. Póki można. Jako widzka zadaję sobie pytanie: czy w naszych pragnieniach i zachwytach różnimy się od siebie – my, 30-latki XXI wieku od tych żyjących w wieku XIX? Okazuje się, że niekoniecznie. Najprostszy przykład: na widok Liszta kobiety mdlały zupełnie tak, jak robiły to potem na widok Beatlesów, a dziś gwiazd K-popu. Ten koncertował w całej Europie, a trasy rozpisywał na wiele tygodni. Korzystał też z okazji, śląc najwytrwalszym fankom pukle swoich długich włosów. Dziś moglibyśmy nazwać to osobistym merchem. Za Chopinem również ustawiał się wianuszek kobiet, ale to inny typ człowieka. Skromniejszy w obyciu, choć artystycznie bardziej dumny, a wśród przyjaciół – pierwszy rozrabiaka. Inne nawiązania? Epidemia cholery, która w trakcie pobytu Chopina w Paryżu uderzyła w miasto dwukrotnie. „Jeśli chcesz przeżyć, załóż maskę”, krzyczy w stronę Chopina tzw. croque-mort, jak nazywano w tym czasie człowieka przewożącego zmarłych na zarazę na niewielkim wozie na cmentarz. Ten zwrot znamy niestety zbyt dobrze. Naprawdę mierzymy się z podobnymi tematami, co nasi przodkowie. Dotyczą nas niezależnie od czasu i momentu historii. Choć nie wszystkie fakty w filmie „Chopin, Chopin!” zgodne są z rzeczywistością (np. Majorka, na którą filmowy Chopin podróżuje wyłącznie z Sand, tak naprawdę była wyprawą rodzinną, z dziećmi pisarki – Solange i Maurycym), nagięcie ich do wizji reżysera pomaga filmowi ograniczyć mnogość bodźców i postaci – bo tych już więcej obraz by nie zniósł. Widz niezapoznany z historią Chopina może się czasami pogubić w labiryncie zdarzeń. Zdawałoby się, czasem nieuporządkowanych. Ale podoba mi się ta zabawa konwencją – tą strukturalną, ale też formalną – tu, choćby przy pierwszej improwizacji odbywającej się w mieszkaniu Chopina, usłyszymy fragment Koncertu fortepianowego e-moll. Albo stado wieprzy – które z historycznej prawdy (podróż z Majorki na kontynent rzeczywiście Chopin odbył na statku, na którym przewożono wieprze) zamieniają się w chopinowskie mary. I jeszcze muzyka – połączenie klasyki z elektroniką jest zabiegiem wielce filmowi potrzebnym. Na uwagę zasługują jeszcze dwie role: Mai Ostaszewskiej, grającej matkę Fryca – choć krótka jest pełna napięcia i Przemysława Kowalskiego – całego ubranego w emocje jako niemy brat cudownego dziecka, Carla Filtscha, ucznia Fryderyka. Nierówno za to ustawiają się dialogi. Raz niezwykle trafne, innym razem zbyt dosłowne. Przekonuje mnie wizja Kwiecińskiego. Jest odważna. Zrobiona z rozmachem. Poszarpana, owszem – lecz to nadaje dynamiki obrazowi, który zmieścił tu całego Fryderyka Chopina – muzyka, kompozytora, syna. A przede wszystkim człowieka.
Romantyczny Chopin w Art Box Experience - multimedialna podróż przez życie kompozytora.
Już 19 września 2025 roku w warszawskiej Fabryce Norblina odbędzie się światowa premiera immersyjnej wystawy „Romantyczny Chopin”. To pierwsze w Polsce tak zaawansowane przedsięwzięcie multimedialne poświęcone Fryderykowi Chopinowi. Projekt przygotowany przez Art Box Experience we współpracy z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina łączy najnowocześniejsze technologie z klasycznymi technikami artystycznymi. Efekt? Doświadczenie, które pozwala zanurzyć się w świecie kompozytora – pełnym muzyki, obrazu, historii i emocji.
Pomysł na wystawę narodził się w 2023 roku. Od początku twórcom przyświecał cel: stworzyć przestrzeń, która w sposób przystępny i poruszający przybliży postać Chopina nie tylko melomanom, ale też tym, którzy nie mieli wcześniej z jego twórczością bliskiego kontaktu. To propozycja zarówno dla koneserów, jak i rodzin z dziećmi czy uczniów szkół. Ekspozycja została pomyślana tak, by angażować odbiorców w każdym wieku i inspirować ich do odkrywania muzyki klasycznej w nowoczesnej formie. Zwiedzający przemierzą osiem tematycznych przestrzeni, z których każda opowiada inną część historii życia Chopina. Wystawa rozpoczyna się w zrekonstruowanym dworze w Żelazowej Woli – miejscu narodzin kompozytora. Obok makiety jego rodzinnego domu zobaczymy dynamiczną mapę zmieniających się granic Polski, nadającą tej części wystawy osobisty i historyczny kontekst. Kolejne sale prowadzą przez Warszawę młodości, Wiedeń – pełen niepewności – i Paryż, gdzie Chopin odniósł największe artystyczne sukcesy i przeżywał swoje osobiste uniesienia. Warstwa wizualna wystawy opiera się na starannie wyselekcjonowanych materiałach: obrazach Canaletta, ilustracjach epoki oraz ponad 50 oryginalnych akwarelach Beaty Musiał-Tomaszewskiej, które – ożywione w formie animacji – wprowadzają element magii i poetyckości. Jednym z najważniejszych punktów ekspozycji jest sala immersyjna. Podczas 30-minutowego seansu widzowie zanurzają się w muzyce Chopina, której towarzyszą metaforyczne, malarskie obrazy inspirowane jego twórczością i krajobrazem ojczyzny. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie - jakby sam Chopin opowiadał o swoim życiu, dzieląc się listami, emocjami i doświadczeniami. W tej przestrzeni pojawia się także PZLPiT Mazowsze, uosabiający ludowe motywy obecne w twórczości kompozytora. To chwila, która szczególnie mocno podkreśla związki muzyki Chopina z polską tradycją. Romantyczny Chopin nie ogranicza się do kontemplacji. Widzowie mogą wejść w interakcję z dziełami i historią kompozytora. Dotykając odlewu dłoni Chopina, uruchamiają fragmenty jego utworów - w sumie aż 16 najpiękniejszych kompozycji. Multimedialne drzewo relacji pozwala natomiast poznać najbliższych mu ludzi - siostry, rodziców, George Sand, Liszta czy Mickiewicza. W sali VR zwiedzający odbędą poetycką podróż od Paryża przez pejzaże nad Wisłą aż po kosmos. To moment, w którym muzyka Chopina unosi się ponad czas i przestrzeń, nabierając niemal metafizycznego wymiaru. Chopin i Konkurs Chopinowski – dziedzictwo, które trwa Wystawa kończy się w sali poświęconej Międzynarodowemu Konkursowi Pianistycznemu im. Fryderyka Chopina – jednemu z najważniejszych wydarzeń muzycznych na świecie. XIX edycja konkursu rozpocznie się 2 października 2025 roku, a ekspozycja przypomina zarówno archiwalia, jak i wspomnienia laureatów, którzy od dekad kontynuują dziedzictwo Chopina. Koncerty na żywo w Fabryce Norblina Uzupełnieniem wystawy będzie cykl koncertów fortepianowych odbywających się w przestrzeni immersyjnej Art Box Experience. Na scenie wystąpią wybitni pianiści młodego pokolenia rekomendowani przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Pierwszy koncert zaplanowany jest już na 5 października. Maria Moliszewska, pianistka związana z Akademią Muzyczną im. F. Nowowiejskiego w Bydgoszczy, laureatka licznych międzynarodowych konkursów pianistycznych, m.in. w Szafarni, Siedlcach, Czechach i Malezji. Koncertowała w Polsce, Niemczech, Izraelu, Francji i Grecji. W swoim programie wykona m.in. Balladę As-dur, Preludium op. 45 czy fragmenty Sonaty b-moll. Koncerty: 19 października, 9 i 23 listopada oraz 7 i 21 grudnia. Adam Goździewski laureat Grand Prix Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Narwie, stypendysta Ministra Kultury, Centrum Edukacji Artystycznej i Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. Występował w najważniejszych salach koncertowych w Polsce i Europie. W Art Box Experience zaprezentuje m.in. Poloneza-fantazję As-dur, mazurki, nokturny i Andante spianato z Wielkim Polonezem Es-dur. Koncerty: 5 i 26 października. Koncerty poprzedza oprowadzanie po wystawie z przewodnikiem, a całość kończy się wspólnym doświadczeniem muzycznym w sali immersyjnej. Organizatorzy przygotowali także ścieżkę edukacyjną dla różnych grup wiekowych. W programie znalazły się m.in.: „Śladami Romantycznego Chopina” – oprowadzanie dla dorosłych i młodzieży w soboty o godzinie 15:00 i w niedziele o godzinie 13:00; „Chopin dla małych i dużych” – rodzinne spotkania z muzyką, w soboty o 12:00 oraz w niedziele o 12:00; „Romantyczny Chopin – wieczorne oprowadzanie dla koneserów” – propozycja dla wymagających odbiorców sztuki, w piątki o godzinie 18:30. Wystawa Romantyczny Chopin to nie tylko ukłon w stronę wielkiego kompozytora, ale też próba pokazania go jako człowieka - zakochanego, wrażliwego, zmagającego się z samotnością i tęsknotą za ojczyzną. To pełne emocji doświadczenie, które pozwala zobaczyć Chopina w nowym świetle i poczuć go wszystkimi zmysłami. Ekspozycja potrwa od 19 września 2025 do 31 stycznia 2026 w Art Box Experience w warszawskiej Fabryce Norblina (ul. Żelazna 51/53). Bilety dostępne są w sprzedaży online (Ticketmaster, eBilet, Going) oraz w kasie wystawy.
Chopinowskie "być albo nie być" zależy od... fortepianu. Instrument tej marki kompozytor ściągał aż na Majorkę
Do XIX-wiecznego Paryża przylgnął przydomek pianopolis. To z uwagi na wysokiej jakości fortepiany, jakie w tym czasie produkowano w stolicy Francji. Chopin wybierał te od Pleyela, bo miały ciepły i miękki dźwięk, ale nie gardził również Érardami. Wybór fortepianu przez uczestników Konkursu Chopinowskiego może okazać się ich być albo nie być. A mają na to zaledwie 15 minut…
Gdy wchodziło się do paryskich apartamentów Fryca, jak kompozytor zwykł nazywać gościnne pokoje w swoich mieszkaniach, wizytanta najczęściej uderzał najpierw zapach fiołków. Te kwiaty cenił nad życie, rozkładał fantazyjnie w specjalnie na tę okoliczność wyszykowanych pękatych, ale spłaszczonych wazonach i oferował w uroczych bukiecikach wybranym paniom z towarzystwa. Fortepian idealny Gdy węch już się oswajał z sytuacją, następowało rozpoznanie wzrokowe. Tu całą uwagę skupiał na sobie piękny Pleyel. Fortepian, który – jak mawiał Chopin – nie miał lepszych ponad siebie. Nawet Érardy nie robiły na nim takiego wrażenia, bo nie wydobywał się z nich wymarzony przez Fryca dźwięk: subtelny, ciepły, nieco przytłumiony, odpowiadający indywidualnemu tonowi muzyka. Érard był twardszy, niektórzy uczniowie narzekali, że klawisze ranią ich palce, choć z tych instrumentów, jaśniejszych i donioślejszych, z lubością korzystali choćby Alkan albo bliski Fryderykowi Liszt. Ale to Pleyela Chopin kazał ściągać na Majorkę, gdy wyjechał tam z George Sand i jej dziećmi w 1838 roku, by podreperować zdrowie. To Camille Pleyel, właściciel fabryki i bliski przyjaciel Fryca, dostarczył na plac Vendôme 12 – adres Polaka, pod którym w październiku 1849 roku dokonał żywota – jego ostatni instrument. Dziś fortepian ten stoi w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie. I można go traktować jak najprawdziwszą relikwię. Co więcej, poddany gruntownej konserwacji, od czasu do czasu jest udostępniany najwybitniejszym pianistom. Dziś fortepiany brzmią zupełnie inaczej. Współczesne maszyny są o wiele mocniejsze, głośniejsze, a także bardziej jednolite w brzmieniu. Te historyczne mają delikatniejszy dźwięk, bardziej zróżnicowaną barwę i pozwalają na subtelniejsze niuanse, bliższe estetyce dawnych kompozytorów. To dlatego wybór odpowiedniego sprzętu jest tak istotny podczas Konkursu Chopinowskiego. Od niego zależy być albo nie być uczestników. Konkursowa decyzja na szali sukcesu Wybór w warszawskiej Filharmonii Narodowej jest całkiem bogaty. Pojawienie się instrumentów na scenie jednego z najważniejszych wydarzeń kulturalnych na świecie jest równie istotne zarówno dla organizatorów, jak i dla światowych fabryk, m.in. Steinway& Sons, Yamaha, Kawai czy Fazioli. To trochę jak z Met Galą, kiedy domy mody zabiegają o wystrojenie gwiazd i posadzenie ich przy stołach wykupionych przez marki. Zanim instrumenty trafią w ręce młodych pianistów, próbują ich jurorzy. To oni oceniają, czy sprzęt jest odpowiedni do rozmiarów i akustyki sali. Co więcej, każdy instrument różni się budową (często firmy szczycą się patentami) i charakterystyką brzmienia. Amerykańskie Steinwaye (na których zawsze grał Paderewski, zobligowany kontraktem, ale i pełen chęci) słyną z ciepłego tonu i naprawdę potężnej projekcji dźwięku. Być może to sprawia, że tak często wybierają je uczestniczy konkursu. Japońska marka Yamaha z kolei to fortepiany niezwykle precyzyjne, a w brzmieniu jasne. Kawai (również japońskie) mają „miękką” klawiaturę, a Fazioli to czystość dźwięku o szerokim zakresie ekspresji. Pięknie wykorzystał wszystkie przymioty włoskiego producenta Bruce Liu, wielki zwycięzca XVIII edycji z 2021 roku. Do jednego z zadań organizatorów należy perfekcyjne nastrojenie i przygotowanie fortepianów do intensywnej eksploatacji. Ma to znaczenie, bo zżerani nerwami uczestnicy nie muszą zawracać sobie już głowy kwestiami technicznymi, a te przecież potrafią doprowadzić do katastrofy. Na decyzje pianistów wpływają też ich przyzwyczajenia. Część z nich wybiera fortepian od dawna oswojony, inni lubią eksperymentować i poszukiwać. Wszystko, by oddać ducha Chopina, ale i własny charakter. Na jakim fortepianie zagra tegoroczny zwycięzca? Dowiemy się już niedługo, do października coraz mniej czasu. Ale najpierw zasłużone wakacje.
Cykl „Wygrać Chopina”: Azjatyccy pianiści odnaleźli w jego kompozycjach język ukojenia i wolności
Choć historia, styl życia i kultura Japonii, Wietnamu, Chin czy Korei zupełnie różnią się od tych europejskich, azjatyccy pianiści zachwycają techniką, a także interpretacją dzieł Chopina. w tym roku, do XIX edycji konkursu, zakwalifikowało się 13 muzyków z Japonii, aż 29 z Chin, trzech z Korei Południowej, jeden z Wietnamu. Skąd miłość do polskiego kompozytora? i jakie wyrzeczenia za nią stoją?
Był finał V Konkursu Chopinowskiego. 1955 rok. Triumf Adama Harasiewicza, więc święto w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Podobne zadowolenie, na drugim końcu globu, wyrazili wysoko postawieni członkowie Komunistycznej Partii Chin, gdyż dwa miejsca niżej uplasował się pianista Fu Ts’ong. Tak wczuł się w estetykę Chopinowską, że oprócz trzeciego miejsca Polskie Radio wyróżniło go za najlepsze odegranie mazurków. Ale cóż z tego, skoro dekadę później Mao Zedong wprowadził terror Wielkiej Proletariackiej Rewolucji Kulturalnej, a oprócz krwawych represji z przestrzeni publicznych i prywatnych zniknęły fortepiany – symbol burżuazyjnego zepsucia. Podobnie jak zachodnia muzyka klasyczna. Dopiero kilka lat po śmierci wodza, od lat 80., młodzi Chińczycy, którzy właśnie doczekali się jedynego dziecka (kwestia polityki), przelewali na nie wszelkie własne niespełnione marzenia. Fortepian i pianista w domu oznaczały podniesienie statusu społecznego. A Chopin? Stał się językiem wolności. Jednym z tych potomków jest pierwszy pochodzący z Chin zwycięzca Konkursu Chopinowskiego – Li Yundi. Był 2000 rok, gdy w Chinach wybuchła yundimania, wielbiciele wołali na niego „książę fortepianu”. Bohater narodowy, którego oboje rodzice pracowali w hucie stali, był opisywany jako wzór do naśladowania dla młodzieży. Na platformie społecznościowej Weibo obserwowało go ponad 20 milionów fanów. Aż do czasu… W 2021 roku został zatrzymany przez pekińską policję pod zarzutem korzystania z usług pracownicy seksualnej. Wszelkie konta i ślady nagrań pianisty zablokowano, a media grzmiały o braku moralności. Zupełnym przypadkiem w tym czasie rząd prowadził akcję „czyszczenia branży rozrywkowej”, by uwolnić tkankę społeczną od obecności artystów trudnych do sterowania. Takie oskarżenia to stały element prowokacji. Yundi odbudowuje dziś swoje media. I pozycję. A jest o co walczyć. Szacuje się, że w Chinach żyje dziś 40, a według niektórych szacunków nawet 60 milionów pianistów. Aż 29 artystów przeszło eliminacje XIX Konkursu Chopinowskiego. Zaraz po nich uplasowali się Japończycy. W październiku posłuchamy 13 z nich. Pierwsi japońscy pianiści pojawili się w Filharmonii Narodowej podczas III konkursu, w 1937 roku, a występem zachwyciła wówczas Chieko Hara, o której już w cyklu pisałam. Pierwszą ważną nagrodę, bo czwarte miejsce VII edycji, zdobyła w 1965 roku Hiroko Nakamura. Kolejne starcie to już drugie miejsce Mitsuko Uchidy. Następne konkursy nadal przynosiły wysokie wyróżnienia, ale nigdy złoty laur. Na ten nadal czekamy, tym bardziej że Japończycy jak nikt czują subtelność uczuć zaklętych w muzyce Chopina. Wietnamczycy za to w polskim kompozytorze odnajdują echa ważnej historii, liryzm i gorycz. „Oba nasze narody wiedzą, co to jest wojna” – mówił po wygranej w 1980 roku Dang Thai Son. To nie był łatwy konkurs. Wtedy przecież doszło do głośnego wyeliminowania Ivo Pogorelicia, a prasa drwiła: „Czy ktoś pamięta, kto wygrał konkurs, który przegrał Jugosłowianin?”. Pamięta szczęśliwie wielu. Pianista, dorastający w trakcie wojny wietnamskiej, był nauczany nawet w najtrudniejszych warunkach przez matkę, również pianistkę, miłości do sztuki, a przede wszystkim Bacha i Chopina. Nie spodziewał się wygranej, na konkurs nie zabrał z sobą nawet fraka koncertowego. Jednak jego zdecydowanie i fenomenalne palcowanie przesądziły o sprawie. A więc podobnie jak w wypadku pochodzącego z Korei Południowej Cho Seong-jina. Muzyk zachwycił jury w 2015 roku. W jego przypadku rozumienie utworów Chopina jest związane z lokalną emocjonalnością, która zawiera się w istotnym w koreańskiej kulturze pojęciu „han” – w tym koncepcie kryje się nie tylko żal i tęsknota, lecz także wielka siła. Czy w tym roku zatriumfuje reprezentant któregoś z krajów Azji?
Jest zwiastun najdroższego polskiego filmu ostatnich lat. Eryk Kulm zachwyca na ekranie
Czy Chopin mógłby być gwiazdą rocka? W filmie „Chopin, Chopin!” zobaczymy go jako enfant terrible XIX-wiecznego Paryża. Eryk Kulm tworzy kontrowersyjny obraz kompozytora, którego życie toczy się między fortepianem, miłością, chorobą i imprezami. Kiedy premiera?
Czy Fryderyk Chopin mógłby dziś konkurować z największymi gwiazdami estrady? Film „Chopin, Chopin!” próbuje odpowiedzieć na to pytanie w sposób zaskakujący i pełen rozmachu. Produkcja w reżyserii Michała Kwiecińskiego prezentuje polskiego kompozytora w zupełnie nowym świetle – jako buntownika, celebrytę i ikonę paryskiego życia towarzyskiego XIX wieku. Zwiastun zapowiada produkcję, która może podzielić widzów i krytyków – jedni zobaczą w niej świeże spojrzenie na legendę, inni zbytnią fantazję. W tym artykule: Zwiastun filmu „Chopin, Chopin!” już dostępny Chopin jako paryski celebryta – fabuła nowego filmu o kompozytorze Obsada filmu „Chopin, Chopin!” Zwiastun filmu „Chopin, Chopin!” już dostępny W sieci pojawił się zwiastun jednego z najbardziej wyczekiwanych filmów tej jesieni – „Chopin, Chopin!” w reżyserii Michała Kwiecińskiego. Premiera kinowa produkcji zaplanowana jest na 10 października. W tytułową rolę Fryderyka Chopina wciela się Eryk Kulm, który określił ten występ jako swoje aktorskie marzenie. Zwiastun prezentuje zupełnie nowe, dynamiczne oblicze kompozytora: mocno odbiega ono od jego klasycznego, introwertycznego wizerunku. Prace nad produkcją trwały dwa lata. Zdjęcia realizowano m.in. we Wrocławskiej Wytwórni Filmów Fabularnych. Reżyserem jest Michał Kwieciński, a za scenariusz odpowiada Bartosz Janiszewski. Eryk Kulm, przygotowując się do roli, spędził trzy miesiące w domku w górach we Francji, gdzie przez sześć godzin dziennie grał na fortepianie. Doświadczył nawet paraliżu ręki i nerwobóli, ale – jak sam podkreśla – muzyka Chopina wywołuje w nim łzy i niezwykłe emocje. Michał Kwieciński zaznacza, że „Chopin, Chopin!” to nie klasyczna biografia. Choć wszystkie fakty historyczne są zgodne z rzeczywistością, film jest przede wszystkim psychologiczną próbą przedstawienia Chopina jako człowieka – nie tylko kompozytora. Twórcy skupili się na intymnych, mało znanych momentach z jego życia, zaczerpniętych z prywatnej korespondencji i biografii. Chopin jako paryski celebryta – fabuła nowego filmu o kompozytorze Akcja toczy się w Paryżu w 1835 roku. Fryderyk Chopin ma wówczas 25 lat i jest ulubieńcem arystokracji oraz paryskich salonów. Uczestniczy w nocnych eskapadach i afterparty po koncertach. Widzimy go jako króla towarzystwa, który za fasadą dowcipu ukrywa cierpienie spowodowane chorobą. Jest to opowieść o twórcy rozdartego między pasją tworzenia, koniecznością nauczania dla pieniędzy i miłością. Film pokazuje go jako buntownika, dandysa, outsidera – obraz zdecydowanie inny niż ten znany z podręczników. Co ciekawe, produkcja o kompozytorze to jedna z najdroższych polskich realizacji ostatnich lat: szacowany budżet to aż 64 miliony złotych. Obsada filmu „Chopin, Chopin!” Oprócz wcielającego się w tytułową postać Eryka Kulma, w obrazie Michała Kwiecińskiego zobaczymy także Karolinę Gruszkę (jako Delfinę Potocką), Maję Ostaszewską (matka Chopina), Martynę Byczkowską (Marysia Wodzińska), Dominikę Ostałowską (madame Wodzińska), Kamila Szeptyckiego (Julian Fontana), a także zagranicznych aktorów – Josephine de La Baume (George Sand), Victora Meutelet (Ferenc Liszt) i Lamberta Wilsona (król Ludwik Filip I). <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/64/2025/01/film-chopin-chopin-gotowy-zakonczyly-sie-zdjecia-do-superprodukcji-z-erykiem-kulmem-w-roli-wybitnego-kompozytora-944d77d.jpg" width="938" height="495" alt="Film „Chopin, Chopin” gotowy! Zakończyły się zdjęcia do superprodukcji z Erykiem Kulmem w roli wybitnego kompozytora" title="Film „Chopin, Chopin” gotowy! Zakończyły się zdjęcia do superprodukcji z Erykiem Kulmem w roli wybitnego kompozytora" />
Cykl „Wygrać Chopina”: Wszystko, co trzeba wiedzieć o Konkursie Chopinowskim
Konkurs Chopinowski to przede wszystkim jego uczestnicy i szacowne jury. Ale to też dziennikarze i melomani, bez których nie poznalibyśmy tylu zakulisowych sensacji. Bo kto usłyszałby o tajemniczym szczekaniu psa podczas gry jednego z kandydatów, gdyby nie doniósł o tym Jerzy Waldorff? Bez ciekawości i analizy Jarosława Iwaszkiewicza zaś nie byłoby odpowiedzi na wiele pytań o Chopina.
„Pochodzę z bardzo starej szlachty, mianowicie jestem herbu Nabram (…). To jest moja arystokracja, a nie jakiś tytuł hrabiego czy barona kupiony za ciężkie pieniądze” – mówił w programie Tomasza Raczka „7 niebo, 8 niebo” w latach 90. Jerzy Waldorff, posługujący się najbarwniejszą polszczyzną, stworzył wspaniałe opowieści o Konkursie Chopinowskim. Jednakowoż ten pisarz i krytyk muzyczny bywał ostry. Urodzony w 1910 roku, edukowany wysoce kulturalnie, przez dekady obserwował powolne odchodzenie od nauki kultury, szczególnie muzyki. Nie omieszkał opisać swojego rozgoryczenia w jednym z felietonów: „(...) rosną u nas – jedno za drugim – pokolenia głuchych” (z „Waldorff. Ostatni baron Peerelu” Mariusza Urbanka). Przyjaźnił się z największymi, od Artura Rubinsteina po Władysława Szpilmana, w którego postać oscarowo wcielił się kilkadziesiąt lat później Adrien Brody w filmie „Pianista” w reż. Romana Polańskiego. Waldorff opracował zresztą pierwsze wydanie Szpilmanowskich wspomnień. Po wojnie regularnie komentował w Polskim Radiu, współpracował z „Przekrojem” i „Polityką”, a jego muzyczne felietony to dzieła sztuki dziennikarskiej. Donosił m.in. o „brzydkim” zwyczaju używania dzwoneczka przez jury podczas II Konkursu Chopinowskiego w momentach, kiedy gra pianisty się nie podobała. Do annałów przeszła historia o szczekającym psie. W książce „Wielka gra. Rzecz o Konkursach Chopinowskich” mistrz pisał: „(…) gdy zaczął się produkować młody polski kandydat, z pustego lewego balkonu raptem się rozległo szczekanie psa. Najwyraźniej psa! Przewodniczący dzwonkiem przerwał grę, woźni ruszyli na piętro w poszukiwaniu psa, ale go nie znaleźli. Pianista stremowany podwójnie rozpoczął grę po raz drugi, aliści za chwilę pies zaczął znowu szczekać, tyle że z balkonu prawego. (…) Na sali rozległy się chichoty. Woźni skoczyli, ale tymczasem ostatecznie wyprowadzony z równowagi kandydat z dalszego udziału w konkursie zrezygnował. A po przerwie pies już się nie odezwał i nikt nigdy się nie dowiedział, skąd wziął się w Filharmonii Warszawskiej i dlaczego akurat gra tego młodego kandydata nie przypadła mu do gustu”. Co do Filharmonii Warszawskiej (dziś Narodowej) to zarówno Waldorff, jak i Jarosław Iwaszkiewicz opisywali dostojny, bogato zdobiony gmach (m.in. plafonem, freskami z Apollem i portretami Chopina i Moniuszki). Ale na początku XX wieku filharmonia z samej muzyki klasycznej się nie utrzymywała (nie miała państwowego wsparcia). Piętro podnajęły Wyższa Szkoła Muzyczna i Towarzystwo Muzyki Współczesnej. Na parterze sprzedawano rowery, a sala koncertowa w tygodniu zamieniała się w kino. Co więcej, foyer łączyło wielką na 1660 miejsc przestrzeń z salą kameralną, tzw. Małym Teatrem. I to na jego deskach w 1936 roku wystawiono premierowo „Lato w Nohant” autorstwa Iwaszkiewicza z m.in. Niną Andrycz w roli Solange. Sam Iwaszkiewicz, prozaik i poeta, prywatnie kuzyn kompozytora Karola Szymanowskiego, z Konkursem Chopinowskim był blisko od początku. Nie mogło być inaczej, to autor monografii „Chopin”, która wysoko postawiła poprzeczkę chopinistom. Autor „Panien z Wilka” stał też na czele Komitetu Wykonawczego V konkursu, odpowiadając za organizację. Witał wówczas królową belgijską, Elżbietę. Jego zaangażowanie przyniosło szczęście, bo wygrał wówczas Polak, Adam Harasiewicz. W przemówieniu Iwaszkiewicz grzmiał: „Konkurs nasz wyszedł daleko poza ramy wydarzenia czysto artystycznego. Rozpętał prawdziwą ulewę muzyki w najlepszym gatunku…”. Jak będzie w tym roku? Brakuje dziś tych legendarnych komentatorów. Ale pojawiają się nowi. Cykl życia. Co by powiedział na to Waldorff? Jest kilka cytatów. Soczystych jak cały jego dorobek.
Cykl „Wygrać Chopina”: o polskich zwycięzcach Konkursu Chopinowskiego
Mówi się, że muzyka Fryderyka Chopina jest na wskroś Polska. Można by więc zadać pytanie, kto lepiej zrozumie i przekaże swoim wykonaniem narodową dumę, tęsknotę, miłość od polskich pianistów? Cóż, w historii Konkursu Chopinowskiego medal za pierwsze miejsce odebrało czworo rodaków: Halina Czerny-Stefańska, Adam Harasiewicz, Krystian Zimerman i Rafał Blechacz. Dziś o nich.
Trzeba na konkursie ładnie wyglądać. Podobno im bardziej przypominasz Chopina, tym większa szansa, że wygrasz. Na przykład Blechacz albo Zimerman. To nie jest przypadek! – uśmiecha się Marcin Wieczorek, pianista, jeden z bohaterów nagrodzonego Emmy filmu dokumentalnego „Pianoforte” w reż. Jakuba Piątka, portretującego chopinowskie igrzyska. Ile w tym prawdy? Cóż, za kulisami czasami ten pomysł zostaje zwerbalizowany, a fizys Blechacza i Zimermana przypominały kompozytora. Ale jak zatem wytłumaczyć wygraną Haliny Czerny-Stefańskiej? Był 1949 rok, gdy pianistka odebrała pierwszą nagrodę ex aequo z Bellą Dawidowicz reprezentującą ZSRR. III i IV konkurs dzieliło 12 lat. W 100. rocznicę śmierci Chopina z powojennego popiołu rodziła się dopiero nowa rzeczywistość. Lewobrzeżna Warszawa była nadal zrujnowana. Sala Filharmonii Narodowej nie nadawała się do użytku, w mieście brakowało fortepianów. Zorganizowano więc konkurs w sali Roma. Na jednym fotelu siadały po trzy osoby. O samej Czerny- -Stefańskiej pisałam już w drugim artykule z cyklu, poświęconym kobietom Chopina. Przenieśmy się więc w czasie o kilka lat, do 1955 roku. Wtedy znów triumfował Polak. Adam Harasiewicz miał 23 lata, gdy wygrał V konkurs. Już za chwilę miał podbić świat. A jednak publiczność (co dzieje się regularnie) miała innego faworyta – Francuza Bernarda Ringeissena (IV miejsce). Jak pisał Jerzy Waldorff w „Wielkiej grze”, „publiczność warszawska była – jak zawsze – własnego zdania, ciężko rozżalona i tym razem na werdykt jurorów, bo wedle jej opinii pierwszą nagrodę winien był otrzymać Ringeissen. Kiedy więc jej nie dostał i ze swą matką smutny siadał do auta, entuzjastyczny tłum przed filharmonią zaczął mamę i syna Ringeissenów… podrzucać wraz z autem do góry!”. Takie emocje wzbudza Chopin. Musiały minąć kolejne dwie dekady, żeby na najwyższym podium znów stanął Polak. Ten przyszedł na świat w 1956, rok po V edycji. Krystian Zimerman, bo o nim mowa, to postać otoczona aurą boskości w związku z nieprawdopodobnym talentem, ale i niedostępnością. Nie był to łatwy konkurs. Szczególnie pod względem… medycznym. Kanadyjczyk John Hendrickson skręcił nogę, którą z gipsu wyciągał tylko na występy. Publiczność go pokochała, lecz nie awansował do finału. Trafiła tam Elżbieta Tarnawska, ale przez całą noc przed występem odbierała anonimowe telefony z pogróżkami. Rano wycofała się z konkursu. Anglik Stephen M. Salkeld zachorował na grypę i zemdlał w filharmonii. Z kolei Tatianie Fedkinie reprezentującej ZSRR zaczęły krwawić opuszki palców. Koszmar na Chopinowskim. Gdy zwyciężył Zimerman, horror skończył się happy endem, a publiczność euforycznie pokochała 18-latka. Kariera pianisty pozostaje jedną z najbardziej spektakularnych na świecie. Zimerman musiał czekać 30 lat, by do kolejnego polskiego zwycięzcy móc zwrócić się w liście słowami: „Ujujuj, aleś, bracie, narozrabiał”. Faktycznie, narozrabiał. Rafał Blechacz nie brał jeńców podczas XV konkursu. I trawestując klasyczkę: szanowni państwo, w październiku 2005 roku rozpoczęła się w Polsce „blechaczomania”. Takiego konkursu wcześniej nie było. Blechacz zgarnął w zasadzie wszystkie nagrody i wyróżnienia, które były do zdobycia. Podczas finałowego wykonania koncertu e-moll orkiestra nie skończyła grać, gdy runęła lawina oklasków również ze strony części jury, co dotąd się nie zdarzało. Światowa „blechaczomania” trwa w najlepsze. W momencie pisania tekstu wiemy, że w październikowym XIX konkursie zagrają zwycięzcy 53. Ogólnopolskiego Konkursu Pianistycznego, Mateusz Dubiel i Krzysztof Wierciński. Kto do nich dołączy? I czy wśród nich znajduje się nowy zwycięzca Polak? Zobaczymy.
Cykl „Wygrać Chopina”: Fenomen Ballady f-moll Op. 52 Fryderyka Chopina
Całe lata przeleżała w archiwach prywatnej kolekcji. Czyjej? Tego się nie dowiemy. Do dziś zachowały się jedynie dwa rękopisy Ballady f-moll Op. 52 Chopina. Jeden znajduje się w Oksfordzie. Drugi od stycznia tego roku dołączył do najcenniejszych eksponatów w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina w Warszawie. Wzbudzająca zachwyty Ballada f-moll jest grana podczas Konkursów Chopinowskich. Dziś o jej fenomenie.
Chopin niechętnie przepisywał swoje rękopisy. W listach prosił o to najczęściej przyjaciela Juliana Fontanę, który pilnował, by trafiły do wydawców – Schlesingera, Pleyela czy Breitkopfa i Härtla (i wielu innych), z którymi negocjował (najczęściej zdawałoby się nienegocjowalne) stawki. „Jakbym kolejny miał kopiować, to chyba bym owariował” – utyskiwał kompozytor, co przypomniał dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, dr Artur Szklener, podczas styczniowej konferencji prasowej. O tyle istotnej, bo prezentującej bezcenny autograf (czyli zapis utworu ręką muzyka) ballady f-moll op. 52, który właśnie trafił do zbiorów NIFC. Publiczność zobaczy go w czerwcu podczas wystawy czasowej towarzyszącej XIX Konkursowi Chopinowskiemu – „Życie romantyczne. Chopin, Scheffer, Delacroix, Sand” w warszawskim Muzeum Fryderyka Chopina. Znajdą się na niej m.in. eksponaty z Muzeum Życia Romantycznego w Paryżu, więc jest na co czekać. Ale o jakiej balladzie w ogóle mowa? O co tyle krzyku? Fryderyk w swoim życiu wydał cztery ballady. I tym samym stworzył nowy gatunek – ballady instrumentalnej, bo dotąd kojarzono je raczej z utworami poetyckimi i pieśniami. F-moll była ostatnią – romantycznie słodką, liryczną, a do tego fragmentami boleśnie tnącą, uspokajającą i żwawo dramatyzującą. Muzykolodzy uznają ją za szczytowe osiągnięcie w swoim gatunku, a także „najbardziej dopracowaną i ambitną artystycznie” w dorobku Chopina. Dedykował ją baronowej Charlotte de Rothschild, która razem z mężem wspierała karierę muzyka. Także finansowo. Do naszych czasów przetrwały tylko dwa autografy ballady f-moll. Ta, która trafiła właśnie do instytutu, przebyła długą drogę. Tuż po śmierci Chopina jego siostra Ludwika Jędrzejewiczowa, ta sama, która w kryształowym słoju (zakrywanym pod spódnicą) przewiozła z Paryża do Polski serce artysty, zaczęła porządkować pozostawione przez niego dokumenty. Rękopis rzeczonej ballady podarowała pianiście i kompozytorowi, przyjacielowi brata, Josephowi Dessauerowi (dedykację, zapisaną przez Ludwikę, widać na zdjęciu po lewej). Kilkadziesiąt lat później kolekcjoner Rudolf Kallir znalazł autograf w antykwariacie w Lucernie. I go kupił. Był 1933 rok, a siedem lat później Kallir wyprowadził się do Nowego Jorku. Zapis nutowy nie był udostępniany badaczom, znajdował się w rękach prywatnych, a zainteresowani mogli oglądać jedynie niewyraźne, czarno-białe fotografie wykonane w latach 50. Nie wystarczyły one jednak badaczom, by móc odpowiednio go ocenić. Musiało minąć wiele dekad, aż udało się nawiązać kontakt z prywatnymi właścicielami rękopisu w Stanach Zjednoczonych. Po długich i trudnych negocjacjach trafił on ze wsparciem finansowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do NIFC. Ile kosztował? Tę informację chroni umowa. Pracownicy instytutu mówią jednak o nim „bezcenny”. Autograf zawiera takty 1–79. Jak dowiadujemy się z komunikatu instytutu, „prawdopodobnie miał być początkowo przeznaczony jako podstawa dla francuskiego pierwszego wydania z 1843 roku. Chociaż ostatecznie został odrzucony przez Chopina, kompozytor wykorzystał go jako materiał roboczy, na którym kontynuował pracę nad szczegółami kompozycji”. Widać tu m.in. charakterystyczne wielokrotne zakreślenia. Stosował je po to, by nikt nie mógł odczytać wstępnego pomysłu. Wykonania ballady f-moll mogliśmy usłyszeć na Konkursach Chopinowskich w wykonaniu m.in. Julianny Awdiejewy, zwyciężczyni XVI edycji, Kate Liu (trzecie miejsce w XVII edycji) czy Alexandra Gadjieva (drugie miejsce w XVIII edycji). Ciekawe, jak ballada wybrzmi w tym roku?