Zadbaj o swój dobrostan. Ale co to tak naprawdę znaczy i jak to zrobić? Poznaj 4 proste metody, które pozwolą ci na lepsze życie
Zmiana percepcji, koncentracja na obszarach na jakie masz wpływ i poczucie wdzięczności, które (co potwierdzają naukowcy!) podnosi poziom hormonów szczęścia. Poznaj kilka sposobów, które pozwolą ci zadbać o Twój dobrostan.
W tym artykule: Jak zadbać o swój dobrostan? Zapełnij swój słoik miodu odporności 1. Wyczyść umysł z klisz i gotowców 2. Koncentracja, na tym nad czym masz kontrolę 3. Zmień stresory w sprzymierzeńców 4. Niezwykłe bonusy wdzięczności Jak zadbać o swój dobrostan? Ryby żyjące w lodowatych wodach Arktyki w odróżnieniu od polujących na nie ssaków są zimnokrwiste. Cały ich metabolizm jest, wydawałoby się, zależny od temperatury wody. Jak każdy żywy organizm w kontakcie z ekstremalnymi temperaturami codziennie ryzykują, że w ich krwi uformują się kryształki lodu, uszkadzając organy wewnętrzne lub doprowadzając do śmierci. Jednak tak się nie dzieje, ponieważ arktyczne ryby dwudyszne wykształciły ewolucyjnie mechanizm produkowania białek, które działają jak zimowy płyn do spryskiwaczy, nie pozwalając na formowanie się drobinek lodu. Ten mechanizm jest równie skuteczny jak inne ewolucyjne formy obrony przed chłodem: futra, nieprzemakalne pióra czy społeczne mechanizmy dzielenia się ciepłem w stadzie. Dla człowieka ochrona przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi stała się czymś naturalnym, np. zakładamy ciepłe ubrania. Ale czy mamy podobne umiejętności, gdy przychodzi do obrony przed zagrożeniami czyhającymi na nasze zdrowie psychiczne czy dobrostan? Zapełnij swój słoik miodu odporności Tu raczej nie ma co liczyć na cudowną interwencję ze strony ewolucji. Budowanie odporności jest naszym obowiązkiem i powinno łączyć się wręcz z przyjemnością formowania nowych nawyków. Tak jak założenie swetra może być ekspresją naszego stylu, a nie tylko ochroną przed chłodem, tak samo droga do odporności może być częścią naszego stylu życia. Wyobraźmy sobie odporność jako wielki słoik miodu. Codziennie świadomie napełniamy go kolejnymi łyżeczkami, a kiedy przychodzi czas próby, możemy z niego czerpać. Kiedy słój jest pełny, nasza odporność nas chroni. Nie ma jednej receptury, jak i ile tego miodu musimy zebrać: każdy ma inne potrzeby, genetyczne i kulturowe progi odporności, ale zaproponowane tu ćwiczenia mogą być początkiem własnego uzupełnienia swojego słoika z „miodem odporności”. 1. Wyczyść umysł z klisz i gotowców Jednym z pierwszych kroków w budowaniu odporności jest nauczenie się odróżniania rzeczywistości zbudowanej z faktów od interpretacji faktów. Nasz umysł operuje na całych zestawach budowanych przez lata percepcji, które z jednej strony mogą nam ułatwiać życie, ale z drugiej mogą je bardzo utrudniać. Steve Peters, brytyjski psychiatra pracujący ze sportowcami i autor bestsellerowej książki „Paradoks szympansa”, pisze, że jeśli chcemy lepiej zarządzać naszym życiem, musimy nauczyć się myśleć o tym, jak myślimy. Sam fakt, że ktoś cię irytuje, jest mało rozwojowy. Zrozumienie, dlaczego cię irytuje, może być już kluczem do poradzenia sobie z tym zjawiskiem. Z takich refleksji rodzą się przełomy: nasz umysł ustawiony jest przez biologię do szybkiego podejmowania decyzji na podstawie wcześniej zbudowanych percepcji. Przepracowanie kilku z nich może pozwolić nam stworzyć odporność na podobne wydarzenia. Pomyśl o jednej osobie ze swojej pracy lub sytuacji, która wyprowadza cię z równowagi. Na przykład o kimś, przy kim dużo szybciej mówisz rzeczy, których żałujesz. Albo o spotkaniu, które co tydzień pozbawia cię energii. Zadaj sobie pytanie: dlaczego tak się dzieje? Przebij się przez pierwsze odpowiedzi, które od razu pojawiają się w głowie, typu: „Bo za dużo gada”, „Bo jest poniedziałek i generalnie mam wtedy gorszy nastrój”. Poszukaj głębiej. Wyrób sobie nawyk interpretowania wszystkich sytuacji, które powodują u ciebie dyskomfort. Dlaczego cię denerwują? Dlaczego tak reagujesz? Nie szukaj odpowiedzi, co z tym zrobić, ale szczerze poszukaj powodów. Pozwoli ci to lepiej zrozumieć siebie w środowisku pracy. 2. Koncentracja, na tym nad czym masz kontrolę Ważne jest, żeby nauczyć się koncentrować na tych obszarach, nad którymi możemy panować, i przestać się przejmować tymi, na które nie mamy wpływu. Narysuj dwa koła. Pomyśl o problemie, z którym musisz sobie radzić. W pierwszym kole wypisz te elementy sytuacji, na które nie masz wpływu (np. wytyczne centrali). W drugim to, na co masz wpływ (np. godziny spotkań, twoja komunikacja). Wybierz kilka elementów z drugiego koła i zastanów się, co jeszcze możesz wzmocnić/zmienić. Jeśli w pierwszym kole znajduje się wiele elementów, natomiast w drugim niewiele, poszukaj zewnętrznej pomocy. 3. Zmień stresory w sprzymierzeńców Nasza odporność narażona jest na ataki stresorów, czyli sytuacji, które wywołują biologiczną odpowiedź w naszym ciele. Warto zauważyć, że przez interpretację rzeczywistości potrafimy zamieniać pozornie niewinne sytuacje w stresory i tym samym uruchamiać lawinę hormonów w naszym ciele. Dlatego tak ważne jest, by zachować obiektywizm, a także nauczyć się zmieniać stresory w sprzymierzeńców. Wypisz kilka rzeczy, które cię najbardziej stresują. To bardzo ważne, żeby je spisać, a nie tylko o nich pomyśleć. Stresujący może być np. powrót w korkach do domu. Narastające poczucie uwięzienia, straty czasu może wywołać frustrację. Następnie wybierz jedną sytuację i pomyśl, co możesz zrobić, żeby stała się dla ciebie bardziej przyjazna. Połącz ją z czymś, co lubisz, np. weź kawę do auta, włącz muzykę albo audiobook. 4. Niezwykłe bonusy wdzięczności Czas pandemii pokazał, jak wiele znaczą dla naszego zdrowia psychicznego relacje społeczne. Dla tych z nas pracujących zdalnie, którzy postanowili się izolować, powrót do pomieszczeń, w których znajdowało się więcej niż kilka osób, mógł być niezręczny, niekomfortowy czy wręcz stresujący. Ale jesteśmy zwierzętami stadnymi i potrzebujemy interakcji z innymi. Paradoksalnie wtedy, kiedy jesteśmy aktywni, daje nam to więcej odporności niż w przypadku, gdy jesteśmy odbiorcami takiej interakcji. W ostatnich latach wiele mówi się o wdzięczności i jej zbawiennym wpływie na naszą odporność. Badania pokazują, że bycie wdzięcznym wobec innych oraz wdzięczność innych w stosunku do nas to naturalny antydepresant. W takich sytuacjach nasz mózg uwalnia dopaminę i serotoninę, a te dają nam poczucie motywacji i szczęścia. Bonusowo osoby, które praktykują wdzięczność, mają zwiększoną liczbę szarych komórek w mózgu (badania Zahn, Garrido, Moll & Grafman, 2014). W ramach swojej strefy komfortu postaw sobie zadanie wyrażania wdzięczności codziennie. Możesz robić to np. w stosunku do konkretnej osoby: sprzedawcy w sklepie, koleżanki z pracy, swoich dzieci, partnera, partnerki czy współmałżonka. Możesz w swoim zespole wprowadzić zwyczaj (jak ja w swoim) Piątków Wdzięczności, kiedy to dziękujesz konkretnie jednej osobie lub wielu osobom na firmowym komunikatorze. I, co bardzo istotne, twoja odporność będzie rosła tylko wtedy, kiedy wdzięczność będzie autentyczna. To tylko kilka pomysłów z całego ogromnego wachlarza rzeczy, które możesz zrobić w pracy (a także w domu), żeby podnieść odporność psychiczną. Celowo nie koncentrowałem się na innych obszarach, takich jak dieta, jakość snu czy ruch fizyczny – im można by poświęcić kilka książek. Są natomiast jeszcze dwie rzeczy, które mogą pomóc ci w budowaniu odporności, a działają jak akcelerator w całym procesie. Richard G. Tedeschi, profesor Uniwersytetu Północnej Karoliny, od lata bada zjawisko PTG (post-traumatic growth), czyli posttraumatycznego rozwoju. Ciężkie momenty w naszym życiu mogą stać się przestrzenią wzrostu i stawania się lepszymi czy bardziej odpornymi na kolejne traumy. Jak zauważa Tedeschi, są jednak dwa warunki, żeby takie sytuacje nas rozwijały. To otwartość na doświadczenia i ekstrawersja, czyli (jak podaje słownik PWN) skłonność do kierowania uwagi i zainteresowań na świat zewnętrzny, na otoczenie, innych ludzi. Ekstrawersja jest przeciwieństwem introwersji. A zatem, jeśli w twojej podróży do odporności znajdziesz coś, co działa, rób to. Jeśli coś, co nie działa: poszukaj kolejnego sposobu. Dziel się wiedzą, spostrzeżeniami, bo twoja odporność i twój dobrostan psychiczny mogą być latarnią morską dla całego twojego otoczenia. Maciej Żylewicz - Dyrektor programowy Mindgram, coach ICF (ACC), trener, konsultant, pracuje z największymi firmami technologicznymi. Specjalizuje się w temacie szczęścia w pracy. Tekst ukazał się w Focus Coaching Extra 3/2021
Olga Kwiecińska z Fundacji Cześć Ciało: "Rodzic powinien potrafić przepraszać dziecko" [WYWIAD]
Dojrzewanie to dla nastolatków trudny czas, ale nie jest na pewno łatwiejszy dla rodziców. Jak poradzić sobie z fazą dorastania dzieci? Jak rozmawiać z nastolatkiem, by znaleźć porozumienie? Na te pytanie szukamy odpowiedzi z Olgą Kwiecińską, pomysłodawczynią i założycielką Fundacji Cześć Ciało, przestrzeni w sieci stworzonej specjalnie po to, by rozmawiać o dojrzewaniu, dla której misją jest wspieranie nastolatków poprzez edukację i promowanie pozytywnego podejścia do siebie, swojego ciała i własnych emocji.
„Dojrzewanie to musi być hard core… dla rodziców”, pomyślałam po letnim weekendzie nad morzem ze znajomymi, którzy przyjechali z nastoletnimi dziećmi. Wieczorem opadali na campingowych krzesłach i oddychali z ulgą z myślą o chwili spokoju, żartobliwie utyskując nad dojrzewającymi nastolatkami: ich zmiennymi nastrojami, obrażaniem się, trzaskaniem drzwiami, zapachem w pokoju, włoskami pod nosem. Przed chwilą ich pociecha pachniała skondensowanym mleczkiem i chętnie się przytulała – teraz każdy tekst matki czy ojca jest dla nich żenującym powodem do wstydu. Zaczęłam się zastanawiać czy etap dorastania dziecka nie jest też przełomowym momentem w życiu rodzica. Niektórzy reflektują się, że coś się nieodwołalnie kończy – nie tylko etap dzieciństwa ich potomstwa, ale też ich „młodość” (nie zawsze ta w głowie, oczywiście). Inni reflektują się, że nie nadążają za nowym pokoleniem, może frustrować ich to, że zostają w tyle, a w line-upie ich ulubionego festiwalu nie znajdują już nic dla siebie. O to jak poradzić sobie z tym stanem zapytałam Olgę Kwiecińską - mamę czworga dzieci i założycielkę Fundacji Cześć Ciało. Czy podzielasz podobne rodzicielskie doświadczenia? Olga Kwiecińska: Przyznam, że to nie mój przypadek, ale wynikać to może z dwóch powodów. Po pierwsze ogólnie mam bardzo mocne, niezmienne poczucie wewnętrznej młodości. To jest recepta na to, by dotrzymywać kroku naszym dzieciom – ale zdecydowanie „nie na siłę”. Bo dzieci są wyczulone na każdy fałsz. Po drugie, mam czwórkę dzieci w różnym wieku. Nawet jeśli jedne wchodziły w okres dorastania, ja z powrotem byłam też na bieżąco z nowinkami dotyczącymi wychowywania maluchów. U mnie wszystkie tematy rodzicielskie są cały czas aktualne, dlatego nigdy nie czułam się w tyle. To, co mogę poradzić rodzicom dojrzewających dzieci, to starać się od nich uczyć, a nie tylko stawiać siebie w pozycji mentora. Masz czwórkę dzieci, w tym dwójkę na przełomie okresu dojrzewania - nie boisz się trochę tej epoki buntu i gniewu? O. K.: Mam teraz dwie dziewczynki, które powoli będą wkraczać w ten okres. I tak, boję się. Ogólnie dla obecnego pokolenia ważna jest rozmowa o uczuciach, co może wynikać z tego, że od małego młodzi nauczani są nazywania emocji. To dla mnie fascynujące, ale też się trochę martwię, bo muszę się jeszcze wiele nauczyć, nadrobić to, czego sama nie miałam. Widzę teraz na przykład, że wcześniej byłam mniej świadoma, jak ważną rolę w wychowaniu odgrywa rozmowa. Wydaje mi się, że do chłopców mniej mówiłam i staram się to teraz nadrabiać. Szczególnie, gdy widzę, że córki mają tak bardzo podkręconą emocjonalność. To jak rozmawiać z nastolatkiem, żeby się dogadać? O.K.: Na pewno nie robić z siebie wyroczni – nie dawać z góry narzuconego najlepszego rozwiązania na każdy problem z pozycji autorytetu. Jeśli sytuacja tego wymaga, potrafić przepraszać. Zawsze znaleźć czas na słuchanie ze zrozumieniem, bez nakładania filtrów z domysłami. Dawać jednocześnie poczucie, że się ich wysłuchało, co można zrobić poprzez zatrzymanie się, odłożenie na później wykonywanych akurat czynności, złapanie kontaktu wzrokowego. Z mojego doświadczenia wiem, że to jest kluczowe, i tak, wiem też, że nie zawsze jest to łatwe. Pomocne wydaje mi się też szczere dzielenie się swoimi doświadczeniami. Czy dostrzegasz jakieś różnice pokoleniowe lub wspólne punkty w tym jak dojrzewamy? O.K.: Cały aspekt przemian fizycznych był i jest taki sam. Niezmiennie też jest on dużym wyzwaniem dla młodego człowieka. Zmieniło się natomiast wiele elementów w obrębie tego, co się dzieje w głowie. My jesteśmy pokoleniem spędzającym godziny na psychoterapiach, co moim zdaniem jest skutkiem tego, że z nami się nie rozmawiało. Teraz dzieci wiedzą dużo więcej o emocjach, potrafią je nazywać, aktywnie szukają pretekstów do rozmowy. I częściej niż my napotykają na swojej drodze dorosłych, którzy na tę rozmowę są otwarci. Mimo tego tempa, liczby obowiązków, bodźców, aktywności, wzrostu cen życia, rat kredytu? O.K.: Tak, na pewno rodzice są bardziej na to otwarci niż kiedyś. Mówi się nam, że powinniśmy z dziećmi otwarcie rozmawiać. Jednocześnie zdaję sobie sprawę z tego, że ta zmiana wymaga czasu. Czym innym jest uświadomienie sobie tej potrzeby a czym innym zastosowanie w praktyce. A jak wygląda dziś́ poziom edukacji na temat dojrzewania w polskich szkołach? Czy ich rolę przejął internet? O. K.: Mówiąc wprost, poziom edukacji na temat dojrzewania w polskich szkołach wygląda często nijak. Niby wszystko w porządku, bo jest WDŻ. Problem polega jednak na tym, że brakuje wykwalifikowanego personelu, dopasowania treści do realnych potrzeb osób w okresie dojrzewania oraz ciekawej i angażującej formy przekazu. Wychowawcy nie są dobrze szkoleni, a psychologów po prostu brakuje – w wielu polskich gminach nie ma ani jednego psychologa szkolnego, w innych jeden jest zatrudniony np. w pięciu szkołach, więc w każdej z nich drzwi swojego gabinetu otwiera przed uczniami np. tylko raz w tygodniu. To tylko kilka przykładów. Pomyślałoby się, że w takim razie to rodzice przejęli odpowiedzialność za edukowanie młodych. I tu błąd – wielu z nich też tego nie robi, bo myślą, że to jednak szkoła zapewnia wystarczającą edukację w tym zakresie, bo się wstydzą i wolą zamieść temat pod dywan z myślą: „Ja sobie jakoś poradziłem to i oni sobie poradzą”. Tylko dojrzewanie to nie jest „jakiś” temat, tylko wyjątkowo ważny moment, często najtrudniejszy, w życiu każdego z nas. W efekcie młodzi zostawieni są z tym sami sobie. Szukają wiedzy u kolegów, w internecie, często w nienajlepszych dla ich wieku miejscach. Ja uważam, że edukacja powinna się odbywać dwutorowo – z jednej strony w domu, ale jednak także na lepszym poziomie w szkole. Młodzi powinni w niej dostawać więcej rzetelnej wiedzy o dojrzewaniu, o zmianach, jakie zachodzą w aspekcie fizycznym, psychicznym i społecznym. To kluczowe dla późniejszego życia człowieka. I dlatego założyłaś Fundację Cześć Ciało? O.K.: Pomysł na powstanie fundacji zrodził się z potrzeby osobistej, a następnie z obserwacji osamotnienia ludzi młodych w okresie największych przemian. Sama mam czwórkę dzieci w pełnym przekroju wiekowym, od przedszkola do 23 lat i widziałam, z jakimi wyzwaniami się zmagają. Fundacja Cześć Ciało powstała po to, by zapewnić wszystkim w okresie dojrzewania powszechny dostęp do rzetelnej, dobrze podanej wiedzy – tak, by mogli kształtować jedną z kluczowych umiejętności XXI wieku – samoświadomość. Po to, aby lepiej rozumieć siebie, swoje potrzeby i otaczający ich świat. Zbudowaliśmy wielką bazę wiedzy i digitalową platformę, która jest kompleksowym i przyjaznym przewodnikiem po dojrzewaniu. Posługującym się językiem, który jest zrozumiały i odczarowuje, zamiast zawstydzać. Nasze treści dostępne są na platformach społecznościowych takich jak Tik Tok, Instagram czy Facebook. To, co od początku było dla mnie ważne, to eksperckość. Cześć Ciało tworzy m.in. kilkunastu lekarzy i specjalistów – pediatrów, dermatologów, ginekologów, urologów, dietetyków czy psychologów, którzy dzielą się swoją wiedzą z młodymi. Jakie pytania najczęściej się powtarzają? O. K.: Zdecydowanie najwięcej dostajemy pytań dotyczących emocji i samotności. Kolejno na drugim i trzecim miejscu znajdują się te, dotyczące zaburzeń odżywiania i z zakresu dermatologii, głównie o cerę. Najbardziej zaskoczyło nas to, że młodzi zajmują się tematami, których jeszcze byśmy się nie spodziewali w tej grupie wiekowej. To świadczy o głodzie wiedzy i ich oczytaniu, ale też o tym, że pewne treści trafiają do nich wcześniej, niż miało to miejsce w starszych pokoleniach. Dojrzewające dziewczyny pytają nas na przykład o to, ile kalorii powinny jeść, by być chude. Mam też wrażenie, że chłopcy jako grupa są osamotnieni. Dostajemy od nich na przykład liczne pytania o to, co powinni zrobić by mieć znajomych. Często zastanawiają się czy coś jest z nimi nie tak, czy są brzydcy, bo mają wrażenie, że nikt ich nie lubi. Jesteśmy przekonani, że za tymi z pozoru prostymi, ale i zaskakującymi pytaniami kryje się coś więcej. Staramy się takie rozmowy pogłębiać, by dojść do sedna sprawy, pomóc. Kto ma dziś trudniejsze warunki dorastania – dziewczynki czy chłopcy? Czy w ogóle jest to kategoria podlegająca porównaniu? O.K.: Odpowiem jako mama, a nie ekspert. Dla mnie, jako rodzicowi, potwornie ważne było, by fundacja była przestrzenią dla osób dojrzewających bez względu na płeć. Tworząc Cześć Ciało nie chciałam w ogóle dzielić przygotowywanych treści na płeć. Mam jednak wrażenie, że jest coraz więcej edukacyjnych przestrzeni dla dziewczynek. Obserwując moje córki zauważam, że dziewczynki mają też naturalnie więcej pretekstów do wymiany informacji, na przykład z przyjaciółkami. Jednocześnie nie ma ich tak dużo dla chłopców, którzy raczej są skoncentrowani na wspólnym działaniu niż na rozmowach. Dlatego mam wrażenie, że chłopcy są osamotnieni, zagubieni w temacie dojrzewania bardziej niż dziewczynki. Jakbyś oceniła pokolenie, które wchodzi teraz w okres dojrzewania? Czego młodzi ludzie się dziś najbardziej boją? Przed czym się buntują? Jak chcą żyć? O czym marzą? O.K.: Szufladkowanie i tworzenie nowych pojęć zostawię ekspertom. Z pytań, które otrzymujemy od nastolatków wiemy, że młodzi zdecydowanie boją się samotności. To taki temat wysuwający się zdecydowanie na pierwszy plan. Widzimy też, że nie ma u nich zgody na brak rozmowy. To jest coś, o co młodzi zabiegają, czego się wręcz domagają. I tu mamy wyzwanie, bo w rozmowach zauważamy, że ta gotowość jest większa po stronie młodych niż rodziców. Z obserwacji własnych dzieci widzę, że młodzi pragną żyć w lepszej przyszłości, ważny jest dla nich klimat. Dążą też do niezależności, nie wiem na ile to coś nowego w porównaniu do poprzednich pokoleń, jednocześnie widzę, że walka o nią pochłania ich bez pamięci.
Bruce Hood i jego siedem lekcji szczęścia [Wywiad]
Czy nasze ego ma wpływ na osiągnięcie szczęścia? Dlaczego warto kontrolować swoją uważność? Jak unikać negatywnych porównań i zacząć patrzeć na życie optymistycznie? Na te i inne pytania znajdziemy odpowiedź w siedmiu prostych lekcjach, które mogą zmienić życie.
Paradoks szczęścia polega na tym, że najtrudniej je osiągnąć, kiedy go szukamy. Pojawia się nieoczekiwanie, gdy robimy rzeczy, które mają sens. Profesor Bruce Hood przyjrzał się temu problemowi z perspektywy nauki i doszedł do wniosków, które przeczą treści większości popularnych poradników. Swoją wiedzę przekazuje na kursie Nauka o szczęściu zorganizowanym przez Uniwersytet w Bristolu. Badacz podkreśla również, że dbając tylko o siebie, nie uda nam się osiągnąć szczęścia. W swej książce „Nauka o szczęściu. 7 lekcji dobrego życia” wyjaśnia, czemu służy egocentryzm i jak rozwijać przeciwną postawę – allocentryczną. Uważa pan, że szczęśliwe dzieci wyrastają na szczęśliwych dorosłych. A czy mimo trudnego dzieciństwa można nauczyć się bycia szczęśliwym? Tak, i ja mogę być tego przykładem. Miałem trudne dzieciństwo, a uważam się za szczęśliwego dorosłego. Uważam, że szczęście jest swego rodzaju mieszanką biologii, minionych doświadczeń i obecnej sytuacji życiowej. Niektórzy z nas są bardziej podatni na bycie nieszczęśliwymi ze względu na usposobienie. Jeszcze innych po prostu doświadcza los. Jak mimo trudnych sytuacji utrzymać upragniony stan szczęścia? Czasem musimy zmierzyć się z szeregiem życiowych niepowodzeń, które na nas spadają. W takich momentach czujemy się nieszczęśliwi. Pamiętajmy jednak, że szczęście nie jest stałe. Przychodzi i odchodzi, ale to my możemy dbać o nasze pozytywne nastawienie. Nie chodzi o to, żeby to szczęście zwiększać, a raczej, żeby zmniejszać nieszczęście i nauczyć się radzić sobie z przeciwnościami. Z jednej strony musimy wspierać dzieci. Z drugiej jednak nadmierne chwalenie prowadzi do egocentryzmu. Jak znaleźć złoty środek? Sztuczka polega na tym, żeby połączyć to wsparcie z uważnością. Nie koncentrujmy się wyłącznie na chwaleniu dziecka. Zamiast tego zwracajmy uwagę na to, czy działania naszego dziecka mają pozytywną wartość. Jakie pozytywne zmiany wnoszą do otoczenia. Celebrujmy to. W przeciwnym razie możemy wzbudzić w dziecku nadmierne poczucie odpowiedzialności. Kiedy młody człowiek będzie być dumny ze swoich osiągnięć, możemy uznać, że ta metoda zadziałała. Warto jednak być czujnym i pamiętać o zagrożeniach. W pewnym momencie dziecko może zacząć odczuwać niezdrową rywalizację w dążeniu do sukcesu, a niepowodzenie traktować jako tragedię. Książka składa się nie tylko z teorii, ale także praktycznych lekcji. Do jakiej grupy docelowej kierowana jest książka? To książka dla wszystkich, którym wydaje się, że istnieje prosta ścieżka wiodąca ku szczęściu. Nie ma czegoś takiego. Ta książka tłumaczy, dlaczego tak jest i w jaki sposób powiązane jest to z naszym umysłem i naturalnym sposobem myślenia. Część praktyczna to proste ćwiczenia pokazujące wady naszego rozumowania, które sprawiają, że z czasem stajemy się coraz bardziej nieszczęśliwi. W dążeniu do szczęścia pomóc może psychologia pozytywna. Czy pana zdaniem skupiamy się bardziej na negatywnych stronach psychologii, np. problemach ze zdrowiem psychicznym? Tak, moim zdaniem wszechobecny kryzys związany ze zdrowiem psychicznym w dużej mierze spowodowany jest tym, co na ten temat mówi się w mediach. Wiele problemów jest normalizowanych. W efekcie, coraz więcej osób interpretuje naturalne wahania jako zaburzenia. Jest pan nie tylko psychologiem, ale również filozofem specjalizującym się w neuronauce poznawczej. Czy nasz własny mózg może przeszkadzać w osiągnięciu szczęścia? Odpowiedź jest prosta: tak. Mówię o tym w książce. Nasz mózg w trakcie ewolucji nauczył się zwracać szczególną uwagę na negatywne informacje. Kiedy nie jesteśmy skupieni na konkretnym zadaniu, mamy tendencję do rozpamiętywania, co z kolei wpędza nas w niezadowolenie. Jest to schemat działania sieci domyślnej mózgu. Wykłada pan na uniwersytetach, a od 2018 r. prowadzi kurs „Nauka o Szczęściu”. Co pana zdaniem studenci powinni wynieść z takich lekcji? Mam nadzieję, że będą poświęcać mniej uwagi samym sobie, a skupią się na świadomym podejmowaniu decyzji i dążeniu do wyznaczonych celów. Co było inspiracją do stworzenia kursu w formie książki? Czułem, że przesłanie, które przekazuję studentom, jest tym, z czego mógłby skorzystać każdy z nas. A dzięki książce stworzyłem teorię, która wyjaśnia zależności pomiędzy szczęściem, a rozwojem poczucia własnego „ja”. O autorze: Bruce Hood to urodzony w Kanadzie brytyjski psycholog eksperymentalny i filozof, specjalizuje się w rozwojowej neuronauce poznawczej. Obecnie pracuje na Uniwersytecie w Bristolu, a jego główne zainteresowania badawcze obejmują teorie intuicyjne, tożsamość i procesy poznawcze związane z magicznym myśleniem u dorosłych. Od 2018 r. prowadzi kurs The Science of Happiness na Uniwersytecie w Bristolu, a także na innych uniwersytetach i organizacjach. Wykazano, że program, wzorowany na kursie Psychology and the Good Life, zainicjowanym przez Laurie Santos na Uniwersytecie Yale, poprawia samopoczucie psychiczne i stał się podstawą podcastu BBC The Happiness Half-Hour, którego Bruce Hood jest współautorem. Materiał promocyjny marki PWN
ELLE About Fashion. Jaka przyszłość czeka branżę? Sprawdźcie, co działo się na najważniejszej konferencji modowej w Polsce
Niemal 30 prelegentów, 3 bloki tematyczne, 8 godzin inspirujących rozmów, wykładów i debat. 4. edycja konferencji ELLE About Fashion po raz kolejny udowodniła, że moda to niezwykle złożony temat, który nieustannie balansuje między emocjami a twardą ekonomią.
View Ediplayer on the source website 8 czerwca w warszawskim hotelu Verte zgromadziło się kilkaset miłośników i miłośniczek mody. Czekały na nich inspirujące rozmowy, ale przede wszystkim mnóstwo wiedzy i porad. Podczas tej edycji ELLE About Fashion sporo czasu poświęciliśmy sztucznej inteligencji, zrównoważonemu rozwojowi, ale też różnym generacjom, które modę tworzą – od popularnych „zetek” zaczynając, a na silversach kończąc. Całość podzieliliśmy na trzy bloki tematyczne, bo moda to przecież wypadkowa emocji, edukacji i doświadczeń. Czym jeszcze zaskoczyła 4. edycja ELLE About Fashion? W świat emocji wprowadziła nas Magda Mołek – ikona, która nie boi się żyć i wyglądać w swoim stylu. Dziennikarka zauważyła, że to, co w modzie porusza najbardziej, to często nie finalny produkt, a historia jego powstania. O emocjach w kontekście AI opowiedziały Dominika Szot, dyrektor marketingu GRID Esports, Ada Sokół, artystka 3D i projektantka, oraz Agata Serge, uznana fotografka, odpowiedzialna za okładkę marcowego wydania ELLE. Jedną z jej digitalowych wersji Agata wygenerowała właśnie przez AI. Podczas panelu zdradziła, jakie polecenia wydawała sztucznej inteligencji, aby stworzyć coś innowacyjnego, a przy okazji zachować styl i klimat pierwotnego zdjęcia. Przy okazji rozmowy Michała Zaczyńskiego z Kasia Sokołowską sporo dowiedzieliśmy się o kulisach produkcji i reżyserii pokazów mody. „Bez spokojnego zarządzania i umiejętności dedykowania zadań, kierowania tym procesem, trudno reżyserować. Z chaosu nic nie powstaje. […] Z jednej strony jest to więc świat artystyczny, spontaniczny i wrażliwy, a z drugiej bardzo poukładany” – tłumaczyła Kasia Sokołowska. O koncepcji yin i yang w biznesie opowiedziała za to Monika Kapłan – wybitna specjalistka marketingu mody. Podsumowaniem pierwszego bloku tematycznego była inspirująca rozmowa z twórczyniami polskich marek modowych, które przygodę z biznesem zaczynały 10 lat temu (z tej okazji, tuż po zakończeniu rozmowy, na sali pojawił się piękny urodzinowy tort z logo ELLE!) Swoim doświadczeniem podzieliły się Jagoda Maruda (jagg. jewels), Paulina Pyszkiewicz (LEBRAND), Zosia Chylak (Chylak) oraz Justyna Przygońska i Brygida Handzelewicz-Wacławek (The Odder Side). Choć wszystkie przyznały, że ostatnia dekada przyniosła im całe spektrum emocji i doświadczeń (nie tylko pozytywnych), to na pytanie, czy dzisiaj ponownie zdecydowałyby się na założenie własnych marek, zgodnie przyznały, że tak. Moduł „Edukacja” rozpoczęliśmy od pochylenia się po raz kolejny nad sztuczną inteligencją. Czy może być ona twórcza? Na to pytania próbowały odpowiedzieć Marta Kalinowska i prof. Aleksandra Przegalińska, która doktoryzowała się w zakresie filozofii sztucznej inteligencji w Instytucie Filozofii UW. Mnóstwo pozytywnych emocji wywołała rozmowa Marty Tabiś-Szymanek, redaktorki naczelnej ELLE Polska i ELLE.pl, z przedstawicielami generacji X, którzy podbijają świat mody. Lidia Popiel, Bogna Sworowska i Irena Wielocha opowiedziały o swoich doświadczeniach z modelingiem po 50., a Marcin Cejrowski, współwłaściciel agencji Selective Stars, zdradził za to, jak udało mu się namówić dwie pierwsze panie do powrotu przed obiektyw aparatu. „Mam nadzieję, że nie będzie to tylko trend, a kamień milowy, który zmieni nasze podejście do starzenia się” – podsumowała rozmowę o silversach w branży modowej Bogna Sworowska. O modzie żerującej na kompleksach, zrównoważonym rozwoju, który paradoksalnie wspiera biznes i pytaniach, które zarówno marki, jak i klienci powinni sobie zadać w kontekście przyszłości nie tylko mody, ale świata w ogóle opowiedziała Katarzyna Zajączkowska, autorka książki i podcastu Odpowiedzialna moda. Drugi moduł zakończyła rozmowa, którą można określić jako „wspomnień czar”. Karolina Limbach, stylistka i szefowa działu wideo ELLE, spotkała się z osobami, które swoją karierę zawodową zaczynały w ELLE. Karla Gruszecka, Zuzia Kuczyńska, Ewelina Gralak i Malwina Konopacka zdradziły, jak wspominają pracę w jednym z najważniejszych magazynów modowych na świecie i jak to doświadczenie wpłynęło na ich całe życie. Niezwykle mocne otwarcie miał trzeci, ostatni moduł 4. edycji ELLE About Fashion. O odwadze w działaniu opowiedziała sama Joanna Przetakiewicz- Rooijens. Jaką radę zgromadzonym dała założycielka Ery Nowych Kobiet, największego i najdynamiczniej rozwijającego się ruchu społecznego w Polsce, aktywistka, businesswoman i radczyni prawna? „Zawsze priorytezujcie swoje plemię, swoje grono, swoje przyjaciółki. Przynależność do grupy jest najsilniejszym faktorem szczęścia” - Joanna Przetakiewicz- Rooijens. Jak być widzialnym i słyszalnym w świecie mediów pytał Marcin Świderek, dziennikarz, wicenaczelny i szef działu mody magazynu ELLE, gościa specjalnego konferencji, Hanana Besovica, komentatora mody, który kilka lat temu stał się sensacją Instagrama. Naszą konferencję zakończyliśmy panelem MY WAY. Sposoby na bycie sobą w social mediach (i nie tylko) zdradziły przedstawicielki generacji Z – Karolina Sobańska i Helena Englert. O porozumieniu ponad podziałami opowiedział za to prof. Tomasz Sobierajski, socjolog i trener komunikacji interpersonalnej, który gorzko podsumował debatę, która toczy się od jakiegoś czasu w mediach na temat podejścia do pracy różnych pokoleń. „To nie zetki mają problem z etyką pracy, to my (milenialsi, pokolenie X) mamy z nią problem” - prof. Tomasz Sobierajski. 4. edycję ELLE About Fashion od początku wspierali nasi partnerzy, którzy przygotowali dla uczestników nie tylko upominki, ale także ciekawe atrakcje. Marka NEO MAKE UP zaprezentowała profesjonalne kosmetyki do makijażu oraz zaprosiła gości konferencji na warsztaty tworzenia szminek. W strefie NEONAIL można było za to skorzystać z bezpłatnej usługi masażu dłoni lub stylizacji paznokci. Pyszne moktajle serwowało Dafi – profesjonalni barmani przygotowywali je z pomocą nowego urządzenia marki, saturatora PushAir. Dafi od dawna pracuje na rzecz planety i zrównoważonego rozwoju. Tworzenie produktów, które ograniczają zużycie plastiku to niejedyne działania, które w tym temacie podejmuje. Marka jest także sponsorem strategicznym „Operacji Czysta Rzeka” oraz współorganizuje wyjątkowy konkurs dla projektantów mody. Podczas konferencji mogliśmy podziwiać nagrodzone w nim prace, które… powstały wyłączenie z odpadów „pływających” w rzekach. ELLE About Fashion wsparło także Obsessive, o którego rebrandingu było ostatnio głośno w świecie mody. Trudno o markę, która lepiej oddaje tematykę tegorocznej konferencji. Bieliźniany brand od lat wzbudza emocje, ale także edukuje i zachęca do doświadczania.
Iga Majewska i Ewelina Protasewicz: „Balans na fali” - pierwsza polska książka o pilatesie dla dzieci [WYWIAD]
Iga Majewska, pomysłodawczyni inicjatywy Warsaw Pilates i Ewelina Protasewicz, autorka i ilustratorka, stworzyły razem książkę, która łączy ich pasje – pilates i opowiadanie historii dla najmłodszych. „Balans na fali” ma zachęcać dzieci do ćwiczeń, ale przede wszystkim – bawić. Historia surfera Julka i syrenki Heli ma premierę 15 maja.
Dla Igi Majewskiej nie ma rzeczy niemożliwych – zaczynając od prowadzenia zajęć pilatesu w najbardziej zaskakujących miejscach, po stworzenie książki o pilatesie dla najmłodszych. Zwłaszcza jeśli może liczyć na siostrzane wsparcie. Ewelina Protasewicz, autorka i ilustratorka, a prywatnie mama dwóch chłopców, wie o tworzeniu książek dla dzieci wszystko. Z połączenia ich kreatywnych sił powstał „Balans na fali” (premiera: 15 maja). Z autorkami rozmawiamy m.in. o ich ulubionych książkach z dzieciństwa oraz o tym, ile wspólnego ma pilates z morskim światem. Która książka była Waszą ulubioną z dzieciństwa? Iga Majewska: Pierwsze, co przychodzi mi do głowy, to „Lotta z ulicy Awanturników”. Jednak bardziej niż konkretny tytuł wspominam cały rytuał wypożyczania książek w szkole podstawowej. Prowadziłam zeszyt, w którym po każdej przeczytanej książce, robiłam do niej ilustrację, żeby lepiej zapamiętać treść i mieć własny ilustrowany ranking przeczytanych tytułów. Dziś na pewno są od tego aplikacje. Ewelina Protasiewicz: Ja z kolei najbardziej lubiłam te z ilustracjami Disneya, które później kreska po kresce próbowałyśmy odtwarzać. Miałyśmy „Dumbo”, „Bambi” i „Króla Lwa”. Klasyka lat 90.! Skąd pomysł na książkę, w której łączycie bajkę dla dzieci z nauką o pilatesie? I.M.: Dziś kocham ruch i uczę go innych, ale jako dziecko wcale nie byłam fanką wychowania fizycznego. Pilates poznałam dopiero na studiach i chcę, żeby kolejne pokolenie odkryło tę spokojną metodę pracy z ciałem dużo wcześniej. Tym bardziej, że na moich zajęciach ćwiczy wiele rodziców, których pociechy chcą je naśladować w absolutnie wszystkim. „Balans na fali” ma dać opiekunom miłe i przyjemne narzędzie do podzielenia się z dziećmi pasją do pilatesu. E.P.: I to jest bardzo ważne, bo coraz więcej mówi się o tym, że dzisiejsze maluchy mają problemy z podstawowymi ćwiczeniami gimnastycznymi. Nie spędzają czasu na trzepakach, tak jak robiło to nasze pokolenie, a jakie są negatywne efekty siedzącego trybu życia – wiemy doskonale. Czy Helenka i Julek, bohaterowie książki, mają swoje pierwowzory w rzeczywistości? E.P.: Dziecko, które marzy o wspaniałych osiągnięciach, ale poddaje się już przy pierwszych nieudanych próbach, to historia, którą zna chyba każdy rodzic czy opiekun. I tak właśnie widzę Julka, który zakłada, że tylko magia może mu pomóc stanąć na desce surfingowej. I.M.: A ostatecznie pomaga mu nie magia, a cierpliwa, dokładna i regularna praca – jak w życiu. Helena wkracza do historii jako bystra obserwatorka, głos rozsądku i ambasadorka życiowego balansu. Bohaterowie nie mają bezpośrednich pierwowzorów, ilustrują raczej dwie odmienne postawy, które widzimy tak wśród dzieci, jak wśród dorosłych. Ewelina, czy Twoi synowie mieli jakiś wpływ na stworzenie książki? E.P.: Moi synowie, lat: trzy i pół oraz sześć i pół, zażyczyli sobie dosłownie wystąpić w książce – w postaci ilustracji. Ich podobizny znajdziecie na rozkładówce o nadmorskim kąpielisku. Kochają występy, więc wypożyczyłam ich też Idze do nagrań prezentujących ćwiczenia z książki. I.M.: I bez wcześniejszego przygotowania chłopaki wzorowo wykonali wszystkie pozycje. To mali profesjonaliści, bo chodzą z rodzicami na crossfit! Dzieci z naszej rodziny i dzieci znajomych zdecydowanie miały wpływ na powstanie książki, bo jako ciocia przekonałam się, że przy maluchach trzeba mieć sto pięćdziesiąt pomysłów na aktywności w ciągu doby. „Balans na fali” ma być gotowym, kompletnym pomysłem na taką produktywną zabawę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/64/2024/12/iga-majewska-i-ewelina-protasewicz-o-ksiazce-dla-dzieci-balans-na-fali-nie-chcialysmy-powielac-stereotypow-o-tym-ze-pilates-jest-tylko-dla-dziewczyn-wywiad-b7a1c66.jpg" width="938" height="626" title="iga-majewska-i-ewelina-protasewicz-o-ksiazce-dla-dzieci-balans-na-fali-nie-chcialysmy-powielac-stereotypow-o-tym-ze-pilates-jest-tylko-dla-dziewczyn-wywiad-b7a1c66" /> Jak wyglądał proces tworzenia książki? I.M.: Prowadząc pilates dla dorosłych i szkoląc się w tej metodzie, szukałam nawiązań, dzięki którym będę mogła przełożyć ćwiczenia na prosty język i obrazowe porównania. Nie chciałam powielać stereotypów o tym, że pilates jest tylko dla dziewczyn, więc od początku wiedziałam, że głównym bohaterem książki będzie chłopiec. Jednocześnie marzyło mi się, żeby w tej historii umieścić syrenkę, która uosabia inicjatywę Warsaw Pilates i jest też w moim logo. Zaczęłyśmy z Eweliną od konceptu, czyli kilku próbnych stron z tekstem i ilustracjami, które powstały już poprzedniego lata i które pokazałyśmy wydawnictwu Zielona Sowa. Okazało się, że letni, surferski klimat pasuje nam wszystkim, a morski świat naturalnie nawiązuje do ćwiczeń z pilatesu. I nic dziwnego – w końcu twórca metody, Joseph Pilates, inspirował się ruchami zwierząt. Jak się pracuje siostrom? Czy relacje rodzinne pomagają czy przeszkadzają we współpracy? E.P.: W ostatnich ośmiu latach zilustrowałam dziesiątki książek dziecięcych, więc nawet jeśli Idze wydawało się, że jest dla mnie wyjątkowo trudną klientką – cóż, przeszłam już wiele i jestem twarda, choć jej walka o fryzurę Heleny toczyła się do ostatniej chwili. Myślę, że fakt, że jesteśmy siostrami działa na naszą korzyść, bo na bieżąco, nie tylko służbowo, wymieniamy się pomysłami i inspiracjami. Obie wręcz żyjemy swoimi pasjami i staramy się na 110 proc., jeśli nie dla siebie, to dla siostry. Mamy nadzieję, że będzie to można dostrzec w efekcie końcowym. Jaki miałyście cel tworząc "Balans na fali"– zabawy czy edukacji? E.P.: Połączenia jednego z drugim. Żeby przekazać dzieciom wiedzę, czy jak w tym przypadku ćwiczenia i zachętę do ruchu, trzeba je kreatywnie opakować, najlepiej we wciągającą historię. Wiemy to, bo w czasie studiów obie pracowałyśmy w przedszkolach jako panie od zajęć dodatkowych. I.M.: Ewelina uczyła tańca, ja języka angielskiego w formie zabawy. Ta jest równie ważna, co treść. Musi angażować i bawić. Wasza książka zachęca do ćwiczeń od najmłodszych lat. Czy jest jakaś granica wiekowa dla dzieci do uprawiania sportu? I.M.: W profesjonalnym ujęciu wszystko zależy od dyscypliny i wymaganych do niej umiejętności, które nabywa się z wiekiem, jednak nie chciałabym wkładać domowej gimnastyki i pilatesu w takie sztywne ramy. Ruch i oddech to naturalna ludzka rzecz i w moim rozumieniu wszystko w życiu malucha może być treningiem. Im wcześniej dziecku wejdzie w nawyk dbanie o codzienną dawkę ruchu – a w idealnym scenariuszu także o jego jakość – tym lepiej! E.P.: Przy okazji warto przypomnieć, że przykład idzie z góry, więc kiedy dziecko widzi rodzica rozwijającego matę w salonie i robiącego kocie grzbiety dla dobrego samopoczucia, jest duża szansa, że również polubi ruch i będzie miało z nim zdrową relację od małego. Przez zdrową relację rozumiem nie wieczny wyścig i porównywanie się, tylko ruszanie się dla czystej przyjemności. Iga, czy prowadzisz albo czy myślałaś o prowadzeniu zajęć dla dzieci? I.M.: Nie planuję zmieniać specjalizacji na stricte dziecięcą, ale maluchy będą mogły ze mną ćwiczyć m.in. na targach Vivelo na Stadionie Narodowym w Warszawie i na kempingu w Chałupach. Wszystkie ćwiczenia przedstawione w książce będą też dostępne w formie wideo, żeby opiekunowie mieli gotową ściągę do czytania i zabawy. Pilates doskonale sprawdza się w warunkach domowych i głównie taką formę chcę zaproponować dzieciom. Czy planujecie kolejne części serii? E.P.: Z największą chęcią, jednak ta decyzja leży w rękach czytelników i wydawnictwa. I.M.: Nasze pomysły zdecydowanie się nie kończą i jesteśmy gotowe zabrać syrenkę Helę z Helu prosto w góry albo do miasta. Dla surfera Julka też znajdziemy kolejne ruchowe wyzwanie do osiągnięcia! Rynek książek dla dzieci zmienił się diametralnie – co dziś jest ważne w tworzeniu treści dla najmłodszych? E.P.: Ważna jest różnorodność i to zarówno jeśli chodzi o treść, jak i o formę. Obecnie popularne jest wszystko: książki o tematach poważnych i te o prostej codzienności, te z bogatymi ilustracjami i te prezentujące czysty minimalizm. W ostatnim czasie ilustruję coraz więcej książek aktywujących, nie tylko do czytania, ale i uzupełniania, wyklejania i wdrażania w życie. Myślę, że ich popularność wynika z tego, że książki konkurują dziś z iPadami. Jako opiekunowie szukamy rozwiązań, które angażują dziecko na wielu poziomach, ale nie są kolejnym cyfrowym ekranem. Czy dzieci podzielają zainteresowanie tematami, które wybierają im dorośli? E.P.: Ostatecznie to dzieci wybierają, których historii chcą słuchać na okrągło, a które kurzą się na półce. Najważniejsze, to dawać im wybór, pokazywać różne propozycje i zachęcać do poznawania i przeżywania rozmaitych historii. Z radością czytam swoim chłopakom książki np. o emocjach czy relacjach, ale też nie mam problemu z czytaniem im po raz setny o dinozaurach i robotach. Ich ukochane historie to i tak te zmyślone naprędce. Ewelina Protasewicz Autorka i ilustratorka książek dla dzieci, twórczyni projektu „Rysopisy”, w ramach którego dzieli się autorskimi pomocami naukowymi. Wiedzę o podejściu do maluchów zdobywała przez lata jako logopedka, nauczycielka, pedagożka, wychowawczyni na koloniach i animatorka kultury. Rysuje od zawsze, ale uczyniła z tego swój zawód dopiero w 2016 roku. Prywatnie mama dwóch chłopców. Iga Majewska Instruktorka pilatesu certyfikowana przez amerykańską szkołę Peak Pilates. Pomysłodawczyni inicjatywy Warsaw Pilates, w ramach której organizuje zajęcia ruchowe w szalonych miejscach jak pałace, dachy wieżowców czy muzea. Inicjatorka pilatesowych akcji charytatywnych i założycielka największej platformy z pilatesem online po polsku.
Czy naprawdę uczymy się na błędach? Tani slogan czy droga do sukcesu?
Jak sprawić, by błędy stały się drogą do sukcesu? Czy popełniając błędy uczymy się o sobie czegoś nowego czy podkopujemy tylko swoją pewność siebie? Zobacz jak przekuć porażkę w okazję do rozwoju.
W tym artykule: Błędy mogą być cennym źródłem informacji Zarządzanie emocjami Model uczenia się przez doświadczenie Davida Kolba Nauka to proces Jedną z uniwersalnych prawd w życiu jest to, że każdemu z nas zdarza się popełnić jakieś błędy. Różnie je nazywamy: porażka, niepowodzenie, wpadka, przegrana, klęska, katastrofa czy po prostu błąd. Rzadko o nich rozmawiamy, ponieważ pozbawiają nas idealnego wizerunku nas samych. A osób doskonałych nie ma. Każdy z nas popełnia błędy. To stały element życia, tak samo jak oddychanie czy spanie. Choć często powtarza się slogan: „Człowiek uczy się na błędach”, to jednak kiedy popełnimy już jakiś błąd, nie zawsze wyciągamy wnioski. Dlaczego? Zależy to od postawy, jaką przyjmujemy wobec niepowodzenia. - w wersji pesymistycznej interpretujemy błąd jako stan zagrożenia, niepożądany efekt, którego należy za wszelką cenę unikać. - w wersji optymistycznej traktujemy błąd jako okazję do rozwoju i nauki, jak lekcję. To zasadnicza różnica. Błędy mogą być cennym źródłem informacji Jeśli się na nich uczymy, zwiększają naszą szansę na sukces. Dziecko, które doświadcza nowych rzeczy, nie ocenia siebie i swojego postępowania. Po prostu odkrywa świat, brudząc się przy tym trochę. Nie nazywa swoich potknięć porażkami ani błędami. Traktuje je jako naturalną część procesu poznawania. To my, dorośli, doświadczamy procesu uczenia się poprzez stałą analizę, etykietowanie i sprawdzanie, na jakim etapie się znajdujemy. Nadajemy aspektom tego procesu nazwy i wskazujemy elementy, które należy naprawić. Ilustruje to model Davida Kolba, przedstawiony w książce „Experiential Learning”. Jest on też nazywany modelem Lewina, z uwagi na ogromny wpływ Kurta Lewina na pracę Kolba. David Kolb badał procesy związane z rozumieniem konkretnych doświadczeń i z różnymi stylami uczenia się, które mogą być w to zaangażowane. Zarządzanie emocjami Warto pamiętać, że w procesie nauki zarządzanie swoimi emocjami ma duże znaczenie. Wiele osób poddaje się na tym etapie, nie radząc sobie z nimi, a tymczasem umiejętność uporania się z emocjami jest niezbędnym elementem drogi do sukcesu. Pozytywne podejście do porażki i traktowanie jej jako okazji do rozwoju to ważny element sukcesu, podobnie jak radzenie sobie z emocjami, które powstają w trakcie nauki. Potrzebujemy być świadomi obu procesów, które towarzyszą nam w drodze do poziomu mistrzowskiego. Model uczenia się przez doświadczenie Davida Kolba Model uczenia się przez doświadczenie Davida Kolba składa się z czterech cyklicznie powtarzających się kroków: I. Doświadczenie Biorę aktywny udział w pewnym doświadczeniu. Obserwuję, co się dzieje, i zbieram informacje, jakie trafiają do mnie za pomocą zmysłów. Zadaję sobie pytania: Co się dzieje? W jakiej jestem sytuacji? Z czym potrzebuję sobie poradzić? II. Refleksja Uświadamiam sobie, co się stało i czego doświadczam, a następnie porównuję to z danymi, które są skumulowane w mojej pamięci. Zadaję sobie pytania: Co się stało? Jakie emocje się u mnie pojawiły? Jak się czułem/-am? III. Konceptualizacja Na tym etapie analizuję poszczególne dane i tworzę za pomocą abstrakcyjnego myślenia nowe teorie, pojęcia i wiedzę. Zadaję sobie pytania: Co to znaczy? Jaki z tego płynie dla mnie wniosek? Jak to rozumiem? IV. Praktyka Posiadaną wiedzę weryfikuję przez sprawdzenie nowego pomysłu w praktyce, co prowadzi do powstania nowych doświadczeń i w tym momencie cykl zaczyna się od początku. Zadaję sobie pytania: Jak mogę to wykorzystać? Co jeszcze mogę zmienić? Jako dorośli poważnie podchodzimy do naszych celów. Jeżeli się czegoś uczymy, potrzebujemy wiedzieć dokładnie, do czego nas to prowadzi. Chcemy znać cel i efekt, jaki możemy osiągnąć. To z kolei pozwala nam interpretować pojawiające się informacje „z terenu”, by dojść do celu najszybszą i najbardziej efektywną drogą. Świadomie użyłem słowa „informacje”, które odróżniam od wiedzy o tym, co pojawia się po drodze do osiągnięcia celu. Informacje zbieramy i stosujemy w praktyce, co prowadzi do doświadczenia i użytecznej wiedzy. Powstaje więc coś przetworzonego przez subiektywne doznanie, które jest inne dla każdego z nas. Nauka to proces Kiedy uczymy się czegoś nowego, na początku nie wiemy, co jest ważne. W tym procesie przechodzimy przez następujące etapy: - Poszukujemy i gromadzimy coraz więcej informacji, zapisujemy się na kursy i zdobywamy wiedzę, aż zrozumiemy, co trzeba zrobić. Dowiadujemy się nowych rzeczy, które potrzebujemy przyswoić, zadajemy pytania, by lepiej wszystko rozumieć. - Zaczynamy praktykować. Najpierw w bezpiecznych warunkach, by nie zrobić sobie zbyt wielu siniaków, które są nieuniknione w trakcie nauki. Po kilkunastu próbach nabywamy wiedzę, co robić i czego nie, by osiągnąć korzystne rezultaty. - Uczenie się idzie w parze z nabywaniem nowych kompetencji. Nie zawsze jesteśmy świadomi tego procesu. Za każdym razem, kiedy trenujemy, pojawiają się informacje, dzięki którym korygujemy nasze działania i przechodzimy o krok dalej w rozwoju umiejętności. - Po wielu miesiącach treningu na poziomie podstawowym przechodzimy do etapu szlifowania kompetencji, a następnie do poziomu mistrzowskiego. Pogłębiamy swoją wiedzę i włączamy ją do naszego warsztatu. Stajemy się ekspertami w danej dziedzinie. W trakcie procesu nauki pojawiają się różne nastroje. Czasem jest to euforia, a czasem informacja, którą interpretujemy jako porażkę. Mamy do siebie pretensje, że czegoś zapomnieliśmy, nie byliśmy dość uważni itp. Pojawiają się w nas emocje, które są bardzo ważnym elementem każdego procesu uczenia się osoby dorosłej. To, w jaki sposób poradzimy sobie z porażką, świadczy o naszej dojrzałości i rozumieniu procesu zmiany. Praca z niepowodzeniami jest wymagająca, ponieważ z jednej strony trzeba sobie poradzić z samą porażką, a z drugiej – z emocjami. Pojawiają się różne myśli, np. „to nie dla mnie”, „nie mam do tego smykałki”, „ja się do tego nie nadaję” i inne wewnętrzne bariery. Z nimi też należy sobie poradzić. Focus Coaching Extra nr 1/21
6 sposobów na kompleksy, czyli jak wzmacniać samoakceptację
Chyba wszyscy mamy jakieś kompleksy, które potrafią namieszać w relacjach lub stanąć na drodze do wymarzonego celu. Jak sobie z nimi poradzić? Brać się z nimi za bary, odpuścić sobie czy próbować się z nimi zaprzyjaźnić? Masz już metodę na to, jak wzmacniać samoakceptację? Jeśli nie, odpowiedz sobie na te 5 pytań.
W tym artykule: Jak wzmacniać samoakceptację? Odpowiedz na te 5 ważnych pytań Jak radzić sobie z kompleksami - stawić czoła czy unikać? 6 filarów poczucia własnej wartości Jak wzmacniać samoakceptację? Odpowiedz na te 5 ważnych pytań Kiedy czytam wywiady z aktorami, zaskakuje mnie, jak wielu z nich w młodości było nieśmiałych. Być nieśmiałym i zdawać do szkoły aktorskiej – to się wydaje szaleństwem. Niektórzy mówią jednak, że zrobili to, by pokonać nieśmiałość, inni, że gdy zaczynali grać, zapominali o nieśmiałości. To pokazuje, że wobec swoich ograniczeń można przyjąć różne postawy: unikać sytuacji, które przypominają o kompleksach, podejść do nich z przekorą i robić to, czego się boimy, albo nie zwracać na nie uwagi i skupić się na tym, co kochamy robić. Paradoksalnie najwięcej kosztuje nas unikanie i wypieranie się tego, że jesteśmy jacyś, np. niezbyt pewni siebie. Dlaczego? Bo wymaga nieustającej czujności, by nie wplątać się w sytuacje, które pokażą, jak jest naprawdę, i nas zawstydzą. Unikanie stresujących sytuacji na dłuższą metę obróci się przeciwko tobie, nie pozwalając na realizację ambicji i dobre czucie się z samym sobą. Jak pisał psycholog Kenneth W. Christian: „Żadna forma samoograniczania nie uchodzi nam bezkarnie, jeżeli wziąć pod uwagę nasze samopoczucie. Wszystkie zaś formy samorealizacji płynące z ciekawości świata, ze zdolności czy z prawdziwych zainteresowań głęboko nas zaspokajają”. Do zyskania jest więc naprawdę wiele. Gdy z czegoś rezygnujesz, zazwyczaj czujesz ulgę. Ale tak z ręką na sercu – czy pod tą ulgą nie ma jednak trochę smutku i żalu, że coś cię omija? A jeśli tak, to czy myślałeś o tym, jakie będą konsekwencje tego unikania? Czy nie odbierzesz sobie szansy, by dowiedzieć się, na co cię tak naprawdę stać? Na początek mam dobrą wiadomość – część kompleksów po prostu mija. Dobrym przykładem są te, których doświadczamy w okresie dojrzewania, związane zwłaszcza z wyglądem. Może to było również twoim doświadczeniem i dziś zupełnie nie rozumiesz, czym się wtedy przejmowałeś/-aś. Jeśli tak, to sam/a widzisz, że kompleksy można zostawić za sobą. Jak podejść do tych, które z nami zostały? Zadaj sobie kilka pytań: Co mi we mnie przeszkadza? Zastanów się, czego w sobie nie akceptujesz. Określ dokładnie, co to jest. Czy jest to realną przeszkodą w osiąganiu ważnych dla ciebie celów? Jakie fakty za tym przemawiają? Zastanów się, czy może są to raczej twoje domysły niż fakty? Kiedy mówisz innym o swoich kompleksach, czy oni też je w tobie dostrzegają, czy są zdziwieni tym, jak siebie widzisz? W jakich sytuacjach mi to przeszkadza? Jak często się to zdarza? Jaka częstotliwość jest dla ciebie do zaakceptowania? A może tylko obawiasz się, że pewnego dnia tak się stanie? Jak to na mnie wpływa? Co mi to utrudnia? Na co mnie zamyka? Na ile ważne są dla mnie cele, których nie osiągam ze względu na kompleksy? Posłuż się skalą od 1 do 10 (1 – mało ważne, 10 – bardzo ważne). Co chcę z tym zrobić? Pozbyć się swoich ograniczeń? Zaprzyjaźnić się z nimi? Jeśli na podstawie tych kilku pytań doszedłeś/doszłaś do wniosku, że ograniczenia realnie utrudniają ci bycie szczęśliwym/-ą lub powstrzymują rozwój, warto coś z tym zrobić. Jeśli np. ogranicza cię lęk przed wystąpieniami publicznymi czy nadwaga – warto potraktować je jako wyzwanie i znaleźć sposób, by zminimalizować ich wpływ. Wysiłek na pewno warto podjąć też wtedy, gdy widzisz, że brakuje ci twardych kompetencji. Jak radzić sobie z kompleksami - stawić czoła czy unikać? W każdej sytuacji możesz wybrać między postawą czynną a bierną. Bierna powoduje, że stoisz w miejscu i coraz bardziej utwierdzasz się w krytycznej opinii na swój temat. Postawa aktywna pozwala ci ją zweryfikować i przede wszystkim przełamać. Bo dowiadujesz się wówczas o sobie nowych rzeczy. Być może myślałeś/-aś, że czegoś nie dasz rady zrobić, że cię to przerasta, tymczasem okazało się, że to jednak jest możliwe. Zaczynasz poznawać swoją sprawczość i siłę – a to zmienia twoje postrzeganie siebie. Zastanów się, w jaki sposób sam/a siebie ograniczasz: Kiedy rezygnujesz? Kiedy pozwalasz, aby coś cię zniechęcało? Czy godzisz się na to, aby coś cię pokonywało? Czemu lub komu pozwalasz przejąć władzę nad tobą? W jakich okolicznościach unikasz podejmowania rozsądnego ryzyka? Warto pamiętać, że zarówno dążenie do zmiany, jak i tłamszenie swojego potencjału wymaga wytrwałości. Podaj konkretne odpowiedzi na pytania: jak by się zmieniło twoje życie, gdybyś postanowił/a przynajmniej połowę swojego uporu wykorzystać do osiągnięcia ważnych dla ciebie celów? Co stałoby się możliwe? (Źródło: Na podstawie Kenneth W. Christian, „Ty jako swój największy wróg. Jak pokonać kompleksy”) 6 filarów poczucia własnej wartości Walcząc z kompleksami, warto zadbać o akceptację siebie. To nie znaczy, że musisz być sobą zachwycony/-a. Terapeuta Nathaniel Branden w książce „6 filarów poczucia własnej wartości” określił ją tak: „Akceptować siebie to być po swojej stronie, być swoim sprzymierzeńcem. W znaczeniu najbardziej podstawowym samoakceptacja odnosi się do poszanowania i troski o siebie, które wynikają z faktu, że jestem żywą i świadomą istotą”. Jak wzmacniać samoakceptację? Oto kilka podpowiedzi: 1. Jeśli jesteś z czegoś w sobie niezadowolony/-a i wiesz, że nigdy się z tym nie pogodzisz - zaakceptuj swoją niezgodę na to. To najbardziej zaskakująca, ale też chyba najważniejsza rada, jaką znalazłam u Brandena. Spróbuj do siebie powiedzieć na głos: akceptuję to, że nie zgadzam się na to, że jestem…. – tu wstaw odpowiednie słowo. Zauważ, co się wtedy dzieje, co czujesz. Branden, mający wieloletnie doświadczenie terapeutyczne w pracy z osobami, które chciały stać się bardziej pewne siebie, przekonuje, że – paradoksalnie – to pozwoli ci ruszyć z miejsca i zacząć się zmieniać. Dlaczego? Bo „jeżeli w pełni doświadczymy i zaakceptujemy negatywne uczucia, często będziemy w stanie się ich pozbyć. Uzyskawszy prawo istnienia, odchodzą z centralnej pozycji” – wyjaśnia terapeuta. Czyli przestają być dla nas tak ważne jak dotąd. 2. Uważaj na to, co mówisz do siebie w myślach. Ucinaj połajanki i słowa, które psują ci nastrój. Jeśli masz zwyczaj powtarzać sobie: nie umiem tego, nie jestem w tym wystarczająco dobry/-a, to nie dla mnie – dodaj do nich: „jeszcze”, „na razie”, albo zapytaj: „a kto tak powiedział?”. Czujesz różnicę? 3. Myśl o sobie z szacunkiem. Na pytanie, ale jak, skoro nie jestem z siebie zadowolony/-a, odpowiedzią jest to, że na szacunek zasługuje każdy. Co szczególnie ważne: szanuj siebie za decyzje, podejmowane działania i starania, a nie wyłącznie za efekty. Efekt to twoja wisienka na torcie, a na największy szacunek zasługują te małe codzienne działania, które cię do efektów przybliżają. 4. Otaczaj się dobrymi myślami i uczuciami. Warto zaakceptować te cechy, których w sobie nie zmienimy, bo nie zależą od nas, np. introwertyzm. Co jakiś czas na sesjach coachingowych spotykam osoby, które mówią: wiem, że gdyby nie mój introwertyzm, odnosiłbym/-abym większe sukcesy. A jednak najszczęśliwsi introwertycy to ci, którzy polubili swój introwertyzm i dostrzegli w nim wartość. Znaleźli swoje sposoby na funkcjonowanie w różnych sytuacjach, nie walcząc z naturą, ale jej słuchając. Szukaj towarzystwa osób, które akceptują cię i lubią takim/-ą, jakim/-ą jesteś. 5. Zgodnie z zasadą, że samoakceptacja to decyzja, że chcesz być swoim sprzymierzeńcem, a nie wrogiem, zdecyduj: czego możesz robić więcej, czego możesz zacząć robić mniej, co możesz zacząć robić, co możesz przestać robić, co możesz robić inaczej, aby lepiej siebie traktować w codziennym życiu. Tekst: Anna Witkiewicz - Coach, specjalizuje się w coachingu kariery. Dobrze rozumie potrzebę zmian zawodowych, bo sama ich doświadczyła. Focus Coaching 2/21
Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: wiolonczelista Michał Balas
Balas to buntownik, który kocha muzykę klasyczną, ale zatraca się też w rapie czy techno. „Coraz częściej spotykam się z opinią, że robię wszystko po swojemu, nagrywam dziwne rzeczy, mam radykalne pomysły. Po prostu robię to, co mi się podoba, co mnie ciekawi. A to, czy ktoś mnie potem nazwie rebelem… Śmiesznie to brzmi”, mówi w naszej rozmowie.
„Muzyka klasyczna jest cool, ponieważ łączy bardzo precyzyjne intencje kompozytora z oddaniem pola interpretacji artystom. To powoduje zróżnicowanie w każdym wykonaniu, co mnie osobiście ekscytuje”, mówi 23-letni wybitny wiolonczelista pochodzący z Krakowa. I dodaje: „Klasyka jest również najbardziej ludzka, ponieważ tak jak ludzie jest niezwykle skomplikowana i nie każdy może w pełni ją pojąć”. Michał studiuje w Akademii Muzycznej w Bazylei. Rok temu trafił na listę 30 najzdolniejszych muzyków klasycznych poniżej 30. roku życia brytyjskiej rozgłośni radiowej Classic FM. Rozmawiamy o samotności, buncie, wykańczających konkursach i sensualnej stronie wiolonczeli. Pamiętasz swoje pierwsze marzenie związane z muzyką? Szczerze? Nie. Wielu znajomych, z którymi rozmawiam na temat muzyki od dziecka miało do niej klarowne podejście: jako pasji, chęci zgłębiania tematu, nowości. U mnie było inaczej. Pochodzę z muzycznej rodziny, zarówno rodzice, jak i siostra, wujostwo, dziadek – wszyscy są w ten świat uwikłani. Można więc powiedzieć, że od początku byłem do tego predestynowany, bo wychowywano mnie w muzyce. Była od zawsze, stąd trudno mówić mi o jakichś pierwszych marzeniach. Nikt mnie nie zmuszał, żebym kontynuował tę rodzinną tradycję, więc z własnej woli zacząłem naukę gry na wiolonczeli. Ile miałeś lat? Siedem. Wcześniej chodziłem na koncerty w Krakowie, również te moich rodziców. Póki co jestem w rodzinie jedynym wiolonczelistą. Mama zaczynała od tego instrumentu, ale szybko zamieniła go na skrzypce. Trudno podejmować decyzje określające naszą przyszłość w dorosłym życiu, a co dopiero w wieku sześciu, siedmiu lat. W moim przypadku nie było napięcia. Rodzice mieli nastawienie, z którym się zgadzam, że obcowanie z muzyką w młodym wieku jest niezwykle korzystne dla rozwoju, dla mózgu. Potem obserwowali, jakie robię postępy. I okazały się być zadowalające. Skąd więc pomysł na wiolonczelę, skoro, jak sam mówisz, nikt w domu na niej nie grał? Naprawdę nie mam pojęcia. Skądś zapamiętałem nazwę instrumentu i mi się spodobała. Przypadek. Dorastałeś w rodzinie uzdolnionych muzyków. Nigdy nie narastał w tobie bunt, że chciałbyś jednak robić zupełnie coś innego? Bunt się pojawiał. Czasami nadal wraca, bo bycie muzykiem jest specyficznym zawodem. Trzeba być bardzo odpornym, cierpliwym. A im się jest młodszym, tym mniej cierpliwości, m.in. dlatego, że granie na instrumencie idzie w parze z samotnością. Siedzi się samemu w ćwiczeniówce (sala ćwiczeń, przyp.red.), gdy znajomi wspinają się na drzewa czy grają w piłkę. A tu trzeba ćwiczyć, rzeźbić technikę. Zdarzały się ciężkie momenty, frustracja. Gdy miałem 12-13 lat nadszedł pierwszy kryzys. Rodzice nauczyli mnie wtedy, mając w tym doświadczenie, jak ćwiczyć w taki sposób, by nie poświęcać temu zbyt dużo czasu, a żeby efekt był jak najlepszy. Tę metodę stosuję do dziś. Druga sprawa to wysokie, dziecięce ego… Co z nim nie tak? Za bardzo rozbuchane? Myślę, że teraz moje ego jest bardzo elastyczne. Więc ocena tego, czy jest wysokie czy niskie to sprawa dość subiektywna. Ale bez ego trudno o rozwój. Spoglądam na siebie z największą skromnością, z jaką tylko mogę. A to nie jest po prostu kwestia doświadczenia? Wygrywasz najważniejsze światowe konkursy, w ubiegłym roku brytyjska rozgłośnia Classic FM umieściła cię na prestiżowej liście 30 młodych wschodzących gwiazd klasyki. Trudno chyba w takich momentach nie dać się ponieść emocjom. Był taki moment, kiedy musiałeś sam siebie wyhamować? Często powtarzanym przez młodych muzyków błędem jest porównywanie swojego ego do innych. To napędza lawinę negatywnych uczuć, czasami samouwielbienia, albo odwrotnie – ciągłej, niezdrowej krytyki siebie. Ja natomiast swoje ego konfrontuję ze sztuką, muzyką. Może tak zostałem wychowany? A może to umiejętność, którą zdobyłem na przestrzeni lat? W każdym razie jest to bitwa, której nie da się wygrać. Sztuka jest niekończącym się uniwersum zagadnień, problemów, tematów. Poddaję się temu procesowi. Zgłębiam go, jednocześnie zachowując balans i normalność. Chodzi o proces, a nie efekt końcowy – to coś, czego się wciąż uczę. Co to znaczy? Że aby móc się rozwijać nie można myśleć i działać wyłącznie od koncertu do koncertu, od sukcesu do sukcesu lub od porażki do porażki, bo wtedy proces ten może stać się nieszczery, a możliwości pokazywania swoich umiejętności się kurczą. Nigdy nie wiadomo, w jaki sposób potoczy się kariera muzyka. Bywa, że gra się 20 koncertów miesięcznie. A bywa, że od 20 miesięcy nie grasz w ogóle. Dlatego nie można się do tego przywiązywać. Jak to jest, w takim razie, wychowywać się w towarzystwie jednego z największych współczesnych kompozytorów? Zakładam, że chodzi o Krzysztofa Pendereckiego, prawda? Bardzo wcześnie miałem okazję poznać zarówno samego Maestro, jak i jego małżonkę, panią Elżbietę Penderecką. Jestem ogromnym entuzjastą jego muzyki, sam wykonuję jej sporo. Miałem okazję grać w składach orkiestrowych czy kameralnych przed panem Pendereckim podczas różnych wydarzeń w Lusławicach czy w krakowskich Sukiennicach. To wielki zaszczyt. Mieszkam teraz w Bazylei i coraz świadomiej zwracam uwagę na to, jak wielkim źródłem inspiracji są kompozytorzy. Zwłaszcza, gdy mówią o swojej muzyce. Rok temu miałem zaszczyt poznać światowej sławy węgierskiego kompozytora, wówczas 97-letniego György’a Kurtága, który mieszka w Budapeszcie. Teraz znów byłem u niego na lekcjach. Poznawanie kompozytorów jest niezwykłe, bo są kluczem do zrozumienia ich własnych utworów. Nie ma lepszego źródła. I są to inspirujące momenty. Zdarza ci się podchodzić do nich z poziomu fana czy zawsze na równi, jak muzyk do muzyka? Ani jedno, ani drugie. Gdybym był fanem uwielbienie zaślepiłoby przekaz. To, co mówi kompozytor stałoby się formą absolutu bez możliwości konfrontacji. Z drugiej strony nie ma mowy o partnerstwie na płaszczyźnie muzyk-muzyk, co wynika choćby z różnicy wieku, sławy, doświadczenia. Nijak mam się do takich muzyków, jak Kurtág czy Penderecki. Mam za to swój sposób – to kwestionowanie wszystkiego, co mówią. Na lekcje u Kurtága idę uzbrojony w masę pytań, kwestionuję to, co mówi, a on jest w stanie uargumentować swoje decyzje. Czyli dyskutujemy. Kompozytor przedstawia swoją wizję, teorię, tezę i musi tego bronić przed uczniami. Gdy odpowie w sposób logiczny, bardzo mi imponuje. Zdarzyło się, że ktoś się nie obronił? Nie, nie zdarzyło mi się zagiąć nikogo z wielkich artystów. A w życiu prywatnym też tak wszystko kwestionujesz? Nawet będąc sam w ćwiczeniówce kwestionuję to, co robię. I przenoszę to na życie osobiste – kwestionuję decyzje przyjaciół, rodziny. Dlatego się z nimi trzymam, bo dają mi swoją prawdę, a ja mam do nich zaufanie. Niełatwo się z tobą przyjaźnić. „Przyjaciel” to w moim słowniku coś wyjątkowego. Nie mam zbyt wielu przyjaciół, za to masę znajomych. Ludzi, których dopuszczam do siebie bardzo blisko jest jednak garstka. Milenialsi i Generacja Z uciekają w klasykę przed przebodźcowaniem Wracamy więc do kwestii samotności. Mówisz o tym, że muzycy są w pewien sposób na nią skazani. Bywasz samotny? Austriacki wiolonczelista Kian Soltani powiedział niedawno w wywiadzie z Paavo Järvim, że jest różnica między samotnością a byciem samemu. Często jestem sam, gdy np. ćwiczę, ale nie czuję się wtedy samotny. Ile czasu poświęcasz dziennie na ćwiczenia? Różnie, w zależności od tego, nad jakim repertuarem czy projektami pracuję. Gdy czeka mnie ważne wydarzenie potrafię spędzić z instrumentem cały dzień. Pamiętam czas przed konkursem w Dubaju (wygrany Classical String Competition, przyp.red.) – to była prawdziwa mordęga. Przez miesiąc wstawałem o ósmej rano, o dziewiątej schodziłem do ćwiczeniówki i grałem do północy, z przerwami na jedzenie. Oczywiście do tego konkursu przygotowywałem się dużo dłużej – w zasadzie całe życie. Ale ten ostatni miesiąc był to moment, kiedy faktycznie poczułem się trochę samotny. Zdarza się jednak i tak, że nie ćwiczę w ogóle. Pochwalę się, że w trakcie przerwy świątecznej nie dotknąłem wiolonczeli przez dwa i pół tygodnia. Długo. Trochę długo, ale taki detoks też jest ważny. Choć ciężko było wrócić – palce muszą się rozruszać. Wiesz, że po takim czasie zmienia się też odrobinę słyszenie? Gdy ćwiczę dzień w dzień ucho przyzwyczaja się do wielu złych rzeczy, które mogą pojawić się w dźwięku. Po przerwie słyszenie jest świeższe, łatwiej niwelować problemy. Na co dzień studiujesz w Bazylei. Dlaczego tam? Tu znalazłem mentora, mojego profesora, u którego obecnie studiuję. Ja w ogóle mam potężne szczęście, bo zanim wyjechałem do Szwajcarii ściśle współpracowałem z prof. Stanisławem Firlejem, jeżdżąc do niego z Krakowa do Łodzi. Po zakończonej nauce wyjechałem do Bazylei i trafiłem pod skrzydła młodego, 44-letniego prof. Danjulo Ishizaki. To guru wiolonczeli, wygrał wszystkie najważniejsze konkursy, które były do wygrania. Jest najlepszym wiolonczelistą, jakiego poznałem, jeśli chodzi o podejście do instrumentu, muzyki. Niezwykle przekonujący, sprytny. Poznaliśmy się na jednym z kursów mistrzowskich w Niemczech, w których brałem udział. To był moment, kiedy szukałem miejsca, w którym mógłbym kontynuować naukę. Teraz jestem na czwartym roku – a więc pierwszym roku studiów magisterskich. Dobrze ci tam? Szwajcaria to bardzo specyficzne państwo, które zapewnia komfort życia. Standard wszystkiego jest niezwykle wysoki i to powoduje, że studiowanie tu jest rzeczą tak atrakcyjną, wygodną. Nie ma rywalizacji, toksyczności. Wszystko wydaje się zdrowe. Niezwykłe jak na świat muzyków. Te nieprzyjemne sytuacje, z którymi mierzymy się na co dzień często niszczą ludzi. Negatywna energia pojawia się podczas konkursów. Konkursy w ogóle są okropne. To, co dzieje się za kulisami, w głowie młodego człowieka, który przygotowuje trzygodzinny repertuar, jest niebywałe. Mimo starań i talentu można paść ofiarą niefortunnego układu, gdy np. juror ma swojego ucznia, który jest promowany. Konkursy wyniszczają psychicznie. Ale niestety trzeba na nie jeździć, bo zapewniają rozgłos. A ten jest potrzebny, jeśli chce się robić karierę w muzyce. Po wygranym konkursie w Dubaju wykorzystuję wszystkie możliwości, które mi dał tylko po to, żeby nie musieć jechać na kolejny konkurs. W ogóle rywalizowanie… Jak można porównywać dwie osoby, które wykonują coś tak subiektywnego, jak muzyka? Jak wytłumaczyć decyzję, że ktoś okazuje się gorszy? Absurdalna sprawa. Nominacja ELLE KLASYKA GATUNKU: altowiolistka Julia Wawrowska Jak w tym odnaleźć siebie? Poprzez szczerość. Jestem szczery w muzyce, w kontaktach z ludźmi. Zamiast nagrywać po raz milionowy „Łabędzia” Saint-Saënsa tylko po to, żeby mieć 100 tysięcy wyświetleń na YouTubie wolę nagrać mniej popularne utwory Kurtága, Weberna lub Schnittkego, które wyświetli 20 osób. Ale będzie to tym, co czuję. Będzie moją prawdą. Wyłania się obraz buntownika… Coraz częściej spotykam się z opinią, że robię wszystko po swojemu, nagrywam dziwne rzeczy. Z moim przyjacielem Mikołajem Woźniakiem zarejestrowaliśmy sonatę Alfreda Schnittkego. To radykalny pomysł, bo to radykalny utwór, ale z drugiej strony to przecież nic nowego. Po prostu robię rzeczy, które mi się podobają, które mnie ciekawią. A to, czy ktoś mnie potem nazwie rebelem… Śmiesznie to brzmi. No, ale lubisz przekraczać granice. A ja uważam, że jestem daleki od ich przekraczania. W ogóle ciężko zdefiniować granice w sensie muzycznym. Bo co? Przeromantyzowanie muzyki barokowej? Zbyt ortodoksyjne podejście do muzyki romantycznej? W klasyce za przekraczanie granic często uważa się wychodzenie do popkultury – słyszy się, że to profanacja. Każdy robi to, co uważa za stosowne, pełna wolność. Gdybym ja miał iść na kompromis między muzyką klasyczną a popkulturą, nie czułbym się ze sobą dobrze. Wolę obrany przez siebie kierunek, być może nie tak popularny i atrakcyjny dla mas. To ryzyko, które podejmuję. Ale muzyka klasyczna zawsze znajdzie wiernych fanów, którzy chcą doświadczyć najwyższej kultury muzycznej. Nie ujmując innej muzyce, bo bardzo lubię np. rap, techno. Ulubieni wykonawcy? Długo mógłbym wymieniać. Jeśli chodzi o techno, jestem potężnym fanem Marcela Dettmanna. Słucham Kendrick’a Lamara czy Drake’a. Kanye West to świetny artysta. Choć bardzo kontrowersyjna postać. I bardzo dobry muzyk. Który umie wyprzedzać trendy. Ci wszyscy artyści są po prostu szczerzy. Fascynuje mnie ta kultura „zniszczenia”. Dlatego często zagłębiam się w te rejony. Mimo wszystko w swojej drodze muzycznej jesteś wierny klasyce i wiolonczeli. Co chcesz nią przekazać? Co dla ciebie znaczy? Grasz na instrumencie z 1718 roku wykonanym w pracowni lutnika Carlo Antonio Tesorego. Wiolonczela koniec końców nie jest niczym specjalnym. Tak samo, jak niczym specjalnym nie będą fortepian, skrzypce, klarnet czy inne instrumenty. To wszystko są tylko przekaźniki naszych intencji muzycznych. Dla mnie nie jest istotne kto gra na jakim instrumencie, tylko czy gra w sposób przekonujący. Instrument to narzędzie. Mam to szczęście, że akurat moim narzędziem jest taki wybitny instrument, którym łatwiej mi się wyraża. Jesteś chyba pierwszym muzykiem, z którym rozmawiam, który nazywa instrument narzędziem. W końcu jestem rebelem. Ale to nie oznacza, że neguję piękno instrumentów, każdy ma swoje charakterystyczne dźwięki. Wiolonczela jest piękna. Powiedziałabym nawet, że sensualna. Tak, bo następuje zbliżenie fizyczne między nią a artystą. Ale jestem przekonany, że wyższym stopniem wtajemniczenia w muzykę klasyczną jest odbieganie od swoich instrumentów. Rozumienie muzyki jako całości, a nie materiału, który mamy do wykonania. I to mają poczuć słuchacze na twoich koncertach? Tak – intencję muzyczną. Nawet kosztem techniki – nie mam obsesji na jej punkcie. Wolę grać trochę mniej czysto, jeśli tylko intencja będzie na tyle mocna, że zdoła do siebie przekonać. W muzyce chodzi o ruchy – nie dźwięki, ale ruchy, które za sobą niesie. „Ruchy muzyki” – ładne. Bardzo. Pamiętasz swój pierwszy muzyczny zachwyt? Było ich sporo. Gdy miałem dziesięć lat moja rodzina na rok przeprowadziła się do Stanów, do Waszyngtonu. Pewnego razu pojechaliśmy do Nowego Jorku na New York City Ballet. Byłem oszołomiony tym, co zobaczyłem i absolutnie zafascynowany baletem. Zresztą do dziś jestem fanem. Pamiętam również, gdy po raz pierwszy posłuchałem na Spotify czy YouTube sonaty skrzypcowej Brahmsa granej na wiolonczeli przez Dominika Połońskiego. Nawet dziś, gdy myślę o tym nagraniu, przechodzą mnie ciarki. Jest to szczere, intymne, naturalne. Piękne. A ostatni zachwyt? Prawdopodobnie odkrycie dyskografii Freiburger Barockorchester. Uwielbiam ich nagrania, zwłaszcza jeśli solistami są Isabelle Faust, Jean-Guihen Queyras i Alexander Melnikov. Potrafisz w trakcie koncertów chłonąć muzykę jako widz czy zawsze pozostajesz muzykiem, nawet na widowni? Umiem się zatracić w muzyce. Jak idę na koncert to z zaufaniem do artysty. Na zachodzie publiczność przychodzi na występ po to, by się dobrze bawić. A w Polsce często wytyka się błędy. Zdarza się, że potrzebujesz w życiu ciszy? Chyba nie. Jestem tak oddany muzyce, że nawet jak nie ćwiczę, to zostawiam na uszach słuchawki. Rzadko pojawiają się momenty ciszy. A jeśli już się pojawią, to jakie mają znaczenie? Zdarza się to przed snem. Wtedy jej potrzebuję. Lecz do samego zjawiska nie podchodzę w sposób duchowy. Jeśli jednak w utworze jest pauza, to staje się dla mnie absolutną świętością. Cisza potrafi wtedy nieść za sobą wielkie znaczenie. Gdzie widzisz siebie w przyszłości? Jak ją planujesz? W muzyce i z muzyką. Znajduję się w o tyle komfortowej sytuacji, że jestem osobą tolerancyjną – nie ma znaczenia czy gram solo, w składzie kameralnym czy w orkiestrze. Wszystko to uwielbiam. Na pewno nie zamierzam z niczego rezygnować. Będę tam, gdzie mnie muzyka poprowadzi.
Wojciech Faruga: "Udało nam się przywrócić do historii kobiety, które były dotąd bezimienne, wymazane"
Już 15 marca w Teatrze Wielkim Operze Narodowej premiera słynnej i kontrowersyjnej opery Mozarta „Così fan tutte” w reżyserii jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów, Wojciecha Farugi. Rozmawiamy o kobiecych bohaterkach w jego sztukach, empatii, ruchu #MeToo i wszystkim, co jeszcze trzeba w życiu przepracować.
Wojciech Faruga jest dyrektorem Teatru Polskiego w Bydgoszczy. W ubiegłym roku został laureatem prestiżowej Nagrody im. Konrada Swinarskiego dla najlepszego reżysera sezonu. Nic więc dziwnego, że w wielkim stylu wraca na scenę Teatru Wielkiego Opery Narodowej (po świetnie przyjętej „Marii de Buenos Aires” Piazzoli) z nowym spektaklem – „Così fan tutte”. Od początku, a więc końca XVIII wieku, opera Mozarta wzbudzała kontrowersje. Również dziś – wszystko zależy bowiem od interpretacji reżysera. Faruga postanowił przenieść opowieść o zabawnych perypetiach kochanków do Ameryki przełomu lat 60. i 70. – czasu burzy i naporu, gdy dzieci kwiaty pokojowo buntowały się przeciwko wojnie w Wietnamie, Afroamerykanie walczyli o równe prawa, a kobiety wzmagały drugą falę feminizmu. To nadal czas Zimnej Wojny, zderzenia mocarstw Zachodu i Wschodu. Faruga koncentruje się wokół wysoko postawionej mieszczańskiej rodziny. I choć na pierwszym planie nadal dyskutuje się o miłostkach i miłości, pod kołdrą rzeczywistości buzuje wojna – przestrzeń rozpadu, zanegowania porządków innych niż ten oparty na sile. Niewinna gra wkrótce zmienia się w niebezpieczną rozgrywkę, a lata 60. zdają się być wcale nie tak odległe od tego, co przeżywamy dziś. Faruga pyta: „Czy po tej podróży możliwy jest powrót do świata tradycji i reguł? Czy rzeczywiście potrzebujemy widma katastrofy, by podjąć wysiłek wyobrażania sobie oraz stwarzania innej rzeczywistości i innych miłości?”. Jakie znaczenie ma dzisiaj teatr? Teatr jest ważną dziedziną sztuki, która może szybko reagować na to, co dzieje się obok. W porównaniu z filmem, proces produkcji spektaklu jest w miarę szybki – od pomysłu do realizacji. Podczas prób zajmujemy się współczesnym lub klasycznym tekstem, albo operą. Ale tak naprawdę nasza praca przesiąka tym, co dzieje się obecnie. Nigdy nie przychodzisz na próby z założeniami, jakie zrobiłeś rok wcześniej, z konceptem spektaklu, który teraz będziesz realizował. Teatr zawsze jest osadzony w bardzo konkretnej rzeczywistości – dzieje się tu i teraz, czyli tak naprawdę buduje się na naszych oczach. I jest efemeryczny. To dość przykry moment, kiedy uzmysławiasz sobie, ile lat swojego życia poświęcasz na zajmowanie się czymś, czego de facto nie ma. Istnieją nagrania, zdjęcia, ale moja praca fizycznie nie pozostaje w żadnej formie. Jej wynikiem jest krótka chwila, dwie godziny, wybrany wieczór w miesiącu. Dość niepoważny sposób na życie... Reżyserzy filmowi zostawiają po sobie filmy. Malarze – obrazy. Kompozytorzy – dzieła muzyczne. A artyści teatru? Budują coś, co jest ulotne. Ale ta ulotność, rodzaj porozumienia, dialogu, poruszenia między aktorami a widownią, jest czymś absolutnie niezwykłym. Nie ma dwóch jednakowych przedstawień. Choć niby wszystko jest przygotowywane przez miesiące prób, za każdym razem spektakl przebiega inaczej. Jako twórcy wyraźniej odczuwamy te niuanse, bo znamy sztukę od podszewki. Jednego wieczoru jest przepływ energetyczny, silna interakcja, spektakl frunie, widzowie i aktorzy są niesieni. Innego tego nie ma. Czasami to frustruje. Dziś potrzebujemy rozmowy, przyjrzenia się uważnie rzeczywistości. Teatr ma obecnie ważną rolę do odegrania. Ta ulotność, a zarazem intymność między aktorem a widzem, sceną a publicznością, wpływa na rzeczywistość? Zachęca nas do działania? Teatr ma po prostu możliwość uruchamiania emocji. Jest ich katalizatorem. Owszem, różne są podejścia do teatru, choć ja akurat nie wierzę w teatr bez emocji. Szanuję czysto intelektualny teatr, ale to nie jest moja droga. Co do spektakli, które oddziałują – nie da się tego nauczyć, zaprogramować, nie zawsze jest to kwestia tzw. „iskry bożej”. Jakimś sposobem jednak udaje się dotknąć, poruszyć coś w człowieku. Dla nas – twórców – jest to piękny i ważny moment, gdy sztuka dotyka czegoś w człowieku. Pamiętam spektakl „Katyń. Teoria barw”, który reżyserowałem na podstawie tekstu Julii Cholewińskiej w Teatrze Polskim w Bydgoszczy. Julia na etapie researchu dotarła do informacji, że na liście katyńskiej znajduje się ponad 50 kobiecych nazwisk. Okazuje się, że poza istniejącym mitem Janiny Lewndowskiej – jednej lotniczki, która zginęła w Katyniu, jej los podzieliło o wiele więcej kobiet. Rozmawialiśmy w historykami – te kobiety były świetnie wykształcone, większość z nich to Żydówki. W naszym spektaklu ich nazwiska padają po raz pierwszy w przestrzeni publicznej. To dla mnie szalenie ważny moment, bo udało nam się przywrócić do historii kobiety, które były dotąd bezimienne, wymazane. Teatr symbolicznie przywraca im tożsamość. Cały czas wchodzi w dialog z rzeczywistością. A gdzie jest granica emocji? Bo ich jest wiele – wśród aktorów, publiczności. Jako twórca, reżyser, musisz nad nimi panować. To trudny temat. W polskim teatrze po #MeToo rozpoczęła się ważna i niedokończona, moim zdaniem, rozmowa o przemocy i nadużyciach. Dostrzegamy problem, wprowadzamy zmiany, ale jego sedno – moim zdaniem to kwestia empatii. Nie wiem czy można się jej nauczyć. Jeśli człowiek jest empatyczny, ma możliwość pracy z emocjami innych. Ja, wydaje mi się, jakąś empatię mam, więc gdy wchodzę w proces, rozumiem emocje, jakie generuje i czuję, gdy idzie to „za daleko” – co się w teatrze zdarza. Empatia reżysera jest kluczowa, bo jeśli on jej nie posiada, to żaden konsultant, metody czy procedury nie pomogą. Ale jak poziom empatii ocenić? Mamy robić testy psychologiczne reżyserom? Ważne jest finalnie to, że emocje, obecność na scenie aktorów, są środkiem do pewnego przeżycia widowni. Najlepiej, jeśli jest to przeżycie wspólne. Kwestia przemocy, o której wspomniałeś to temat od dawna poruszany, ale wciąż niezałatwiony w polskim teatrze. W pewnym momencie okazało się, że ofiary stały się oprawcami. Czy ten problem da się w jakikolwiek sposób rozwiązać? Warto go rozwiązać, ale ile czasu na to potrzeba, nie wiem. Jesteśmy w sytuacji zastanej, w której przemoc jest sankcjonowana, akceptowana. W pewnym sensie jest nawet niewidoczna. Pamiętam, że zdarzało się, że jako młody reżyser dostawałem uwagi od dyrektora teatru: „jeśli nie rozwalisz tej aktorki, to dobrze nie zagra”. Nikt nie widział w tym nic złego. Ale nie o to przecież chodzi, żeby aktorzy docierali do stanów granicznych, by je dobrze zagrać. W tej chwili się to zmienia, co jest procesem trudnym, radykalnym, ostrym. Dopiero w kolejnym kroku zacznie się to stabilizować. Należy wypracować nowe standardy komunikacji, a jedna osoba zarządzająca instytucją kultury sama tego nie udźwignie. Bo jej głos zginie. Rozmawiasz o przemocy z białym mężczyzną w średnim wieku. Z jednej strony myślę sobie, że łatwo włożyć mnie w buty osoby uprzywilejowanej. Z drugiej mam poczucie, że w momencie konfliktowym mój głos, przy głosie młodej kobiety, która oskarży mnie o złe traktowanie, wybrzmi dziś o wiele słabiej. Miałem taką sytuację, gdy postawiłem wyraźną granicę i odmówiłem podejmowania ważnej decyzji dotyczącej spraw pracowniczych natychmiast, bez rozmowy i analizy, po czym pewna osoba zrobiła ze mnie w tym kontekście potwora i przemocowca. Tylko dlatego, że powiedziałem „nie”. To kolejny problem. Dlatego proces zmian będzie długotrwały, bo stworzenie nieprzemocowej instytucji wymaga pracy od nas wszystkich. Samo nic się nie wydarzy. Coraz częściej zdarza się, że nadużywamy pewnych terminów rozpętując kolejne burze. Tak było z pojęciem mobbingu. Niewielu znało jego definicję, ale używali wszyscy. Nagle okazywało się, że mobbingiem nazywano zwykłą sytuację dyskomfortu w pracy. A przecież dyskomfort się zdarza. Dochodzi do paradoksalnej sytuacji, że tam, gdzie mobbing rzeczywiście ma miejsce, ludzie boją się o nim mówić. Tam, gdzie niekoniecznie istnieje, dochodzi do największej ilości oskarżeń. Żyjemy w czasach zmiany standardów zachowań. Natknęliśmy się jednak na mur – dziś każda jedna gwałtowniejsza reakcja definiowana jest jako przemoc. Głos osób podających się za ofiary – a niekoniecznie nimi będących – jest silny dzięki mediom społecznościowym podgrzewającym afery. Wyjaśnienie sytuacji i oczyszczenie imienia po takich oskarżeniach, nierzadko fałszywych, staje się niemal niemożliwe. Brak nam procedur wyjaśniania sytuacji. Przez polski teatr przetoczyło się kilka głośnych afer, bardzo medialnych. Ale czy któraś z nich została rzetelnie wyjaśniona? Nie. Wybucha skandal, generuje napięcie, pojawiają się osoby atakujące i broniące, zaczyna się polaryzacja, a sedno problemu zostaje pominięte. Afery się wypalają, ale nikt problemu nie rozwiązuje. Musimy się ciągle uczyć, rozmawiać, budować nowe formy komunikacji – nieprzemocowe, ale pozbawione sztucznej formy poprawności politycznej, która nas ogranicza, jest konfundująca. Czyli długa droga przed nami, by zbudować bezpieczne środowisko. A jak w takim razie budowało się twoje myślenie o teatrze? I jak się zmieniało przez lata? Wiedziałem, że zostanę reżyserem, gdy miałem 14 lat. Na obozie teatralnym w Łucznicy zrobiłem z kolegami i koleżankami inscenizację „Stu lat samotności” Marqueza. To był ten moment. Ale bałem się chwili zdawania na wydział reżyserii, obawiałem się weryfikacji, podjęcia decyzji. Więc zanim poszedłem na reżyserię, skończyłem filozofię. To dlatego, że obawiałem się zostania reżyserem, któremu się nie udało. Ale udało się. Pracuję w zawodzie, utrzymuję się z tego i jest to największe osiągnięcie. Od początku pracy w teatrze zawsze pojawia się przed moimi oczami obraz, myślenie wizualne. Przez lata próbowałem budować teatr z innej perspektywy. Sam czasem projektuję scenografię, robię kostiumy, reżyseruję światło. Uspokaja mnie to, bo od początku do końca dążę do efektu, na jakim mi zależy. Od jakiegoś czasu jednak pracuję z wybitną polską scenografką, Katarzyną Borkowską, co było moim marzeniem. I z przyjemnością oddaję jej to pole, bo moje myślenie scenograficzne ma pewne ograniczenia. Poza tym zyskuję czas. Zatrzymajmy się więc na chwilę nad nim, bo podczas pracy nad spektaklem, czy operą, o której za chwilę porozmawiamy, potrafisz znaleźć czas dla siebie, by móc oczyścić głowę czy raczej się w tym zatracasz? To trudne. Długo pracowałem jako freelancer, przyzwyczaiłem się do momentów, kiedy dochodziło do kumulacji zajęć, a potem nadchodziła stagnacja. To dość niezdrowy maniakalno-depresyjny schemat, z czym mierzy się większość artystów freelancerów. Dziś jestem dyrektorem Teatru Polskiego w Bydgoszczy, to moja praca. Oprócz tego raz w roku reżyseruję poza Bydgoszczą. To trudny zawód, bo nie pracujesz nad spektaklem w określonych godzinach, ale pomysły chodzą ci po głowie przez cały czas. Najczęściej nie w momencie, kiedy na nie liczysz, ale np. na ulicy. Dostrzegasz jakąś rzecz, co uruchamia ciąg skojarzeniowy, doprowadza do wymyślenia sceny. Przez cały czas uczę się więc dbania o siebie, szukam przestrzeni na odpoczynek. A że lubię ekstremalne wakacje… Ekstremalne czyli jakie? Lubię chodzić po wysokich górach. Chodziłem po Tatrach zimą. Teraz się wspinam, co wydawało mi się dość relaksującym sportem. Ale zrozumiałem, że jest to kwestia potrzeby utrzymania cały czas wysokiego poziomu intensywności i adrenaliny. Więc długa praca przede mną, żeby odpuścić. Ale to nie jest łatwe, szczególnie w pracy dyrektora teatru. A w teatrze potrafisz być widzem? Wchodzisz w tę rolę? Zdarza mi się i są to przyjemne momenty, choć rzadkie. Ale nie jestem normalnym widzem – obserwuję np. jak są ustawione reflektory. Co w takim razie z operą? Opera jest o wiele bardziej skodyfikowana, jest więcej uwarunkowań i pozornie mniej decyzji, które można podjąć. Z drugiej strony te ograniczenia w operze są, paradoksalnie, uwalniające. Znajduję tu miejsce na niuanse i subtelności, co uwielbiam. Zaczęliśmy od teatru i pytania o jego znaczenie. Co więc znaczy dziś opera? Myślę, że jej znaczenie jest podobne. Byłem niedawno w Volksoper w Wiedniu na spektaklu „Lass uns die Welt vergessen – Volksoper 1938” opartego na operetce, której premiera miała odbyć się w 1938 roku, jednak ze względu na to, że jej twórcami byli w większości Żydzi, nie doszło do niej. Spektakl łączy w sobie sceny oryginalnej – bosko idiotycznej – operetki i opowieść o procesie jej powstawania na tle narracji o rzeczywistość, która doprowadziła do Anschlussu Austrii. Szalenie ciekawe zestawienie w sensie konceptualnym, ale wywołało też wielkie poruszenie, przed premierą. Zaskakujące, jak bardzo Austria ma tak nieprzepracowany własny antysemityzm i relację na linii państwo - Trzecia Rzesza. Okazuje się więc, że opera zupełnie nie jest sztuką skostniałą. Przeciwnie, to gatunek żywy. Teraz, z dramaturżką Klaudią Hartung-Wójciak przygotowujemy w Teatrze Wielkim Operze Narodowej spektakl „Cosi fan tutte”. Jasne, już samo libretto w dzisiejszych czasach można oskarżyć o szowinizm i rasizm. Czym my je nasycamy? Tym, co dzieje się tu i teraz. Na przykład? Jeszcze kilka lat temu trudno było Europejczykom mówić o wojnie zawieszonej w bezczasie. Dzisiaj na naszych oczach toczy się niejedna wojna. Pojawia się dużo tematów trudnych, przez co fascynujących, jak reprezentacja – m.in. postaci kobiecych na scenie. Widziałem dokumentacje z inscenizacji, w której dwie główne bohaterki z radością przymierzały burki, na końcu ciesząc się z tego, że mogą być żonami w burkach właśnie. Wyraźnie widać, że pewne rozwiązania inscenizacyjne mogą być niezwykle szkodliwe. W tej operze naprawdę można wejść w niebezpieczne rejony. Postanowiliśmy więc przenieść ją do Ameryki przełomu lat 60. i 70. – zaproponowaliśmy rzeczywistość rozpoznawalną dla nas w kontekście pewnych klisz. Zadawałem sobie pytanie – kim dla odbiorcy Mozarta była postać przebrana za Albańczyka, czym była ta XVIII-wieczna klisza? Zrozumiałem to w końcu, jednak jednocześnie wiedziałem, że będzie to kompletnie nieczytelne dziś. Ważne więc okazało się dla nas, żeby widz mógł się odnieść do ikonografii, obrazów, które rozpoznaje. Sam tekst „Cosi fan tutte” jest z twojej perspektywy ciekawy, bo – jak powiedziałeś – jest swego rodzaju polem minowym. Skąd więc pomysł, żeby się za niego zabrać? Przyszedł od dyrektora Mariusza Trelińskiego. Choć oskarżana niemal o pornografię, jest szlagierem, jedną z najsłynniejszych kompozycji Mozarta. Uwielbiam tę muzykę. Widzę tu dużo przestrzeni dla siebie i mam poczucie, że bierzemy to libretto i operę, by znaleźć sposób na opowiedzenie pewnej historii o ludziach, dotknąć wrażliwości, która w nich tkwi. Im bliżej końca prac i premiery, tym ta droga jest coraz ciekawsza, przyjemna, rozwijająca. O to cię chciałam zapytać – jak reżyser pracujący na co dzień ze słowem, zderza się z takim światem? Pracujesz z muzyką, musisz jej podporządkować słowo. Muszę. Dostajemy muzykę genialnego kompozytora. Różnica między operą a teatrem dramatycznym polega na tym, że z aktorami trzeba się dogrzebać do pewnych emocji, znaczeń zamkniętych w tekście – to teatr. W operze śpiewacy i śpiewaczki działają jak medium. Emocje zapisane są w muzyce, dociera się do nich na innym poziomie. Więc droga dostania się do nich jest krótsza. Na tym polegał geniusz Mozarta czy innych kompozytorów, że ich muzyka jest jakąś schwytaną prawdą o człowieku zamkniętą w nutach. Teraz wystarczy ją tylko otworzyć. Dobrzy śpiewacy to potrafią. Dlatego podporządkowanie muzyce nie jest tak straszne, jak mogłoby się wydawać. Wiele mnie to uczy. Nie mam formalnego wykształcenia muzycznego, ale czytam partyturę, pracuję na niej. Fascynuje mnie to. Poza tym wielką przyjemność sprawia mi nauka nowych rzeczy. W „Cosi fan tutte” ciekawa jest rola kobiet. Podobnie jak w twoich inscenizacjach w teatrze. Maria de Buenos Aires, Matka Joanna od Aniołów, Balladyna, Oriana Fallaci, Walentyna, Rosemary – kobietom w spektaklach poświęcasz dużo miejsca. To przemyślana strategia, czy czysty przypadek? Jedno i drugie. Kiedyś ktoś mi zarzucił, że jestem niedojrzałym twórcą, bo moje spektakle tak bardzo się różnią. Choć ja to raczej odczytuję jako komplement. Ale zgodzę się, że istnieją przestrzenie, które są dla mnie intuicyjnie ciekawsze. Nie planowałem cyklu spektakli o kobietach, ale szukając tematów i punktów startu do kolejnych produkcji to właśnie kobiety pojawiały się tu najczęściej. To mnie niesłychanie ciekawi. Oriana, Maria czy Balladyna to postaci, które w teatrze zadają pytania o reprezentację kobiecej siły. Praca nad „Balladyną” i „Matką Joanną od Aniołów” była długim procesem wychodzenia z cienia histeryczek. Przy „Cosi…” zapowiada się podobnie. Chodzi o zbudowanie języka, który nie istnieje. Wiele tekstów odczytywanych w dzisiejszym kontekście jest po prostu szowinistycznych. Masz jakieś na myśli? Jakiś czas temu pracowaliśmy w Teatrze Narodowym nad „Dekalogiem”. To głęboki filozoficznie tekst, ale też utwór filmowy z 1988 roku – to mężczyźni mówią tu sensownie, a kobiety histeryzują. „Cosi fan tutte” przez długi czas uznawano za rzecz niemoralną. Jaką ty masz definicję moralności? To system norm i reguł, które społeczeństwo uznaje za właściwe. To kategoria społeczna, inna od etyki będącej kategorią osobistą. Moralność jest tym, co uznajemy za słuszne. W kontekście „Cosi…” mówimy o dramacie uznawanym za niemoralny. Bo to trochę taka XVIII-wieczna „Emmanuelle”, zmysłowa, seksualna. I to jest fascynujące – co zrobisz z tym dalej? Don Juan czy Don Giovanni też igrają z moralnością. Podobnie było z „Lalką” Prusa, uważaną swego czasu za niemoralną, niemal pornograficzną. Dziś nikt nie odbierze jej w taki sposób. Możemy myśleć co na scenie wypada, a co nie… No to czego dziś na scenie nie wypada? Jestem wychowany na polskim teatrze przełomu lat 90. i 2000., który cały był zbudowany na kategorii transgresji, czyli robieniu na scenie czegoś, co do tej pory było zakazane. Należę więc do ciekawego pokolenia, bo mam poczucie niesienia w sobie marzenia o tej transgresji. To były gesty Warlikowskiego, Jarzyny, które pamiętam z młodości. Wtedy stały się kamieniami milowymi w rozwoju polskiego teatru. Mam poczucie, że w nas – moim pokoleniu – jest potrzeba dokonywania takich samych przekroczeń. Ale tyle granic zostało już pokonanych, że być może powinniśmy obrać nową drogę? Dla mnie dużo ciekawsze jest podejmowanie tematów, których jeszcze nie było, szukanie ich. Zajmuje mnie historia – a historyczne odkrycia nigdy się nie skończą. Nawiązuję do spektaklu „Ostatnie dni Eleny i Nicolae Ceaușescu”. Pamiętam ich z wiadomości telewizyjnych, ale dziś powrót do tych wydarzeń i zrozumienie, jakim piekłem była Rumunia, jakim horrorem życie przed zamachem stanu, jest niezwykle ciekawe. To historia m.in. o tym, że polityka prorodzinna rządu doprowadziła do konieczności wykrywania ciąż metodą „na żabę” – wstrzykiwano mocz kobiety w żabę, co niemal doprowadziło do wymarcia tych płazów w Rumunii. Czasami historia odkrywa przed nami takie karty, jakich byśmy się nigdy nie spodziewali. Wymagające są to rzeczy dla teatru, by pokazać historyczną prawdę, a nie gest artystyczny. Na szczęście jest masa tematów wciąż nieopowiedzianych. „Così fan tutte” reż. Wojciech Faruga, Teatr Wielki Opera Narodowa, premiera: 15 marca 2024
Bartek Kloch i Anna Dzieduszycka wraz z 12 niewidzialnymi osobami w kampanii Fundacji Avalon
W Polsce żyje ponad 5 milionów osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. To jedna ósma całej populacji naszego kraju, w którym OzN, często nie czują się doceniane czy ważne. Zazwyczaj w ogóle nie zdajemy sobie z tego sprawy, a nawet myślimy, że problem jest marginalny i nas nie dotyczy. Nie zauważamy potrzeb osób z niepełnosprawnościami, bo sami nie wiemy, co zrobić z taką wiedzą, boimy się zapytać, pomóc. Najpewniej czujemy się w sytuacji, gdy odwracamy wzrok i po prostu nie widzimy „problemu”. Fundacja Avalon, swoją kampanią „Teraz mnie widzisz?” oddała głos 5 milionom OzN i skupiła się na ich perspektywie.
W kampanii „Teraz mnie widzisz?” głośno przemówiły osoby z niepełnosprawnościami, by pokazać, że niepełnosprawność to nie wszystko. Ponadto kampania daje unikatową możliwość głośnego mówienia we własnym imieniu, samorzecznictwa w sprawie swoich potrzeb i uczuć. Pokazuje, jak naprawdę widzimy niepełnosprawność i daje proste rozwiązania, czy i jak powinniśmy ją widzieć. Nie mając na co dzień kontaktu z osobami doświadczającymi niepełnosprawności, często nie wiemy, jak się zachować, unikamy więc kontaktu. Co więcej, w pierwszej kolejności widzimy oznaki niepełnosprawności i kierujemy nasze myśli ku niej. „Często większym problemem osób z niepełnosprawnościami nie jest ich niepełnosprawność, a ich niewidzialność!" - mówi Sebastian Luty, Prezes Fundacji Avalon i dodaje: „Zależy nam na zmianie postrzegania niepełnosprawności przez społeczeństwo, ale także przez same osoby z niepełnosprawnościami. Ten manifest kierujemy do całego społeczeństwa, dlatego, że chcemy świata bez barier!”. Kampania Fundacji Avalon ukazuje wiele problemów, ale także pokazuje, co możemy zrobić, by wszystkim nam w tym świecie żyło się lepiej. Zwróćmy uwagę, ale nie oceniajmy po wyglądzie, zapytajmy, czy pomóc, ale nie bądźmy wścibscy i natarczywi. Okażmy serce i naszą uwagę. Pomysł na kampanię wyrósł z doświadczeń samych osób z niepełnosprawnościami. Bo kto najlepiej będzie mówił w ich imieniu, jak nie oni sami. A ich doświadczenia są bardzo różne, choć mają kilka wspólnych mianowników między innymi to, że ludzie w pierwszej kolejności zazwyczaj skupiają się na ich niepełnosprawności, zaś człowiek jej doświadczający, usuwa się w cień, stając się niewidzialnym. Kampania promuje ideę inkluzywnego, swobodnego społeczeństwa, w którym zauważony powinien być każdy i gdzie każdy może realizować swoje ambicje i plany na równych zasadach – w przestrzeni publicznej, zawodowej i społecznej. Bohaterowie - samorzecznicy kampanii Tak naprawdę, tylko wsłuchując się w głosy osób z niepełnosprawnościami i skupiając na ich perspektywie, widzimy prawdziwe potrzeby i odczucia. Tę perspektywę w jasny sposób pokazuje kampania „Teraz mnie widzisz?”, dając odbiorcom mocne podstawy do zmiany sposobu patrzenia na niepełnosprawność. Każda osoba z niepełnosprawnością niesie ze sobą osobną historię, historię zmagania się z barierami otaczającego świata. Nowa kampania Fundacji Avalon przestawia punkt widzenia z perspektywy 14 osób, które mówią głosem wielu milionów Polaków. Fundacja zaprosiła do projektu pięć osób występujące w kolorowym i szalonym spocie głównym oraz dziewięciu bohaterów, którzy w prostym przekazie filmowym dzielą się własną refleksją na temat niepełnosprawności i niezauważalności. W rolach głównych kampanii występuje 14 osób, które opowiadają o swoim życiu, historiach, czasem zabawnych a czasem smutnych, o postrzeganiu swojej niepełnosprawności i tym jak każdy z nas może pomóc w przełamywaniu społecznych barier. W kampanii udział wzięli: uczestnik Top Model Bartek Kloch, aktorka Anna Dzieduszycka, artysta i mówca motywacyjny Mariusz Kędzierski, aktywista Sebastian Grzywacz a także Aleksandra Szkólska, Filip Gałązka, Alan Surajewski, Barbara Frączak, Julia Kleczyńska, Viktoria Gałecka, Bartek Matusiewicz, Jan Makowski, Marta Rogala, Piotr Lewandowski. „Myślę, że jeżeli chodzi o osoby z niepełnosprawnością, to największym paradoksem jest to, że często bywamy niewidzialni w tym, że jesteśmy najbardziej widzialni przez tę właśnie naszą niepełnosprawność” - podkreśla Mariusz Kędzierski, jeden z bohaterów kampanii i dodaje: „Na ulicy na każdego z nas przechodzień zwróci uwagę, jako na pierwszego. Natomiast, te nasze potrzeby często są lekceważone i właśnie niezauważalne”. Opublikowane w ramach kampanii nagrania uświadamiają skalę problemu konfrontując odbiorcę z nieuświadomionymi barierami, które jako społeczeństwo budujemy. Potwierdzają to słowa kolejnej bohaterki Julii Kleczyńskiej. „Tak naprawdę, odkąd się urodziłam, czuję się niewidzialna i nie chcę niczego innego niż normalnego traktowania, a nie rozpatrywania mnie przez pryzmat niepełnosprawności”. Natomiast, Barbara Frączak zauważa powód częstej obojętności, która ją spotyka na co dzień: „Wydaje mi się, że część społeczeństwa po prostu się nas boi i nie wie, jak się zachować. Przede wszystkim, nie bójcie się nas. Podchodźcie, pytajcie, i pamiętajcie, że nigdy nie wiadomo, kiedy kogoś może coś spotkać i też znajdzie się w takiej sytuacji”. Osoby z niepełnosprawnościami poprzez kampanię kierują swój przekaz również do osób z podobnymi barierami jak oni. Pokazują na swoim przykładzie, jak poradzili sobie z ograniczeniami we własnej głowie. „Bardzo lubię pływać, ale mam protezy. W tym momencie zwracam na siebie uwagę i wszystkie spojrzenia. Natomiast, większość mojego życia byłem niezauważalny. Dopiero, kiedy sam się temu bliżej przyjrzałem, zdałem sobie sprawę, że w mojej szafie nie ma ani jednej pary krótkich spodenek" - mówi Bartek Kloch, bohater kampanii i uczestnik programu Top Model. Osoby występujące w filmach promujących kampanię zauważają również wiele paradoksów, z którymi muszą zmagać się osoby z niepełnosprawnościami: „Bycie niewidzialnym, przede wszystkim jest często tym byciem niewidzialnym z racji sytuacji, która niekoniecznie jest od nas zależna” - mówi Mariusz Kędzierski i dodaje, że: „Są też takie osoby, które wykorzystują to do tego, żeby po prostu być niewidzialnymi, bo uważają, że czasami ta niepełnosprawność jest może jakimś powodem do wstydu. Więc lepiej się nie pokazywać, żeby na ten wstyd czy na jakieś głośniejsze mówienie o sobie na swój temat nie być narażonym”. To właśnie dlatego kampania zachęca do wsłuchania się w historie bohaterów i poznanie powodów, dlaczego równość dostępu, inkluzywność społeczna, edukacja i świadomość, są tak potrzebne. To podstawy, które zwiększają widoczność osób z niepełnosprawnościami i które zwracają im podmiotowość. O kampanii „Teraz mnie widzisz?” to ogólnopolska kampania społeczna Fundacji Avalon, której celem jest zwrócenie uwagi na problem niezauważalności osób z niepełnosprawnościami. Kampania ukazuje OzN jako pełnowartościowych członków społeczeństwa – zwłaszcza w zakresie uczestnictwa w życiu społecznym, medialnym, budowaniu relacji czy wypełnianiu różnorodnych ról społecznych i zawodowych. Bohaterami kampanii są osoby z niepełnosprawnościami, które podzieliły się swoimi doświadczeniami, historiami i problemami by uwrażliwić społeczeństwo na potrzeby różnych grup społecznych. Więcej informacji o kampanii oraz jej bohaterach znajduje się na stronie www.fundacjaavalon.pl O Fundacji Avalon Fundacja Avalon jest jedną z największych organizacji w Polsce wspierających osoby z niepełno-sprawnościami oraz przewlekle chore. Oferuje pomoc potrzebującym w obszarze finansowym, a także prowadzi szereg programów, mających na celu zmianę postrzegania osób z niepełnosprawnościami w polskim społeczeństwie oraz ich aktywizację. Szczegóły dotyczące działania fundacji znajdują się na oficjalnej stronie www.fundacjaavalon.pl