Sandra Drzymalska i Magdalena Maścianica w październikowym wydaniu ELLE Polska [WIDEO]
View Ediplayer on the source website
10 powodów, dla których warto sięgnąć po majowe numer ELLE!
Nowy numer ELLE już od 7 kwietnia w kioskach. Jest przynajmniej 10 powodów, dla których warto go mieć. Sprawdźcie sami.
1. Lubimy ubarwiać – w tym numerze piszemy o tym, jak wielcy PROJEKTANCI UŻYWAJĄ PSYCHOLOGII KOLORU, stosując w kolekcjach karmazynową czerwień, głęboki róż czy szmaragdową zieleń. 2. Serwujemy MODĘ Z KLASĄ IGI ŚWIĄTEK – w maju m.in. tenisowy trend, czyli koszulki polo (Fendi), swetry oversize z dekoltem w literę V (Louis Vuitton) i krótkie pulowery (Etro). 3. Zawsze szukamy blasku – na przykład w biżuterii, która pasuje do bluz i dżinsów. Ale przede wszystkim w ludziach. Stąd SESJA NIEZWYKŁYCH MAM Z DZIEĆMI, w tym modelki Natalii Siódmak-Jepsen i Inuk, które wystąpiły na majowej okładce Elle. 4. Zastanawiamy się W JAKIM KIERUNKU ZMIERZA MODA? Czy pokazy na stałe przeniosą się do internetu? Na które marki warto zwrócić uwagę? Gdzie będziemy kupować w niedalekiej przyszłości? Pomogli nam w tym najlepsi polscy eksperci w tej dziedzinie. 5. Wsłuchujemy się w CELESTE – tym razem w to, co brytyjska gwiazda ma do powiedzenia. 6. Trzymamy rękę na kulturalnym pulsie i ROZMAWIAMY Z AKTORAMI ALEKSANDRĄ POPŁAWSKĄ i PIOTREM WITKOWSKIM, którzy zagrali w najnowszej produkcji Canal + pt. „Klangor”. Zapowiada się serialowy hit. 7. ZAMIENIĘ ŻYCIE MIEJSKIE NA WIEJSKIE – pytamy, co sprawia, że coraz chętniej szukamy szczęścia wśród pól i lasów? O tym w reportażu o kobietach, które podczas pandemii na nowo odkryły rodzinne okolice, a nawet rozkręciły pensjonat na Mazurach. 8. Z czułością piszemy O CIELE I O TYM, JAK SPRAWIĆ MU PRZYJEMNOŚĆ za pomocą kąpieli czy olejków. Trzy inspirujące historie kobiet i ich relacji ze swoją fizycznością. 9. Komponujemy dla Was LISTA PRZEBOJÓW W POSTACI KOSMETYCZKI PEŁNEJ (SPRAWDZONYCH) HITÓW. Kremy i zapachy - wybrane przez szefową działu urody - w których wszystko gra! 10. Dbamy o naturalną pielęgnację skóry, proponując NOWY NUMER ELLE Z WODĄ RÓŻANĄ MAKE ME BIO.
10 powodów, dla których warto sięgnąć po kwietniowy numer ELLE!
Nowy numer ELLE już od 4 marca w kioskach. Jest przynajmniej 10 powodów, dla których warto go mieć. Sprawdźcie sami.
1. Na okładce… MAGDALENA KOLEŚNIK, o której za chwilę będzie naprawdę głośno. Aktorka zachwyciła nas rolą, w obsypanym nagrodami na FFF w Gdyni, filmie „Sweat” w reż. Magnusa Von Horna. Laureatkę Kryształowej Gwiazdy ELLE zobaczysz także już niedługo w filmie „Inni Ludzie” oraz serialach Canal + „Klangor” i „Kruk”. Ma hipnotyzujące spojrzenie i nie boi się mówić tego, co myśli i czuje. Utalentowana i niezależna. Nam opowiada o dobrych rolach, które przychodzą do niej same, ważnych momentach w życiu i oswajaniu się z kobiecością. 2. Michał Zaczyński sprawdza w tym numerze czy da się pogodzić MIŁOŚĆ DO MODY I SZACUNEK DO PLANETY. Pod lupę bierze polskie marki i przekonuje, że ani nam, ani firmom odzieżowym nie wypada już ignorować ekologicznego podejście do mody. 3. Monika Kapłan, Anna Kosińska, Ula Rybak, Agata Wojtczak. Co łączy te cztery kobiety? Odwaga. Kiedy wszyscy mówili, że pandemia to najgorszy moment na wystartowanie z własnym biznesem, one poszły pod prąd. NIE ODŁOŻYŁY MARZEŃ NA LEPSZE CZASY, zaryzykowały i wystartowały z własnymi marki. 4. Marcin Świderek, szef działu mody w 60. rocznicę powstania domu mody PACO RABANNE przypomina sylwetkę NIEZWYKŁEGO ARCHITEKTA I PROJEKTANTA, który wyprzedzał swoją epoką i tworzył coś więcej niż niezapomniane ubrania. Dziś jego najodważniejsze projekty interpretują najlepsze domy mody, składając hołd jego twórczości. 5. NEONY I PASTELE rządzą w dodatkach na wiosnę. Nasze stylistki wybrały najbardziej pożądane buty, torebki, okulary i kapelusze tego sezonu, które dawką koloru poprawiają humor w sekundę i równie szybko odmieniają każdą stylizację. 6. Poznaj 23 najlepsze kosmetyki roku 2021! Już dziesiąty raz 45 redaktorek urody ze wszystkich edycji ELLE przyznało tytuł ELLE INTERNATIONAL BEAUTY AWARDS najlepszym kosmetykom. Od zapachu, przez makijaż po pielęgnację ciała, twarzy i włosów. Zobacz najlepsze polskie i zagraniczne kosmetyczne premiery roku! 7. Podpowiadamy sposób na ŻYCIOWY RESTART. Która z nas nie marzy o tym, aby czasem przemeblować swoje życie, zrobić jakąś woltę, zacząć wszystko od nowa. Odkrywamy magię słowa „Rebranding” i sprawdzamy, jakie zyski obiecuje. 8. Aktywistki, prawniczki, naukowczynie. Odkrywamy 11 INSPIRUJĄCYCH KOBIET, którym się chce zmieniać świat na lepsze i zarażać innych energią do działania. 9. Ruszamy z PODCASTAMI ELLE&ONA! Do każdego numeru dokładamy podcast z jedną z bohaterek numeru! Czytaj i słuchaj ELLE. 10. Kwietniowe ELLE możesz mieć również w wersji z dodatkiem, tym razem z INTENSYWNIE REGENERUJĄCYM OLEJKIEM DO TWARZY D'Alchemy.
Pokazy, sesje z top modelkami, inspirujące wywiady. Branża mody wydaje się wymarzonym miejscem pracy. Ale droga do kariery jest stroma. Ci, którzy osiągnęli sukces, zdradzają, jak to zrobić!
1. NOWE ŻYCIE. CZAS START Pamiętacie film „Diabeł ubiera się u Prady”? Andrea, grana przez Anne Hathaway, ledwo co dawała radę z natłokiem obowiązków. Ogarnianie terminarza redaktor naczelnej, przynoszenie kawy, odwieszanie płaszcza rzuconego na biurko. Mam złą wiadomość. Ten film to bajka w porównaniu z tym, jak naprawdę wyglądają początki kariery w modzie. Zacznijmy od początku: Andrea trafia do pracy. Przygoda z modą zaczyna się zwykle od stażu. Gdy rozpoczynasz karierę, musisz na zawsze zapomnieć o życiu, które dotychczas znałaś. – Rada, dla tych, którzy zaczynają? Asystuj najlepszym, przyglądaj się ich pracy, ucz się – mówi stylistka Magda Bryk, która na co dzień mieszka w Londynie. Dziś Magda jest redaktorką mody w „Puss Puss Magazine” i pracuje jako freelancerka m.in. dla „The Independent”. Żeby to osiągnąć, przez trzy lata stażowała w polskiej edycji magazynu „Glamour”, a potem wyjechała do Anglii, by skończyć London College of Fashion i pomagać przy sesjach do „Vogue’a” czy „Love”. – To praca, która wymaga determinacji i siły. Wiele razy płakałam i chciałam wszystko rzucić. Na jedną z sesji do „Love” zgromadziłam 10 stojaków z ubraniami. Posegregowałam wszystko alfabetycznie od Acne do Zegna, tak by stylistka Katie Grand miała ułatwioną pracę. To były dziesiątki kilogramów ubrań, które woziłam w walizkach metrem na plan. Z wszystkiego, co przygotowałam, Katie użyła dwóch topów, resztę ubrań wybrała sama – wspomina Magda. Staż w magazynie mody to moment, by poznać branżę od podszewki, zobaczyć, jak funkcjonuje. Nawet jeśli nie chce się być stylistą. Od tego zaczynał projektant Michał Pająk, właściciel Aloha From Deer Mariusz Mac i szefowa marki Local Heroes Areta Szpura. – Na praktyki do jednego z magazynów trafiłam, gdy miałam 16 lat. Szybko się zorientowałam, że muszę być samodzielna. Moim pierwszym zadaniem było posprzątanie redakcyjnej garderoby. W kilka godzin musiałam poznać domy mody, o których wcześniej nie miałam pojęcia. Sprawdzić ich adresy, zapakować, odesłać ubrania. W drodze do domu kupiłam duży brystol i markery. Wypisałam na nim nazwy showroomów i marek oraz adresy. Powiesiłam nad łóżkiem i uczyłam się wszystkiego na pamięć. Po kilku dniach recytowałam wszystko jak tabliczkę mnożenia. Moja szkolna szafka była zawsze wypchana ubraniami, które po zajęciach oddawałam do sklepów – wspomina Szpura. Od stażu w redakcji zaczynał też Wojciech Szauliński, który dziś jest agentem fotografów i producentem sesji zdjęciowych do międzynarodowych magazynów. Dziś to on przyjmuje młodych ludzi na praktyki. – Zdarzało mi się zatrudniać bardzo kreatywne osoby – opowiada. – Ale szybko się okazywało, że nie mają czasu, bo mają już zaplanowany wyjazd na weekend, obiad u dziadków, egzamin. Dla mnie dyspozycyjność to podstawa. Jeśli wybór między niedzielnym obiadem a sesją zdjęciową jest dla kogoś za ciężki, to może po prostu nie jest to zajęcie dla niego – dodaje. Podobnego zdania jest Monika Stukonis, redaktor naczelna ELLE, która zaczynała od dziewięciomiesięcznego stażu w sekretariacie redakcji „Twojego Stylu”. – Przychodziłam do pracy pierwsza, wychodziłam ostatnia. W domu nie przestawałam pracować. Zastanawiałam się nad nowymi tematami, bohaterami. Myślałam, jak zaskoczyć pracodawców i samą siebie. Konfrontowałam setki pomysłów. Żaden nie wydawał mi się tak dobry, by nie można było wymyślić lepszego – wspomina. Opłacało się. Po zakończeniu stażu natychmiast awansowała na szefa działu. Ale i to nie przeszkodziło jej, by chcieć więcej i ciągle się rozwijać. – Praca w redakcji polegała głównie na redagowaniu, a ja marzyłam o tym, by pisać reportaże, przeprowadzać wywiady. Po godzinach pracy i w porze lunchu umawiałam się z bohaterami. Nie chciałam zawalić swoich obowiązków, więc właściwie zrezygnowałam z czasu wolnego. Jeden ze swoich pierwszych wywiadów przeprowadziłam z Kayah i jej matką. Błyskawicznie poszedł do druku. To satysfakcja warta każdej z nieprzespanych nocy – mówi redaktor naczelna ELLE. – Dziś ludzie oczekują błyskawicznych sukcesów, gigantycznych wynagrodzeń. Niestety, droga na szczyt jest bardzo stroma – mówi Aldona Karczmarczyk, fotografka, autorka wielu sesji do ELLE. – Żeby zarobić na sprzęt i móc robić pierwsze zdjęcia testowe mody, pracowałam przy tworzeniu rekwizytów do spektakli w teatrze Roma, w agencji nieruchomości czy na planie seriali jako fotosistka – wspomina. Podobnie radziła sobie fotografka Agata Pospieszyńska. – Byłam menedżerką studia, by po nocach móc realizować własne sesje. Dorabiałam, przygotowując catering na plany zdjęciowe – opowiada. Dziś pracuje dla międzynarodowych edycji ELLE i przy kampaniach reklamowych największych marek. Ewelina Gralak, by móc pozwolić sobie na bezpłatny staż w gazecie, przez całe wakacje pracowała w Norwegii w fabryce parówek. Dziś jest stylistką w ELLE, właśnie wyprodukowała swoją pierwszą zagraniczną sesję okładkową. 2. ZARZUĆ SIEĆ (NA KONTAKTY) – Staże i praktyki to wyjątkowa okazja, by poznać ludzi i wyrobić sobie siatki kontaktów – mówi Olka Osadzińska, ilustratorka, która stworzyła autorski projekt butów Reebok, sprzedawany na całym świecie. – Praca w branży mody jest bardzo specyficzna – tłumaczy Monika Stukonis. – Z jednej strony wymaga wielkiego indywidualizmu w myśleniu, z drugiej umiejętności pracy w grupie. Od tego, jak w grupie funkcjonujemy, zależy to, czy ludzie będą chcieli z nami pracować – dodaje. – Najważniejsze to być otwartym i nie przekreślać nikogo. Ktoś, kto dziś jest jedynie asystentem, za parę lat może być naczelnym magazynu czy dyrektorem kreatywnym w dużej agencji. Od niego będzie zależała nasza kariera – mówi Osadzińska. – Ludzie przychodzą na staże, przemykają po korytarzach, nie odzywają się do nikogo. To błąd – tłumaczy Areta Szpura. – Mój staż w redakcji okazał się bardzo owocny, bo nawiązywałam kontakty. Gdy założyłam własną markę, miałam ułatwiony start. Znałam już stylistów, fotografów, modelki. Wyprodukowanie sesji zdjęciowej z najlepszymi specjalistami z branży nie było dla mnie problemem – wspomina. – Ludzie w tej branży bardzo szybko stają się monologistami. Tymczasem najważniejsza umiejętność to słuchanie innych – mówi redaktor naczelna ELLE. Gdy była początkującą dziennikarką, spotkała starszą koleżankę z branży w kawiarni. Ta na podstawie jednego wywiadu doradziła jej, jak redagować tekst. Co wyciąć, co zostawiać, jak stawiać w nim akcenty. Jedno przypadkowe spotkanie zamieniło się w lekcję na całe życie. Dziś budowanie sieci kontaktów ułatwiają serwisy społecznościowe, takie jak Facebook czy Instagram. – Budowanie bazy kontaktów w internecie jest tak samo ważne jak w realu – tłumaczy Szpura. – Pierwsze pytanie, które pada z ust wielu klientów, to: „Ilu masz followersów na Instagramie?” – mówi Olka Osadzińska, która sama pozyskuje wiele zleceń przez internet, doradza jednak wielką ostrożność w nawiązywaniu kontaktów online. – Wysyłanie wiadomości grupowych jest nieeleganckie. Fakt, że nie potrafiłeś napisać e-maila do jednego adresata, przekreśla twoje szanse. I dotyczy to nie tylko branży mody. E-maile w stylu „Jestem otwarta na współpracę” to też nie jest dobry sposób. To tak, jakby napisać do swojego profesora na uniwersytecie: „Hej, jestem otwarta na Twoje uwagi co do mojej pracy magisterskiej”. Internet zbliża ludzi, ale to nie znaczy, że nie ma zasad, że nie obowiązują tu normy dobrego wychowania czy okazywanie ludziom szacunku. Rozpoczęcie e-maila od „Szanowna Pani”, dodanie „Z wyrazami szacunku” czy dopisanie swoich danych kontaktowych to podstawa – wylicza. 3. STWÓRZ NAJLEPSZĄ MARKĘ. SIEBIE Na to, jak nas postrzegają inni, składa się wszystko. Talent, praca, maniery, ale przede wszystkim własny indywidualny styl – może to być styl pisania, oryginalne pomysły na stylizacje czy zdjęcia, ale też to, jak wyglądamy. „Nie interesują mnie dziewczyny, które wchodzą do mojego biura markowe od stóp do głów i wyglądają, jakby właśnie zeszły z wybiegu. Wolę osoby, które kreują siebie w oryginalny, niezależny sposób” – mówi Anna Wintour w książce „Sukces według Teen Vogue”. Moda jak żadna inna dziedzina naraża na ryzyko plagiatów i kopiowania. Do dziś w Polsce zdarzają się przypadki, w których stylista przynosi fotografowi gotową sesję zagraniczną, prosząc o zrobienie podobnej. – Granica między inspiracją a kopią jest bardzo śliska. Dlatego moje zdjęcia zawsze są wynikiem skonstruowanych wcześniej moodboardów, czyli plansz z dziesiątek różnych zdjęć czy obrazów, które tworzą nową jakość – mówi Pospieszyńska. – W każdej branży ważny jest szacunek dla pracy innych. Naśladowanie innych to brak klasy – mówi Magdalena Ławniczak, polska fotografka, która robi karierę w Paryżu. – Według mnie receptą na stworzenie własnego, indywidualnego stylu jest praca z różnymi ludźmi. Od nich uczymy się czegoś nowego, a jednocześnie definiujemy siebie – dodaje Karczmarczyk. W kreatywnych branżach paradoksalnie bardzo liczy się dyscyplina i etyka pracy. U stylisty, fotografa czy fryzjera równie ważna jest silna wizja, jak punktualność i rzetelność. – Jeśli ktoś spóźni się godzinę na zdjęcia, zastanowię się kilka razy, zanim znowu dam mu pracę – mówi Szauliński. – Talent to jedno, wiarygodność to drugie – mówi Jan Kraliczek, dyrektor kreatywny czeskiego ELLE. – Możesz być przemęczony, ale Twoja praca powinna być zawsze na tym samym najwyższym poziomie. Nigdy nie pracuję z ludźmi, którzy mówią mi „to niemożliwe”. – U dziennikarza mody lekkie pióro jest tak samo ważne jak solidny research. Dla mnie błąd merytoryczny przekreśla nawet najlepszy tekst – mówi Monika Stukonis. 4. INWESTUJ W ROZWÓJ W latach 60., żeby studiować w Polsce dziennikarstwo, trzeba było mieć ukończony wcześniej inny kierunek studiów. Dziś funkcjonuje uprzedzenie, że ciężko o dobrego dziennikarza po dziennikarstwie. Szkoły, które oferują kursy stylizacji, cieszą się wątpliwą opinią. Co robić, by rozwijać swoje umiejętności? W filmie „The September Issue” dyrektor kreatywna amerykańskiego „Vogue’a” Grace Coddington tłumaczy: „Rozglądaj się. Nie zasypiaj w pociągu, bo możesz zobaczyć coś, co może cię zainspirować”. Monika Stukonis zauważyła, że najlepsi styliści i redaktorzy mody kończyli kierunki humanistyczne. – Patrzą na modę w szerszym kontekście. Najciekawsze sesje to te, które nawiązują do popkultury, kultury czy sztuki – uważa. – W zdjęciu mody musi grać wszystko – zauważa Pospieszyńska. – Dobry fotograf musi zadać sobie pytanie, czy całość opowiada historię, wnosi nową jakość. Sama brała udział w warsztatach z Paolo Roversim, co sezon jeździ na pokazy mody, by mieć rozeznanie w trendach, nie przepuści żadnej wystawy, a jej półki uginają się pod albumami o sztuce. – Ludzie pracujący w branży mody muszą się na bieżąco orientować, co się dzieje w kulturze i sztuce. Z tych dziedzin najczęściej wynikają trendy w modzie – dodaje Aldona Karczmarczyk. – Jeśli zamiast wizyty w galerii wybierasz wizytę w Zarze, nigdy nie wyjdziesz ponad przeciętność – podsumowuje Pospieszyńska. 5. NIE OSIADAJ NA LAURACH Moda jeszcze nigdy nie była tak dynamiczna jak teraz. Kiedyś cykl mody dzielił się na dwa półroczne sezony, dziś moda zmienia się z dnia na dzień. – Dzięki internetowi trend może narodzić się w każdym miejscu na świecie, chociażby w małej miejscowości w Polsce – tłumaczy Yvan Rodic, autor kultowego bloga Facehunter.org. O tym, czy jesteśmy na bieżąco, świadczą małe rzeczy. To, czy włożymy modelce kurtkę normalnie, czy (jak w tym sezonie) na ramiona, czy zapniemy, czy nonszalancko zawiążemy pasek. – Żeby być na czasie, codziennie przeglądam portale i blogi – mówi Ewelina Gralak. Aldona Karczmarczyk, Agata Pospieszyńska i Łukasz Pukowiec, młody fotograf, który już ma na koncie wiele zagranicznych publikacji, ciągle robią tzw. testy. Czyli sesje, które sami finansują i na których ekipa może spróbować czegoś nowego. – Testy to dla mnie moment, w którym mogę wypróbować nowe światło i się uczyć, także na błędach – tłumaczy Pukowiec. Monika Stukonis powtarza, że w branży mody ważna jest pokora. Ciągłe kwestionowanie własnych pomysłów, szukanie lepszych. – Branża mody jest wielka i dla każdego jest w niej miejsce. Trzeba się rozwijać, zamiast osiadać na laurach – mówi Jan Kraliczek z czeskiego ELLE. – Jedno jest pewne. W momencie gdy dochodzisz do wniosku, że wiesz już wszystko, twoja kariera umiera – podsumowuje Olka Osadzińska. Tekst Ina Lekiewicz
10 powodów, dla których warto sięgnąć po marcowy numer ELLE!
Nowy numer ELLE już od 4 lutego w kioskach. Jest przynajmniej 10 powodów, dla których warto go mieć. Sprawdźcie sami.
1. TYPUJEMY najważniejsze trendy sezonu wiosna-lato 2021 i zabieramy Was za kulisy tygodnia mody, który nasz szef działu mody, Marcin Świderek, zobaczył jako jedyny dziennikarz z Polski! 2. ROZMAWIAMY z jednym z najpopularniejszych projektantów szpilek – Giuseppe Zanotti. Opowiedział nam o tym, jak pandemia zmieniła jego podejście do projektowania oraz jakie buty będziemy nosić w przyszłości. 3. PRZEDSTAWIAMY młodych, zdolnych i nagradzanych gromkimi brawami projektantów z Afryki. Ich wzrastająca popularność, szczególnie w social mediach, pokazuje jak niewiele wiemy o współczesnej modzie, która jest tworzona na tym kontynencie. 4. POKAZUJEMY kolekcje od światowych projektantów na przepięknych modelkach – Gugu i Lindzie, które stanęły przed obiektywem Zuzy Krajewskiej. Uwierzcie nam, dawno nie widziałyśmy dziewczyn, które tak świetnie się bawiły i dogadywały podczas sesji! 5. ZACHĘCAMY do poznania twórczości młodych polskich artystek! Dominika Kowynia, Agnieszka Polska, Martyna Czech zbudowały autonomiczny język wizualny i są aktualnie na ustach rynku sztuki. 6. SŁUCHAMY historii kobiet, którym pandemia pokrzyżowała zawodowe ścieżki. Lekarki, nauczycielki, pilotki, reżyserki czy restauratorki. Jak odnalazły się w nowej rzeczywistości? 7. INSPIRUJEMY się modowymi, wnętrzarskimi i kulturalnymi poleceniami naszych dziewczyn z działu mody! Stylistki ELLE zdradziły co je kręci w tym sezonie i bez czego nie wyobrażają sobie swoich szaf. 8. TESTUJEMY 10 najlepszych produktów do aromaterapii! Obniżają napięcie, redukują stres i fundują relaks. Znajdź swój ulubiony! 9. DEBATUJEMY na temat… siwych włosów. Farbować? A może poddać się wpływowi czasu i zostawić ich kolor naturze? 10. ZAGLĄDAMY do berlińskiego mieszkania polskiego projektanta mody Dawida Tomaszewskiego. Jego zakątek w stylowej dzielnicy Charlottenburg inspiruje. Ten numer dostępny jest również w wersji z dodatkiem - tuszem do rzęs marki Ingrid Cosmetics. Wybierz swój wariant maskary: wydłużający, podkręcający lub pogrubiający.
Artur Rojek: Lubię zwykłość, która jest teraz bardzo niedoceniana. Dziś wszyscy marzą o niezwykłości [Wywiad ELLE]
"Lubię zwykłość, która jest teraz bardzo niedoceniana. Dziś wszyscy marzą o niezwykłości." - mówi Artur Rojek w rozmowie o swojej najnowszej solowej płycie, melancholijnej i popowej. Na której nie tylko porządkuje otaczający świat, lecz także odnajduje w nim swoje miejsce.
Twoja płyta nosi tytuł „Kundel”. Powtarzasz to słowo z czułością. Kundel składa się z wielu ras. Utożsamiasz się? Artur Rojek: Zupełnie nie. Chodziło mi o zwykłość, która jest teraz bardzo niedoceniana. Dziś wszyscy marzą o niezwykłości. Poczułem, że w zwykłości jest mój ratunek. Jestem częścią świata, o którym opowiadam na płycie, uwikłany w oczekiwania, wymagania, ścieranie się ambicji, wyścig. Wreszcie uświadomiłem sobie, że najistotniejsza jest zwykłość. W niej znajduję ukojenie. Ale Ty jesteś niezwykły. Inaczej się kogoś postrzega z zewnątrz, a inaczej tym kimś się jest, nie sądzisz? Wykręcasz się. Ludzie za Tobą idą, słuchają Cię od dwudziestu kilku lat. Musisz mieć w sobie światło. Czy nie jest tak, że trochę uciekasz przed rolą i pozycją, którą osiągnąłeś? Być może. Z różnych powodów. Ale przede wszystkim: ja tak siebie nie postrzegam. I nawet kiedy ktoś mi to mówi, myślę, że przesadza. Nadal, po tylu latach bycia gwiazdą? Nawet nie wiem, co to znaczy być… gwiazdą. Zawsze myślałem, że ta sytuacja jest chwilowa, że to źródło może wyschnąć, że być może to jest mój ostatni raz. Każda płyta jest nową walką. Z jednej strony to mobilizuje, a z drugiej przeszkadza, że nie umiem karmić się tym, co osiągnąłem. Za każdym razem wydaje mi się, że właśnie teraz jest moje być albo nie być. To pcha mnie do szukania nowych rozwiązań. Tak było też z decyzją, żeby odejść z Myslovitz – miałem duże obawy, że wszystko się u mnie zawali. I mimo to podjąłeś ryzyko? Już od dawna nie czułem się dobrze. Myślę, że wszyscy w zespole byliśmy zmęczeni. Chciałem zaryzykować, ale nie miałem pewności, czym to się skończy. Ryzykiem była też płyta solowa, zupełnie inna od tego, co dotychczas robiłem. Ta nowa też jest inna, bo bardziej o nas wszystkich niż tylko o mnie. W przeciwieństwie do większości polskich wokalistów masz dobry gust. Co tu dziś pobrzękuje na Twoim nadgarstku? No tak, bransoletka. Widać w Twoim wyglądzie, a także w twórczości przemyślaną estetykę. Nawet dobór słów w piosenkach… Zawsze zwracam uwagę na detale. Im głębiej w tym jesteś, tym więcej ich widać. Każdy element jest równie ważny. Od akordów, z których składa się utwór, po sposób poruszania się na scenie. To, że mam na ręce srebrną bransoletkę, a na scenie taką, a nie inną koszulkę – też. Jestem odpowiedzialny za cały koncept artystyczny „Kundla”. Moimi najbliższymi współpracownikami byli Bartek Dziedzic i Radek Łukasiewicz. Każdy element podczas naszej współpracy sprawdzaliśmy pod kątem zgodności z konceptem. Czyli jesteś już nie tylko wokalistą i autorem, lecz także dyrektorem artystycznym? Użyłbym słowa „reżyserem”. Już od dawna przy takim projekcie pracuje zespół ludzi, ponieważ sukces wymaga zbiorowego wysiłku. Poza tym, jeśli chodzi o teksty, potrzebowałem dystansu. Nie chciałem znów zagłębiać się w tym, z czego powstała moja pierwsza płyta solowa. Czyli w sobie? Tak, ale w swój psychoanalityczny sposób. Często to robiłem, a nie jest to łatwe. Dzięki temu, że rozdzieliłem pracę, mogłem zająć się też innymi stronami projektu, a nie samą walką z treścią liryczną. Ludzie od tylu lat ciągle chcą Cię słuchać. Myślisz, że jest to kwestią Twojej pozycji, czy tego, że ciągle potrafisz zaryzykować coś nowego? Napisałem kiedyś piosenkę, która zaczyna się od zdania „Strach przed lataniem i głód doświadczeń” – i to bardzo dobrze mnie określa. Muzyka to moja największa pasja i jeśli chodzi o nią, jestem perfekcjonistą. Dlatego często pojawia się niezadowolenie. To mnie napędza, ale też dużo kosztuje. A kiedy pojawia się zadowolenie? Kiedy mówią: „Ale to jest świetne! Brawo. Jaka piosenka! Jaki koncert!”. Ale potem schodzę ze sceny, jadę do domu, zaczynam zajmować się codziennością i szybko o tym zadowoleniu zapominam. Nie karmię się nim. Budowanie swojego poczucia wartości na osiągnięciach zawodowych nie jest niczym złym, ale mi to przychodzi z trudnością. Żona jest Twoją fanką? Jest, ale akurat nie w tym kontekście (śmiech). To chyba ważniejsze? Jesteśmy z sobą nie dlatego, że zakochała się, bo zobaczyła mnie na scenie. Moje piosenki często jej się podobają, ale zdarza się, że powie: „Przestań już biadolić”. Podoba mi się ta kobieta. Nie mówi rzeczy, które chciałbym usłyszeć, tylko to, co myśli. Długo się znamy, jesteśmy razem 26 lat – żona ma już za sobą czas mierzenia się z moimi problemami zawodowymi. Ma dystans. A Ty ciągle nie masz. A ja ciągle przeżywam (śmiech). Twoi synowie dorastają. Franciszek jest nastolatkiem, Antoni ma osiem lat. Jesteś ojcem z fascynacją obserwującym ich rozwój, wkręconym w każdy etap czy wycofanym, nieobecnym? A może ich kumplem? Jestem wszystkim po trochu. Przede wszystkim jestem ich tatą. Są dni, kiedy bywamy kumplami. Obserwuję ich, doradzam im, dużo rozmawiamy. Są też dni, kiedy przynoszę problemy ze świata zewnętrznego, co sprawia, że jestem mniej obecny. Na początku nie wiedziałem, jak to będzie, ale pojawienie się dzieci ustawiło nam świat. Nigdy bym nie powiedział, że coś mi odebrało. Rodzina jest dla mnie podstawą, tego potrzebowałem. Daje mi napęd, szczęście. Wywodzę się z rozbitej familii i miałem silną potrzebę stworzenia innego domu niż ten, w którym się wychowywałem. Mówiłeś, że to był dom kobiet. Tak, największy ciężar w mojej rodzinie spoczywał na barkach kobiet. Mężczyźni, którzy mnie otaczali, zawsze byli jakoś uprzywilejowani. Spoczywała na nich mniejsza odpowiedzialność. Długo nie byłem tego świadomy. Idealizowałem dziadka jako jedynego mężczyznę w najbliższym otoczeniu. Dziś wszystko to widzę inaczej. Piosenka „Für Meine Liebe Gertrude” jest o nich, moja babcia miała na imię Gertruda. To opowieść o trudach, które znosi kobieta. Nie bez powodu fragment śpiewam po niemiecku. Mam takie wspomnienie z dzieciństwa: kiedy babcia i jej kuzynka nie chciały, żebym rozumiał, o czym mówią, zmieniały język na niemiecki. A znasz niemiecki? Nie. Ale do piosenki się nauczyłem. Czy takie drobiazgi jak smak jedzenia czy przestrzeń, na którą patrzysz codziennie, są dla Ciebie ważne? Kiedyś zauważyłem, że podświadomie eliminuję liczbę przedmiotów, które znajdują się wokół mnie. Teraz już rozumiem ten mechanizm. Chcę mieć wokół siebie mało, bo wewnątrz mnie dzieje się zbyt dużo. Gdybym miał chaos na zewnątrz, mógłbym tego nie udźwignąć. Stąd moja potrzeba minimalu. I masz wokół siebie minimal? Raczej nie gromadzę rzeczy. Jedyne, co zbieram, to płyty. Ale potem i tak je rozdaję. Poza tym cały czas robię porządki. Katowice są dziś jednym z najmodniejszych miast Polski. Wszystko, co się tam dzieje, zyskuje rangę ciekawego i wartościowego. Jest gwar, ruch i awangarda. Czujesz się tam jeszcze u siebie? Uwielbiam Katowice. Podoba mi się, jak się rozwinęły: intelektualnie, architektonicznie, infrastrukturalnie. W Katowicach praktycznie spędzam życie, w Mysłowicach już tylko śpię. Całe nasze życie przeniosło się do Katowic: mamy tam biuro, dzieci chodzą do szkoły. Akceptuję Warszawę i często tu przebywam, ale gdy wracam do Katowic, czuję, że to miasto jest dla mnie oazą. Podobnie mam z Mysłowicami: mimo że mieszkamy w miejscu, które moje koleżanki z Ameryki kiedyś określiły jako „nieco industrialne”, to jednak jest ono pod lasem. Na Śląsku jest dużo lasów, co nie przeszkadza czuć, że pod tobą kopią węgiel. W sensie metaforycznym? Nie, to naprawdę odczuwalne. Zwłaszcza dla kogoś, kto nie mieszka na Śląsku, takie nagłe doświadczenie trzech sekund wstrząsu potrafi być niezłym szokiem. W teledysku do piosenki „Sportowe życie” są złomowisko, odpady, brud. Wydaje mi się to przewrotne w czasach, kiedy sport stał się napędem biznesu, mody na nadmuchane sterydami ciało, symbolem nowobogackiego glamouru. Zupełnie o co innego mi chodziło. O pokazanie zwykłości i przyjaźni ludzi, którzy pochodzą z prostego świata, ale jednocześnie mają w sobie coś niezwykłego. Ten tytułowy kundel, który z pozoru jest szary, nieatrakcyjny, wewnątrz ma coś fascynującego, urzekającego, za czym tęsknię. Tytuł „Sportowe życie” zaczerpnąłem z kina. Był taki film w 1967 roku, w epoce młodych gniewnych w Wielkiej Brytanii. Widziałem go jako kilkunastoletni chłopak. To historia górnika, u którego zauważono talent do rugby. Szybko stał się gwiazdą, ale to niezwykłe życie, w które zamieniło się jego dotychczasowe – okazało się zbyt trudne do uniesienia. Na ile Ty dziś jesteś sportowcem? Jestem nim bardzo mocno. Nie pływam już wyczynowo jak kiedyś, ale charakter mam sportowy. Uwielbiam to. Zaraz po muzyce. To uczucie odcięcia, medytacji. I wolę sporty indywidualne niż gry zespołowe. A jaki masz stosunek do konkurencji? Zawsze byłem fanem muzyki, kupowałem dużo płyt, wypisywałem nazwy w zeszycie. Zacząłem grać, bo chciałem się do nich upodobnić. Wydawało mi się, że artyści prowadzą jakieś niezwykłe życie. Wpadłem na to późno, dopiero na studiach, wcześniej po prostu nie sądziłem, że też mógłbym grać. Dla innych artystów nadal mam wielki szacunek, bo tak naprawdę w głębi serca cały czas jestem fanem. Zdarza się, że śpiewasz o kimś, kim chciałbyś być? Z reguły mi się to nie udaje, zazwyczaj wychodzi mi opowieść o tym, kim jestem dziś. To nie jest do końca satysfakcjonujące, bo ja jestem bardzo uparty, krytyczny i zdarza mi się długo tkwić w tych samych sytuacjach, powtarzać stare błędy. Rozmawiała Anna Luboń
Justyna Wasilewska: Bawiłam się lalkami Barbie i resorakami. Jedno nie wyklucza drugiego [Wywiad ELLE]
Jak nikt inny łączy nieśmiałość z odwagą i brawurą. Delikatność z buntem. Justyna Wasilewska w filmie „Ikar” znów potwierdza, że jest jedną z najlepszych polskich aktorek.
Obejrzałam film „Ikar”. I nie wiem, czy Twoja bohaterka kocha muzyka granego przez Dawida Ogrodnika, czy nie… Justyna Wasilewska To kwestia otwarta. Ja na potrzeby roli założyłam, że Zuza go kocha, ale jest to relacja niemożliwa, toksyczna. Mieczysław Kosz, genialny pianista, stał się jej nauczycielem, dał jej szansę zaistnieć, ale jednocześnie chciał ją zawłaszczyć. Potrzeba wolności wygrała z kuszącą perspektywą związku z utalentowanym artystą. W takich narcystycznych relacjach ciężko jest zobaczyć, co jest miłością, a co uzależnieniem czy fascynacją. A miłość nie jest zawsze zaborcza? O nie, nie powinna być. W idei miłości jest zawarta wolność i zaufanie, które wykluczają zaborczość. Chyba to właśnie na tym polega, żeby we wspólnocie utrzymać autonomię. Zaborczość jest zaprzeczeniem miłości. Jeśli chcesz kogoś zagarnąć, to nie chcesz go kochać, tylko chcesz go mieć. Czyli „kochać” i „mieć” wykluczają się? Tak, bo jeśli chcesz mieć, to znaczy, że chcesz kontrolować. Jeśli kogoś lub coś kochasz, chcesz pozwolić temu być wolnym, bo kochasz właśnie za to, jakie jest. Niezależne. A kiedy uruchamia się zazdrość? Wtedy trzeba o tym rozmawiać, przegadywać to. Zazdrość jest ważnym sygnałem, czasem bywa ożywcza. Wygląda na to, że jesteś idealną partnerką. O nie! (śmiech) Bycie w związku to ciężka praca. Każde doświadczenie przybliża mnie do tego, jaka chciałabym w nim być. Nie brzmisz na kobietę, która kiedykolwiek czekała na księcia na białym koniu. To fakt. Oczywiście, jak wszystkim dziewczynkom w tej części świata czytano mi bajki, które uczyły modelu romantycznej, poddańczej wersji. W niej kobieta czeka na księcia, który ją zabierze, zaopiekuje się nią i ją ukoronuje. Umiałabyś być księżniczką, zabraną i ukoronowaną? Nie. Mam silną potrzebę niezależności i wolności, może nawet zbyt silną. Dobrze ogarniasz codzienność? Coraz lepiej i wciąż się uczę. Późno dorastam, bo długo byłam dzieckiem i chyba w pewnym sensie nim zostanę. A nie uważasz, że ktoś, kto cały czas pielęgnuje w sobie dziecko, miał po prostu fajne dzieciństwo? I może ciągle nie chce go opuścić, bo tam jest bezpiecznie? W moim dzieciństwie było dużo różnych sytuacji i miejsc: arkadia, której się nie chce opuszczać, też. Mam wspaniałą babcię, mieszka w domu pod Wrocławiem. Jest tam ogród – to było nasze nieograniczone pole do zabaw z wyobraźnią. Z kuzynami powoływaliśmy do życia nowe niezliczone światy. To było kreatywne i piękne. Byłaś chłopczycą czy bawiłaś się lalkami i hodowałaś kwiaty? A jedno wyklucza drugie? Miałam lalki Barbie i miałam resoraki. Uwielbiałam spacerować po łąkach i chodzić po drzewach. Nie lubiłam siedzieć w domu, a jeśli już musiałam, i tak budowałam tam inne światy: łodzie, namioty, ciągle udawałam, że jestem gdzie indziej. Miałam dużo energii i ciągnęło mnie do ludzi. To chyba niewiele się zmieniło? No tak, nie ma co się wykręcać, teatr jest pozostaniem w piaskownicy i przyjmowaniem różnych ról. Tyle że z większą świadomością. Masz starszego brata. O siedem lat. Ganialiśmy się po domu i często się na siebie denerwowaliśmy. A teraz mamy bardzo cenną, bratersko-siostrzaną, wspierającą relację, którą staram się pielęgnować mimo dzielących nas kilometrów. Cały czas myślę o tym, co powiedziałaś przed chwilą – że pielęgnują w sobie dziecko ci, którzy mieli szczęśliwe dzieciństwo. Myślisz, że to coś złego – być ciągle trochę dzieckiem? Nie, zwłaszcza dla artystki, ale zastanawiam się, czy nie pozostajesz w kontrze do świata dorosłego, nie uciekasz przed nim. A co to jest świat dorosły? Sama wiesz: dom, mąż, dziecko, kanapa, pies. To nie jest świat dorosły, tylko jakiś schemat. To czym jest dorosłość? Umiejętnym stawianiem granic, odpowiedzialnością, której na pewnym etapie trzeba się nauczyć. Dorosłość to zdolność rozmawiania z sobą samym, świadomość tego, że ma się w sobie dziecko, o które trzeba zadbać, i umiejętność trzymania go w bezpiecznym miejscu. To tak, jakby stać się dla siebie idealną wersja rodzica, osobą dającą odpowiednią ilość wolności, ale uważną. Jesteś teraz w jakimś wyjątkowym momencie? Tak, choć z perspektywy każdy wydaje się wyjątkowy. Zrobiłam sobie przerwę od pracy, żeby zobaczyć, gdzie w ogóle jestem. W teatrze TR gram te spektakle, które do tej pory zrobiłam, ale nie weszłam w żadne nowe projekty. To była trudna decyzja, musiałam zrezygnować ze świetnych propozycji. Mój organizm znalazł się na skraju wytrzymałości. Wiedziałam, że nie dam rady. Miałam za sobą całe lata, kiedy wchodziłam z jednej produkcji w kolejną, w nieustannym pędzie. A w teatrze pracuje się na sobie – to ja jestem budulcem, moje ciało, głowa, emocje. Co zmieniłaś? Przede wszystkim zatrzymałam się. Byłam w tak wielu zadaniach, działaniach i emocjach, że w pewnym momencie straciłam kontakt z tym, czego potrzebuję i czego chcę. Teraz spotykam się sama z sobą. Uważnie się sobie przyglądam, oddaję głos wszystkim emocjom, złym i dobrym. Daję sobie prawo do tego, żeby nie wiedzieć, nie planować, nudzić się – co jest bardzo trudne po latach nieustannego bycia w działaniu. A pieniądze? Daję sobie radę i chociaż wolałabym ich mieć więcej niż mniej, nie są dla mnie najważniejsze. Nie ciągną Cię przedmioty, potrawy, miejsca, błyskotki? Staram się nie generować potrzeb. Lubię proste rzeczy: ziemniaczki z mizerią i jajkiem sadzonym. Żadna, nawet najwykwintniejsza, potrawa nie zastąpi mi prostoty tego wiosenno-letniego jedzenia. Znowu smak dzieciństwa. Właśnie. A zwiedzić świat można za grosze, to kwestia organizacji i wyobraźni. A dom? Nieustannie się przeprowadzam. Nie udomowiłam się jeszcze, choć bardzo bym chciała. Mam potrzebę, żeby mieć swoje miejsce, chciałabym je wreszcie znaleźć Często odwiedzasz dom rodzinny we Wrocławiu? Ten dom z ogrodem, o którym mówiłam, jest centrum naszego życia rodzinnego. Babcia ma 13 prawnuków: teraz to oni hasają, a ja obserwuję, jak rośnie kolejne pokolenie. U mnie w rodzinie były same silne kobiety, taki dostałam wzorzec, to było dla mnie naturalne. Mama kieruje domem, babcia – rodziną. Silne jednostki, które zdominowały mój świat, kiedy dorastałam. Co masz po mamie? Po mamie odziedziczyłam miłość do zwierząt, gesty, urodę. Nauczyła mnie, jak być wrażliwym człowiekiem i śpiewać na głos swoje ulubione piosenki. Mimo wielkiej miłości nie ochroniła mnie przed smutkiem, skłonnością do czarnowidztwa, którą odziedziczyła po swojej matce. To nieuniknione, bo dziedziczymy spadek po całych pokoleniach kobiet, także ich frustracje wynikające z niespełnienia. Nie miały takich możliwości i praw w czasach, w których dorastały. No właśnie. Przywołujesz radosny obrazek z ogrodem i hasającymi kuzynami, ale kiedyś opowiadałaś mi też o swojej drugiej babci. Między nimi był silny kontrast. To prawda, babcie były dwie – w myślach nazywam je Białą i Czarną Damą. Czarna mieszkała w centrum Wrocławia, w mieszkaniu z pianinem, z szafami pełnymi kapeluszy, otoczona tajemnicą, która mnie zawsze intrygowała. Dopiero potem okazało się, że tę tajemnicę budują jej życiowe nieszczęście i frustracja. Ciemny pokój i jasny ogród. Obie te przestrzenie funkcjonują w mojej głowie na równych zasadach i trafnie mnie określają. Próbuję znaleźć równowagę między nimi. Piosenkarka Zuza, którą grasz w „Ikarze”, jest inspirowana postacią Marianny Wróblewskiej, energetycznej artystki jazzowej. Ale Ty stworzyłaś ją na nowo: jest zmysłowa i barwna. Jąka się, kiedy ma powiedzieć coś ważnego, ale na scenie śpiewa głosem niezwykle silnym. Co w niej najbardziej lubisz? Jest słabo-silna. Właśnie to mnie w niej urzekło – potencjał na postać niejednoznaczną. Jest mi to bliskie: mieszanka nieśmiałości z odwagą, brawurą. Grasz role silnych, nieprzewidywalnych kobiet. Są Ci bliskie? Każda z nich wychodzi poza konwencje, co mi się bardzo podoba, bo nie wierzę w normy. Wanda ze „Sztuki kochania” żyje w trójkącie, co zwłaszcza w tamtych czasach było bardzo rzadkie. Zuzanna z „Serca miłości” i Zuza z „Ikara” są wyzwolone, walczą o swoją przestrzeń, wyłamują się z patriarchalnego układu. Ja też lubię bawić się konwencjami, ale nie według nich żyć. Ale gdyby nie konwencje, zapanowałby chaos. Może one są po to, by nas chronić? Marzę o życiu w na tyle świadomym społeczeństwie, ­które nie potrzebowałoby konwencji. Na tyle dojrzałym, że ludzie mogliby myśleć samodzielnie i dokonywać wyborów, nie zagrażając innym. Śpiewasz w filmie „Ikar”. Co to dla Ciebie znaczy mieć głos? Zawsze chciałam śpiewać. Babcia śpiewała smutne piosenki, mama sprzątała mieszkanie, śpiewając w duecie z Markiem Grechutą. Marzenie o śpiewaniu mam we krwi. Głos? Długo nie miałam głosu, blokował się, nadal czuję, że jeszcze nie wszystko jest uwolnione. Będziesz uwalniać? Muszę. Nieuwolnione grozi wybuchem, a ja wolałabym świecić. Rozmawiała Anna Luboń Wywiad ukazał się w październikowym numerze ELLE Polska w 2019 roku
Co w kosmetyczce ma szefowa działu urody ELLE Marta Krupińska?
Czy naprawdę testuje wszystkie kosmetyki, o których pisze? A których używa prywatnie? Zaglądamy do kosmetyczki szefowej działu urody ELLE. Na jej liście m.in. niszowe zapachy, wielofunkcyjny olejek do demakijażu oraz bestsellery polskich marek naturalnych, o których pisze też w swojej książce „#Polish beauty. Przewodnik naturalnego piękna dla Polek”. Jej ulubiony makijaż? Dużo błysku i zero podkładu.
View oEmbed on the source website
Marcin Tyszka, Ania Jagodzińska - w sesji na 25 lecie ELLE Polska
Intuicja - czy da się ją zmierzyć? Tak, np. za pomocą testu odległych skojarzeń
Czy intuicja pomaga podejmować decyzje i przewidywać przyszłość? Jak nie pomylić jej z emocjami? I wreszcie – czy da się ją ćwiczyć? Pytamy dr Agatę Sobków, psycholog naukowo zajmującą się badaniem jej mechanizmów.
Robiła sobie Pani testy na intuicję? Agata Sobków Nie, ja jestem raczej typem refleksyjnym. Nie kieruję się nią nadmiernie często, ale zawsze wydawała mi się szalenie ciekawa i jednocześnie niezbadana. Im więcej o niej czytałam, tym więcej pojawiało się niewiadomych i problemów zarówno z definicją, jak i pomiarem. Można ją zmierzyć? Można, np. za pomocą testu odległych skojarzeń. Szukamy wspólnego skojarzenia dla trzech słów, np.: oko, lody, uchwyt. Ten, kto szybciej skojarzy, że słowem, które je łączy, jest gałka, ma lepszą intuicję? Tak. Zadania w tym teście rozwiązuje się za pomocą olśnienia – rzadko krok po kroku dochodzi się do rozwiązania jak w zadaniu matematycznym. Fachowo mówimy na to efekt „aha!”, bo to olśnienie częściowo świadczy o tym, że intuicja działa. Czym ona właściwie jest? Intuicja to nieuświadomiona wiedza. Metaforycznie można ją nazwać „inteligencją nieświadomości”. To zdolność do mimowolnego uczenia się skomplikowanych reguł i schematów, a także wyciągania poprawnych wniosków, nawet kiedy mamy fragmentaryczne informacje. Badania pokazują, że ludzie sprawnie odgadują reguły i mechanizmy w gąszczu informacji na pierwszy rzut oka bezsensownych. Uczymy się nawet wtedy, kiedy nie mamy takiej intencji. Jak to się przekłada na życie? Na przykład tak, że jeśli ktoś bardzo długo pracuje w swoim zawodzie i ma na koncie 10 tysięcy godzin praktyk, to szybciej i trafniej przewiduje różne sytuacje, które są spójne z jego doświadczeniem. Tak jest u mistrzów szachowych, którzy mają sprzyjające środowisko do rozwijania intuicji, bo natychmiast dostają informację zwrotną. Dlatego potrafią przewidzieć nie tylko to, czy ich ruch będzie skuteczny, lecz także zachowanie przeciwnika kilka kroków do przodu. Czy to nie jest po prostu doświadczenie? Doświadczenie to jeden z ważnych elementów intuicji. Większość gromadzonych informacji przechowujemy poza świadomością – inaczej nie moglibyśmy sprawnie funkcjonować. W niektórych sytuacjach nie ma czasu, żeby dogłębnie i skrupulatnie analizować wszystkie dostępne informacje. Znany jest przypadek strażaka, który wszedł z ekipą do płonącego domu i nagle miał bardzo silne przeczucie, że „coś tu jest nie tak”. Ono zresztą bardzo często towarzyszy intuicji – coś nie pasuje nam do schematu, który znamy. Ten strażak, mimo że nie miał racjonalnych argumentów, zarządził wycofanie się. Chwilę później podłoga runęła, bo źródło ognia było w piwnicy, a nie w kuchni, jak wcześniej myślano. Po serii wywiadów psychologowie doszli do wniosku, że strażak potrafił wykrywać subtelne wskazówki na skórze – po prostu rozpoznał temperaturę, która według niego była za niska. Wiedza ekspercka połączyła się tu z przetwarzaniem intuicyjnym. Podobnie jest z pielęgniarkami – dzięki temu, że szybko dostają informację zwrotną ze środowiska, w którym pracują, i częściej niż lekarze mają kontakt z pacjentami, są w stanie intuicyjnie przewidzieć, co z kim będzie się dziać. A grupa zawodowa, która ma kiepską intuicję? Najczęściej mówi się tak o inwestorach giełdowych, bo oni pracują w wyjątkowo niesprzyjającym środowisku: nie ma tam stabilnych prawidłowości, schematów, które można dopasowywać do aktualnej sytuacji. Jakie są jeszcze rodzaje intuicji? Pierwszy to ten związany z mimowolnym uczeniem się, a drugi z rozpoznawaniem wzorców i doznawaniem wglądu. Olśnienie zwykle powstaje w wyniku przekształcenia wiedzy, którą już mamy. Doznajemy go często w chwili relaksu albo podczas wykonywania czynności niezwiązanej z problemem – pod prysznicem, podczas spaceru, w trakcie snu. Trzeci rodzaj to subiektywna intuicja – czyli to, co ludzie myślą na temat swojej własnej intuicji. Czy często domyślamy się zakończenia dowcipu albo książki? Jak często się nią kierujemy? Jak bardzo jej ufamy? Często to, co myślimy o sobie, mija się z tym, jakie faktycznie mamy zdolności. Intuicja w ogóle jest uwikłana w różne stereotypy – chociażby w ten najpowszechniejszy, że jest domeną kobiet. Badań w tym obszarze jest niewiele, ale te, które znam, pokazują, że nie ma w tej kwestii różnic między kobietami i mężczyznami, a jeśli się zdarzają, to niewielkie. W jednym nawet mężczyźni byli lepsi: podczas badania, w którym trzeba zgadnąć, co jest na obrazku, samodzielnie decydując, ile odkrywa się fragmentów, szybciej decydują się zgadywać, prawdopodobnie dlatego, że mają większą skłonność do podejmowania ryzyka. I lepiej radzą sobie z niepewnością. Bywa, że intuicja jest mylona ze strachem? „Mam przeczucie, że coś się zdarzy, więc lepiej nie wychodzić z domu”. Niektóre osoby częściej niż inne mogą doświadczać takich przeczuć. One oczywiście nie muszą być trafne, ale zdarza się, że takie osoby reagują nadmiernym strachem na nowe, niepewne według nich sytuacje. Ale te negatywne przeczucia są raczej wynikiem cech osobowości, a nie działaniem intuicji. Kiedy intuicja przestaje być zdolnością, a zaczyna być problemem? Na przykład wtedy, kiedy zaczynamy wszystko uogólniać, myśleć stereotypowo, bo intuicja to jest działanie na skróty. Czasami mówi się, że to rozum, który się spieszy. Gdybyśmy cały czas działali w tym oszczędnym, niewymagającym wysiłku trybie, bylibyśmy narażeni na różnego rodzaju błędy, uproszczenia, uogólnienia. Uznajemy często, że coś, co pojawia się w naszej głowie, jest częstsze w populacji. A to przecież wcale nie musi być prawda, po prostu coś, o czym akurat myślimy, jest dla nas bardzo ważne. Głodny wszędzie widzi jedzenie. A ktoś, kto robi kurs prawa jazdy, wszędzie widzi samochody L. Kiedy media o czymś często mówią, wydaje nam się, że to poważny problem, a kiedy przyjrzymy się twardym statystykom, okazuje się, że ten problem dotyczy niecałego procenta populacji. Nasze umysły lubią chodzić na skróty, a to czasem prowadzi do błędnych wniosków i niezbyt dobrych decyzji. Oczywiście są sytuacje, w których warto się intuicją posługiwać. Proszę sobie wyobrazić, że idzie pani na stołówkę i za każdym razem musi analizować racjonalnie, ile gramów pełnoziarnistego makaronu pani zje. Albo w sklepie: jaki proszek do prania kupić. Gdybyśmy w takich trywialnych decyzjach musieli działać wyłącznie racjonalnie, bylibyśmy sparaliżowani liczbą dostępnych danych i opcji. Jeśli wybór jest banalny, nie warto angażować wszystkich zasobów. Czyli wszystko zależy od wagi konsekwencji naszego wyboru. I naszego doświadczenia. Bo jeśli jesteśmy w jakiejś kwestii czy dziedzinie nowicjuszami, to równie dobrze możemy rzucić monetą. Efekt będzie podobny. Rozmawia Marta Szarejko