Starsza ona, młodszy on - czy miłość naprawdę ma granice wieku? Eksperci komentują
Wiele osób nadal zaskakuje i wywołuje dyskusje związek, w którym kobieta jest znacząco starsza od mężczyzny. Jak postrzegają to eksperci i na co warto zwrócić uwagę, decydując się na taką relację? Sprawdzamy najważniejsze kwestie.
Związki, w których kobieta jest starsza od mężczyzny, coraz częściej przełamują społeczne tabu i budzą zainteresowanie psychologów. Badania wskazują, że młodsi partnerzy potrafią docenić dojrzałość, pewność siebie oraz doświadczenie swoich starszych partnerek. To relacje, w których często dominuje większa równowaga i wzajemne wsparcie. Przykłady znanych osób, takich jak Candace Bushnell czy historie zwykłych kobiet, pokazują, że miłość nie zna granic wieku, a szczęście w życiu uczuciowym w dużej mierze zależy od komunikacji i zrozumienia, a nie od metryki. Pomimo istnienia uprzedzeń i stereotypów, coraz więcej par tego typu decyduje się żyć na własnych zasadach, ciesząc się autentycznością i bliskością. W tym artykule: Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Poznali się w Nowym Jorku podczas tygodnia mody – podobno zauroczyły ją jego ciemne oczy. Od tamtej pory są nierozłączni. Związek z młodszym mężczyzną i romans jak wiele innych? Niezupełnie. Jego bohaterką jest bowiem Candace Bushnell, która jako 20-latka szalała w słynnym Studiu 54, jako 36-latka zaczęła pisać do „New York Observera” felietony, na podstawie których powstał serial „Seks w wielkim mieście”, a jako 63-latka odkryła sekret na udany związek i po rozwodzie z (o 10 lat młodszym) baletmistrzem, dyrektorem New York City Ballet, spotyka się z 21-letnim modelem. O ile można dyskutować na temat tego, czy serial przetrwał próbę czasu, o tyle sama autorka z czasem radzi sobie świetnie (na Instagramie zobaczycie ją m.in. w kampanii kostiumów kąpielowych). Nie bez powodu to ona nauczyła miliony czytelniczek, jak czerpać radość z życia. I z seksu (przyznaję, jestem jedną z nich). Dziś z kolei udowadnia, że epoka, w której musiałyśmy się tłumaczyć, dlaczego obejmujemy młodszego mężczyznę, dobiega końca, co zresztą przewidziała już Carrie Bradshaw, stwierdzając w jednym z odcinków: „Precz z zasadami, ja kieruję się emocjami”. Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Uwagi w stylu: „Mógłby być jej synem”, „Kuguarzyca na łowach” albo „Pewnie jest utrzymankiem”, brzmią nie tylko nietaktownie, ale i archaicznie. Dlatego darujcie nam, że nie opublikujemy listy znanych Polek, które zdecydowały się związać z młodszymi mężczyznami. To ich sprawa, choć wciąż nie wszyscy to rozumieją. – Zachciało ci się seksu na kuchennym blacie? – usłyszała od przyjaciółek 39-letnia Anka, weterynarka, gdy podczas przyjęcia baby shower plotkowały o facetach, jedząc upiornie słodki tort z lukrową figurką bobasa. – Już miałam zacząć tłumaczyć, że to wcale nie tak, ale ugryzłam się w język. Zaraz, zaraz! Dziś rano przecież naprawdę uprawiałam seks w kuchni – mruga do mnie okiem. Złośliwości na temat jej romansu z 11 lat młodszym Brunonem przycichły. Może dlatego, że nie ma w nim nic skandalicznego poza nieprzyzwoitym szczęściem, które bije od zakochanych. – Znowu czuję, że żyję – mówi Anka, która rok temu wzięła rozwód. – Bruno ma energię, poczucie humoru i dystans do siebie, czyli wszystko to, co przez 14 lat uleciało z mojego już eksmęża. Rozumie, na czym polega partnerstwo: nie traktuje mnie z góry i przy kolegach nie pręży muskułów, chociaż ma co napinać – uśmiecha się Anka. Uważa, że w jej małżeństwie wiało nudą. On był adwokatem, ona nie znosiła spotkań z jego ważnymi przyjaciółmi, podczas których panowie porównywali swoje – jak mówi – „mentalne penisy”, przechwalając się klientami i markami samochodów. Szczyt spontaniczności? Posadził na działce rododendrony, ale nie mógł spać po nocach, bo były w innym kolorze niż reszta kwiatów. No i nie znosił Reksia – kundelka, którego przygarnęła ze schroniska. Twierdził, że jest mało reprezentacyjny. Związek z młodszym mężczyzną odczarował jej coraz smutniejsze życie. Teraz Anka czuje się tak, jakby ktoś cofnął czas, bo w starym związku jej też zdążyły oklapnąć skrzydełka. A teraz znowu ma ochotę tańczyć do rana w klubie albo w nocy jechać do Sopotu tylko po to, żeby zjeść śniadanie w ulubionej knajpie. Czy po pół roku widzi jakieś wady związku z młodszym partnerem? – Na obecnym etapie żadnych, chociaż to trochę creepy, że sypiam z kimś w wieku mojego brata, którego uważam za smarkacza – komentuje. Zapewnia, że w jej relacji nie chodzi tylko o seks czy podniesienie samooceny. Dbają o siebie nawzajem. Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Z badań Sam Owen, brytyjskiej psycholożki, trenerki relacji i autorki książek, wynika, że pokolenie mężczyzn między 20. a 30. rokiem życia wykazuje znacznie silniejsze zainteresowanie starszymi nawet o 20 lat partnerkami niż równolatkami czy młodszymi. Dlaczego? Jej zdaniem, jak opowiadała w BBC, imponuje im zaradność, z jaką dojrzałe partnerki łączą społeczne role. Są dla nich intelektualnie intrygujące i atrakcyjne, bo w przeciwieństwie do wielu rówieśniczek nie silą się na bycie perfekcyjnymi. Ba, pojawiają się nawet w ich fantazjach seksualnych. Związek z młodszym mężczyzną ma więc sens w wielu kontekstach. Potwierdza to seksuolog Andrzej Gryżewski, obserwując z perspektywy swojego gabinetu warszawskie realia. – W ostatnich latach mężczyźni zmienili kurs i już nie myślą obsesyjnie o tym, że ich męskość, zwłaszcza w dojrzałym wieku, uwiarygodni tylko sporo młodsza partnerka – mówi. Jeszcze dekadę temu właśnie w taki sposób próbowali imponować w towarzystwie. Dziś podmiotowe podejście nie dość, że nie zachwyca, to wręcz irytuje. Zwłaszcza że niektórzy przekonali się na własnej skórze, że taka relacja może dotkliwie uwierać. – Część młodych partnerek naturalnie będzie dążyła do stabilizacji – zaręczyn, rodzicielstwa, a starszy partner nie musi mieć takich potrzeb, bo ma często odchowane dzieci. Stawanie na głowie, żeby spełnić oczekiwania, bywa męczące. Seks też jest przereklamowany, bo okazuje się, że choć ona jest młoda i piękna, nie zawsze dużo wie o rozkoszy. A pan, który umie wyczarować atmosferę, już nie jest tak wybornym kochankiem jak 20 lat temu – Gryżewski powtarza to, co słyszy od pacjentów. Co innego kobieta po czterdziestce – dojrzały, słodki owoc zachęcający do skosztowania. – Wciąż wygląda atrakcyjnie, ma luz i pewność siebie – ocenia seksuolog i psychoterapeuta. – Ceni niezależność, nie osacza i świetnie sobie radzi w towarzystwie – błyszczy elokwencją, a jak trzeba, to ciętą ripostą utrze nosa kolegom, którym zbierze się na głupie żarty. No i nie wstydzi się eksperymentów w łóżku, jasno komunikując swoje pragnienia – podkreśla współautor wraz z Katarzyną Miller poradnika „Być parą i nie zwariować”. Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną – Myślałam, że najlepszy czas mam już za sobą, bo po czterdziestce stawałam się coraz bardziej przezroczysta dla swojego eks – dzieli się przemyśleniami 42-letnia Iga, wykładowczyni zarządzania na politechnice. Gdy zakończyła kilkunastoletni związek z zawodnikiem MMA, trudno jej było odzyskać równowagę. Na szczęście miała pasję – bieganie w ultramaratonach i zawody triatlonowe, więc trudne emocje rozładowywała podczas treningów. Ale z czasem to przestało wystarczać. Poczuła, że potrzebuje męskiego towarzystwa. I seksu. Od kilku miesięcy umawia się na randki z Tindera. – Na początku nie wierzyłam, że zaczepiają mnie chłopcy, którzy, jakkolwiek bym się dobrze postarała, mogliby być moimi synami. Raz nawet sparowało mnie z moim studentem, bo przez nieuwagę przesunęłam go w prawo. Na szczęście zajęcia prowadziłam zdalnie, więc nie mieliśmy okazji spotkać się na uczelni – wspomina ze śmiechem. Po kilku randkach z rówieśnikami przełamała opory i spotkała się z o dziewięć lat młodszym Filipem. – Zjadał mnie stres, gorszy niż na starcie Ironmana, ale to minęło, bo chłopak był dowcipny. Dałam się ponieść chwili i nie żałuję, seks z młodszym kochankiem działa jak cytrynowa lemoniada z miętą w środku lata. Orzeźwia i osładza. Spotykają się do dziś, choć zasady ustalili jasne – żadnych zobowiązań, liczy się wspólna zabawa. – Gdy przeglądam się w jego oczach, widzę podziw i fascynację. To cholernie łechce ego – opowiada Iga z satysfakcją, ale też z lekkim smutkiem, bo wie, że każda zabawa ma swój koniec. – Należę do pokolenia, które jedną nogą stanęło na lądzie feminizmu, ale drugą wciąż tkwi w odmętach tradycyjnego podziału ról – opowiada. Z jednej strony sama dopinguje kobiety w sporcie i w nauce, z drugiej czuje, że coś ją omija, bo nie ma dziecka, męża i własnego mieszkania. Rywalizuje z mężczyznami i wygrywa, a zarazem chciałaby, żeby ktoś o nią zadbał. Tylko czy wiek partnera jest istotny? – Mam dość dołujących 40-latków. Ich egoizmu, „nie chce mi się” albo „jestem zmęczony”. Ale jeśli zwiążę się z młodszym i mu się znudzę? Może on nie będzie potrzebował partnerki, tylko zastępczej matki? Boję się, że może nie być gotowy do tego, by wziąć odpowiedzialność za utrzymanie rodziny – Iga głośno wyraża rozterki. I stawia pytanie: – Czy nam, współczesnym, samodzielnym kobietom, naprawdę jest to potrzebne do szczęścia? Amerykański psycholog społeczny Justin J. Lehmiller związany z Instytutem Kinseya (można zobaczyć go w serialu „Wyjaśniamy tajemnice seksu” na Netfliksie) obala ten stereotyp. Lehmiller zbadał, jakie szanse na szczęście mają związki, w których kobiety są minimum pięć lat starsze od mężczyzn. Przepytał 200 par i uznał, że najszczęśliwsze były te kobiety, których mąż bądź partner okazał się młodszy o co najmniej 10 lat. Psycholog sądzi, że to nie tylko kwestia temperamentu, charyzmy i spontaniczności, których z wiekiem wielu mężczyznom ubywa. Ważniejszy jest układ sił, który wydaje się bliższy równowagi, co cementuje związek. Młodszy partner raczej nie będzie dominował, za to podzieli się obowiązkami (bo jego matka kładła większy nacisk na takie wychowanie) i postawi na równi potrzeby swoje i partnerki. Anka coraz częściej myśli o tym, że romans z Brunonem ma szansę się przerodzić w związek „na poważnie”. Wzruszyła się, oglądając film dokumentalny „Tina” na HBO, można w nim prześledzić burzliwą historię życia piosenkarki. Po uwolnieniu się z przemocowego związku z Ikiem nie wierzyła, że spotka ją jeszcze miłość. Do momentu, gdy przed pięćdziesiątką poznała Erwina Bacha, 16 lat młodszego producenta muzycznego z Niemiec. Po raz pierwszy oświadczył jej się po trzech latach, ale na pełne przekonania „tak” musiał poczekać do czasu, gdy Tina skończyła 73 lata. Są razem do dziś, przeszli niejeden zakręt życiowy i zdrowotny (mąż oddał jej nerkę, gdy zachorowała), a w filmie Bach przekonuje, że niezmiennie łączy ich to magiczne „coś”, które poczuli, gdy pierwszy raz ujrzeli się na lotnisku. Anka odkłada dzień, w którym pozna Brunona z siedmioletnim synem i przedstawi go eksmężowi. Po rozwodzie, gdy przestali mnożyć wobec siebie oczekiwania, są w poprawnych relacjach. To jej zdaniem clou związku: zamiast napinać się i nastawiać na jakiś scenariusz, wystarczy cieszyć się wspólnymi chwilami. A reszta ułoży się sama. Związek z młodszym mężczyzną staje się coraz mniej kontrowersyjny, a kobiety coraz częściej decydują się na takie relacje, przełamując stare stereotypy. Candace Bushnell, autorka „Seksu w wielkim mieście”, w wieku 63 lat związała się z 21-letnim modelem, udowadniając, że miłość nie zna granic wieku. Anka, po rozwodzie z mężem starszym o 14 lat, rozpoczęła relację z 11 lat młodszym Brunonem. Związek ten odmienił jej życie, dając poczucie młodzieńczej energii i radości z życia. Iga, 42-letnia wykładowczyni, po zakończeniu długiego związku, zaczęła spotykać się z Filipem, młodszym o 9 lat, i doceniła świeżość oraz spontaniczność tego związku. Psycholodzy, jak Sam Owen czy Justin J. Lehmiller, zauważają, że młodsze partnerki są atrakcyjne dla mężczyzn, którzy doceniają ich dojrzałość, intelekt oraz sposób, w jaki potrafią łączyć różne role społeczne. Badania wskazują, że w parach, gdzie kobieta jest starsza, układ sił jest bardziej zrównoważony, a związek ma większe szanse na trwałość i szczęście. Mimo że niektóre osoby wciąż mają wątpliwości, historie takie jak te pokazują, że związek z młodszym mężczyzną może być pełen pasji, wzajemnego wsparcia i spełnienia, a wiek przestaje być istotnym kryterium dla szczęścia w miłości. Tekst pochodzi z magazynu ELLE 08/2022
„Zbyt młoda, by mówić. Zbyt stara, by istnieć". Dyskryminację ze względu na wiek stosujemy zaskakująco często
Tropiąc różne objawy nietolerancji, chętnie widzimy źdźbło w cudzym oku, ale rzadko belkę w swoim: dyskryminację ze względu na wiek. Stosujemy ją zaskakująco często, niezależnie od daty urodzenia. Dlaczego tak trudno nam to dostrzec?
Dyskusja była gorąca, a temperatura z każdym kolejnym komentarzem rosła. W internecie o to łatwo, wiadomo! Tym razem wymiana ciosów odbywała się na Facebooku wśród ludzi otwartych, czytających pisma o kulturze lub wręcz w nich publikujących. Było więc nie tylko żywiołowo, lecz także ładną polszczyzną. Zaczęło się od niewinnego pytania o „ono”, czyli zaimek stosowany wobec osób niebinarnych, by gładko przejść do tematu transfobii, homofobii, lekko zahaczając o feminizm i klasizm. Kibicowałam jednej ze stron, tej bardziej – w moim odczuciu – światłej i tolerancyjnej. Do czasu. W pewnym momencie „moja zawodniczka” napisała do swojej oponentki: „Nic dziwnego, że tak uważasz. Jesteś po czterdziestce”. Auć! Jak to? Dziewczyna broniąca osób, których dotyka transfobia, stosująca język jak z podręcznika inkluzywności użyła prostego niczym cep argumentu dotyczącego wieku? W jednej chwili straciłam do niej sympatię, za to nabrałam chęci na zgłębienie tematu ageizmu (z ang. dyskryminacja ze względu na wiek). Czyżbym w czasach, gdy rasizm, antysemityzm i mizoginizm odchodzą do lamusa namierzyła najbardziej trwały z „izmów”? Badania pokazują, że ageizm dotyka ludzi na każdym etapie życia. Osoby starsze często spotykają się z protekcjonalnym traktowaniem lub wykluczeniem z różnych dziedzin życia, od pracy po życie społeczne. Młodsi z kolei bywają odbierani jako niedojrzali i niekompetentni, co przekłada się nawet na brutalne komentarze online, jak w przypadku Gretę Thunberg. Wszystko to pokazuje, że wiek, zamiast być atutem, staje się powodem do dyskryminacji. Warto pamiętać, że stereotypy na temat wieku są zakorzenione nie tylko w społeczeństwie, lecz także w mediach, firmach i naszych codziennych zachowaniach. Przełamywanie ich wymaga świadomości i odwagi, by spojrzeć na człowieka przez pryzmat jego wartości i doświadczenia, a nie liczby w dowodzie osobistym. Od dzisiaj już nie wypada Zapytałam znajome – zarówno te starsze, jak i młodsze ode mnie – o to, czy doświadczyły tego typu dyskryminacji, stereotypów, uprzedzeń. Po pierwszym „raczej nie”, zazwyczaj przypominały sobie: „A, poczekaj!”. Niektóre przykłady były przezabawne, inne niekoniecznie. Paulina (lat 54) straciła stanowisko redaktorki w miesięczniku dla kobiet („nie, nie ageizm, redukcja etatów”). Znalezienie nowej pracy zajęło jej dobrych kilka miesięcy, ale w końcu udało się w wydawnictwie książkowym. – Znów zaczynałam właściwie od zera, znowu byłam stażystką. Bo inny tryb pracy nad tekstem, bo inne programy do edycji, a inne do rozliczeń z autorami. Moje nowe, o 20 lat młodsze koleżanki byłe przemiłe, ale nagle odkryłam, że mówią do mnie trochę jak do babci. Wolno, głośno, protekcjonalnie… – przyznaje ze śmiechem. Poradziła sobie. Tym bardziej że jest ostatnią osobą, którą można by nazwać „starszą panią”. Rzeczywiście nie farbuje włosów, ale nosi dżinsy, T-shirty z fajnymi nadrukami, trampki. Bawi się na koncertach, jeździ po świecie z plecakiem. Niedawno postanowiła pojechać ze swoim partnerem na przedłużony weekend do Izraela. Znaleźli fajny i niedrogi hostel w centrum Tel Awiwu. – Ku naszemu zdziwieniu przeczytaliśmy, że przyjmowani są goście do 45. roku życia. W tym najbardziej otwartym i roztańczonym mieście Morza Śródziemnego?! Skoro o imprezach mowa: Magda (lat 41) została poproszona przez przyjaciółkę (lat 39) o bycie świadkową na ślubie, a co za tym idzie, zorganizowanie wieczoru panieńskiego. – Szukałam jakiegoś pomysłu na taką imprezę, zabawnego, w dobrym guście. Może gra miejska, może koncert? A że niedawno koleżanka z pracy (lat 28) wyszła za mąż, zapytałam ją o najnowsze trendy. Spojrzała na mnie tak, jakbym zaproponowała przemyt kokainy z Wenezueli. W końcu wydukała: „Nie sądzisz, że w tym wieku to trochę już nie wypada?”. Yyy… Organizować wieczorów panieńskich? Być panną czy wręcz przeciwnie – wyjść za mąż? – wspomina Magda. 42-letnia Małgorzata, lekarka z Warszawy, opowiada o dwóch sytuacjach. Pierwsza, to gdy wyszła ze znajomym przyjacielem gejem do klubu. Przysiadł się do nich mężczyzna nieco starszy od niej. Przystojny, zabawny, zaczął ją uwodzić, zrobiło się intymnie – na tyle, że przyjaciel mrugnął do niej okiem i poszedł do baru. „Fajnie, że w tym wieku masz jeszcze takich znajomych i chęć na wychodzenie w miasto” – usłyszała. – Dał do zrozumienia, że tak naprawdę jestem na to za stara, mimo że sam był starszy – Małgorzata kręci z niedowierzaniem głową. Co ciekawe, w jej pracy jest akurat odwrotnie. W jednym z lepszych warszawskich szpitali wciąż jest uważana za zbyt młodą, choćby na to, by przeprowadzać operacje. Nie szkodzi, że jeździ na międzynarodowe konferencje, ma spory dorobek, doświadczenie za granicą. Wciąż jest „Małgosią”. Jaśmina ma 21 lat, studiuje lingwistykę i jest zakochana w swoim chłopaku. Zaraz po licencjacie chce urodzić dziecko. Brzmi idealnie? – Zarówno moi rodzice, jak i moje przyjaciółki mówią, że jestem za młoda na pieluchy, że zmarnuję sobie życie. Żałuję, że im o swoich planach w ogóle powiedziałam. Fani są przerażeni – co ona zrobiła?! Wytykanie metryki może dotyczyć także młodych osób. Najbardziej znany przykład? Greta Thunberg. Jak taka „gówniara” może się mądrzyć na temat środowiska! Co nastolatka wie o świecie! Hejt, który spadł na najbardziej znaną (i skuteczną) aktywistkę klimatyczną tylko dlatego, że urodziła się już w XXI wieku, był niewiarygodny. Swoją drogą właśnie skończyła 20 lat. Czy świat będzie wobec niej z tego powodu bardziej przyjazny? Szczerze mówiąc, wątpię. Bo lata lecą. „Długo nie kojarzyłam różnych spotykających mnie przejawów przemocy czy pogardliwych ocen z tym, że jestem dziewczyną. Byłam przekonana, że one wynikają z tego, że jestem gówniarą. Za chwilę jednak już nią nie byłam” – to Dorota Masłowska, która debiutowała jako nastolatka, w głośnym wywiadzie dla Krytyki Politycznej. „Miałam na koncie dużo osiągnięć, a wypalone chłopy, których dawno przerosłam dorobkiem, ciągle mówiły o mnie jako o »Dorotce«, która robi te »swoje głupoty w teatrze«. Chwilę później zaczęli do tego dodawać, że przecież jestem już stara…”„Paradoks, przed którym nieustannie stają dziewczynki – a także kobiety w ogóle: generalnie są zwykle za duże, za stare na wszystko – z wyjątkiem chwili, gdy mają się o czymś wypowiadać jako ekspertki. Wtedy najlepiej sprawdza się zasada, że kobieta jest zawsze młodsza od mężczyzny bez względu na to, ile które z nich ma lat” – to już Weronika Murek w swojej najnowszej, świetnej książce „Dziewczynki”, na którą składają się eseje o młodych i bardzo młodych kobietach. Zresztą wystarczy otworzyć pierwszy lepszy portal plotkarski. Madonna, która nie chce wyglądać staro i wstrzykuje botoks? „Fani są przerażeni – co ona z sobą zrobiła!”. Sarah Jessica Parker z twarzą usianą zmarszczkami czy Andie MacDowell z siwymi włosami? „Fani są bezlitośni – jak można się tak zaniedbać!”. Czyli zestarzeć. Swoją drogą kiedyś bohater filmu Woody’ego Allena powiedział, że wcale nie chce się zestarzeć, ale alternatywa jest jeszcze gorsza. Niech się położy Termin „ageizm” wprowadził pod koniec lat 60. XX wieku amerykański psychiatra i gerontolog Robert Neil Butler. Miał na myśli postrzeganie osób starszych przez pryzmat stereotypów i wykluczanie ich na tej podstawie z różnych sfer życia. Dziś to coraz lepiej przebadany przez naukowców temat. – Z ageizmem spotykamy się w całym cyklu życia – mówi dr Magdalena Rosochacka-Gmitrzak, socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego specjalizująca się w gerontologii społecznej, członkini Komisji Ekspertów ds. Osób Starszych przy Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. – Już w przedszkolu okazuje się, że jesteśmy na coś za starzy, na coś za młodzi. Że wystajemy poza naszą grupę wiekową i komuś to się nie podoba – zauważa. Za mali na to, by pytać, skąd się biorą dzieci, za duzi, by nie umieć zawiązać sznurowadeł. Socjolożka pokazuje mi najnowszy raport Światowej Organizacji Zdrowia na temat przeciwdziałania ageizmowi. Aż połowa ludzkości otwarcie przyznaje się do zachowań dyskryminacyjnych w tym obszarze, a jedna trzecia Europejczyków (zarówno młodszych, jak i starszych) ich doświadczyła. Kto jest najbardziej narażony na ageizm? Po pierwsze, osoby starsze (ale „starsze niż”, czyli w porównaniu do jakiejś młodszej grupy, jak u Pauliny w wydawnictwie, w którym pracują sami młodsi od niej). Po drugie, uzależnione od opieki innych. Co do ageizmu wobec młodych osób zdecydowanie bardziej cierpią kobiety (patrz Greta). Najtrudniejsza jest branża IT (co dziwne, bo większość pracy odbywa się zdalnie), a zaraz po niej hotelarska (tu odwrotnie – liczy się kontakt twarzą w twarz. Czy naprawdę oczekujemy, że w hotelu będą pracować sami młodzi ludzie?). Zdaniem dr Rosochackiej-Gmitrzak ageizm ma się tak dobrze, bo są nim zainfekowane system prawny, opieka zdrowotna, społeczna, media… A także nasz codzienny język. Po angielsku ma to nawet swoją nazwę – elderspeak (z ang. mowa dyskryminująca starsze osoby), gdy do dorosłego mówimy jak do niedojrzałego dziecka – wolno, infantylnie. „Niech babcia się położy…” Efekt? Jak pokazują badania behawiorystów, wystarczy, że starsze osoby słyszą taki upupiający ton, zaczynają się wolniej ruszać, wolniej reagować. Starzeją się w oczach. No, chyba że jest się jak bohaterka filmu „Pora umierać” grana przez Danutę Szaflarską. „Niech się rozbierze” – mówi w filmie lekarka. „Niech się w dupę pocałuje” – odpowiada 90-latka. To się nazywa się bunt pokoleniowy! Uczcie się, dziewczynki Szczerze mówiąc, nie wygląda to dobrze. Martwię się już nie tylko o swoich rodziców, lecz także – co tu kryć! – o siebie. Nie chcę, żeby ktoś wkrótce wrzucił mnie do worka, w którym wcale nie zamierzam być. Mówił jak do dziecka, wypowiadał się w moim imieniu, decydował o stylu życia… No i zwolnił z pracy za PESEL. Na szczęście spotykam Katarzynę Łakińską, założycielkę flexi.pl, portalu pośrednictwa pracy dla osób 50+. Łakińska przyznaje, że zgłaszają się do niej coraz młodsze osoby (nawet 45-latkowie mówią o dyskryminacji ze względu na wiek), a także starsze, w tym 70- i 80-latkowie. Bo oni też chcą pracować, być aktywni, potrzebni, spełnieni. Żyjemy coraz dłużej, trudno przez 30 lat aktywności zawodowej odłożyć na 30 lat emerytury. – Czemu Flexi? Bo jesteśmy pokoleniem ludzi elastycznych. Potrafimy pracować w różnych warunkach, nauczyliśmy się tylu rzeczy… Gdy zaczynałam prowadzić swoją pierwszą firmę, nie było nawet faksów – mówi Łakińska. Zachęca osoby 50+ do przebranżowienia się, rozwoju, otworzenia kolejnych drzwi, a firmy do zatrudniania takich osób. – Choćby dlatego, że zróżnicowane, także wiekowo, zespoły są bardziej kreatywne, skuteczne, po prostu lepsze – podkreśla. Tak, dostrzega na rynku pracy ageizm, który zaczyna się już na poziomie ogłoszeń o zatrudnieniu. „Przyjmiemy do młodego, dynamicznego zespołu…” – jest już obśmiane, bo to tak, jakby przeciwieństwem był „stary i leniwy zespół”. Ale wciąż pokutują nazwy stanowisk, jak „młodszy specjalista” (po angielsku junior). – A przecież nie oznacza to wieku, tylko doświadczenie w danym zawodzie. Czy nie lepiej byłoby użyć słowa „początkujący”? – zastanawia się Katarzyna Łakińska. Gdzie według niej pojawia się ageizm? – Tam, gdzie wszystkie „izmy”, czyli gdy czyjeś interesy są zagrożone, gdzie tort do podziału jest zbyt mały, a rywalizacja ostra – uważa. Młody pracownik nie awansuje? To przez dinozaury, które siedzą w firmie od lat! Starszy kierownik boi się wygryzienia? Będzie swoich młodszych podwładnych umniejszał i upupiał. Przypominam sobie redaktor naczelną, która była od zespołu dziennikarskiego o 20 lat starsza. Niby nic takiego, prawda? Tyle że cały czas wytykała nam młody wiek (około trzydziestki), brak doświadczenia (tak z 10 lat w zawodzie), wtrącała się w nasze plany dotyczące rodziny (np. za wcześnie na dzieci, ale za późno na zamążpójście) i mówiła: „Jeszcze dużo musicie się nauczyć, dziewczynki” (mężczyzn, nawet sporo młodszych, traktowała poważniej). Zemsta była natychmiastowa, choć korytarzowa. Mówiłyśmy o niej per „stara”. Czyżby było tak, że kto wiekiem wojuje, ten wiekiem obrywa? Na to wygląda. Na dodatek można oberwać od samej siebie. – Jeżeli postrzegamy starzenie się jako coś negatywnego i dyskryminujemy osoby starsze, to prędzej czy później, wraz z upływem lat, same przestaniemy dawać sobie prawo do pełni życia – mówi dr Rosochacka-Gmitrzak. Huk po boomersie Biję się w piersi. Tak, zdarza mi się iść na skróty i pomyśleć, że nastolatki mają pstro w głowach („gówniary”), a 60-latkowie nie radzą sobie ze smartfonami („boomerzy”). Tak, zażartowałam kiedyś w tekście na temat zabiegów kosmetycznych dla 52-latki, po których będzie wyglądać jak 25-latka (słabe, wiem). Ale jak się okazuje, taki rachunek sumienia to pierwszy i konieczny krok, by przestać dyskryminować ze względu na wiek. – Polecam zachować tę czujność. Sprawdzać, czy myślimy o realnej osobie, czy nakładamy na nią kliszę, stereotyp, taką pelerynkę, z której trudno się uwolnić. To oczywiście nie jest łatwe, bo ageizm to bardzo mocna narracja, wszechobecna, niemal przezroczysta – mówi Weronika Murek. Pytam o obelgi dotyczące wieku, jak wspomniana „gówniara” i „boomer”. – Są stosowane w podobny sposób, żeby zatkać usta drugiej stronie. Jesteś za młoda, by coś wiedzieć. Jesteś za stara, by się wypowiadać. To są wystrzały, po których nie ma szansy wzajemnie się już usłyszeć i skomunikować – mówi obrazowo. Jak dostrzec, że przed nami stoi nie „gówniara” czy „boomerka”, ale konkretna osoba ze swoimi zainteresowaniami, poglądami, pasjami, być może nawet podobna do nas mimo dzielących nas od siebie lat? Tu z pomocą przychodzi sprawdzona zasada. – Jeżeli chcesz wiedzieć, kim jestem, musisz zapytać o to mnie, a nie siebie – mówi Weronika Murek. A dr Rosochacka-Gmitrzak dodaje: – Warto wystawić się na tzw. bodziec międzypokoleniowy. To sytuacja, w której stwarzamy przestrzeń do wspólnego działania osób w różnym wieku. Powoli przestajemy widzieć różnice, a zaczynamy dostrzegać podobieństwa. Lekcja przychodzi zaskakująco szybko. I to lekcja dosłowna. W każdy czwartek po południu w ramach wolontariatu uczę polskiego cudzoziemców, głównie z Ukrainy. Tym razem moja grupa liczy 10 osób, siedmioro z nich ma dobrze po sześćdziesiątce. Rozmawiamy o tym, co lubią robić. I gdy już mam ochotę napisać na tablicy „robić na drutach”, słyszę od najstarszej w grupie pani Nadii: „Lubię podróżować, uczyć się języków obcych i jeść sushi”. Hmm… To tak jak ja. Podsumowanie Ageizm to dyskryminacji ze względu na wiek, zarówno wobec osób starszych, jak i młodszych. Z uprzezeniami spotykają się ludzie w różnym wieku. Przykłady mogą obejmować sytuacje, w których osoby w wieku dojrzałym są traktowane z protekcjonalnością przez młodsze koleżanki w pracy, a także przypadki, w których starsi ludzie są postrzegani jako niekompetentni lub zbyt starzy na aktywność społeczną. Z drugiej strony, młodsze osoby także doświadczają ageizmu, jak w przypadku Grety Thunberg, która była krytykowana za swoje działania na rzecz ochrony środowiska, tylko z powodu swojego młodego wieku. Ageizm może występować w różnych aspektach życia: w pracy, w rodzinie, w kulturze czy w mediach. Przykład? Dyskryminacja w branży IT i hotelarskiej, a także stereotypy związane z płcią i wiekiem. Fakt, że chociaż w ciągu ostatnich dziesięcioleci zyskano więcej świadomości na temat innych form dyskryminacji, ageizm pozostaje problemem, który jest często ignorowany lub nieuświadamiany.
Kiedy on już nie chce. Czy związek da się uratować po słowach: „Nie jesteś dla mnie atrakcyjna”?
Jedno libido buzuje, drugie drzemie — czy to automatycznie oznacza katastrofę? Seksualne niedopasowanie nie musi przekreślać relacji. Ważniejsze od częstotliwości są rozmowy bez wstydu, presji i mitów o „normalności”.
Wydawałoby się, że kiedy w związku pojawia się różnica w poziomie libido, naturalnym odruchem będzie spotkanie się gdzieś w połowie drogi – kompromis, negocjacje, wspólna praca nad bliskością. A jednak seksuolog David Schnarch, twórca popularnego w USA programu „wspólnej ewolucji potrzeb seksualnych”, uważa, że to osoba z niższym libido powinna się zmieniać jako pierwsza. Dlaczego? Bo „blokuje” intymność. Choć ta logika może wydawać się zdroworozsądkowa, w praktyce okazuje się często opresyjna i upraszczająca złożone mechanizmy, które stoją za pożądaniem (lub jego brakiem). W rozmowie z psychoterapeutą i terapeutą par Danielem Cysarzem przyglądamy się nie tylko temu, dlaczego nie zawsze „więcej znaczy lepiej”, ale też co tak naprawdę kryje się pod hasłem „ogromne libido”, czym różni się potrzeba seksu od potrzeby rozładowania emocjonalnego napięcia oraz dlaczego odpowiedzialność za własne potrzeby to nie to samo co obowiązek ich zaspokajania. Ta rozmowa nie jest tylko o seksie – to opowieść o granicach, emocjonalnej samoświadomości i o tym, jak bardzo mit „dopasowania seksualnego” potrafi zafałszować rzeczywisty obraz relacji. Przeczytałam w „Czy to normalne. Seks, związki i statystyka” Chrisanny Northrup, że amerykański seksuolog i terapeuta par David Schnarch opracował program „wspólnej ewolucji potrzeb seksualnych” dla związków, w których partnerzy różnią się poziomem libido. Opiera się on na założeniu, że zmiana powinna się zacząć od osoby, która ma mniejszy apetyt na seks. Trochę mnie to zaskoczyło. DANIEL CYSARZ: Faktycznie, to dość zaskakujące, ponieważ zamiast traktować informację dotyczącą życia seksualnego pary jako punkt wyjścia, od razu zakłada się, że coś trzeba naprawić. Czynników, które mogą wpływać na różnicę w poziomie libido, jest naprawdę dużo. To m.in. stan zdrowia somatycznego i psychicznego partnerów, poziom stresu, wiek i kondycja danej relacji. Dlaczego więc mielibyśmy się koncentrować tylko na osobie, która ma mniejsze libido? Podejście, o którym pani wspomina, jest też sprzeczne z modelem „seksu wystarczająco dobrego”, który w ostatnich latach jest stosowany z powodzeniem m.in. w pracy z parami zgłaszającymi problemy seksualne. Na czym ten model polega? Opiera się na przekonaniu, że seks nie musi być idealny. Partnerzy nie zawsze muszą mieć na niego ochotę w tym samym momencie. Nie zawsze muszą mieć orgazm. Odchodzi się od nastawienia na wynik i od koncentracji na sprawności na rzecz szukania przyjemności w intymności. Tą przyjemnością może być oczywiście seks, a także przytulenie, pogłaskanie czy inne pieszczoty. W tym modelu ważne jest to, że każdy z partnerów w 100 proc. przyjmuje odpowiedzialność za swoje potrzeby, za rozeznanie się w nich i za ich komunikowanie. Tymczasem powszechnie uważa się – mówię na podstawie tego, co słyszę w gabinecie – że jesteśmy odpowiedzialni za potrzeby partnera i jeśli on ma ochotę na seks, a ja nie, to znaczy, że go zawodzę. Zaraz, zaraz, jeśli libido jest zależne od wielu czynników, także tych, na które nie mamy wpływu, to jak możemy przyjmować pełną odpowiedzialność za swoje potrzeby? Wyjaśnię to na przykładzie. Załóżmy, że przychodzi para i mężczyzna mówi: „Mam dużo większe zapotrzebowanie na seks niż partnerka. Zróbmy coś z tym, żeby ona też miała większe libido”. Wtedy zwykle zaczynamy sprawdzać, co się dzieje między nimi – w jakim momencie jest ich związek, ile lat są z sobą, czy nie ma żadnych trupów w szafie, np. niewybaczonych zdrad, sączących się konfliktów, nieprzepracowanych strat, i często coś takiego znajdujemy. Często też okazuje się, że partner, który ma większe libido, myli tzw. popędową ochotę na seks z ochotą napięciową. Czym one się różnią? Napięciowa ochota na seks pojawia się, gdy dążymy do zbliżenia, żeby rozładować napięcie emocjonalne. Kiedy czujemy np. złość, lęk czy stres i próbujemy sobie z nimi poradzić za pomocą masturbacji lub seksu. Inicjujemy go, mimo że np. jesteśmy z partnerem w konflikcie czy rzadko z nim rozmawiamy. W takim seksie nie liczy się relacja, nie liczy się druga osoba, więc nic dziwnego, że ona zwykle nie chce w nim uczestniczyć. Często czuje się wykorzystywana lub używana. Ten sposób radzenia sobie z napięciem emocjonalnym prowadzi też do kompulsywnych zachowań seksualnych i uzależnień. Z kolei ochota popędowa pojawia się, kiedy jest bliskość, partnerzy mają świetny kontakt. Jest im z sobą dobrze, więc chcą uprawiać seks. Oczywiście na ochotę popędową ma wpływ nasza gospodarka hormonalna, wiek i stan zdrowia. Czy ta ochota napięciowa może częściej występować u jednej z płci? Na bazie moich doświadczeń pracy z pacjentami mogę stwierdzić, że nie. I to właśnie ochota napięciowa często stoi za tym, co niektórzy nazywają „ogromnym libido”. Czują przymus uprawiania seksu i są sfrustrowani, gdy partnerka lub partner odmawiają. Bywają z tego powodu złośliwi, a nawet agresywni. I tu dochodzimy do „odpowiedzialności za swoje potrzeby”. Jeśli, powiedzmy, mężczyzna kiepsko sobie radzi z emocjami na co dzień: nie potrafi o nich mówić, stara się je stłumić, w związku z czym nosi w sobie napięcie, które próbuje zmniejszyć, pijąc alkohol, uprawiając sport lub seks – to dlaczego jego kobieta ma być za to odpowiedzialna? Czuć się zobligowana do pomocy w zaspokajaniu potrzeb? Mówiąc o „ogromnym libido”, jak częstą ochotę na seks pacjenci zwykle mają na myśli? Taką, która pojawia się kilka razy dziennie. Pacjenci oczywiście mają świadomość, że można rozładowywać napięcie emocjonalne za pomocą seksu, ale rzadko podejrzewają, że sami tak właśnie robią. Pewnie dlatego, że trudno rozpoznać, jakiego rodzaju ochota nami kieruje? Kiedy już zna się objawy – dość łatwo. Ochocie popędowej zwykle towarzyszy uczucie ekscytacji, rozluźnienia, przyjemności i podniecenia. Czasem pojawia się ciepło w podbrzuszu. Jeśli dochodzi do seksu i orgazmu, to on daje poczucie pełni. Partnerzy czują się spełnieni, ogrania ich spokój, są rozluźnieni. Jeśli zaś uprawiali seks, by rozładować napięcie emocjonalne, często mają poczucie nieadekwatności, rozbicia, dążą do ponownego zbliżenia, bo czują jakiś brak. Słyszę od nich czasem o „smutnym orgazmie”. Może pojawić się także poczucie winy. Z czego ono wynika? Na przykład z tego, że niby zapraszaliśmy partnerkę czy partnera do bliskości, a wcale nie chodziło o bliskość i w tym kontakcie seksualnym jej nie było. Można powiedzieć, że doszło do oszustwa. Gdy wyjaśniam to parom w ramach psychoedukacji, zwykle już potrafią trafnie ocenić, czy to ich dotyczy. Czasem, zwłaszcza jeśli problem ocierał się o kompulsję czy uzależnienie, odkryciu, że ich ochota jest napięciowa, towarzyszy ulga. Tak jakby dostali brakujący puzzel, który pozwala im zrozumieć, skąd się bierze problem. Choć czasem jest sprzeciw. Ktoś przyszedł z przekonaniem, że ma ogromne libido i trzeba naprawić partnerkę czy partnera, a okazuje się, że to on ma coś w sobie zmienić. Jak się nad tym pracuje? Osoba, która za pomocą seksu radzi sobie z trudnymi emocjami, musi zakasać rękawy i zacząć uczyć się innych sposobów regulowania napięcia emocjonalnego. Zwykle potrzebuje indywidualnej terapii. Zresztą często jej partner też – po to, żeby np. zacząć stawiać granice i zadbać o siebie. Czasem dodatkowo kontynuujemy sesje we troje. A czy często przyczyną spadku libido jest to, że partner przestał być dla nas atrakcyjny? Tak – jeśli słowo „atrakcyjność” rozumiemy szeroko. Nie tylko w kontekście fizyczności. Zmiany w wyglądzie, np. przybranie na wadze, najłatwiej dostrzec i one często pierwsze przychodzą do głowy jako główny powód utraty ochoty na seks, ale rzadko nim są. Zwykle, nawet jeśli w gabinecie jedna osoba mówi, że druga przestała być dla niej atrakcyjna, to gdy zaczynamy o tym rozmawiać, okazuje się, że chodzi o coś innego, że jakieś problemy w relacji zostały zamiecione pod dywan. Wychodzą stare konflikty i urazy, ktoś czuje się lekceważony, ktoś od dawna tłumi złość na partnera. Czy po tym, jak np. mężczyzna powie kobiecie: „Nie jesteś już dla mnie atrakcyjna”, da się jeszcze związek uratować? Różnie to bywa. Jeśli okazuje się, że jemu tak naprawdę wcale nie chodzi o to, jak zmieniło się jej ciało, tylko np. o to, jak ona się do niego odnosi na co dzień, to jest pole do pracy. Podobnie jak wtedy, gdy on dochodzi do wniosku, że chciałby czegoś nowego w seksie. Ten, który uprawiali kilka lat temu, dziś już nie jest dla niego atrakcyjny. Niestety, pary nie aktualizują informacji – nie sprawdzają, nie pytają, czy to, co było wcześniej dla drugiej osoby fajne, nadal takie jest. Czasem jednak słowa o braku atrakcyjności padają w gabinecie jako swego rodzaju przypieczętowanie decyzji o rozstaniu, z którą partnerzy nosili się od pewnego czasu. Wyszli z założenia: „Spróbowaliśmy już tego i tego, została jeszcze terapia”. Przyszli więc, żeby mieć poczucie, że zrobili wszystko, by uratować związek. W takich sytuacjach wspólna terapia może najwyżej pomóc im się rozstać. A kiedy można uznać, że libido jest naprawdę niskie? Pomijając sytuacje, kiedy seks całkowicie umiera – bo tu zwykle nie chodzi o niski popęd, tylko o żal, pretensje, całkowite odsunięcie się od drugiej osoby, bo ona np. dopuściła się zdrady – to jeśli mówię o niskim libido, mam na myśli ochotę na seks, która pojawia się rzadziej niż raz w miesiącu. Co może być tego przyczyną? Zacząłbym szukać przede wszystkim problemów zdrowotnych. Chociaż tu też powodów może być wiele. Przykładowo jeden z moich pacjentów, 35-letni mężczyzna, miał już bardzo rzadko ochotę na seks z żoną, z którą był od 10 lat. Podczas indywidualnej terapii okazało się, że jest osobą homoseksualną. Na początku małżeństwa częściej kochał się z żoną, co można wytłumaczyć faktem, że młodzi mężczyźni są w stanie uprawiać seks niezgodnie ze swoimi preferencjami i orientacją. Zwykle ich popęd seksualny jest na wysokim poziomie mniej więcej do 30. roku życia. U kobiet apetyt na seks zaczyna rosnąć przeważnie w okolicach trzydziestki. No właśnie – jak kobieta i mężczyzna mają sobie radzić z tym, że im dłużej trwa związek, tym ona może chcieć bardziej, a on mniej? Ale to zwykle nie są duże zmiany. Poza tym następują stopniowo. To nie jest tak, że partnerzy wcześniej byli idealnie dobrani, a za chwilę ich potrzeby są skrajnie różne. Para ma więc czas wypracować sobie jakieś strategie. Na przykład jakie? Zauważyłem, że dla pacjentów często odkryciem jest, że jeśli jedna osoba ma ochotę na seks, a druga nie, to ta pierwsza może poprosić tę drugą o jakiś rodzaj pieszczot. Nie zawsze musi dojść do penetracji. Jeśli para otwarcie się na ten temat komunikuje, a ta druga osoba stwierdza, że może tę prośbę spełnić, i robi to w zgodzie z sobą, uważam to za dobre wyjście. A co Pan sądzi o podejściu: „Może nie do końca mam ochotę na seks, ale nic nie będę mówić, tylko się zgodzę, skoro dla niego to takie ważne”? Badania prof. Izdebskiego z 2017 roku pokazują, że aż 22 proc. Polaków kocha się czasem z partnerem lub partnerką, mimo że w danym momencie nie ma na to ochoty. Rzeczywiście, to nie jest rzadkość w parach, w których nie rozmawia się o seksie. Podobnie jak udawanie orgazmu przez kobietę. To bardzo niebezpieczne dla związku. Jeśli robi się z tego tradycja, to często w końcu partnerzy w ogóle przestają uprawiać seks, bo ile można przekraczać swoje granice. Ten, który ma większe potrzeby, może też oczywiście się masturbować. Nie ma prawa jednak tego drugiego nagabywać, zmuszać ani wpędzać w poczucie winy. Złym pomysłem na radzenie sobie z różnicami w poziomie libido okazuje się często „otwieranie związku”. Pracowałem z kilkoma parami z bardzo długim stażem, które się przez to rozstały. Zastanawiam się, czy osoba mająca częściej ochotę na seks niż jej partner i stosująca strategie, o których Pan mówił, nie czuje się jednak przez tę nierównowagę odrzucana, mało atrakcyjna? Myślę zwłaszcza o kobietach, bo wiele z nas było wychowanych w przekonaniu, że normą jest to, że mężczyzna „chce bardziej”. Optymalna sytuacja wygląda tak, że gdy mężczyzna mówi: „Nie mam ochoty na seks”, kobieta słyszy: „Nie mam ochoty na seks”, a nie: „Jesteś nieważna” czy „Jesteś nieatrakcyjna”. Tyle że tak często nie jest, bo nam wszystkim seks zaspokaja o wiele więcej potrzeb, niż sądzimy. Co więcej, z wiekiem ich przybywa. Jest takie ciekawe badanie Cindy Meston i Davida Bussa, w którym naukowcy sprawdzali, dlaczego kobiety uprawiają seks. Każda uczestniczka mogła podać własny powód, nie musiała wybierać z dostępnych odpowiedzi. Bardzo podobne powody wkładano do tych samych kategorii. Powstało ich ponad 240. Poza przyjemnością i pragnieniem zajścia w ciążę były m.in.: chęć bycia kochaną, chęć poczucia się ważną, korzyści materialne, awans i zemsta. Jeśli seks jest dla kogoś potwierdzeniem jego atrakcyjności, to oczywiste jest, że gdy partnerka mu odmówi, poczuje się nieatrakcyjny, odrzucony. Nie będzie szukać innych rozwiązań, nie poprosi: „To mnie trochę poprzytulaj”, tylko np. zamknie się w sobie i zacznie się obawiać, że związek się kończy. Dlatego często pytam pacjentów: „Jakie ważne potrzeby chcesz zaspokoić, uprawiając seks z partnerem?”. Często widzę zdziwienie, ale jestem pewien, że to pytanie może przynieść każdemu, kto jest w związku, wiele odpowiedzi. _____ Wbrew temu, co często powtarzają poradniki i internetowi eksperci od „ratowania łóżkowego życia”, różnice w libido nie muszą być końcem świata – o ile zostaną potraktowane jako sygnał, a nie oskarżenie. Zamiast próbować „naprawiać” osobę z mniejszym apetytem na seks, lepiej przyjrzeć się temu, co dzieje się między partnerami – zarówno w sferze emocjonalnej, jak i komunikacyjnej. Daniel Cysarz przekonuje, że za tzw. ogromnym libido może kryć się nie naturalna potrzeba bliskości, ale sposób na unikanie trudnych emocji. A to, co początkowo wydaje się biologicznym faktem, często okazuje się psychologicznym mechanizmem. Dopiero kiedy obie strony nauczą się brać odpowiedzialność za własne potrzeby, a nie za ich realizację kosztem siebie nawzajem, może pojawić się prawdziwa intymność – nie ta idealna, lecz ta wystarczająco dobra. I choć nie jest to wizja seksu rodem z reklam perfum, to właśnie ona daje największe szanse na bliskość, która nie męczy i nie rozczarowuje. Daniel Cysarz - Psycholog, seksuolog kliniczny, doktor nauk humanistycznych, superwizor, psychoterapeuta. Wykłada na Uniwersytecie SWPS, prowadzi terapię indywidualną i par. Jest współtwórcą Centrum Seksuologii, Psychoterapii i Psychosomatyki w Sopocie.
Zofia Kierner: „Młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie” [WYWIAD]
Wśród dziewczynek nie kształci się woli walki. Kobiety mają dziś trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcą, ale nadal brakuje im pewności siebie. Tak uważają Wiktoria Nowak i Zofia Kierner, aktywistki, ekspertki i liderki, które swoje działania społeczne oparły na wsparciu młodych kobiet.
Czy to prawda, że dziewczyny z pokolenia Z są roszczeniowe i bezczelne? ZOFIA KIERNER: Łatwo i wygodnie wrzucić nas do jednego worka stereotypów. A młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie. Jesteśmy świetnie wyedukowane, co pokazuje np. raport Eurostatu, według którego w naszym kraju 56 proc. kobiet ma wykształcenie wyższe, a mężczyzn – 37, ale niestety brakuje nam pewności, by opowiadać dużymi literami o sobie i swoich sukcesach. WIKTORIA NOWAK: Może i mamy trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcemy, ale to prawda – nadal brakuje nam pewności siebie. Młode kobiety coraz częściej szukają odpowiedzi na pytania, jak, gdzie i kiedy zacząć budować swoją niezależność finansową i zawodową, ale jednocześnie często są pozostawiane same sobie i odczuwają ogromną presję. Cieszy mnie, że nabieramy sił i zaczynamy głośno zabierać głos. To świadczy o tym, że jako społeczność obywatelska kobiet radzimy sobie coraz lepiej, jednak przed nami nadal długa droga. Z czego ta niepewność wynika? WIKTORIA: My Polki ciągle jesteśmy wychowywane w patriarchalnym systemie. Wszystkie badania pokazują, że czas dziewczynek jest mniej cenny niż chłopców, co potem przekłada się na rynek pracy. Raport Oxfamu donosi, że kobiety na całym świecie wykonują ponad 12,5 miliarda godzin nieodpłatnej pracy dziennie. To przy minimalnym wynagrodzeniu oznaczałoby 10,8 biliona dolarów „darmowego” wkładu w gospodarkę. A to powoduje, że już w młodości nie rozwijamy marzeń. Nie zapomnę SMS-a od dziewczyny z Kętrzyna, która napisała do mnie, że dopóki nie posłuchała, o czym mówimy w fundacji, była pewna, że czeka ją jeden scenariusz życia: zostanie w rodzinnym miasteczku, znajdzie męża, urodzi dzieci i będzie prowadzić dom. Dzięki temu, że na nas trafiła, zaczęła myśleć o tym, że istnieją alternatywne perspektywy przyszłości. Jedno przypadkowe spotkanie sprawiło, że zaczęła marzyć i wierzyć, że ma wpływ na swoje życie. A ile dziewczynek nie doświadczy takiej sytuacji? ZOFIA: Wystarczy spojrzeć, jak wygląda nasz system edukacji. Wywołanie do tablicy w Polsce, czyli oddanie głosu na forum klasy, jest np. karą za przeszkadzanie nauczycielowi. Ja uczyłam się w Phillips Exeter Academy w New Hampshire w USA, według Niche jest to liceum numer jeden na świecie. Ukończył je m.in. Mark Zuckerberg i kilku amerykańskich senatorów. Jest tam wykorzystywany system Harknessa, czyli metoda nauczania oparta na dyskusji. Na każdych zajęciach – czy to z matematyki, czy z historii – siedzieliśmy przy okrągłym stole i przez całą godzinę rozmawialiśmy, a nauczyciel moderował dyskusję. To pokazuje i dziewczynkom, i chłopcom, że ich głos i opinia mają wartość. WIKTORIA: Tymczasem kobiety do dyskusji wciąż zaprasza się nie po to, żeby usłyszeć merytoryczną perspektywę, ale żeby ocieplić wizerunek i zagrać kartą pozornej poprawności. Ostatnio podczas głośnego wydarzenia brałam udział w panelu dyskusyjnym o tym, czego zetki oczekują, wchodząc na rynek pracy. Wśród prelegentów było czterech panów po 40. roku życia – każdy z imponującym dorobkiem, zaprezentowany z nazwiska i stanowiska. Mnie przedstawiono na końcu, z komentarzem, że jestem najmłodsza w gronie. Uśmiechnęłam się tylko i odpowiedziałam, że wierzę, iż zaproszono mnie nie ze względu na wiek, lecz dlatego, że mogę wnieść konkretną wartość merytoryczną do tej dyskusji. Oklaski rozniosły się po sali. Obie jesteście młode i osiągnęłyście sukces, którego mogą pozazdrościć Wam doświadczeni i dorośli liderzy i liderki. Jak zaczęła się Wasza przygoda w biznesie? WIKTORIA: Przyjechałam do Warszawy z Koszalina. Stolica otworzyła przede mną wiele drzwi. Na Campusie Polska Przyszłości poznałam cudowne młode kobiety. Spontanicznie nagrałyśmy spot: „Dziewczyny na wybory”. Nawiasem mówiąc, wszystkie noc wcześniej się bawiłyśmy, więc rano mocno kalkulowałam, czy na te nagrywki w ogóle wstawać (śmiech). Dobrze, że to zrobiłam, bo dzięki temu rozpoczęłam swoją najpiękniejszą przygodę życia. Tak powstało stowarzyszenie Dziewczyny na Wybory, które dotarło do milionów osób w Polsce i zrobiło już cztery kampanie profrekwencyjne. Drugi krok to projekt GenBoost. Powstał w odpowiedzi na to, że „nic o nas bez nas”. Permanentnie mówi się o młodych ludziach szybko i głośno, rzuca się przymiotnikami na ich temat bez ich udziału. Dzięki GenBoost młodzi ludzie mówią o swoim pokoleniu w najważniejszych firmach w tym kraju. ZOFIA: Miałam 14 lat, kiedy założyłam fundację Girls Future Ready z celem wsparcia edukacyjnego i profesjonalnego młodych kobiet – najpierw w Polsce, a teraz już w Europie Środkowo-Wschodniej. Zdaję sobie sprawę, że nie jestem standardowym przykładem z naszego pokolenia. Miałam sześć lat, kiedy wyjechałam z rodziną najpierw do Finlandii, a potem do USA. Korzystałam z najlepszych systemów edukacji na świecie i chciałam przywieźć trochę tych metod i umiejętności młodym Polkom. Otworzyłam sześć globalnych programów. Teraz, czyli siedem lat później, Girls Future Ready wsparło ponad 90 tysięcy młodych kobiet. Nasi partnerzy to m.in. takie międzynarodowe marki jak Roche, Boston Consulting Group, Marriott, Air France, KLM, Swarovski, Klarna. Słowem: świat jest gotów, by wesprzeć kobiety. Teraz my musimy uwierzyć w siebie. Przed nami implementacja unijnej dyrektywy Women on Board, której celem jest zapewnienie zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn wśród dyrektorów spółek giełdowych i skarbu państwa. Co myślicie o tworzeniu parytetów? WIKTORIA: Trudno mi uwierzyć, że ci, którym obecny układ daje komfort i uprzywilejowaną pozycję, sami z siebie zdecydują się ustąpić miejsca. A niestety, żeby przy stole znalazło się więcej kobiet, często potrzeba właśnie tego symbolicznego kroku w tył. Dlatego uważam, że na tym etapie konkretne, legislacyjne rozwiązania i twarde wytyczne są uzasadnione i potrzebne. Ale też wiem, że same przepisy nie wystarczą – niezbędna jest zmiana kultury, świadomości i realna wola otwierania przestrzeni dla różnorodności. W Polsce rzadko widać siłę siostrzeństwa. My jako kobiety nie pomagamy sobie nawzajem, no chyba że się wkurzymy, to potrafimy się zjednoczyć i wyjść na ulice tak jak podczas czarnych protestów. Szkoda, że tej pary nie wystarcza na codzienne siostrzane wsparcie. Te z nas, które dojdą wysoko, nie podają ręki koleżankom i nie wciągają ich na górę. Skoro musiałyśmy rozpychać się łokciami, to boimy się, że kolejna kobieta będzie konkurencją, wyprzedzi nas. Ale pamiętajmy – na szczycie sukcesu jest samotnie, dlatego warto zabrać z sobą koleżanki. ZOFIA: Tortu sukcesu naprawdę wystarczy dla nas wszystkich. Jeśli chodzi o parytety, wierzę w siłę merytoryki. Jeśli Polki nabędą konkretne umiejętności, nauczą się opowiadać o sobie dużymi literami, uwierzą w siebie, koniec końców zwyciężą kompetencje. Nie mam cienia wątpliwości, że wśród pracowniczek każdej firmy są wyśmienicie przygotowane przyszłe kierowniczki. Tylko same muszą poczuć, że są gotowe, i uwierzyć w swoją siłę. Nikt ich w tłumie nie znajdzie. Może boimy się oceny… Jakie stereotypy mogą spotkać młode kobiety w biznesie? ZOFIA: Kilka tygodni temu podczas panelu na konferencji w Polsce zostałam zapytana, czy mój wiek i płeć przeszkadzają mi w pracy. Czułam to, kiedy zakładałam fundację i miałam 14 lat. Wtedy spotykałam się z pytaniami w stylu: „Mieliśmy umówione spotkanie z prezesem fundacji, a kim pani jest?”. Dziś obserwuję, jak coraz więcej mówi się o młodych ludziach, którzy są ambitni i chcą działać. Widzę pozytywną zmianę w podejściu do wspierania młodego pokolenia i ich pomysłów. Przykładem jest program fundacji Youth Advisory Board, który tworzy rady doradcze dla firm w Europie, wspierając je w podejmowaniu decyzji dotyczących młodych pracowników i klientów – w obszarach takich jak marketing, rekrutacja czy employer branding. Przy tych stołach głos młodych jest szanowany i potrzebny, bo firmy wiedzą, że jeśli nie zaczną się zmieniać już dziś – zgodnie z potrzebami przyszłych pracowników i klientów, którzy już w 2030 roku będą stanowić 30 proc. rynku pracy w Polsce – zostaną w tyle. WIKTORIA: GenBoost robię z Grześkiem, rewelacyjnym specjalistą, ale przy okazji dwumetrowym 50 -latkiem. Zdarzało się, że gdy wchodziliśmy do firmy na spotkanie, to on był autorytetem, nie ja. Zajęło mi trochę czasu, żeby wypracować swoją pozycję i zostać potraktowaną jak równoprawna partnerka. Rok temu zaczęłam prowadzić spotkania bez Grześka. Gdy wchodziłam sama do sali, słyszałam: „A gdzie jest szkoleniowiec?”. Co robić, gdy ktoś potraktuje cię lekceważąco ze względu na wiek i płeć? ZOFIA: Wtedy masz pięć minut, żeby merytorycznie udowodnić, że warto cię słuchać. WIKTORIA: Często czuję ciężar tego, że moje wypowiedzi będą bardziej oceniane, skrupulatnie rozważane i podważane. Ale w młodości jest wielka siła. Jakiś czas temu brałam udział w debacie na temat regulacji przepisów dotyczących spożywania alkoholu przez nieletnich. Była pani ministra, kilkoro urzędników, decydentów i 17-letnia uczennica z niewielkiego miasteczka. Padały wyważone, oczywiście mądre zdania, które ostatecznie często nic nie znaczyły. W którymś momencie ta młoda dziewczyna powiedziała coś w stylu: „Pani minister, ja bym chciała, żeby pani przestała interesować się tym, czy widać w szkole mój pępek, a zajęła się tym, że moi koledzy i koleżanki biorą na przerwach w kiblu xanax i popijają go wódką”. Ja aż podskoczyłam. Jej odwaga przekierowuje dyskusję na właściwy tor. To było właśnie coś, czego ten okrągły stół potrzebował. Na koniec wyściskałam tę dziewczynę, jej słowa były tak mocne, że ruszyły każdego. Został tu poruszony ważny temat wyglądu. Kobiety, zresztą bez względu na wiek, są oceniane pod względem urody. Czy pokolenie Z spotyka się z seksistowskimi komentarzami? WIKTORIA: Takie komentarze to nie kwestia pokoleń. Słyszymy je ciągle. Pierwszy raz zetknęłam się z tym w liceum, kiedy kandydowałam do szkolnego samorządu. Jacyś uczniowie zrobili najprawdopodobniej głupi kawał i stworzyli plakat, na którym stał aktor porno z przerobionymi moimi postulatami. Okropnie się wtedy poczułam, uderzyło to w jakiś sposób w moją rozwijającą się wtedy kobiecość. Różowa bańka pękła, zrozumiałam trudną lekcję życia: jeśli wystawiasz nos wyżej niż inni, płacisz za to wysoką cenę. Wtedy jedna nauczycielka i pan woźny okazali mi wielkie wsparcie. Nie bez wahania, ale zdecydowałam, że się nie dam. I wygrałam te wybory. Wtedy uświadomiłam sobie, że skoro do takich rzeczy dochodzi na poziomie wyborów w liceum, co dopiero musi się dziać na wyższych szczeblach kariery. I zadałam sobie pytanie, co się wydarzy, jak w takim krytycznym momencie nie otrzymasz żadnego wsparcia. Jednak nie każda dziewczyna znajdzie w sobie siłę, żeby raz po raz walić głową w szklany sufit. ZOFIA: Obserwuję, że w Polsce mamy negatywne nastawienie do porażek. Jeśli pięć razy usłyszymy „nie”, wiele nie zaryzykuje po raz szósty. Uznamy: „Próbowałam, nie wyszło – trudno”. A my w GFR uczymy młode kobiety, że kilka odmów to dopiero początek. „Don’t give up” nie powinno być tylko sloganem na plakacie. Po trzech latach w Dolinie Krzemowej widzę, że tam kultura popełniania błędów i doświadczania porażek jest wręcz celebrowana! Jeśli dzieli cię 10 odmów od osiągnięcia konkretnego celu – pierwszego klienta, nowej pracy czy innego marzenia – to tym bardziej warto jak najszybciej przejść przez te 10 „nie”, żeby w końcu dojść do tego jedenastego „tak”. WIKTORIA: Znowu dotykamy stereotypów. Dziewczynki nie mogą być zbyt nachalne, zbyt głośne i zbyt uparte. Nie da się takim przekazem zbudować odporności na porażkę, a tego nie tylko kobietom, ale w ogóle Polakom brakuje. Mamy też problem z celebrowaniem swoich sukcesów. Nawet jeśli zdobędziemy założony cel, umniejszamy sobie, mówimy: „Udało mi się, gdyby nie inni, nie byłoby nic”. Albo zakładamy, że sukces to standard. Sama mam z tym problem. Jeśli osiągnę cel, to norma, bo tak miało być. Gdybym to się nie wydarzyło, to byłaby porażka. Pracuję nad tym, żeby doceniać samą siebie. Mówi się, że pokolenie Z, nauczone błędami rodziców, przykłada większą wagę do zachowania równowagi między życiem zawodowym i prywatnym. WIKTORIA: Wierzę w life balance, ale nie w work-life balance. Nie ma szans, żeby każdy dzień był idealnie zrównoważony. Nie wyobrażam sobie, że o 17.00 zamykam laptopa. Do niedawna byłam pewna, że jestem niezniszczalna. Ale kilka miesięcy temu otarłam się o coś, co nazwałabym bezlitosnym uświadomieniem mi, że jednak tak nie jest. Organizm dał mi ostrzeżenie: „Zwolnij, odpuść”. Posłuchałam. Już wiem, że mam swoje granice. Jest to lekcja, którą każda z nas powinna odrobić, bo jak nie zadbamy o siebie, to nie uratujemy nikogo. Ale trudno jest mi sobie wyobrazić, że nie wykorzystuję tego czasu, gdy mam najwięcej energii, pomysłów, zapału do pracy, a jednocześnie najmniej odpowiedzialności, obowiązków rodzinnych. Lubię ten moment w swoim życiu. Tym bardziej, że nasza działalność wynika z głębszych wartości, a to sprawia, że motywacja jest ogromna. Potraficie jednym zdaniem podsumować swoją misję zawodową? WIKTORIA: Chair at the table. Aktywne uczestnictwo w dyskusjach i podejmowaniu decyzji. ZOFIA: Czuję się jak architektka mostów – tych między Polską a USA i tych między pokoleniami kobiet. Bo bez odważnych, dobrze skonstruowanych mostów nie zbudujemy nowoczesnej Polski.
Spanie osobno, by być bliżej. Dlaczego coraz więcej par wybiera bliskość bez wspólnej sypialni?
Osobne sypialnie w związku to temat, który ciągle jest napiętnowany. Ale czy jest to uzasadnione? Brytyjska dziennikarka Katie Withington bada wzrost popularności tego zjawiska wśród par.
To był długi dzień. O tym, żeby jak najszybciej znaleźć się w łóżku, myślałaś już w porze lunchu. Teraz masz je przed sobą: miękkie, jedwabiste poduszki, ciepły blask lampy imitujący zachód słońca, relaksujący zapach lawendy rozpylony na świeżej pościeli. I osoba, którą kochasz najbardziej na świecie, właśnie układa się pod twoją puchową kołdrą, a do ciebie dociera ta myśl: znowu będzie chrapanie, przegrzewanie albo jeszcze gorzej… Problemy zaczynają się w łóżku. Czym tak naprawdę jest rozwód senny? Obwinianie partnera za nieprzespaną noc może być kwestią sporną w zdrowym związku. Dlatego coraz więcej par decyduje się spędzać noc oddzielnie, odwracając powiedzenie, że ci, którzy śpią razem, nie rozstają się. W rzeczywistości, według National Bed Federation, prawie jedna na sześć par w Wielkiej Brytanii spała osobno (przy czym 89 proc. w oddzielnych sypialniach) w 2020 roku. Liczba ta wzrosła dwukrotnie w stosunku do tej z 2009 roku. Najprościej mówiąc, rozwód senny oznacza, że para śpi w oddzielnych łóżkach lub oddzielnych sypialniach. – Choć może to brzmieć negatywnie, przyczyny takiej sytuacji są uzasadnione – mówi Joshua Piper, specjalista ds. snu w ResMed Marylebone. – Sen jest sprawą indywidualną, a jednak zakładamy, że partnerzy muszą iść na niewygodny kompromis przez całe życie, co zwykle im nie służy – stwierdza. Przyczyny sennego rozwodu Konflikt zegarów biologicznych jest doskonałym tego przykładem. Nasz rytm dobowy jest kontrolowany przez część mózgu zwaną jądrem nadskrzyżowaniowym, która pomaga nam odróżnić dzień od nocy. – Jeśli twój naturalny rytm dobowy różni się od tego, jaki ma twój partner, może prowadzić to do poważnych problemów – mówi dr Maja Schaedel, współzałożycielka The Good Sleep Clinic w Tunbridge Wells. – Często widuję pacjentów, którzy nie mieli problemów ze snem, dopóki nie zaczęli mieszkać z partnerem i chodzić spać o innej porze – dodaje. Według niej takie kłopoty zwykle mają źródło w próbach dopasowania się jednej osoby do rytmu dnia drugiej, co prowadzi albo do późnego udawania się do łóżka i wynikającego z tego wyczerpania albo do wczesnego i związanych z tym trudności z zaśnięciem. Jednak negatywne przekonania dotyczące oddzielnego spania sprawiły, że wiele osób niechętnie podejmuje ten krok. W społeczeństwie funkcjonuje przeświadczenie, że osobne sypialnie oznaczają problemy, takie jak brak intymności w związku. Doktor Wendy Troxel, starsza specjalistka ds. nauk behawioralnych w instytucie badawczym Rand i autorka książki „Sharing the Covers: Every Couple's Guide to Better Sleep” twierdzi, że nie zawsze tak było. – W całej historii nasze postawy wobec spania razem i osobno zmieniały się radykalnie – wyjaśnia. W epoce wiktoriańskiej z reguły pary spędzały noce oddzielnie, jeśli mogły sobie na to pozwolić. W latach 50. XX wieku, z powodu zasad panujących w Hollywood, mieliśmy obrazy małżeństw śpiących osobno, tak jak w sitcomie „I Love Lucy”. „National Geographic” donosi również, że o ile pary w starożytnym Rzymie korzystały z jednego łóżka do szczerych rozmów i bliskości fizycznej, o tyle nie było niczym niezwykłym, że udawały się do oddzielnych pomieszczeń, gdy nadchodziła pora snu. – Dopiero w czasach rewolucji seksualnej w latach 60. XX wieku nastąpił bunt przeciw purytańskim ideom – mówi Troxel. – Zaczęliśmy dosłownie utożsamiać znaczenie spania razem – dzielenie łóżka – z biblijnym, czyli z seksem. Myślę, że stąd wzięła się idea, że spanie razem oznacza szczęśliwy związek, a osobno – nieszczęśliwą relację. Rozwód senny może dotkąć każdego. Oni też śpią osobno Można powiedzieć, że nie dotyczy to niektórych celebrytów. Ich sypialniane rozwody częściowo pomogły zmienić opinię na ten temat. Zwolennikami spania osobno są Cameron Diaz i Benji Madden, Gwyneth Paltrow i Brad Falchuk oraz Victoria i David Beckhamowie, którzy podobno w swoim domu w Cotswolds mają oddzielne nawet całe skrzydła. Koncepcja ta zyskuje na popularności. Według badania Hilton Hotels z tego roku 63 proc. podróżujących miało spokojniejszą noc, śpiąc w pojedynkę, a 37 proc. przyznało, że woli oddzielne łóżka podczas wakacji z partnerem. Również w tym roku pięciogwiazdkowy północnoirlandzki resort Lough Erne rozszerzył swoją ofertę walentynkową o pakiet Sleep Divorce: nocleg w dwupokojowej willi „dla par, które cenią zarówno romans, jak i jakość snu” – Łóżko jest ważne dla więzi emocjonalnej i fizycznej. O iskrę namiętności może być trudno, kiedy śpimy w oddzielnych pokojach – przyznaje Piper. – Jednak nadal można pójść do jednego łóżka na początku wieczoru, zająć się ulubioną aktywnością, a dopiero potem, gdy już zamierzasz zasnąć, udać się do własnej sypialni – stwierdza. Znam opinie kilku kobiet, które śpią osobno ze swoimi partnerami. Jedna z nich, dyrektorka PR z Londynu, powiedziała mi, że to się zaczęło, gdy ich dzieci były małe: – Mój partner i ja na zmianę spaliśmy sami, żeby jedno z nas miało gwarancję dobrego odpoczynku. Kiedy dzieci przestały już wstawać w nocy, jakoś tak zostało – przyzwyczailiśmy się do własnych wieczornych rutyn. Dobry sen uzależnia, więc nie wróciliśmy do wspólnej sypialni. Jeśli chodzi o dowody naukowe, istnieją argumenty zarówno za, jak i przeciw sennemu rozwodowi. Z jednej strony badanie przeprowadzone przez Amerykańską Akademię Medycyny Snu w 2022 roku wykazało, że osoby śpiące z partnerem miały niższy poziom depresji, lęku i stresu w porównaniu z tymi, które spały same. Z drugiej – z badania z 2023 roku, opublikowanego w „Journal of Social and Personal Relationships”, wynika, że niższa jakość snu była przyczyną gniewu i wpływała na obniżenie jakości związku. – Badania wyraźnie pokazują, że dobry sen jest kluczowy nie tylko dla naszego indywidualnego dobrostanu, lecz także zdrowego związku –mówi Troxel. Jednak nie da się zaprzeczyć, że decyzja o rozwodzie sennym wymaga taktu. Według Troxel najgorszym podejściem, jakie pary mogą przyjąć, jest unikanie dyskusji, a zaraz po tym – reaktywne działanie, np. nagłe wyrzucenie partnera z sypialni lub rozpoczęcie rozmowy z frustracji. – Ważne jest, by pamiętać, że łóżko to święta przestrzeń dla par – ma ono swoje znaczenie. To właśnie wychodzenie z sypialni z hukiem prowadzi do problemów w związku – wyjaśnia. – Jeden partner czuje się zraniony i porzucony, podczas gdy drugi śpi z kimś, kto nie pozwala mu zasnąć, co prowadzi do frustracji, złości i urazy, a wszystko to może negatywnie wpływać na związek – dodaje. Zamiast tego sugeruje przeprowadzenie racjonalnej, otwartej i szczerej rozmowy w ciągu dnia, z użyciem zwrotów zaczynających się od „ja”, tak by nie obwiniać drugiej osoby i nie wywoływać w niej poczucia wstydu. – Podejmując decyzję o spaniu w oddzielnych pokojach, nie ignoruj chrapania – apeluje Piper. Może ono wskazywać na podstawowe zaburzenie, którym jest bezdech senny. Najlepiej zgłosić się z tym problemem do specjalisty. Dobre związki często opierają się na kompromisach i akceptacji, ale nasze nawyki związane ze snem często nie podlegają negocjacjom. – Naprawdę należy skupić się na tym, jak dobrze się wam śpi – razem czy osobno – mówi Troxel. – To jest czynnik, który ma znaczenie, a nie konieczność dopasowania się do jakiejś normy społecznej – dodaje. W końcu, według wypowiedzi jednego z użytkowników TikToka o rozwodzie sennym, to całkiem seksowne móc zapraszać się nawzajem.
Związek z Włochem? „Z nim wszystko jest jak z filmu”. Historie kobiet, które miłość znalazły pod słońcem Italii
Polsko-włoskie pary po włosku mówią i żyją – także w Polsce. A przy okazji obalają stereotypy, które wciąż trzymają się mocno. Czy mit o włoskim kochanku ma coś wspólnego z prawdą i kto ma większy temperament?
W tym artykule: Rozmowy: po włosku Dlaczego Włosi kochali Berlusconiego? „Cena” na mieście Różnice i kody kulturowe Włoch gestykuluje, Polka się opiekuje Podsumowanie Kiedy w 2003 roku do kin trafił bijący rekordy popularności film Audrey Wells „Pod słońcem Toskanii”, a wkrótce w wielu biblioteczkach znalazły się książki Tessy Capponi-Borawskiej czy Marleny de Blasi, te produkty popkultury nie tylko nawiązywały do zainteresowania, którym od lat cieszy się Italia jako cel wakacyjnych podróży, lecz także adresowały tęsknotę za odrobiną oswojonego nieznanego. Ta polsko-włoska sympatia od dawna utrzymuje się na stałym poziomie, a efektem wzajemnych fascynacji jest wiele mieszanych związków, stworzonych głównie przez Polki i Włochów. Ile jest ich w naszym kraju? Nie wiadomo. To dlatego, że część par żyje za granicą. Ze statystyk wynika, że rocznie zostaje zawieranych 3–4 tysiące takich małżeństw. Rozmowy: po włosku – Większość par, które znam, rozmawia wyłącznie po włosku, bo polski jest zbyt trudny, a skoro partnerka czy żona mówi w dwóch językach, to po co się wysilać? – opowiada dr Dorota Kozakiewicz-Kłosowska, italianistka z UW, związana z wydawaną w Polsce od ponad dekady „Gazzetta Italia”. Podkreśla, że to, jak związek funkcjonuje, zależy i od tego, z którego regionu Włoch pochodzi jedna z osób, bo te między sobą bardzo się różnią, i od tego, gdzie mieszka na stałe. – Oczywiście Polce będzie łatwiej w jej rodzinnym kraju, a Włochowi w jego. Wtedy zawsze druga strona stara się dopasować, wtopić. Kiedyś większość takich par zostawała we Włoszech. Ten trend teraz się odwrócił i często mieszkają w Polsce, bo tu jest praca, podczas gdy tam coraz trudniej o zatrudnienie. Jak w każdej relacji jej powodzenie zależy od umiejętności zawierania kompromisów, dogadania się i dostosowania do sposobu funkcjonowania drugiej strony. A te wynikają bardzo często z odmiennego wychowania, tradycji, kodów kulturowych. To nieuświadomione – dodaje. Dlaczego Włosi kochali Berlusconiego? Doktor Dorota Kozakiewicz-Kłosowska podkreśla, że istotne znaczenie ma fakt, iż włoskie społeczeństwo jest głęboko patriarchalne i choć zaczyna się to zmieniać, to miasteczka i wsie wciąż są zakorzenione w tradycji maczystowskiej. – Dlaczego Silvio Berlusconi cieszył się tak szaloną popularnością? Był bajecznie bogaty, miał swój klub piłkarski, organizował „bunga-bunga” i jeszcze potrafił się odmłodzić operacjami plastycznymi. W dodatku nie płacił podatków! Dla Włochów był wzorem, większość po prostu mu zazdrościła – mówi italianistka. Patriarchat we Włoszech trzyma się mocno. Wielu włoskich mężczyzn chce dominować w związku, a partnerstwo traktuje jako egzotyczną opowieść z daleka. Rolę kobiety postrzegają w zgodzie z tą tradycją, mocno obecną i w Polsce, wiążącą kobiety ze sferą domową, prywatną, w której mogą się realizować jako matki i żony – strażniczki domowego ogniska. Paulina, jak mówi, głównie z tego powodu rozwiodła się po pięciu latach. Męża, już byłego, poznała we Włoszech podczas Erasmusa. – U mnie to nie zadziałało. Mam zupełnie inne podejście do życia. Mój eks próbował być panem i władcą, ale to się nie mogło sprawdzić. Ja też mam mocny charakter. Dla mnie równość jest oczywista, więc próby sprowadzenia mnie do roli ozdobnika kończyły się dzikimi awanturami. A w końcu rozwodem – zdradza. Po latach uważa, że te niezgodności i inne postrzeganie związku wynikały właśnie z głęboko zakodowanych różnic kulturowych i tych przyzwyczajeń, które wynosi się z domu. Istotne znaczenie ma też różnica temperamentów, choć podkreśla, że te klisze, które znamy ze „Słodkiego życia” Felliniego czy z „Rozwodu po włosku” Germiego wcale nie oddają pełnego obrazu. – Legendy krążą o włoskim temperamencie południowców, ale prawda jest taka, że Włoch z Lombardii, czyli z północy kraju, ma więcej wspólnego z Niemcem czy Austriakiem niż z Sycylijczykiem – mówi Paulina. Według niej różnice w zależności od regionu, wynikające z kultury i ze sposobu życia, są ogromne. – Dla mojego byłego męża najważniejsze było „pokazywanie się”. Przez trzy lata od naszego przyjazdu do Polski (wcześniej przez kilka lat mieszkaliśmy w Lombardii) nie znalazł pracy, ale lubił się lansować, wychodzić na imprezy, oczywiście z innymi Włochami. W tym czasie utrzymywał go ojciec. Uważałam, że tak nie da się planować rodziny. Kłótnie były coraz częstsze. I tak, zdarzało się, że rzucałam podczas nich talerzami. Z nas dwojga to ja mam bardziej włoski temperament. „Cena” na mieście Andżelika też studiowała we Włoszech i to właśnie podczas wymiany poznała męża. – Jest anglistą, więc ma wiele możliwości pracy, dlatego podjęliśmy decyzję, że będziemy mieszkać w Polsce – tłumaczy. Jak to się zaczęło? Najpierw zakochała się w Italii, a potem w nim. – Myślę, że to częsty model, choć zdarza się pewnie i na odwrót. Żyjemy mocno po włosku. Bardzo często spotykamy się ze znajomymi. To takie pary jak my – polsko-włoskie. Często jemy na mieście, cena kolacji w restauracji to coś oczywistego w każdy weekend, a zdarza się, że i częściej. Dla mojego męża było szokiem, że w Polsce śniadania jada się głównie w domu. Zdezorientowany najpierw szukał baru, w którym może wypić kawę i zjeść cornetto. Ale to są takie drobiazgi, w fundamentalnych kwestiach jesteśmy podobni. Mamy zbliżone poglądy dotyczące polityki, religii, rodziny. Każde z nas ma swoją przestrzeń – dodaje Andżelika. Zofia po 20 latach życia w Neapolu, gdzie przyjechała do pracy tuż po rozwodzie, przyznaje, że jest już bardziej Włoszką. – Po kilku latach poznałam Vincenzo. On też jest rozwodnikiem. Obydwoje byliśmy po czterdziestce, każde z nas po przejściach, już wiedzieliśmy, czego potrzebujemy. To nie był żaden wielki romans, tylko przyjaźń, troska. W końcu – miłość. Ale nadal mieszkamy oddzielnie, co zresztą bardzo polecam – opowiada. Czy odnalazłaby się w Polsce? – Wątpię. Wsiąkłam we Włochy i tu mi dobrze. Teraz szok kulturowy przeżywam, gdy wracam do Polski. Różnice i kody kulturowe Katarzyna Kucewicz, znana jako Psycholog na Insta, zwraca uwagę, że w parach mieszanych wyzwania związane z próbami dostrzeżenia i zaakceptowania, a może pogodzenia różnic kulturowych mogą być trudniejsze, niż początkowo się wydaje. – W pierwszym etapie związku różnice postrzegamy jako egzotyczne wyzwanie, coś fascynującego, co nęci, by to zgłębiać. Są płaszczyzną wielkiego zainteresowania. Widzimy je jako wyzwalacz, który podkręca relację, bo przecież jesteśmy tacy różni: pochodzimy z odmiennych szerokości geograficznych, środowisk, mamy własne zapatrywania na wiele spraw wynikających z kultury, w której wyrośliśmy. Inne rzeczy nas pobudzają, denerwują, inaczej reagujemy nawet na prozaiczne, życiowe sytuacje. Dlatego początkowo działamy w myśl zasady, że przeciwieństwa się przyciągają. Inaczej wyrażamy emocje. Przykładowo Włosi jako południowcy są postrzegani jako osoby o ogromnym temperamencie, ze skłonnością do dużej ekspresji, artykułowanej również w gestach. Po czasie jednak może się okazać, że te różnice naprawdę są wyzwaniem. – Mój partner potrafi godzinami mówić o jedzeniu. Dosłownie. Ze swoim przyjacielem może spędzić wieki, rozmawiając o tym, co jedli. Przyzwyczaiłam się do tego, chociaż dla mnie życie nie kręci się wokół kuchni. W sumie to nawet urocze – przyznaje Andżelika. Paulina wspomina, że u byłego męża Włocha doceniała bliską relację z rodziną. – Nie było dnia, żeby nie rozmawiał z mamą. Dla mnie taki związek z najbliższymi to było akurat coś wspaniałego. Zawsze mi tego bardzo brakowało, ponieważ sama nie mam rodzeństwa. Lubię we włoskiej kulturze to, że rodzina jest na pierwszym miejscu, blisko siebie, spędza razem czas przy jedzeniu, dużo rozmawia – dodaje. Psycholożka Katarzyna Kucewicz podkreśla, że nad tymi różnicami trudno zapanować. – To automatyzmy. Każdy zachowuje się według swojego kodu kulturowego. Początkowo to fascynuje, ale po czasie – męczy. Można pomyśleć: OK, ale ja to już bym chciała normalnie, czyli po swojemu. Podkreśla jednak, że ocenianie przez pryzmat stereotypów, zwłaszcza tych związanych z narodowością, jest skazane na porażkę. – Zawsze, kiedy stwierdzamy, że Włosi są ekspresyjni, a Polacy chłodni, mówimy wyłącznie o fragmencie rzeczywistości. To nigdy nie jest opis tego, jacy wszyscy jesteśmy. Włoch gestykuluje, Polka się opiekuje Zgadza się z tym dr Dorota Kozakiewicz-Kłosowska, również związana kiedyś z Włochem. Podkreśla, że zarówno w Polsce, jak i w Italii stereotypy funkcjonujące na temat obu narodowości wciąż są żywe. – Przez lata Polki były postrzegane we Włoszech jako kobiety, które świetnie sprzątają i opiekują się starszymi osobami oraz dziećmi. Teraz powoli się to zmienia, ale głównie w dużych miastach. W małych ośrodkach wciąż patrzy się na nie przez ten pryzmat, który przeplata się z innymi, np. niezbyt pochlebnym wizerunkiem swobodnych obyczajowo dziewczyn ze Wschodu, które chcą tego Włocha sobie upolować i ustawić się w życiu – wyjaśnia. Sama też zmagała się z tymi i podobnymi pokutującymi w Italii stereotypami. – Rodzina mojego byłego męża, który pochodzi z Turynu, przy czym są to wykształceni ludzie z klasy średniej, miała podobne zdanie. O Polsce nie wiedzieli nic, więc wszystkie te sztampowe teorie obalałam jedną po drugiej. Jednak one wciąż wielokrotnie padają na podatny grunt, a wielu Włochów ma przeświadczenie, że podczas gdy oni są kolebką wszelkiej kultury i sztuki, Polska dopiero uczy się od Zachodu. A to może budzić rodzaj pewnego poczucia wyższości, który ma wpływ na relacje – wyjaśnia dr Dorota Kozakiewicz-Kłosowska. Dodaje, że jako italofilka w jakimś sensie to rozumie. – Włochy to wspaniały kraj. Nie tylko ze względu na klimat, krajobrazy, sztukę czy kuchnię. To kombinacja wszystkich tych czynników. Myślę, że w wielu takich mieszanych parach sekretem jest po prostu wspólna miłość do Włoch, a więc do piękna i prostoty. I to jest prawdziwe „la dolce vita”. Nawet jeśli codzienność nie zawsze przypomina „vacanze romane”. Podsumowanie Polsko-włoskie związki często są efektem długotrwałej fascynacji Polaków Italią oraz wzajemnych relacji między tymi narodowościami. Wiele par rozmawia po włosku, a miejsce zamieszkania (Polska czy Włochy) ma wpływ na dynamikę związku. Włochy nadal cechuje patriarchalna kultura, co bywa źródłem konfliktów, zwłaszcza gdy partnerki oczekują równości. Różnice temperamentów i kultur, choć fascynujące na początku, mogą prowadzić do napięć i wymagać kompromisów. Włoska ekspresja emocji kontrastuje z polską powściągliwością, a stereotypy dotyczące obu narodowości nadal funkcjonują, choć nie oddają pełnej prawdy. Sukces takich związków zależy od wzajemnego zrozumienia i wspólnej miłości do włoskiego stylu życia i wartości, mimo codziennych trudności. Kultura włoska kładzie duży nacisk na rodzinę i bliskie relacje z najbliższymi, co wiele Polek ceni. Włoskie pary często żyją w stylu „la dolce vita” – spędzają dużo czasu razem, często jadają na mieście, prowadzą intensywne życie towarzyskie i cenią sobie radość z życia. Jednak te codzienne zwyczaje mogą być dla partnerów spoza Włoch kulturowym zaskoczeniem. Psycholożka Katarzyna Kucewicz zauważa, że początkowa fascynacja różnicami kulturowymi i egzotyką może z czasem przejść w trudniejsze do pokonania wyzwania, zwłaszcza gdy różne „kody kulturowe” i odmienne sposoby wyrażania emocji zaczynają męczyć partnerów. Ważne jest, by nie opierać oceny na stereotypach, ponieważ każdy człowiek jest indywidualny i różnorodny. Artykuł ukazał się w numerze ELLE 8/2024
„Samotność boli jak fizyczna rana”. Ta jedna zasada sprawi, że poczujesz się spokojniejsza, zdrowsza i bezpieczniejsza
Przytulane dzieci rzadziej chorują, lepiej się uczą i łatwiej zdobywają sympatię oraz sukcesy. U dorosłych bliskość wzmacnia odporność, przyspiesza gojenie ran i zmniejsza ryzyko zawału czy próchnicy. Dlaczego dziś wybieramy dystans zamiast dotyku?
W tym artykule: Dotyk - zmysł niezbędny do życia jak powietrze Zalety fizycznej bliskości: dotyku, uwagi, rozmowy Bliskość - lek na współczesne choroby cywilizacyjne Przymus bycia szczęśliwym zabiera możliwość czucia i bycia "tu i teraz" Dotyk – zmysł niezbędny do życia jak powietrze Paradoksalnie, to inne zmysły zawsze ceniono: wzrokowcy i słuchowcy mogli zostać utalentowanymi twórcami, a wyniesienie na piedestał jedzenia uczyniło artystów także z osób obdarzonych dobrym węchem i poczuciem smaku. Tymczasem kinestetycy – ludzie poznający świat za pomocą dotyku – to w powszechnej opinii „fizole” i źródło kłopotów: męczące dzieci z ADHD, kandydaci na seksoholików i wyczynowych sportowców, z których większość szybciej dorobi się kontuzji niż olimpijskich medali i milionów. Dotyk jest jak powietrze – tak niezbędny do życia, że zainteresowaliśmy się nim dopiero wtedy, gdy zaczęły się problemy. A raczej gdy dotarło do nas, że – tak jak w przypadku zmian klimatycznych, zanieczyszczenia wody, ziemi i powietrza – nie bardzo wiemy, jak sobie z tymi problemami radzić. Zalety fizycznej bliskości: dotyku, uwagi, rozmowy Większość dyskusji o międzyludzkich relacjach czy społecznych bolączkach XXI wieku – dojmującym poczuciu samotności i dwóch jej skrajnościach: nieśmiałości albo agresji – jest rodzajem pojedynku „tradycja kontra internet”. Spór o tyle bez sensu, że nikt w nim nie jest konsekwentny. Tradycjonaliści nie odżegnują się od używania telefonów komórkowych i ułatwiających im życie aplikacji, cybermaniacy zaś zasypują sieć swoimi zdjęciami ze wspólnych wędrówek, wiosłowania w jednym rytmie czy wieczorów przy ognisku z przyjaciółmi, dziećmi, psami i rowerami (tak, można mieć relację z rowerem… Susan Pinker, kanadyjska psycholożka i autorka bestselleru „Efekt wioski” (wyd. Charaktery), uważa, że obecnie jesteśmy bardziej w fazie obserwowania konsekwencji i wyciągania wniosków niż prób regulowania ludzkich kontaktów. Owszem, wiadomo, że bezpośrednie więzi, poparte wspólnymi zajęciami (posiłkami, pracą, zabawą), przekładają się na zdrowie i szczęście. Przytulane dzieci mniej chorują, lepiej się uczą, są bardziej lubiane i częściej odnoszą życiowe sukcesy. U dorosłych fizyczna bliskość wiąże się z większą odpornością organizmu, przyspiesza gojenie się ran, zmniejsza ryzyko zawału i udaru, a nawet próchnicy zębów. Jednak idylliczny obraz szczęśliwego domu z tatą, mamą i radosnymi dziećmi jest bardziej wirtualny niż rzeczywisty. Świadczą o tym zdumiewające wyniki badań przeprowadzonych w tradycyjnych amerykańskich rodzinach, według których ich członkowie, siedzący w domu po kilka, kilkanaście godzin, razem spędzali zaledwie 14 proc. czasu. Wielkim nieobecnym był zazwyczaj ojciec – nawet przebywając w tym samym pokoju, rzadko uczestniczył w rozmowie lub wspólnych zajęciach. Równie szokująca była ankieta, w której podobny odsetek rodziców obu płci przyznał, że często opóźnia powrót do domu, czekając, aż niania położy dzieci spać. Pamiętajmy też, że dotyk – nawet ten łaskawy – przez wieki był czymś szalenie patriarchalnym i hierarchicznym: starsi, zamożni i mający władzę poklepywali po plecach i głaskali po głowach malutkich. Dla osób, które nie znoszą protekcjonalnych czy bezceremonialnych zachowań postpandemiczny dystans był więc prawdziwym wybawieniem. Przestrzenią, w której zrobiło się miejsce na nowe przeżycia, nową wrażliwość. Bliskość - lek na współczesne choroby cywilizacyjne – Proszę przyjść na spotkanie i poczuć to na własnej skórze – tak Olga Komorowska, właścicielka „Sound Healing Polska”, zapraszała mnie na sesje kąpieli w dźwiękach, które prowadzi razem z multiinstrumentalistą Kajetanem Strzelczykiem. Zwrot nie był eufemizmem: kiedy już rozłożyłam się na moim kawałku podłogi i zamknęłam oczy, wraz z głosem Olgi i dźwiękiem instrumentów napłynęły fizyczne doznania. Czasem to było wrażenie chłodu, jakbym stanęła w otwartym oknie, czasem uczucie, jakby ktoś przypadkowo dotknął ręki. Moja skóra reagowała na muzykę. Na sali było 10 osób i każde z nas słyszało to samo, ale nie czuliśmy tego samego. Po koncercie jedni próbowali sami grać na instrumentach, inni czuli potrzebę wymiany wrażeń. Jedni byli wyciszeni i senni, inni naładowani energią. Dalszy opis nie ma sensu, bo odniosłam wrażenie, że ciało było tego wieczoru jednym z instrumentów – jak gong, bębny, dzwonki wietrzne, fletnia Pana czy shruti – grająca walizka przypominająca akordeon. Każdy, kto tam pójdzie, przeżyje inny koncert. Olga (zaczynała jako wokalistka i tancerka w musicalu „Metro”) i Kajetan (na co dzień realizator w Radiu Nowy Świat) gorąco namawiają wszystkich do używania własnego głosu i posiadania w domu najprostszego muzycznego instrumentu (sami zgromadzili ich ponad 70) – choćby jednego dzwonka koshi. To, co robią, kojarzy mi się z czymś bardzo pierwotnym, powrotem do czasów, kiedy ludzie nie słuchali muzyki i nie oglądali sztuki, tylko czuli ją całym ciałem. Tęsknota za czymś, czego nie pamiętamy ani nie znamy, jest jak najbardziej prawdziwa. Mamy muzea i bogatą dokumentację osiągnięć ludzkości, ale historia przodków jest zapisana w naszym DNA, w komórkach ciała. Zatęskniliśmy za kontaktem z naturą. To może wyglądać śmiesznie – zbiorowe przytulanie się do drzew, aż im łuszczy się kora – ale jest autentyczne: chcemy czuć się na Ziemi bezpiecznie, chcemy być jej częścią, jej dziećmi. – Woda też ma swoje objęcia – mówi Michalina Przeradzka, instruktorka pływania i freedivingu (nurkowania na zatrzymanym oddechu). – Możesz być gruba, chuda, możesz być wściekła, a ona przyjmie cię taką, jaką jesteś. Często pracuję z dorosłymi, którzy mają złe doświadczenia, boją się pływać nawet w basenie, nie mówiąc o morzu – a jednocześnie bardzo się tego wstydzą przed znajomymi, czują się wykluczeni. Kiedy to się zmienia, zmienia się całe ich życie, bo każdy kontakt z wodą ma funkcję terapeutyczną – mówi właścicielka firmy Era Wodniczki, dodając, że jest teraz moda na nurkowanie na zatrzymanym oddechu. Do Deepspotu w Mszczonowie, w którym pracuje, przyjeżdżają chętni z całego świata, bo basenów tego typu jest tylko kilka. Umberto Pelizzari, włoski mistrz świata w wielu dyscyplinach freedivingu – kończy Misia – mawia, że płetwonurek scuba (czyli z butlą) schodzi pod wodę, by rozglądać się wokół siebie, a freediver, by zajrzeć w głąb siebie. Ale nie ma w tym samotności i chęci izolacji, bo obowiązuje żelazna zasada: zawsze nurkujesz z kimś, nigdy solo. Więc to jest też rzecz o byciu razem na szczególnych zasadach – stuprocentowym skupieniu uwagi na drugiej osobie, wzajemnym przekonaniu, że można na sobie polegać. Wspólnym milczeniu. – Dotyk to zaufanie i poczucie bezpieczeństwa: ludzie pragną tego tak bardzo, że są w stanie przełamać lenistwo, lęk przed nieznanym czy wstyd. A przeważnie potężnie wstydzimy się ciała i uczuć – moi pacjenci na początku za wszystko przepraszają: za to, że mają niezgrabne nogi, że czują ból, że mówią o sobie, że płaczą… – Edyta Kochman zajmuje się refleksologią. Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską na stopie mamy punkty odpowiadające wszystkim naszym organom i gruczołom, których uciskanie poprawia ich pracę i uzdrawia cały organizm. Dlaczego ludzie w Gdańsku, Warszawie, Piotrkowie czy na Zanzibarze – bo m.in. tam Edyta prowadzi praktykę – przychodzą do Polki, choć nie mają pojęcia, co to jest ta energia chi? Bo gdzie indziej już byli i nie pomogło albo słyszeli od kogoś, że ta Kochman jest dobra. Na co? Na wszystko: bóle kręgosłupa, bezsenność czy nieustanną walkę z otyłością. Powód wizyty nie jest najważniejszy, bo umiejętny ucisk stopy po prostu uruchamia proces samoleczenia, który u każdego przebiega inaczej. To byłoby nawet zabawne – ktoś trzyma cię za palce u nóg, a tobie drga prawy bark – gdyby mniej bolało. Nie dowiedziałam się, jak dokładnie działa refleksologia: zamiast zadawać pytania, krzyczałam przy co drugim dotknięciu. Jak się potem dowiaduję z ulotki, to nie ma znaczenia. Czy masz wiedzę, czy nie, wrzeszczysz czy płaczesz, refleksologii to nie wzrusza. Nie musisz wierzyć w efekt – twoje ciało samo będzie wiedziało, co robić. Wystarczy mu zaufać, nie ignorować jego potrzeb. Swoich potrzeb. Bo często jest tak jak w gabinecie refleksolożki – pacjenci wiedzą, że chodzi o dotyk, manualną terapię. Ale zaczynają od opowieści o sobie: o problemach, trybie życia, zmianach, na które brak im siły, marzeniach o szczęściu. Wystawiają do głaskania duszę. Przymus bycia szczęśliwym zabiera możliwość czucia i bycia "tu i teraz" Najważniejsza relacja w naszym życiu to ta z samą sobą. Wszystkie inne – i te, o które zabiegamy, i te, które się nam przytrafiają – są jej pochodną. Jeśli lubimy siebie, lubimy swoje własne towarzystwo, nigdy nie będziemy samotni. Ani pozbawieni wsparcia. I tym łatwiej jest nam wtedy nawiązywać kontakty z innymi ludźmi w takiej formie dotykowej i takiej ilości, w jakiej ich potrzebujemy. Psycholog i seksuolog kliniczny dr Katarzyna Waszyńska w swoim wykładzie „Od samotności do bliskości, czyli o relacjach z sobą i innymi” mówi też o tym, że w naszej kulturze jest przymus bycia szczęśliwym, a relacje – małżeństwo, rodzina czy posiadanie chłopaka lub dziewczyny i wielu przyjaciół – są postrzegane jako jeden z koniecznych warunków tego szczęścia. Dlatego warto zadać sobie kilka pytań. Czy akceptuję swoje cechy – nieśmiałość, powagę lub potrzebę zabawy? Czy mam wdrukowany jakiś schemat, że muszę być taka, a nie inna? Że taki, a nie inny musi być mój partner, dziecko czy przyjaciółka? Umiem żyć tu i teraz, obecnym dniem czy jestem zajęta rozpamiętywaniem przeszłości (w liceum byłam taka szczupła, przed pandemią kierowałam całym działem… ) lub czekaniem na przyszłość? Na weekend, na wakacje, na to, kiedy skończę studia, spłacę kredyt, znajdę lepszą pracę, spotkam prawdziwą miłość? To ważne, bo „tu i teraz” to nie tylko chwila, kiedy możemy coś zmienić, ale i jedyny czas, kiedy coś czujemy. W obliczu współczesnych wyzwań społecznych, gdzie cyfrowa komunikacja często zastępuje realny kontakt, a pandemiczny dystans zmienił nasze podejście do bliskości, przypomnienie o fundamentalnej roli dotyku staje się szczególnie ważne. Fizyczna bliskość nie tylko buduje więzi i poczucie bezpieczeństwa, ale jest też kluczem do zdrowia – od dzieciństwa, kiedy przytulanie wspiera rozwój i odporność, po dorosłość, gdy dotyk przyspiesza gojenie i chroni przed chorobami serca. Jednak dzisiejszy świat zdaje się być podzielony między tęsknotę za autentyczną bliskością a lękiem przed nią, co jest efektem zarówno historycznych uwarunkowań, jak i nowych wyzwań społecznych. Terapie oparte na dotyku, takie jak refleksologia czy sesje dźwiękowe, pokazują, że ciało samo potrafi wskazać drogę do uzdrowienia i wewnętrznego spokoju. Równie ważna jest jednak relacja z samym sobą – bez akceptacji i obecności „tu i teraz” trudno o prawdziwe połączenie z innymi. Warto zatem pamiętać, że dotyk to nie tylko fizyczne zbliżenie, ale również symbol zaufania, otwartości i gotowości do bycia razem. W świecie pełnym pośpiechu i cyfrowych iluzji, to właśnie bliskość – prawdziwa, namacalna – może stać się lekarstwem na samotność i przepisem na szczęście.
Nowy model męskości? Raczej stary problem w nowym opakowaniu. Kim jest „samiec sigma”?
Samotnik, który gardzi społecznymi układami, ale wciąż chce być podziwiany. Samiec sigma to z pozoru alternatywa dla Alfy i Bety, a w praktyce – nowy kostium dla tej samej toksycznej postawy.
Sigma udaje indywidualistę, ale tak naprawdę chodzi o kontrolę Termin ten spopularyzował Theodore Robert Beale – amerykański pisarz science fiction, dumny chrześcijański nacjonalista, mizogin i rasista, który publicznie głosi, że czarni mężczyźni są genetycznie bardziej skłonni do przemocy, a kobiety nie powinny mieć prawa głosu. W swoich wpisach na blogu twierdzi nawet, że feminizm to destrukcyjna "żydowska ideologia", gorsza nawet od nazizmu. To właśnie Beale, w 2010 roku, zaproponował swoją „hierarchię socjoseksualną”, w której, oprócz znanych nam już Alf i Bet, pojawił się samiec Sigma – outsider, który niby nie gra według społecznych zasad, ale i tak wygrywa. Czyli, de facto, nie unika rywalizacji, tylko manipuluje nią na swoich zasadach. Sigma często "lubi kobiety", ale jednocześnie gardzi nimi – jest równie seksistowski co klasyczny Alfa, tylko w bardziej subtelny sposób. Sigmy często kreują się na bardziej świadomych, odłączonych od społeczeństwa indywidualistów, którzy gardzą "płytkością" świata wokół nich. Jednak ich krytyczne podejście do rzeczywistości, zamiast być formą konstruktywnego dystansu, bardzo często przeradza się w wywyższanie siebie i pogardzanie innymi. Sigma nie domaga się publicznej uwagi, ale paradoksalnie – oczekuje podziwu za swoją postawę outsidera. To nic innego jak nowa wersja starego problemu: toksycznej męskości, która ubiera się w bardziej współczesne, indywidualistyczne szaty, ale nadal opiera się na dominacji, wyższości i braku szacunku do innych. Jak rozpoznać (i unikać) samca Sigma? Na pierwszy rzut oka: pociągająca mieszanka chłodu, intelektu i nieprzystępności. Sigma wydaje się niezależny, jakby żył poza systemem. Unika głębszych więzi, bo uważa emocje za słabość. Kobiety często łapią się na ten pozór głębi, ale szybko okazuje się, że Sigma oferuje tylko frustrację – bo w jego świecie wszystko kręci się wokół jego zasad i jego potrzeb. Na co uważać? Brak inicjatywy i unikanie zobowiązań. Sigma nie pisze pierwszy, nie proponuje spotkań, a jeśli już – wszystko ma odbywać się na jego zasadach i w jego rytmie. Dystans emocjonalny. Kiedy próbujesz pogłębić relację, zmienia temat, ironizuje lub sugeruje, że „nie lubi dram”. W rzeczywistości to sposób na unikanie bliskości i odpowiedzialności. Mikro-manipulacje. Nie wydaje poleceń, ale daje do zrozumienia, że coś mu nie pasuje – subtelne komentarze podważające twoje decyzje, styl, priorytety. Zero kompromisów. Jeśli relacja obraca się tylko wokół jego planów, stylu życia, preferencji i filozofii, to znak ostrzegawczy. Aura wyższości. Często w rozmowach przemyca pogardę dla innych: „przeciętnych ludzi”, „owiec”, „normalsów”. To sygnał, że jego „indywidualizm” to raczej narcyzm pod płaszczykiem pseudo-filozofii. Na pocieszenie możemy jedynie powiedzieć, że nie wszystko w Internecie wymaga traktowania poważnie. Na Reddicie użytkownicy wyśmiewają sigmowe schematy w wątkach typu r/justsigmaThings, zestawiając coachingowe banały z absurdalnymi sytuacjami: „Sigma nie gotuje – Sigma je surowy ryż, bo nie potrzebuje przyjemności, tylko paliwa”. Jak powiedział dziennikarzowi The Guardian Don Caldwell, redaktor naczelny portalu Know Your Meme, który śledzi kulturę memów: „Powiedziałbym, że w 90% przypadków [ten termin] jest używany ironicznie, w żartobliwy sposób”. Niemal natychmiast po tym, jak samiec sigma stał się viralem w 2021 roku, „ludzie zaczęli go memować, bo uznali tę koncepcję za naprawdę śmieszną i głupią”, mówi Caldwell. I dobrze. Nie każda toksyczna poza zasługuje na analizę. Niektóre wystarczy wyśmiać.
10 pytań do Karoliny Kuklińskiej, założycielki Yope: „Karmię się dobrym designem, emocjami i ludźmi”
Karolina Kuklińska – dziewczyna, która bez wahania zrewolucjonizowała polski rynek kosmetyczny tworząc najbardziej komfortowe i dostępne dla każdego produkty do codziennej pielęgnacji Yope.
1) Relaks po naprawdę ciężkim dniu to dla mnie… Czas spędzony z rodziną - najlepiej odcina mnie od obowiązków, pozwala przenieść głowę w inny świat i daje dobrą energię. Relaks to dla mnie przede wszystkim odpoczynek dla głowy, ukojenie myśli. Daje mi to długi spacer z muzyką w tle, medytacja albo wysiłek fizyczny. Ćwiczę dla relaksu systematycznie. 2) Lubię zacząć dzień… Kiedyś startowałam od kawy, ale przez lata świadomie wypracowałam dużo lepszy nawyk – zaczynam dzień od szklanki gorącej wody z imbirem. Polecam to wszystkim – taka prosta zmiana, a dla samopoczucia i zdrowia to game changer. Ważne jest otwarcie dnia czymś miłym i pozytywnym. Dla mnie to budzenie córek. To nasza chwila – wstaje słońce, daje im buziaka i mamy czas na dla siebie. 3) Karmię się… Dobrym designem, emocjami i ludźmi. I bliskością natury. Wszystkim, co wzbudza we mnie radość i wzmacnia relacje. Regularnie odwiedzam galerie, chodzę na wystawy w Polsce i za granicą. To dla mnie porcja inspiracji, ale też po prostu przyjemność. Uwielbiam spędzać czas w biurze YOPE. To przestrzeń bardzo praktyczna a jednocześnie pobudzająca kreatywność. Całe biuro wymyśliłam sobie tak, żeby było opowieścią o tym, czym jest YOPE - mieszanką kolorów, materiałów, struktur i świetnego designu. Dobrze się tu kreuje nowe produkty i kampanie. Karmię się też dobrym, jakościowym jedzeniem. To ważna część dbania o siebie. 4) Wygoda to dla mnie… Czas. Dla siebie i dla rodziny. To prawdziwy luksus, który nauczyłam się doceniać. 5) Ulubiony zabieg… Ajurwedyjski masaż Abhyanga i Shirodhara. Niesamowicie relaksują głowę i uwalniają od natłoku myśli. 6) Moje miejsce na ziemi to… Dom z moją rodzina, gdziekolwiek ten dom jest. Bo moje miejsce na ziemi jest tam, gdzie jest moja rodzina. 7) Pielęgnacja, która sprawia, że się uśmiecham… Ajurweda z „moimi” kobietami, przyjaciółkami. Uwielbiam wyjazdy zdrowotne w takim gronie. Momenty, gdzie pielęgnacja ciała łączy się z dbaniem o duszę. Babski czas pełen śmiechu, selfcare i bliskości. 8) Zapach, który na mnie działa to… Bez i wanilia od YOPE. To zapach, który zawsze będzie mi towarzyszyć. Jest częścią mnie, mojego myślenia o marce i poszukiwań zapachów dla YOPE (kwitnące co roku bzy bardzo na mnie działaj, czuję je całą sobą). Ten zapach zbudował YOPE i jest naszym ever greenem - od lat jest numerem jeden wśród naszych Klientów. Jestem bardzo sensoryczna – mam miliony zapachów, które na mnie oddziałują: od zapachu ziemi i deszczu przez kurkumę w golden latte po zapach skóry mojego dziecka. 9) Moja guilty pleasure… Rozwój i praca nad samą sobą. 10) Gdybym mogła cofnąć czas, to… Jak dobrze, że nie mogę! Nie widzę potrzeby zadawania sobie takiego pytania. To, co było, już się wydarzyło – ważne są wnioski i refleksje. Koncentruje się na tym, na co mam wpływ. A patrząc na siebie z perspektywy czasu? Byłam odważna. Aż uśmiecham się na samo wspomnienie. Niczego nie żałuję i nie chciałabym do niczego wracać. Patrzę przed siebie z ciekawością i optymizmem a na siebie z dawnych czasów z empatią i wdzięcznością.
Sensualny rytuał, który działa odmładzająco i wzmacnia paznokcie. Efekt? Jak na dłoni!
Masaż dłoni to połączenie relaksu i pielęgnacji. Nie tylko przedłuża młody wygląd skóry, ale przy okazji wpływa korzystnie na stan paznokci. Jak wykonywać taki rytuał? Przedstawiamy kilka wskazówek z użyciem topowych kremów do rąk Semilac. Otul się jednym z trzech wyjątkowych zapachów.
Żyjemy intensywnie, a codzienny stres i kontakt z czynnikami zewnętrznymi wpływają niekorzystnie na naszą skórę. Szczególnie widać to na dłoniach, które są wystawione na działanie czynników zewnętrznych czy substancji chemicznych. Żeby dłonie wyglądy pięknie i były naszą wizytówką, trzeba o nie właściwie dbać. Jak skutecznie pielęgnować dłonie? Ważnym elementem pielęgnacji dłoni jest złuszczenie martwego naskórka. Najlepiej zrobić peeling, który wygładza skórę i pomaga jej lepiej wchłaniać składniki aktywne. Po złuszczeniu naskórka, konieczne jest właściwe nawilżenie. Tu świetnie sprawdzają się oliwki i oleje do dłoni, które zawierają takie substancja, jak olejek arganowy, jojoba czy rycynowy. Wnikają one w skórę, odżywiając ją i sprawiając, że staje się miękka i gładka. Raz na jakiś czas można zastosować maskę do dłoni. Żeby zawarte w niej składniki lepiej wnikały w skórę, można dodatkowo założyć bawełniane rękawiczki. W codziennej pielęgnacji warto mieć przy sobie krem do rąk, by w każdej chwili zapewnić dłoniom nawilżenie i ochronę. Krem sprawi, że dłonie staną się miękkie w dotyku, a manicure będzie się pięknie prezentował. Kremy do rąk Semilac w trzech zapachach Głównym zadaniem kremów do rąk jest ochrona przed przesuszeniem. Tego rodzaju kosmetyki tworzą warstwę ochronną, która zapobiega utracie wilgoci i wzmacnia barierę hydrolipidową skóry. Oprócz tego spowalniają procesy starzenia, przyspieszają gojenie drobnych pęknięć i mikrouszkodzeń. Nawilżają nie tylko skórę dłoni, lecz także skórki. Składniki aktywne zawarte w kremach mają również pozytywny wpływ na kondycję paznokci. A gdyby tak zadbać o dłonie, a przy otulić je przyjemnym aromatem? Marka Semilac stworzyła serię pielęgnujących kremów do rąk w trzech wersjach zapachowych. Każdy z nich daje uczucie uelastycznienia na skórze, kojąc i wspierając barierę ochronną bez pozostawiania tłustego filmu. Formuła kremów została wzbogacona m.in. o keratynę i olejek rycynowy, które nawilżają dłonie, a przy okazji zmiękczają skórki i wzmacniają paznokcie. Kremy do rąk Semilac otulają dłonie niczym mgiełka zapachowa. Lekka formuła tych kosmetyków sprawia, że można je nakładać kilka razy dziennie. Na co dzień sprawdzi się krem Semilac Sweet & Flowery o zapachu słodkich owoców (wiśnia, śliwka, czerwone owoce), które stopniowo przechodzą w nuty jaśminu, Tuberosy róży i kwiatu wiśni, kończąc na wanilii, piżmie, migdałach oraz drzewie sandałowym. Doskonałym wyborem będzie też krem Semilac Fresh & Clean, który posiada nuty jabłkowo-melonowe, połączone z czarną porzeczką, jagodą, lilią, jaśminem i brzoskwinią. Nutą bazy jest piżmo i drzewo sandałowe. Fankom wieczorowych aromatów spodoba się krem Semilac Spicy & Sensual, który pachnie linią i magnolią, ale ma też ziołowe tony. W nucie serca znajdziemy konopie, Ylang-Ylang, jaśmin i pieprz. Kwintesencją orientalnych aromatów jest piżmo, drzewo sandałowe i wanilia. Sensualny masaż dłoni za pomocą olejku Kremy do rąk to podstawa, by dłonie jak najdłużej zachowały młody wygląd. Nie zapominajmy jednak o dodatkowych rytuałach. Masaż dłoni doskonale wpisuje się w filozofię wellness i spa. W niektórych ośrodkach odnowy jest częścią kompleksowego rytuału pielęgnacyjnego. Jeżeli mamy taką możliwość, warto zainwestować w masaż wykonywany przez doświadczonego terapeutę. Można również zafundować sobie taki relaks w domowym zaciszu. Oto, jak go wykonać: Krok 1 Usiądź w wygodnej pozycji i zrelaksuj się. Zastosuj jeden z ulubionych olejków, np. regenerujący olejek do paznokci i skórek Semilac Oil Rituals. Zawiera mieszankę olejków: rycynowego, olejku z drzewa herbacianego, ryżowego i witaminy E, a przy tym pachnie truskawką. A Zacznij od delikatnego rozgrzania dłoni, pocierając je o siebie przez 10–15 sekund. Krok 2 Chwyć jedną dłoń drugą ręką i wykonuj delikatne okrężne ruchy kciukiem po wewnętrznej stronie dłoni, od podstawy nadgarstka do opuszków palców. Następnie delikatnie rozmasuj grzbiet dłoni, skupiając się na przestrzeniach między kośćmi śródręcza. Możesz lekko potrząsnąć ręką, aby rozluźnić mięśnie. Rozmasuj całą dłoń dodatkowo ugniatając ją w celu rozluźnienia zebranego po całym dniu napięcia. Krok 3 Rozmasuj całą dłoń, wykonując delikatne ruchy głaskania. Potrząśnij ręką, aby rozluźnić mięśnie. Powtórz ten sam masaż na swojej drugiej dłoni. Masaż dłoni to skuteczny sposób na odprężenie, a także poprawę wyglądu i kondycji skóry. Raz na jakiś czas warto zafundować sobie taką przyjemność! Materiał promocyjny marki Semilac