Elsa Schiaparelli – surrealistka świata mody i jej dziedzictwo
Szokowała, inspirowała, łamała zasady. Elsa Schiaparelli to nie tylko legenda mody, ale i artystyczna buntowniczka, która uczyniła z ubrań manifest surrealizmu. Poznaj historię kobiety, która zmieniła oblicze haute couture.
Spis treści: Kim była Elsa Schiaparelli? Dzieciństwo i droga do świata mody Moda jako sztuka: styl i innowacje Elsy Schiaparelli Elsa Schiaparelli: współpraca z surrealistami Elsa Schiaparelli - pionierka nowoczesnych technik Dziedzictwo Elsy Schiaparelli we współczesnej modzie Elsa Schiaparelli dziś - jak wyglądają kolekcje marki? Elsa Schiaparelli to legendarna włoska projektantka, której awangardowe pomysły zrewolucjonizowały styl lat 30. XX wieku. Była najsłynniejszą rywalką Coco Chanel – starcie ich wizji (ekscentryczna sztuka Schiaparelli kontra klasyczna elegancja Chanel) przeszło do historii mody​. Coco Chanel drwiąco nazywała Elsę „włoską artystką, która szyje ubrania”​ podkreślając, jak bardzo różniły się filozofie obu kreatorek. Schiaparelli już od młodości przejawiała buntowniczy charakter: jako 21-latka wywołała skandal, wydając tomik śmiałej poezji, za co zgorszona rodzina ukarała ją zamknięciem w klasztorze – skąd uciekła, organizując głodówkę​. Ten życiowy nonkonformizm zapowiadał jej późniejsze rewolucyjne podejście do mody. Jako kobieta w zdominowanym przez mężczyzn świecie haute couture, uparcie walczyła, by jej głos został usłyszany poprzez niezwykłe kreacje​. Kim była Elsa Schiaparelli? Dzieciństwo i droga do świata mody Elsa Schiaparelli, urodzona 10 września 1890 roku w Rzymie, wychowywała się w arystokratycznej rodzinie w Rzymie. Studiowała filozofię, po czym wyjechała do Londynu i Nowego Jorku, by ostatecznie osiąść w Paryżu​. Tam w 1927 roku założyła własny dom mody. Schiaparelli szybko zasłynęła nieposkromioną wyobraźnią i odwagą: pragnęła, aby ubrania były nie tylko eleganckie, ale też intrygujące, inteligentne i pełne humoru. Powtarzała, że chce poprzez modę „szokować” – i rzeczywiście, jej projekty często balansowały na granicy sztuki i prowokacji. Moda jako sztuka: styl i innowacje Elsy Schiaparelli Elsa Schiaparelli traktowała modę jak pole do artystycznych eksperymentów. Już pierwsze kolekcje, np. swetry z nadrukowanymi trompe-l’œil kokardami – wzbudziły sensację na łamach magazynu „Vogue”​. Projektantka chętnie łamała konwencje ubioru: w 1931 zaprezentowała jedne z pierwszych damskich spódnico-spodni (tzw. divided skirt, czyli rodzaj plisowanych szortów udających spódnicę), co było śmiałym ruchem w czasach, gdy kobiety dopiero zaczynały nosić spodnie. Elsa Schiaparelli: współpraca z surrealistami W kolejnych latach Schiaparelli wprowadzała do mody elementy surrealizmu, współpracując blisko z artystami takimi jak Salvador Dalí czy Jean Cocteau​. Jej kreacje bawiły się iluzją i formą: słynny motyw homara pojawił się na jedwabnej sukni wieczorowej (umieszczony w dwuznacznym miejscu, co wywołało skandal), a kiedy indziej projektantka zaproponowała kapelusz w kształcie odwróconego buta. Elsa Schiaparelli – pionierka nowoczesnych technik Schiaparelli nie bała się sięgać po nietypowe materiały i techniki – jako pierwsza zastosowała widoczne zamki błyskawiczne w strojach haute couture, wcześniej kojarzone jedynie z bielizną lub tanią konfekcją​. Jej znakiem firmowym stał się odcień intensywnego różu nazwany Shocking Pink – barwa symbolizująca pragnienie, by zaszokować otoczenie unikalnymi, awangardowymi projektami​. W projektach Schiaparelli poczucie humoru łączyło się z wyrafinowaniem: przykładem mogą być skórzane rękawiczki ozdobione złotymi paznokciami czy suknia z wielkim nadrukiem homara – jednocześnie perwersyjne, zabawne i eleganckie pomysły​. Schiaparelli zajmowała się też perfumami – jej zapach „Shocking” z 1937 roku zamknięto w słynnym flakonie przypominającym kobiece popiersie (inspirowanym figurą aktorki Mae West), co stanowiło novum w świecie beauty i do dziś bywa naśladowane​. Dziedzictwo Elsy Schiaparelli we współczesnej modzie Choć Elsa Schiaparelli musiała zamknąć swój paryski dom mody w 1954 roku (zmagała się wówczas z powojennymi trudnościami finansowymi)​, jej dziedzictwo nie popadło w zapomnienie. Przeciwnie – wiele jej pomysłów wyprzedziło swoją epokę i nadal inspiruje kolejne pokolenia projektantów. Projektanci tak znani jak Yves Saint Laurent, Christian Lacroix, Azzedine Alaïa czy John Galliano tworzyli pod wyraźnym wpływem Schiaparelli, czerpiąc zarówno z jej surrealistycznych motywów, jak i z idei łączenia mody ze sztuką oraz odwagi w eksperymentowaniu formą. Przez kilkadziesiąt powojennych lat mogło się wydawać, że to dom mody Chanel zdominuje świat mody, a spuścizna Schiaparelli odejdzie w cień​. Jednak z biegiem czasu zainteresowanie twórczością włoskiej ekscentryczki odżyło. Elsa Schiaparelli dziś – jak wyglądają kolekcje marki? W 2022 roku paryskie Musée des Arts Décoratifs zorganizowało wystawę retrospektywną „Shocking! The Surreal World of Elsa Schiaparelli”, podkreślającą, że Schiaparelli nie tylko wyprzedziła swoją epokę, ale wręcz przewidziała nadejście mody takiej, jaką znamy dzisiaj​. Co więcej, marka Schiaparelli została ponownie powołana do życia – w 2019 roku dyrektorem kreatywnym domu mody został Daniel Roseberry, który tchnął nowe życie w legendę. Współczesne pokazy Schiaparelli znów zachwycają i szokują niczym widowiska sprzed lat. Doskonałym przykładem jest głośny pokaz kolekcji haute couture na wiosnę 2023, podczas którego modelki prezentowały suknie zwieńczone realistycznymi (choć wykonanymi z tworzywa) głowami lwów, lampartów i wilków – pomysł Roseberry’ego, który jednych zachwycił, a innych oburzył​. To wydarzenie pokazało, że estetyka wykreowana przed laty przez Elsę – efektowna, surrealistyczna i przekraczająca granice – nadal żyje w modzie i wywołuje gorące dyskusje. View oEmbed on the source website Dziś nazwisko Elsy Schiaparelli wciąż wymieniane jest wśród największych ikon mody. Jej podejście do projektowania – traktowanie ubrań jak dzieł sztuki i manifestów kreatywności – inspiruje twórców poszukujących własnego, niepowtarzalnego stylu. Można śmiało powiedzieć, że odwaga i nonkonformizm Schiaparelli odcisnęły trwały ślad na współczesnej modzie. Jej ekstrawagancka wizja, od shocking pink po surrealistyczne dodatki, nadal żyje na wybiegach i czerwonych dywanach, przypominając, że moda bywa najciekawsza wtedy, gdy odważa się szokować, bawić i przekraczać granice.
Najważniejsi projektanci mody wszech czasów
Poznajcie historie najwybitniejszych twórców, którzy na zawsze odmienili kobiece garderoby.
W tym artykule: Hubert de Givenchy Elsa Schiaparelli Cristobal Balenciaga Coco Chanel Christian Dior Yves Saint Laurent Vivienne Westwood Alexander McQueen Hubert de Givenchy Hubert de Givenchy przyszedł na świat w 1927 roku, w szlachetnej francuskiej rodzinie. Początkowo młody hrabia miał poświęcić się prawu, ale pod koniec drugiej wojny światowej przekonał rodzinę, by pozwoliła mu realizować jego pasję do ubrań. Po ukończeniu Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Paryżu młody arystokrata rozpoczął swoją przygodę ze światem mody u boku paryskiego couturiera Jacquesa Fath. Później zdobywał doświadczenie pod szyldami takich marek jak Robert Piguet, Lucien Lelong czy Elsa Schiaparelli. Hubert de Givenchy miał zaledwie 24 lata, gdy w 1952 roku otworzył własny dom mody. Podczas swojej debiutanckiej prezentacji haute couture zaprezentował słynny model bluzki Bettina (nazwa pochodziła od popularnej modelki z lat 50. XX wieku - Bettiny Graziani), która stała się symbolem jego rozpoznawalnej i docenianej estetyki. To jemu zawdzięczamy także stroje „gotowe do noszenia”. Givenchy jako pierwszy w branży, w 1954 roku, wypuścił na rynek kolekcję prêt-à-porter. Był przy tym najbardziej arystokratycznym francuskim projektantem, a znany ze swojej osobistej elegancji i nienagannych manier dyktował szyk w latach 50. i 60. Tworzył ponadczasowe, opływowe kształty, które przyciągały szerokie rzesze wybitnych klientek, w tym Księżną Monako (Grace Kelly), architektkę Bunny Mellon, Gretę Garbo, Księżną Windsoru, Ingrid Bergman, ikonę stylu Babe Paley, Lauren Bacall, Glorię Guinness, Jane Fondę czy Elizabeth Taylor. To właśnie spod ręki mistrza wyszła najbardziej znana „mała czarna wszech czasów”, stworzona dla jego największej muzy - Audrey Hepburn. Aktorka w kultowej sukni wystąpiła w początkowych scenach filmu „Śniadanie u Tiffany’ego” z 1961 roku. Givenchy z Hepburn poznali się jednak znacznie wcześniej, na planie „Sabriny” i od tamtej pory ściśle współpracowali przez ponad 40 kolejnych lat - aż do śmierci artystki. Dla gwiazdy Hollywood stworzył kreacje również do produkcji takich jak "Szarada", „Jak ukraść milion dolarów” czy „Zabawna buzia”. Hepburn zainspirowała projektanta do stworzenia jego własnych perfum - kwiatowy zapach L'Interdit został wydany w 1957 roku. Na początku lat 60. współpracował także z Jacqueline Kennedy Onassis. Givenchy pomagał jej tworzyć wytworny, ale zarazem przystępny styl Pierwszej Damy. Z kolei w latach 70. projektant zajął się tworzeniem autorskich tkanin, wystrojem hotelowych wnętrz, a nawet aranżacją modelu Continental amerykańskiego koncernu Ford. Po 36 latach niezależności sprzedał swój dom mody koncernowi LVMH w 1988 roku za 45 milionów dolarów. Przez siedem kolejnych lat pozostał dyrektorem kreatywnym marki, by odejść na emeryturę w 1995 roku. W 2017 pierwszą kobietą za sterami domu mody Givenchy została Clare Waight Keller. Hubert de Givenchy zmarł sobotniej nocy z 10 na 11 marca 2018 podczas snu. Odszedł w wieku 91 lat. Elsa Schiaparelli Elsa Schiaparelli urodziła się w 1890 roku w Rzymie jako córka arystokratki i uczonego, a wychowywała się w późno barkowych wnętrzach Palazzo Corsini. Podobno jako mała dziewczynka pewnego dnia zobaczyła ekscentryczną arystokratkę Marcheśę Casati, która prowadziła lamparta na wysadzanej diamentami smyczy. Ten zaskakujący widok zrobił na Elsie takie wrażenie, że we wszystkich swoich późniejszych projektach usiłowała odwzorować odwagę, magię i styl Casati. Zanim jednak do tego doszło Schiaparelli studiowała filozofię na Uniwersytecie Rzymskim. Potem z kolei opublikowała kontrowersyjny tomik tak zmysłowej poezji, że zszokowana rodzina wysłała ją do klasztoru. Tam jednak Elsa rozpoczęła strajk głodowy, który spowodował zwolnienie jej ze służby w wieku 22 lat. Po zakonnej traumie przyszła projektantka postanowiła wyprowadzić się do Londynu i rozpocząć pracę jako opiekunka do dzieci. To właśnie tam spotkała swojego byłego nauczyciela - Williama de Wendt de Kerlor. Schiaparelli postanowiła poślubić hrabiego, z którym przeniosła się do Nowego Jorku. Wkrótce na świat przyszła ich córeczka Maria Luisa Yvonne Radha de Wendt de Kerlor. Przyjazd do Wielkiego Jabłka zdawał się być dla Elsy zbawienny. Oprócz tego, że w jej kręgach znajomych pojawiły się osobowości takie, jak Picabia, Duchamp, Man Ray czy Edward Steichen, Elsa rozpoczęła pracę w butiku specjalizującym się we francuskiej modzie. Pozwoliło jej to na wyrobienie własnego, charakterystycznego gustu godnego przyszłej kreatorki ubrań. W tym samym czasie rozpadło się jej małżeństwo, co poskutkowało powrotem Elsy do Europy, a konkretnie do Paryża. W stolicy mody Schiaparelli kontynuowała swoją karierę w branży, aż w końcu sama zaczęła projektować ubrania. Otwarcie własnej marki Schiaparelli datuje się na 1927 rok. Jej debiutancka kolekcja, której udało się przyciągnąć uwagę krytyków i czasopism modowych składała się w głównej mierze ze swetrów z surrealistycznymi motywami. To właśnie innowatorskie, dowcipne podejście do mody stało się znakiem rozpoznawczym projektantki i pozwoliło na zaistnienie w branży. Jako kolorowa, głośna, wesoła i pełna pozytywnej energii osoba była przy tym kompletnym przeciwieństwem swojej największej rywalki - Chanel. Kolejnymi sukcesami projektantki okazały się kolekcje zarówno strojów kąpielowych, jak i ubrań narciarskich. Jej związek ze sportem został przypieczętowany, gdy w 1931 roku w spódnicy jej projektu na korcie wystąpiła tenisistka Lily d'Alvarez. Nowatorski projekt można uznać za prototyp damskich spodenek jakimi znamy je dziś. W tym samym roku projektantka rozszerzyła swoją ofertę o segment wieczorowy. Schiaparelli oprócz sportu była także w zażyłej relacji ze światem sztuki. Jednym z jej najlepszych przyjaciół był sam Salvador Dali, którego udało jej się namówić na zaprojektowanie tkanin. Chętnie projektowała także stroje teatralne czy filmowe. Kreacje projektantki mogliśmy zobaczyć chociażby w „Every Day's a Holiday”, gdzie wystąpiła Mae West czy podczas występów Moulin Rouge. Jej wiernymi fankami były jedne z najlepiej ubranych kobiet na świecie w tamtych czasach - Daisy Flowers, Lady Mendl czy Millicent Rogers oraz gwiazdy Hollywood takie, jak Marlene Dietrich, Zsa Zsa Gabor czy Greta Garbo. Po zakończeniu wojny sprawy w Paryżu przybrały inny kierunek. Już nie „Schiap” (jak nazywano projektantkę) rządziła modą - jej miejsce zajął Dior. W 1954 roku Elsa Schiaparelli zamknęła swój dom mody po tym, jak trzy lata wcześniej zrezygnowała z działalności couture. Mimo tego posunięcia projektantka nie przeszła na emeryturę. Zajęła się tworzeniem akcesoriów, a później peruk. Zmarła w 1973 roku w Paryżu. O wielu innych wydarzeniach z życia jednej z największych kreatorek mody wszech czasów możecie przeczytaj w jej autobiografii zatytułowanej „Shocking Life”, którą projektantka wydała w 1954 roku. Cristobal Balenciaga Cristóbal Balenciaga Eizaguirre przyszedł na świat w 1895 roku w baskijskiej rybackiej wiosce Getaria na północy Hiszpanii , jako syn krawcowej. Legenda głosi, że w wieku 13 lat poznał i zaprzyjaźnił się z markizą de Casa Torres, która odwiedziła małą nadmorską miejscowość. To właśnie arystokratka (babcia przyszłej królowej Belgii) sfinansowała jego naukę krawiectwa w Casa Gomez. Dzięki elementarnej wiedzy z zakresu szycia chłopiec był gotowy, by rozpocząć pracę na własne nazwisko. W 1917 roku otworzył swój pierwszy butik w San Sebastian. Później przyszedł czas także na oddziały Madrycie oraz Barcelonie. Nie minęło wiele czasu, zanim hiszpańscy członkowie rodziny królewskiej oraz arystokraci dowiedzieli się o jego talencie i zapragnęli kreacji spod ręki mistrza. Do zamknięcia działalności i wyemigrowania do Paryża zmusiła go jednak wojna domowa. W 1937 roku w stolicy Francji zainaugurował pierwsze atelier, od którego rozpoczął europejska ekspansję swojej innowacyjnej wizji mody. Marka nabrała takiej rozpoznawalności, że telefony i spotkania szybko zaczęły dotyczyć postaci nie tylko ze Starego Kontynentu. W suknie od Balenciagi chciały ubierać się najgorętsze nazwiska z Hollywood, a wśród nich m. in. Marlena Dietrich, Ava Gardner, Ingrid Bergman, Lauren Bacall czy Greta Garbo. Cristóbal był również autorem sukni ślubnej królowej Fabioli z Belgii, strojów szanowanych szlachciców, a także kreacji dla bogatych Amerykanów. Tworzył perfekcyjne płynne linie, zaskakujące formy a także wypromował prekursorską damską sylwetkę - to on ubrał kobiety w sukienki przypominające worki (luźne tuniki), szmijzerki, suknie baby doll czy spódnice bombki. Couturier nie znosił jednak nowości dla samej nowości. Jego projekty były efektem konsekwentnej wewnętrznej przemiany. Jednakże garderoba z metką Balenciagi stanowiła sporą inwestycję finansową - był znany jako najdroższy couturier w Paryżu. Barbara Hutton za bajecznie ozdobiony strój „Mozart”, który zamówiła na XVIII wieczny bal Beistegui, zapłaciła 5 376 £. Był to czas, kiedy średni roczny dochód mężczyzn w Wielkiej Brytanii wynosił 667 £ (a znacznie mniej w przypadku kobiet). Projektant unikał rozgłosu i udzielił tylko jednego pełnego wywiadu w swoim życiu (dla The Times w 1971 roku). Podczas jego pokazów najważniejsze były klientki, drugie miejsce zajmowali kupcy, a dziennikarzom z branży zalecał wchodzić na prezentacje tylnymi drzwiami. Tak, by nie przeszkadzać ważniejszym gościom. Był chyba jedynym projektantem na świecie tak bardzo docenianym przez kolegów po fachu. Christian Dior stwierdził, że Cristóbal "był mistrzem dla nas wszystkich". Hubert de Givenchy powiedział o nim „Jest architektem haut couture”, za to Coco Channel określiła go mianem "jedynego autentycznego couturiera”. Skąd tak wiele zachwytów nad kreatorem pochodzącym z Hiszpanii? Prawdopodobnie dlatego, że w przeciwieństwie do swoich konkurentów "był w stanie zaprojektować, obciąć, ułożyć i uszyć sukienkę od początku do końca”. Cristóbal był człowiekiem bardzo religijnym i przywiązanym do kościoła katolickiego, dlatego nie obnosił się ze swoim homoseksualizmem. Jego największą miłością był Władzio Jaworowski d’Attainville - francusko-polski arystokrata. Przeżyli wspólnie około 20 lat, a rozdzieliła ich śmierć kochanka w 1948 roku. Monopol modowy kreatora-perfekcjonisty zniknął wraz z nadejściem nowej epoki. Było nią narodzenie się linii prêt-à-porter - mody produkowanej masowo, czyli przeciwieństwa haute couture. Nie mogąc oprzeć się duchowi czasu postanowił zamknąć swój dom mody w 1968 roku z wyraźnym nakazem, by nigdy nie został reaktywowany. Cristóbal Balenciaga zmarł w 1972 roku w hiszpańskim mieście Xàbia. Życzenie kreatora dotyczące jego marki nie zostało uszanowane - aktualnym dyrektorem kreatywnym jest Demna Gvasalia. Coco Chanel Coco Chanel, a właściwie Gabrielle Bonheur Chanel urodziła się w 1883 roku we Francji. Przyszła projektantka oraz jej pięcioro rodzeństwa zostali osieroceni przez ojca krótko po śmierci matki. Gabrielle dorastała w sierocińcu, gdzie opiekunki nauczyły ją szyć. Co ciekawe, zanim Chanel zajęła się ubraniami, miała krótki epizod z karierą piosenkarki. To właśnie z czasów okupacji, gdy młoda Gabriella występowała w klubach w Vichy czy Moulins, zaczęto nazywać ją „Coco”. Niektórzy twierdzą, że pseudonim pochodzi od jednej z piosenek z repertuaru Chanel. Ona sama wolała mawiać, że jest to skrócona wersja francuskiego słowa „cocotte”, oznaczającego… utrzymankę. W 1910 roku projektantka otworzyła swój pierwszy sklep przy Rue Cambon 31 w Paryżu. Początkowo w ofercie przedsiębiorstwa były jedynie nakrycia głowy. Wraz z otwarciem kolejnych oddziałów w Deauville i Biarritz, Chanel rozpoczęła sprzedaż projektów spod jej reki. W roku 1920 Coco wyniosła bardzo dobrze prosperujący biznes na jeszcze wyższy poziom - wypuściła własne perfumy. Chanel No. 5 to zapach, bez którego historia perfumiarstwa potoczyłaby się pewnie zupełnie inaczej, a toaletki milionów kobiet na świecie byłyby uboższe o tzw. „klasyk”. Projektantka nie spodziewając się tak ciepłego przyjęcia wypuszczonego przez nią bukietu, przystała na bardzo niekorzystne warunki jego dystrybucji. Na każdym sprzedanym flakonie zarabiała jedynie 10%. Kolejnym przełomowym momentem w karierze dizajnerki był rok 1925, kiedy to przedstawiła swoją propozycję eleganckiego kobiecego garnituru. Zaproponowany przez Chanel zestaw składał się z żakietu bez kołnierza i dobrze dopasowanej spódnicy. Tego typu nowatorskie pomysły Coco (często inspirowane modą męską) rewolucjonizowały ówczesny przestarzały kanon damskiego ubioru. Później przyszedł czas na kultową dziś „małą czarną”. Projektantka pokonała konwenanse i udowodniła, że kolor kojarzący się z żałobą może równie świetnie, a przy tym szykownie sprawdzić się na wieczorne wyjście. Francuzka była znana również z własnych wyrafinowanych strojów, których uzupełnieniem zazwyczaj był sznur pereł na szyi. Mimo szykowności jej ubrania zawsze były praktyczne, a Coco zwykła mawiać, że „luksus musi być wygodny, inaczej nie jest luksusem”. Stąd na liście jej kultowych projektów znaleźć możemy komfortowe czarno-beżowe pantofelki czy praktyczną torebkę 2.55. Kreatorka mody oprócz tworzenia strojów ściśle uczestniczyła w artystycznym życiu towarzyskim ówczesnego Paryża. Do jej przyjaciół należeli Jean Cocteau czy Pablo Picasso, a przez pewien czas miała również romans z rosyjskim kompozytorem Igorem Strawińskim. Międzynarodowa depresja gospodarcza lat 30. zmusiła Chanel do zawieszenia swojej działalności. Do projektowania wróciła dopiero w wieku około 70 lat i po raz pierwszy w historii spotkała się w recenzjach z ostrą krytyką. Mimo to, jej kobiece propozycje strojów szybko zdobyły klientki na całym świecie. Gabrielle Bonheur „Coco” Chanel zmarła w 1971 roku w swoim paryskim mieszkaniu w Hotelu Ritz. Na pogrzebie w kościele de la Madeleine w Paryżu setki osób oddały jej hołd, zakładając kreacje spod szyldu marki. Mimo wielu związków i romansów - projektantka nigdy nie wyszła za mąż. Christian Dior Christian Dior urodził się w 1905 roku w niewielkiej portowej miejscowości Granville we Francji. Choć wraz z czwórką rodzeństwa wychowywał się w Paryżu, rodzinne miasteczko darzył ogromnym sentymentem przez całe życie. Jego ojciec Maurice był zamożnym przedsiębiorcą, który fortuny dorobił się na produkcji nawozów. Wraz z żoną Isabelle (z domu Cardamone) dla przyszłego projektanta planowali zupełnie inną przyszłość, niżby on sobie tego życzył. Pragnęli, aby ich syn został dyplomatą. Pomimo faktu, że ich syn pasjonował się sztuką oraz wyraził zainteresowanie pracą architekta, w 1925 roku zapisali go do École des Sciences Politiques. Rodzina, próbując wybić z głowy wybujałe fanaberie dotyczące sztuki drugiemu z pięciorga dzieci, przystała jedynie na naukę komponowania muzyki. Chłopiec musiał zadowolić się lekcjami aranżacji muzyki, ale wkrótce porzucił i to zajęcie. Ukończył prestiżową uczelnię na kierunku politologii, ale wciąż najbardziej zainteresowany był twórczością artystyczną. Ojciec widząc upór syna w 1928 roku postanowił kupić mu niewielką galerię sztuki. Dior rozkazem rodziciela nie mógł sygnować jej własnym nazwiskiem, dlatego przedsiębiorstwo, które prowadził z przyjacielem nazwano Jacques Bonjean. W ofercie galerii znalazły się prace wybitnych artystów tamtych czasów, takich jak Pabla Picassa, Maxa Jacoba, Jeana Cocteau czy Georgesa Braque’a. Rok 1931 okazał się dla rodu Dior dramatycznym - życie straciła nie tylko matka Christiana, ale także jego starszy brat. Niebawem rodzinną tragedię pogłębił także Wielki Kryzys, który doprowadził do upadku biznesu ojca Christiana, a tym samym przyczynił się do zamknięcia firmy poświęconej sztuce. Aby wiązać koniec z końcem, Dior zaczął sprzedawać swoje żurnalowe ilustracje, dzięki którym w 1935 udało mu się zdobyć posadę w magazynie „Figaro Illustré”. Po upływie kilku lat dostał propozycję objęcia stanowiska asystenta projektanta Roberta Pigueta. Dior wspominał później, że „Robert Piguet nauczył mnie wartości prostoty, która prowadzi do prawdziwej elegancji”. Przygoda w atelier paryskiego couturiera nie trwała jednak długo, ponieważ wraz z rozpoczęciem II wojny światowej Dior rozpoczął służbę jako oficer armii na południu Francji. Do Paryża powrócił w 1940 roku i zaczął pracę u boku coutiera Luciena Lelonga, gdzie w roli młodszego projektanta współpracował z Pierrem Balmain. W 1946 roku dostał nawet propozycję objęcia kierownictwa w domu mody Philippe et Gaston od Marcela Boussaca, ale odmówił ze względu na plany rozpoczęcia własnej działalności. Boussac, który ówcześnie uznawany był za najbogatszego człowieka we Francji, objął patronat nad założonym w grudniu 1946 roku domem mody Christiana Diora. Jego legendę w 1947 roku zapoczątkowała prezentacja jego pierwszej kolekcji składającej się z linii „Corolle” i „Huit”. Wszyscy znamy je jako „New Look”, ale to określenie przypisuje się legendarnej redaktor naczelnej amerykańskiego wydania „Harper’s Bazaar” - Carmel Snow. Nowatorskie projekty przywróciły ubraniom kobiecość i skupiły się na luksusie mody damskiej, który w obliczu wojennych ograniczeń zszedł na dalszy plan życia społecznego. Dior w swoich kreacjach stosował gorsety podkreślające talię, wykorzystywał podszycia na biodrach czy halki, spódnice odszywał z koła, a strojom nadawał szyku poprzez dodanie kapeluszy. Przywrócił kobietom wytworny sznyt, a powojennemu Paryżowi splendor, który wyniszczyła wojna. Rok 1947 to także moment, kiedy wprowadził na rynek perfumy „Miss Dior”. Zadedykował je swojej ukochanej młodszej siostrze. Jego sukces oparty był nie tylko na innowacjach, ale także na doskonałych praktykach biznesowych. Wszystko to sprawiło, że Christian Dior jest najbardziej utytułowanym projektantem mody na świecie. Nie cieszył się jednak sławą zbyt długo. W 1957 roku, kilka miesięcy po tym, jak pojawił się na okładce magazynu „Time”, wyjechał do Włoch na wakacje w mieście Montecatini, gdzie zmarł nagle w wieku 52 lat. Przyczyna śmierci nie jest dokładnie znana, ale spekuluje się, że mógł to być atak serca spowodowany zakrztuszeniem się ością lub zbyt emocjonującą grą w karty. W chwili jego śmierci dom mody zarabiał rocznie ponad 20 milionów dolarów. Yves Saint Laurent Yves Henri Donat Matthieu Saint Laurent urodził się 1 sierpnia 1936 roku w Oranie w Algierii. Pomimo dorastania w stosunkowo zamożnej rodzinie z dwiema młodszymi siostrami, Michelle i Brigitte, Yves od najmłodszych lat zmagał się z przeciwnościami losu. Często spotykał się z ostracyzmem w szkole i był prześladowany ze względu na swoją homoseksualność, przez co był nerwowym i często chorowitym dzieckiem. Moda stała się schronieniem i pasją Yvesa. Uwielbiał tworzyć skomplikowane papierowe lalki i jako nastolatek zaczął projektować sukienki dla swojej matki i sióstr. W wieku 17 lat jego świat poszerzył się, gdy matka zorganizowała spotkanie z Michaelem de Brunhoffem, redaktorem francuskiego Vogue. Będąc pod wrażeniem talentu Yves'a, de Brunhoff przedstawił go Christianowi Diorowi, dając początek wpływowej mentorskiej współpracy. Pod jego okiem styl Yvesa dojrzał i nabrał wyrazistości. Kiedy Dior zmarł niespodziewanie w 1957 roku, Yves Saint Laurent został wybrany na jego następcę. Jego pierwsza kolekcja odniosła sukces, ale kolejne projekty były krytykowane za kierowanie ich do młodszej publiczności, co doprowadziło do spadku sprzedaży i jego publicznego zwolnienia z marki Dior. Z powodzeniem pozwał swoich byłych pracodawców za naruszenie umowy i zebrał 48 000 funtów. Z nowo nabytą wolnością i zasobami finansowymi, Yves, wraz ze swoim partnerem i kochankiem, Pierrem Berge, założyli własny dom mody. Innowacyjne projekty Saint Laurenta, inspirowane sztuką, popkulturą i międzynarodowymi wpływami, zmieniły branżę. Wprowadził na rynek koncepcje takie jak Pop Art, Afryka, Safari, Maroko i Chinoiserie, przesuwając granice mody. Jego kolekcje ready-to-wear odzwierciedlały zmieniające się czasy, obejmując indywidualność, wolność seksualną i wzmocnienie pozycji kobiet. Wprowadził kultowe elementy, takie jak garnitur do spodni, smoking i kurtka Safari, które stały się podstawami kobiecej garderoby. Jego twórczość celebrowała siłę indywidualności, wykraczając poza płeć i pochodzenie etniczne. W latach 80. jako pierwszy projektant doczekał się retrospektywy swoich prac w Metropolitan Museum w Nowym Jorku. Pod kierownictwem Pierre'a Bergé dom mody prosperował jako lukratywne przedsięwzięcie. Jednak życie osobiste Yvesa było naznaczone trudnościami, w tym uzależnieniami i samotnictwem, a niektórzy w świecie mody uważali, że jego praca stała się przewidywalna. Na początku lat 90. jego twórczość znów zyskała na popularności, gdy elita mody zmęczyła się stylem grunge. Artysta przezwyciężył swoje demony, ale wraz ze spowolnieniem tempa pracy, on i Bergé ostatecznie sprzedali swoją firmę. W styczniu 2002 roku Yves Saint Laurent wziął udział w swoim ostatnim pokazie mody w Marrakeszu. Zmarł 1 czerwca 2008 roku. Vivienne Westwood Vivienne Westwood, urodzona w 1941 roku, była pionierską projektantką mody i prowokatorką kulturową, która zmieniła krajobraz mody i rzuciła wyzwanie normom społecznym. Jej ścieżka kariery była niekonwencjonalna: studiowała w Harrow School of Art i na University of Westminster, parając się modą i kowalstwem srebra, ale zrezygnowała po zaledwie jednym semestrze, czując się niezdolna do utrzymania się w świecie sztuki jako dziewczyna z klasy robotniczej. Pracowała w fabryce i szkoliła się na pedagoga, jednocześnie tworząc własną biżuterię, którą sprzedawała na straganie na londyńskiej Portobello Road. Choć późne lata sześćdziesiąte w Londynie były zdominowane przez ruch hipisowski, Westwood i jej partnera, Malcolma McLarena, pociągały akty buntu i styl lat pięćdziesiątych. W 1971 roku otworzyli mały butik o nazwie "Let it Rock" przy Kings Road w Londynie. Z czasem jej zmieniające się zainteresowania doprowadziły do zwrotu w stronę odzieży motocyklowej, zamków błyskawicznych i skóry, a sklep przechrzczono na "Too Fast to Live, Too Young to Die". Butik przeobrażał się jeszcze kilka razy, a jego najbardziej ikoniczna era upłynęła pod nazwą "Sex" i humorystycznym hasłem "gumowa odzież biurowa". Westwood, później uhonorowana tytułem Damy Imperium Brytyjskiego za swój wkład w kulturę, głęboko zmieniła publiczne postrzeganie mody. Wprowadziła do mainstreamu spodnie bondage, elementy BDSM, agrafki i łańcuchy. Jej innowacyjne wykorzystanie XVII i XVIII-wiecznych technik cięcia do dziś wpływa na branżę mody. Jej pierwsza kolekcja wybiegową, zatytułowana "Pirates", była w 1981 roku punktem zwrotnym. Kontynuowała tworzenie kolekcji o charakterystycznych motywach przewodnich, takich jak "Savage", "Buffalo Girls", "New Romantics" i "The Pagan Years". Zaprojektowała nawet swój własny tartan dla kolekcji "Anglomania" na sezon jesień-zima 1993/94, tworząc jednocześnie swój własny klan, MacAndreas. Co imponujące, klan ten został oficjalnie uznany przez szkocki Lochcarron, co zwykle zajmuje 200 lat. Jej twórczość często zawierała slogany i polityczne apele do działania. Jej aktywizm obejmował wiele spraw, w tym zmiany klimatu, rozbrojenie nuklearne i prawa obywatelskie, ze szczególnym naciskiem na wolność słowa. Wierzyła w moc mody w przekazywaniu ważnych przesłań, dzięki czemu jej ubrania były zarówno piękne, jak i skłaniające do refleksji. Zmarła w wieku 81 lat 29 grudnia 2022 r., pozostawiając markę pod kierownictwem swojego męża, Andreasa Kronthalera. Alexander McQueen Alexander McQueen, urodzony w 1969 roku w Londynie, był wizjonerem, który odcisnął trwałe piętno na świecie haute couture. Jego początki w branży mody zaczęły się, gdy opuścił szkołę w wieku 16 lat, aby zostać praktykantem na prestiżowej Savile Row w Mayfair, epicentrum brytyjskiego krawiectwa męskiego. Później pracował jako krojczy w Angels & Bermans, znanej firmie zajmującej się kostiumami teatralnymi. W końcu uzyskał tytuł magistra sztuki w dziedzinie projektowania mody w Central Saint Martins. Tam przeszedł od biegłego krawca do kreatywnego twórcy mody, czerpiąc inspirację z bogatej historii Londynu, światowej klasy muzeów i wschodzącej sceny BritArt. Kolekcja dyplomowa McQueena zyskała duże zainteresowanie prasy i została w całości zakupiona przez wpływową stylistkę mody Isabellę Blow. Zapoczątkowało to jego błyskawiczny rozwój w branży modowej. W 1992 roku założył swoją autorską markę. Cztery lata później, w 1996 roku, McQueen został mianowany głównym projektantem Givenchy, zastępując Johna Galliano. Twórczość Alexandra McQueena charakteryzowała się unikalną mieszanką subwersji i tradycji. To połączenie konwencjonalnego i innowacyjnego było widoczne w jego spodniach "Bumster", surowych surdutach, skorodowanych tkaninach, pociętej skórze i odsłaniającej ciało koronce. Kiedyś powiedział: "Musisz znać zasady, aby je łamać. Po to tu jestem, aby burzyć zasady, ale zachować tradycję". Jego wykształcenie w Savile Row, w połączeniu z wiedzą zdobytą w Givenchy, pozwoliło mu na innowacyjne eksperymenty z krojem i konstrukcją. Odniesienia historyczne były powracającym motywem w kolekcjach McQueena. Wśród nich na uwagę zasługuje "Highland Rape" z 1995 roku, zainspirowana jego szkockim dziedzictwem i nawiązująca do prześladowań w regionie Highland. XIX wiek, zwłaszcza wiktoriański gotyk, był częstym źródłem inspiracji dla jego twórczości. McQueen słynął z dramatyzmu swoich pokazów mody, które czerpały inspirację ze sztuki performance i teatru. Jego prezentacje na wybiegach były spektakularne, jak choćby "VOSS" (wiosna/lato 2001), "Scanners" (jesień/zima 2003) czy "The Widows of Culloden" (jesień/zima 2006). Ten ostatni przedstawiał Kate Moss jako eteryczną zjawę w szklanej piramidzie, nawiązując do XIX-wiecznej sztuczki scenicznej. W 2009 roku "Plato's Atlantis" (wiosna/lato 2010) przeszedł do historii jako pierwszy pokaz transmitowany na żywo w Internecie. Tragicznie, w lutym 2010 roku, artysta zmarł w swoim londyńskim mieszkaniu. W uroczystościach żałobnych wzięło udział ponad 1000 gości. Jego ostatnia kolekcja na jesień/zimę 2010 została pośmiertnie skompletowana przez Sarah Burton, kierującą jego działem odzieży damskiej.
YSL mawiał o niej: „Madame Schiaparelli deptała przeciętniactwo. Mocnymi kopniakami lakierowanych trzewików odsyłała w niebyt banał, miażdżyła zwyczajność, rozgniatała nudę…”
W latach 30. była jak Coco Chanel i Mary Poppins w jednym – umiała zaczarować rzeczywistość. Co teraz zaprojektowałaby Elsa Schiaparelli? Nowy dyrektor kreatywny jej domu mody uważa, że tak jak wtedy, tak i dziś kryzys pobudziłby jej wyobraźnię.
"W trudnych czasach moda zawsze szokuje” – uważała Elsa Schiaparelli, mając na myśli jej eskapistyczny charakter. Pisała o tym w autobiografii „Shocking Life” wydanej po raz pierwszy w 1954 roku, kiedy kończyła karierę. I choć po wybuchu pandemii malkontenci twierdzili, że moda nie będzie nam już potrzebna do życia, to z ich czarnowidztwem było jak z nekrologiem Marka Twaina – pogłoski o śmierci okazały się przesadzone. O tym, że szybko zatęskniliśmy za ubraniami, które zdobią, wyróżniają z tłumu, fascynują kunsztem wykonania i z przymrużeniem oka komentują rzeczywistość, świadczy zachwyt, z jakim spotkały się ostatnie kolekcje stworzone pod szyldem Schiaparelli przez dyrektora kreatywnego marki. Daniel Roseberry sprawił, że legendarny francuski dom mody ponownie jest na ustach wszystkich. Jak sam twierdzi, jest outsiderem w świecie haute couture podobnie jak Elsa w świecie francuskiej mody na początku XX wieku. Wówczas była pierwszą projektantką-artystką. Kobiece ciało uważała za unikatową przestrzeń kreatywności, co budziło zdziwienie konkurencji, hołdującej przede wszystkim praktycznej stronie mody. Podobno Coco Chanel mówiła o urodzonej w Rzymie Schiaparelli z przekąsem: „Ta Włoszka, która przebiera kobiety”. Moda w życiu Schiap, bo tak nazywali ją znajomi, pojawiła się przez przypadek, choć jej twórcza dusza od dziecka domagała się wyzwań. W wieku 14 lat wydała swój pierwszy tomik poezji, studiowała filozofię, a podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych pracowała m.in. jako tłumaczka i antykwariuszka. Przyjaźń z artystami Manem Rayem i Francisem Picabią zdeterminowała jej losy. Na początku lat 20. XX wieku śladami znajomych Schiaparelli wróciła do Europy, a jej nowym domem stał się Paryż. Dzięki jednej z zamożnych amerykańskich przyjaciółek poznała mistrza mody Paula Poireta. Oczarowana jego projektami i stylem życia z dumą nosiła podarowane przez niego kreacje. To Poiret namówił ją, żeby zaczęła pracę jako niezależna stylistka dla małych domów mody. Wielką karierę pod własnym nazwiskiem Schiap zaczęła od… swetra. Pewnego dnia usłyszała o mieszkającej w 18. dzielnicy Ormiance – mistrzyni szydełkowania i robienia na drutach. Zamówiła u niej czarno-biały pulower dający efekt złudzenia optycznego. Jeden z pierwszych egzemplarzy kupiła Anita Loos, scenarzystka i gwiazda niemego filmu „Mężczyźni wolą blondynki”. Gdy Klientki uwielbiały surrealistyczne dodatki Schiaparelli, jak kapelusz w kształcie buta czy rękawiczki z karmazynowymi paznokciami. Projektantka była tak popularna, że w 1934 roku „Time” umieścił ją na okładce. Gdy wystąpiła w swetrze na okładce amerykańskiego czasopisma, machina ruszyła. W ciągu kilku tygodni Elsa została zasypana zamówieniami zza oceanu. Ormianka, by sprostać zleceniu, zatrudniła 50 panien do szycia. O sukcesie linii swetrów drogą pantoflową dowiedział się Charles Kahn, akcjonariusz słynnej Galerie Lafayette. Zaprosił Elsę na spotkanie i ku zaskoczeniu samej zainteresowanej zaproponował jej stworzenie spółki, w której będą równymi udziałowcami. Zakładając w 1927 roku własny dom mody, Schiap wkroczyła w świat paryskiego haute couture zupełnie nieprzygotowana. Nie umiała rysować, nie miała też pojęcia o kroju i szyciu, chociaż to akurat uważała za swój atut, bo dało jej całkowitą swobodę tworzenia. Na pierwszy ogień poszły kolejne modele swetrów o nieoczekiwanych, mylących wzrok wzorach, a także sukienki i marynarki z wyraźnie poszerzonymi ramionami, które miały uwydatniać talię. Zanim Elsa przeniesie swoje atelier tam, gdzie mieści się do dzisiaj, na słynny plac Vendôme, pierwszą pracownię ulokuje z dala od luksusowych butików. Na ścianach zawiesi 12 przykazań, z których jedno mówi: „Kobieta powinna kupować mało i tylko to, co najlepsze albo najtańsze”. W krótkim czasie Elsa zaczęła ubierać najgłośniejsze nazwiska tamtych czasów: znaną z ekscentrycznego stylu życia markizę Luisę Casati, księżną Windsoru Wallis Simpson, dla której abdykował król Edward VIII, a także żony bankierów, arystokratki i gwiazdy wielkiego ekranu. Suknie sari inspirowane Orientem, wieczorowe weneckie peleryny z gniecionej tafty, torebki w kształcie pozłacanego jaja… Projekty Schiap coraz częściej gościły na słynnych europejskich balach. Ona zresztą też. W Genewie, Rzymie, Paryżu paraduje w kolorowych perukach stworzonych przez polskiego fryzjera Antoine Cierplikowskiego. Gdzie się pojawi, wzbudza zainteresowanie. Schiap wyprowadziła sztukę z muzeów. Była zdania, że tak jak rama zdobi obraz, tak ubranie powinno zdobić człowieka, nadawać mu osobowość. Nawet najprostsze elementy garderoby zamieniała w eksponaty. Gorsety sukien oprawiała niczym żyrandole wiszącymi kryształami, a płaszczom dodawała guziki w kształcie plastikowych rąk albo kieszenie-szuflady. Wieczorowe kreacje zachwycały haftami. Do ich stworzenia, prawdopodobnie jako pierwsza, używała kryształów i sztucznej biżuterii od Swarovskiego. Do tego osobliwe błyskotki: naszyjniki w insekty, broszki muchy na pół ramienia, rękawiczki z wyszytymi szkarłatnymi paznokciami, torebki w kształcie kłódek, kuferki na kosmetyki o formie tarczy telefonu. Jej nakrycia głowy – szaloną czapeczkę („Mad Cap”) i kapelusz w kształcie buta – zna cały świat. Wiele tu inspiracji twórczością artystów. Z przyjacielem Salvadorem Dalim w 1937 roku stworzyła jeden z flagowych przykładów sztuki użytkowej – suknię z motywem homara. Do współpracy zapraszała także Jeana Dunanda, Edwarda Steichena czy Jeana Cocteau. Fantazji jej nie brakowało. Każdy kolejny projekt kipiał kreatywnością: surrealizm, dadaizm, inspiracje kosmosem, cyrkiem. Do nowych kolekcji zamawiała materiały z autorskimi wzorami. Jeden z nich przejdzie do historii. Schiap wycina z gazet artykuły na swój temat i prosi firmę tekstylną Colcombet o nadrukowanie ich na tkaninę. Potem szyje z niej sari, bluzki i marynarki od kostiumów. I tak wytworne damy z towarzystwa stają się żywą reklamą francuskiego domu mody. Kilkadziesiąt lat później, bo w 2000 roku, John Galliano wykorzysta ten pomysł w jednej z kolekcji dla Diora i swojej autorskiej marki, a w 2018 roku Demna Gvasalia w kolekcji dla Balenciagi. Yves Saint Laurent miał o niej powiedzieć: „Madame Schiaparelli deptała przeciętniactwo. Mocnymi kopniakami lakierowanych trzewików odsyłała w niebyt banał, miażdżyła zwyczajność, rozgniatała nudę…”. To samo robi obecny dyrektor kreatywny Schiaparelli, Daniel Roseberry. Bo moda, niezależnie od czasów i okoliczności, w jakich powstaje, nie znosi monotonii. Zwłaszcza w trudnych czasach.
Najsłynniejsze pokazy mody. 5 widowisk, które na zawsze zmieniły branżę
Najsłynniejsze pokazy mody to widowiska, jak żadne inne. Od wyszukanej scenografii i skomplikowanych projektów, po pełne gracji ruchy modelek i modeli na wybiegu - te wydarzenia to uczta dla zmysłów. Wyróżniają się spośród innych, wywierając trwały wpływ na przemysł modowy i zaznaczając swoje miejsce w historii.
Pokazy mody ewoluowały i zmieniały się z biegiem czasu, podobnie jak sama moda. W przeszłości były często bardziej formalne i tradycyjne, odbywały się w ekskluzywnych, wysokiej klasy miejscach i prezentowały starannie dobrane ubrania. W ostatnich latach stały się bardziej różnorodne, z szerszą gamą projektantów i modelek reprezentujących różne typy ciała, płeć i pochodzenie etniczne. Odbywają się w bardziej niekonwencjonalnych miejscach, zapewniają widowni dodatkowe atrakcje w postaci artystycznych występów, instalacji i elementów interaktywnych. Coraz częściej projektanci wykorzystują również pokazy mody jako platformy do wypowiedzi i poruszania kwestii społecznych i politycznych. Jedną z rzeczy, która pozostaje niezmienna przez lata, jest kreatywność i innowacyjność projektantów. Pokazy mody nadal są dla nich okazją do przekraczania granic i prezentowania swojej wizji przyszłości mody. Niezależnie od tego, czy chodzi o awangardowe ubrania, najnowocześniejsze technologie, czy o wypowiedzi na temat aktualnych problemów, wybieg jest miejscem, na którym twórcy mody mogą zaprezentować swoje talenty i zainspirować branżę. Od ekstrawaganckiej scenografii i projektów po emocje i znaczenie kolekcji - pokazy mody potrafią być prawdziwą ucztą dla zmysłów oraz świadectwem kreatywności i talentu projektantów, którzy wprowadzają je w życie. Oto najbardziej spektakularne pokazy mody wszech czasów. Elsa Schiaparelli - pokaz wiosna 1938 Jeden z najsłynniejszych pokazów mody miał miejsce w Paryżu w latach 30. ubiegłego wieku, kiedy to Elsa Schiaparelli zaprezentowała swoją kolekcję "Circus". Pokaz odbył się w Cirque d'Hiver, a obok modelek prezentujących projekty Schiaparelli wystąpili akrobaci, klauni i inni cyrkowcy. Elsa Schiaparelli jest przez wielu uważana za projektantkę, która wymyśliła nowoczesną modę damską, a jej kolekcja cyrkowa z 1938 roku zapisała się w historii jako szczytowy moment jej kariery. Kolekcja będąca celebracją podwójnej natury cyrku - jego jednoczesnej radości i ciemności - opisywana była jako jeden z najbardziej "rozedrganych i swawolnych pokazów", jakie kiedykolwiek widział Paryż. W kolekcji zobaczyliśmy performerów zjeżdżających po schodach, modelki huśtające się z okien, klaunów w niedorzecznych kapeluszach, torby w kształcie balonów i kolorowe nadruki z guzikami w kształcie spadających akrobatów. Do historii mody przeszły zwłaszcza dwa elementy kolekcji - Skeleton dress i Tears dress stworzone wspólnie z Dalim. Oboje nie mogli znaleźć bogatszej inspiracji dla swojego mrocznego surrealizmu, niż klasyczny cyrk ociekający mistrzostwem śmiertelności i wykorzystaniem kobiecej formy, która znalazła kształt w tych sukniach. Pokaz "Circus" Elsy Schiaparelli był przełomowy i innowacyjny, co pomogło ugruntować reputację projektantki jako pionierki w świecie mody. Thierry Mugler jesień-zima 1984/1985 Thierry Mugler był pierwszym - i prawdopodobnie najlepszym - showrunnerem branży mody. W 1984 roku, dziesięć lat po założeniu własnego domu mody, dał początek jubileuszowemu pokazowi o niespotykanej skali. Zorganizowany w sali koncertowej Zenith w Paryżu, pokaz odbył się na 35-metrowym wybiegu i po raz pierwszy był otwarty dla publiczności (co zainspirowało inne marki, takie jak Marine Serre podczas jej pokazu wiosna-lato 2023 w czerwcu ubiegłego roku i Diesel podczas pokazu we wrześniu). Wydarzenie było niezapomniane i nie mogłoby zabraknąć go w zestawieniu najsłynniejszych pokazów mody: w sumie w pokazie wzięło udział 6 000 gości. W wyjątkowej sytuacji Thierry Mugler sam koordynował wszystko, od świateł po scenografię, w tym 250 strojów, które zostały zaprezentowane przy ścieżce dźwiękowej zawierającej ówczesne przeboje. Yves Saint Laurent - pokaz na Stade de France 1998 Chociaż Yves Saint Laurent był bardziej znany z elegancji swoich pokazów mody niż z ekstrawagancji, to pokaz z 12 lipca 1998 roku był wyjątkiem potwierdzającym regułę. Zorganizowany na Stade de France podczas finału Mistrzostw Świata w piłce nożnej, odbył się przed 84 tysiącami osób na trybunach tego pamiętnego meczu i przed 1,7 miliarda telewidzów. Ogromna publiczność uczciła dziedzictwo jego domu, który został otwarty w 1962 roku. Wypełnienie stadionu swoimi kreacjami było czymś, czego nie wyobrażał sobie żaden projektant, z wyjątkiem Yves Saint Laurenta, który zebrał na tę okazję ponad 300 elementów garderoby ze swojego archiwum pochodzących z 174 kolekcji. Przez murawę Stade de France przeszły jego znana kurtka safari, kultowy smoking, sukienka Mondriana oraz marynarki z wyszytymi cytatami Cocteau i Apollinaire'a. Piętnastominutowy pokaz wymagał zaangażowania ponad 900 osób, w tym wielu supermodelek, takich jak Carla Bruni, Adriana Karembeu i jego muza Laetitia Casta. W sześcioczęściowej choreografii stroje były uporządkowane tematycznie, a w finale modelki połączyły się na środku boiska, tworząc słynne logo YSL widoczne z trybun. Była to niezwykła demonstracja wpływu Yves Saint Laurent na kulturę francuską. Versace - pokaz jesień-zima 1991/1992 Wzrost popularności supermodelek zbiegł się w czasie z rozwojem kariery Gianniego Versace. Pokaz projektanta, który odbył się jesienią 1991 roku ustanowił nowy standard obsady pokazów mody, gdy na wybiegu pojawiły się największe nazwiska branży mody. Odchodząc od klasycznej formuły pojedynczej modelki kroczącej w stronę czekających na nią głodnych fotografów, Versace podczas swojego pokazu “wypuszczał” je w grupach. Długonogie kobiety z fryzurami w stylu blow-dry przechadzały się po wybiegu w dwójkach, trójkach, a w finale do utworu "Freedom! ‘90" George’a Michaela szły Naomi Campbell, Cindy Crawford, Christy Turlington i Linda Evangelista, które dopiero co wystąpiły w teledysku do tej samej piosenki. Najpiękniejsze dziewczyny branży wirowały po wybiegu szczerze się uśmiechając. Był to moment, który udowodnił, że wybieg może być areną wpływów kulturowych. "Gdybym miała określić swój największy 'supermodel moment', powiedziałabym, że był to pokaz Versace" - powiedziała Crawford w 2013 roku w wywiadzie dla "V Magazine". Alexander McQueen - pokaz wiosna-lato 2001 Innym słynnym pokazem mody była prezentacja kolekcji "Voss" Alexandra McQueena w 2001 roku. Nazwa pokazu pochodzi od nazwy małego norweskiego miasteczka znanego ze swojej wspaniałej przyrody, co wskazuje na tematykę dzikości i świata naturalnego. Podczas gdy te tematy zdecydowanie pojawiały się w pokazie, stale obecne były także kwestie związane ze zdrowiem psychicznym McQueena i "ciemną stroną" mody, co w efekcie dało o wiele bardziej przerażający i surowy portret natury i ludzkiego ducha. Mniej więcej w tym czasie osoby bliskie McQueenowi mówiły, że stał się on głęboko nieszczęśliwy w świecie, którego stał się częścią, a także właśnie poddał się zabiegowi liposukcji, najwyraźniej szukając ukojenia, którego wydawało się mu brakować. Pokaz, który odbył się w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, wyróżniał się scenografią, która wyglądała jak opuszczony, zarośnięty ogród. Kiedy zapaliły się światła, widzowie zostali zaproszeni do wejścia wyściełanego pokoju, imitującego ściany szpitala psychiatrycznego, z brudną szklaną skrzynią w środku, co natychmiast wywołało uczucie zamknięcia, uwięzienia i szaleństwa. Uczucia te stały się jeszcze bardziej widoczne, gdy modelki przechadzały się po wybiegu ubrane w eteryczne, inne niż zwykle stroje, które zdawały się wtapiać w otoczenie. Zachowywały się w szczególnie nietypowy sposób - sprawiając wrażenie udręczonych, maniakalnych, niepokojących, a jednocześnie pewnych siebie osób, co dawało równie zachwycającą, co niepokojącą energię. Mimo intensywnej oprawy, uwagę zwracały również same ubrania. Wzrok przyciągały kwiatowe elementy garderoby, sukienki ozdobione piórami, czy spódnice we wzór małży, ostryg i innych mięczaków. Kolekcja "Voss" Alexandra McQueena została doceniona za emocjonalną głębię i eteryczne piękno ubrań. View oEmbed on the source website
Schiaparelli haute couture jesień-zima 2022/2023. Reinkarnacja mody
A gdyby tak połączyć klimat opowieści o Zorro, zaginione skarbce, fetysze i surrealizm? Chyba tak musiał myśleć Daniel Roseberry, kiedy pracował nad najnowszą kolekcja dla legendarnego domu mody Schiaparelli. Jego projekty haute couture jesień-zima 2022/2023 klasycznie już zachwycają, a utalentowany projektant nie ma już fanek i fanów - ma wyznawców, którzy siedzą w pierwszych rzędach niczym postaci z obrazów Salvadora Dalego. To o nich jest ta kolekcja: enigmach, które tęsknią za wysokim krawiectwem zakrawającym o sztukę, które chcą wyrażać każdą swoją emocję za pomocą ubrań i które wiedzą, że couture nie może być grzeczne. "The new couture" i "Born again" to hasła, które przewijają się dziś w kontekście Roseberry'ego i Schiaparelli w każdym zakątku internetu.
Schiaparelli jesień-zima 2021/2022. Anatomia złota
Punktem centralnym kolekcji Daniela Roseberry dla Schiaparelli są zachwycające odlewy ze złota. Piersi, uszy, oczy, kwiaty - wszystkie powstały ze złota, skóry lub wełnianej krepy. Surrealistyczne piersi stanowią zarówno zbroję, jak i ozdobę całej kolekcji i doskonale wpisują się DNA domu mody. Hołd dla tego, co nieoczekiwane, ryzykowne i kontrowersyjne. Roseberry oddaje całą filozofię Elsy dodatek po dodatku, dlatego, że to one przykuwają oko swoją śmiałością w zestawieniu z niezwykłą elegancją tkanin. W kolekcji dominuje czerń, biel i granat, dlatego ubranie należy traktować jako białą kartę, którą każda kobieta może w dowolny sposób interpretować, ozdobić czy zdekonstruować. W końcu sama Elsa Schiaparelli uważała anatomię człowieka nie tylko za inspirację, ale coś w rodzaju placu zabaw... a Roseberry potrafi się na nim bawić doskonale.
Schiaparelli haute couture wiosna 2021. Druga skóra
Napierśnik Madonny z Dzieciątkiem i superbohaterski bustier (inspirowane realistycznymi manekinami z pracowni Elsy Schiaparelli, które teraz znajdują się w gabinecie Daniela Roseberry'ego), setki pereł, broszki, gigantyczne klipsy, klucze i kłódki, okulary z oczami otoczonymi ciężkimi koralami i torba z nosem z biżuteryjnym septum ze szmaragdem. W nowej kolekcji Schiaparelli chodzi głównie o biżuterię i dodatki, które oddają hołd słynnej projektantce, ale też prowadzą markę w kierunku współczesnego surrealizmu. Drogocenne kruszce spotykają się tutaj z umięśnionymi gorsetami, sukniami, które podkreślają wysportowany brzuch i mięśnie, spódnicą z gigantyczną kokardą we ukochanym kolorze Elsy - shocking pink, suknią typu syrena w złotą zebrę oraz efektowną maksi usianą 100 000 kryształkami Swarovskiego. Power dressing lat 80. i surrealizm flirtujący z królewskim skarbcem uzupełnia kilka streetwearowych sylwetek: kurtki kangurki z oversize'owym kapturem, sukienki na bazie bluz z kapturem z długim zamkiem i bokserki zakładane do krótkich marynarek.
Schiaparelli, Haute Couture wiosna-lato 2018
Nowa kolekcja domu mody Schiaparelli zaprezentowana w Paryżu podczas tygodnia Haute Couture jest triumfem romantycznego szyku nad minimalizmem. Sztuka!
Mija niemal 100 lat od przełomowego homara Elsy Schiaparelli, ale jej dom mody prowadzony obecnie artystyczną ręką Bertranda Guyona nadal ma za zadanie lansować awangardowy szyk. W dobie wszechobecnego w XXI wieku minimalizmu, marka szafuje surrealistycznymi aplikacjami, dekadenckimi piórami i romantycznymi szyfonami. A sam Bertrand lekko to wszystko unowocześnia współczesnymi fasonami - oversize'owymi marynarkami, szortami, malarskim płaszczem spiętym w talii. W kolekcji Schiaparelli Haute Couture na wiosnę 2018 pobrzmiewają echa innych domów mody uprawiających niepoprawny romantyzm - suknia z przezroczystą cielistą bustierą może przypominać tę, która była przed rokiem hitem kolekcji Diora, a trójwymiarowa organiczna sukienka-rzeźba z organzy i tiulu jest bardzo blisko fantazyjnych kreacji Iris van Herpen. A jednak Schiaparelli te wszystkie tiulowe inspiracje miesza z kraciastą marynarą i gobelinowymi wzorami, żeby uzyskać oryginalny artystyczny melanż.
Wielcy projektantci przeszłości - co po nich zostało?
Gdy umiera wielki talent świata mody, zostaje po nim nazwisko. W czasach wielkich holdingów luksusu trudno powiedzieć, czy ojcowie założyciele pochwaliliby obecny kształt ich marki.
Franco Moschino Trzydzieści lat temu Franco Moschino założył własny dom mody i rozpoczął prywatną walkę z powagą high fashion. Mimo, że na kreacjach wieczorowych drukował krowy, a w napisach na koszulkach wykorzystywał podobieństwo słów "chic" i "shit", nie narzekał na brak klientek. W 1994 r. projektant zmarł wskutek powikłań AIDS, a jego dom mody pozostał w rękach asystentki i przyjaciółki Roselli Jardini. Ta najlepiej zadbała o jego spuściznę, zawsze pozostając wierna linii marki. Jardini założyła także The Moschino Foundation, fundację zajmującą się pomocą dla seropozytywnych dzieci. Jubileuszowy pokaz na trzydziestolecie marki obejmował zarówno nowe sylwetki, jak i archiwalne projekty Moschino i Jardini. Dystans do luksusu najlepiej wyrażała modelka ubrana tylko w papierową torbę z logo marki. Wkrótce okazało się, że huczne obchody święta to także początek końca pewnej epoki. Wkrótce Rosellę Jardini zastąpił Amerykanin Jeremy Scott, który, podobnie jak kiedyś Franco, nosi tytuł "złego chłopca" świata mody. Elsa Schiaparelli Przyjaźniła się z Salvadorem Dali i Jean'em Cocteau, uchodziła za największą rywalkę Coco Chanel. Zmarła w 1973 r. projektantka długo była jedną z najbardziej zapomnianych artystek XX wieku. Jej legendarne projekty, jak sukienka z homarem (1937) czy stworzony we współpracy z Dalim kapelusz-but, wróciły do powszechnej świadomości dopiero dzięki wielkiej wystawie w MET Schiaparelli and Prada: Impossible Conversations. Machina promocyjna nie ruszyła bez powodu. W 2006 r. Diego Della Valle (właściciel grupy Tod's) zakupił prawa do marki i archiwa projektantki. Długo przygotowywany powrót marki wiązał się z powtórnym otwarciem flagowego butiku Schiaparelli 21 Place Vendôme, nieczynnego od 1954 r. Długo poszukiwano następcy paryskiej legendy. W lipcu minikolekcję couture przygotował Christian Lacroix, w ramach jednorazowego hołdu dla artystki. Legendarny twórca haute couture nie ma ręki do biznesu, a jego teatralny styl mieści się raczej w granicach sztuki niż mody użytkowej. Dlatego dochód przywróconemu do życia domowi ma przynieść absolwent mediolańskiej Akademii Sztuk Pięknych, Marco Zanini. Dla stanowiska dyrektora kreatywnego Schiaparelli Zanini rzucił posadę w Rochas. Wcześniej pracował jako prawa ręka najważniejszych włoskich twórców - Domenico Dolce i Donatelli Versace. Połączenie mody użytkowej z wysokim krawiectwem to zapewne próba odtworzenia sposobu, w jaki pracowały paryskie rywalki: Elsa i Coco. Coco Chanel View oEmbed on the source website Gabrielle "Coco" Chanel miała dużo szczęścia. Żaden inny dom mody nie dba w takim stopniu o pamięć założyciela. Postać Coco jest jednym z fundamentów tożsamości Chanel, można nawet powiedzieć, że marka prowadzi własny program edukacyjny (np. seria filmików "Inside Chanel"). Do dzisiaj marka bazuje na elementach obecnych już w twórczości swojej prekursorki, przed wszystkim tweedowym kostiumie. Choć łańcuszki i kamelie pojawiały się już u Coco, ale Karl Lagerfeld przyznaje, że udało mu się stworzyć iluzję, że w latach 30. były w butikach Chanel równie powszechne, co współcześnie. Chociaż nazwisko Karla Lagerfelda stopiło się już nieodłącznie z Chanel, a sam projektant uważa się za jedynego godnego spadkobiercę Gabrielle, w latach 80. francuski dom mody był dla niego tylko kolejnym prestiżowym miejscem pracy. Wcześniej był asystentem Pierre'a Balmain i głównym projektantem Chloé. Gdy w 1982 roku przyjął propozycję pracy w Chanel, znajomi odradzali mu związek z upadającą marką. Po śmierci Coco Chanel w styczniu 1971 r. dom mody przejęła rodzina Wertheimer, która skupiła się na segmencie perfumiarskim i zaniedbała couture. Przez ponad dekadę kolekcje ubrań tworzyli coraz to nowi projektanci. Nikt nie wierzył, że dom mody wróci do dawnej świetności. Więcej wideo z cyklu "inside Chanel" tutaj >>> Alexander McQueen Najbardziej tragiczna historia w brytyjskiej modzie należy do Alexandra McQueena. Genialny absolwent Saint Martins College popełnił samobójstwo w lutym 2010 r., wkrótce po śmierci ukochanej matki i w trzy lata po samobójczej śmierci swojej mentorki Isabelli Blow. Jego dzieło kontynuuje Sarah Burton, i choć trzyma się estetyki dawnego pracodawcy, krytycy nie widzą w niej geniusza równego poprzednikowi. Burton także jest absolwentką Saint Martins, a w atelier McQueena pracuje od 1996 r. Zaczynała jako stażystka. W ciągu czterech lat doszła do stanowiska głównej projektantki kolekcji damskich. Jej atutem jako następczyni jest bliska znajomość metod pracy McQueena. Jego atelier zawsze słynęło z długich godzin funkcjonowania, a dla pracowników stawało się główną treścią życia. W wywiadzie udzielonym przed śmiercią magazynowi McQueen Love deklarował: "Teraz mam 40 lat, ale marzę, żeby moja firma żyła dłużej ode mnie". Yves Saint Laurent Na straży pamięci Saint Laurent'a stoją koncern Kering (właściciel marki) i Pierre Bergé, długoletni partner życiowy i biznesowy projektanta. Biznesman prowadzi Pierre Bergé-Yves Saint Laurent Foundation, która dba o propagowanie twórczości haute couture projektanta. Powstała w 2002 r., gdy schorowany i zniszczony narkotykami projektant poszedł na emeryturę. Na straży ready-to-wear pozostawił Toma Forda, ale dom mody zrezygnował z tworzenia haute couture. Yves Saint Laurent zmarł w 2008 r., pokonany przez raka mózgu. Dyskusje o spuściźnie projektanta odżyły w 2012 r., gdy dyrektorem kreatywnym marki został Hedi Slimane. Kontrowersje wzbudził rebranding marki, która zmieniła nazwę na Saint Laurent Paris i wykasowała "Y" z ikonicznego logo. Na domiar złego Slimane odmówił przeprowadzki do Paryża i dowodzi francuskim domem mody z Los Angeles. Młody projektant, dotąd kojarzony raczej z modą męską i fotografią, w swoich kolekcjach łączy archiwalne wzory Saint Laurent'a z niedbałym rockowym stylem. Po premierze pierwszej kolekcji damskiej, Cathy Horyn sugerowała, że więcej warte by było pudełko metek wyciętych z kreacji. Jego zaskakująca fuzja mody ulicznej i wysokiej może jednak kojarzyć się z rewolucyjnym podejściem francuskiego poprzednika. Jego damski smoking wywrócił do góry nogami genderowe normy mody lat 60. Cristóbal Balenciaga Legendarny projektant z Kraju Basków opuścił Hiszpanię dla Paryża, gdzie w 1937 r. założył własny dom mody. Współcześnie dyskusje o marce ograniczają się do debat, czy Alexander Wang jest gotowy, żeby udźwignąć spuściznę po Nicolasie Ghesquière, ale mało kto pamięta, że sam Balenciaga chciał, żeby jego moda umarła wraz z nim. Gdy w 1968 r. Hiszpan odszedł na emeryturę zamknął wszystkie butiki, zwolnił pracowników, a ubrania kazał rozsprzedać w cenie 15 tys. franków za sztukę. Umarł w 1972 r. na atak serca, realizując wcześniej ostatnie zlecenie - suknię ślubną wnuczki generała Franco. Prawa do marki zostały sprzedane przez spadkobierców Balenciagi kilka lat później, w 1978 r., a linia ready-to-wear powstała dopiero w 1987 r., po kolejnej zmianie właściciela. Jednak dopiero Nicolas Ghesquière przywrócił domowi mody dawną świetność. Cristóbal Balenciaga byłby zapewne zdziwiony, gdyby dowiedział się, że jego próba unicestwienia marki nie powiodła się, a młodzieniaszek Wang grzebie w jego archiwach...
Audrey Hepburn, Marlena Dietrich, Marilyn Monroe... to tylko część znanych nazwisk, które wpłynęły na świat mody. Przypominany nieżyjące już osobistości, które do dzisiaj nas inspirują.
Gwiazdy filmu, popularni wokaliści, charyzmatyczni artyści, arystokraci, Pierwsze Damy - oni wszyscy mają wpływ na modę. Mamy na to dowody. To dzięki Audrey Hepburn i jej roli w filmie "Śniadanie u Tiffany'ego" wiemy, że każda kobieta powinna mieć w swojej szafie przysłowiową "małą czarną". Marlene Dietrich i Katherine Hepburn udowodniły, że możemy wyglądać kobieco w ubraniach o klasycznej, męskiej linii. Elsa Schiaparelli, Gabrielle "Coco" Chanel oraz Edith Head nie tylko projektowały genialne kolekcje (i kostiumy filmowe), ale były również stylowymi kobietami. Księżna Diana, Grace Kelly i Jacqueline Kennedy Onassis są wzorem do naśladowania dla dzisiejszych utytułowanych dam oraz żon polityków. Josephine Baker, Marilyn Monroe, Farrah Fawcett, Jean Harlow, a także Rita Hayworth, to one nauczyły nas zmysłowości i uwodzenia ubiorem. Za to Isabella Blow oraz Andy Warhol pokazali, że modą można się także bawić! Także mężczyźni mają swoje ikony. Oto kilka przykładów: James Dean (słynna fryzura i biały podkoszulek), Michael Jackson i Kurt Cobain (grunge). I choć projektanci co sezon wymyślają dla nas nowe trendy, także im zdarza się powracać do korzeni. Bo ikony stylu są wieczne, nawet jeśli nie ma ich już wśród nas... Ikony stylu XX wieku >>