Portoryko brzmi jak dźwięki latino, reggaeton i najnowsza płyta Bad Bunny’ego
O Portoryko przypomniał nam Bad Bunny, wprowadzając jej historię i kulturę do mainstreamu, poprzez wydanie ostatniego z albumów. Dlaczego oczy całego świata od kilku lat są skierowane na karaibską wyspę? Jak to się stało, że o kulturze i polityce regionu opowiada się dziś reggaetonem, salsą, bombą czy pleną?
Gdybym miała wskazać jedną piosenkę, która najlepiej opisywałaby Amerykę Łacińską komuś, kto niewiele o niej wie, byłby to utwór zespołu Calle 13 „Latinoamérica”. Nigdy nie zapomnę wrażenia, jakie we mnie pozostawiła, gdy usłyszałam ją po raz pierwszy. Ten utwór to skarbnica wiedzy o tym, co naprawdę kryje się pod terminem „latino”, a więc o wiele więcej niż słoneczne rytmy i historie o romansach w tropikach… Gdyby zaś ktoś poprosił mnie o polecenie albumu, który przybliży mu ten region, bez wahania wskazałabym „Debí tirar más fotos”, najnowsze wydawnictwo artysty Benita Antonia Martíneza Ocasio, występującego pod pseudonimem Bad Bunny. Jeszcze w 2022 roku, kiedy zdobywał trzeci raz z rzędu tytuł najczęściej słuchanego artysty na świecie w serwisie Spotify, wielu Polaków zastanawiało się, kim właściwie jest. Dziś, gdy Benito wyprzedaje Stadion Narodowy w Warszawie w kilka godzin, a na całą trasę promującą album – 2,6 miliona wejściówek, nie ma wątpliwości, że to jedna z najważniejszych postaci światowej popkultury. W obfitym porcie Jeśli spojrzeć na listy radiowych przebojów czy zestawienia najpopularniejszych latynoamerykańskich artystów w serwisach streamingowych, szybko się zorientujemy, że dominująca część z nich pochodzi z archipelagu wysp Portoryko (hiszp. Puerto Rico). Gdy w 2004 roku rozgłośnie na całym globie emitowały wielki hit Daddy’ego Yankeego „Gasolina”, międzynarodowa publiczność oszalała na punkcie reggaetonu. Niewielu słuchaczy spoza krajów hispanojęzycznych rozumiało jednak, o czym tak naprawdę śpiewa muzyk (wielu dopatruje się tu seksualnego kontekstu, ale w południowoamerykańskim slangu chodzi raczej o świetnie bawiącą się dziewczynę – przyp. red). Nie zaszkodziło to jego wielkiej popularności. Całkiem niedawno, bo w 2017 roku, ten sam Daddy Yankee pojawił się w duecie z Luisem Fonsim, który wypromował przebój „Despacito” (Powolutku) – w pewnym momencie prawdopodobnie każdy z nas miał już go w końcu dość. Dalej – swego czasu piosenka „Livin’ la Vida Loca” gościła w niemal każdym polskim domu, a niejedna z moich koleżanek kochała się w Rickym Martinie. Dodajmy do tego legendarny zespół Calle 13, który może nie odniósł globalnego komercyjnego sukcesu, ale jest jednym z najważniejszych w Ameryce Południowej. A listę zamknijmy Bad Bunnym. Tych artystów łączy nie tylko wspólne portorykańskie pochodzenie, lecz także mnóstwo nieoczywistych historii. Muzycznym gatunkiem, który najczęściej kojarzymy z szeroko pojętym latino jest charakterystyczny, dudniący reggaeton. Początkowo o wątpliwej reputacji, na którą sam zresztą ciężko zapracował, karmiąc się głównie banalnymi, seksistowskimi tekstami pisanymi przez artystów wpisujących się w toksyczny stereotyp macho – ten nadal przyczynia się do utrwalania patriarchalnych norm, normalizowania przemocy wobec kobiet, marginalizacji mniejszości oraz pogłębiania nierówności płciowych w społeczeństwach Ameryki Łacińskiej. Na szczęście od kilku lat narracja zmienia się dzięki coraz bardziej świadomym artystom i artystkom, silnym kobietom, które podejmują ważne tematy, jak Portorykanka Ivy Queen czy Kolumbijka Karol G. W tym kontekście znów pojawia się Bad Bunny – artysta odpowiedzialny, który od dawna w reggaetonie broni praw kobiet i mniejszości. Na najnowszej płycie do reggaetonu dołożył jeszcze m.in. salsę czy plenę, przez co odmienił gatunek, wykorzystując cały splendor i popularność latino, by mówić o rzeczach ważnych oraz odrzeć karaibskie Portoryko z romantycznej wizji prosto z turystycznego folderu. Bomba, plena, reggaeton. Czyli co? Nie wierzcie jednak, że reggaeton narodził się tu, na wyspie. Jego początków trzeba szukać w Panamie, a dokładniej w czasach budowy Kanału Panamskiego na początku XX wieku, gdy do pracy ściągali migranci, m.in. z rejonu karaibskiego. Wieczorem na ulicach mieszały się kulturowe wpływy, również afrolatynoskie. Najpierw zaczął więc dominować jamajski, anglojęzyczny dancehall i reggae. Potem uzupełniono je hiszpańskim tekstem (na Jamajce językiem urzędowym jest angielski, a samą Jamajkę, podobnie jak Surinam, Gujanę, Haiti, Belize czy Trynidad i Tobago, nie wlicza się do krajów latynoamerykańskich – przyp. red.). Były lata 80., gdy powstał nurt zwany reggae en español, czyli reggae po hiszpańsku, który dekadę później na kasetach dotarł do portorykańskiego podziemia, gdzie połączono go z hip-hopem, wyklarowano rytm dembow. I w ten sposób reggaeton rozkwitł w pełnej formie. Jeśli przyjrzymy się historii innych gatunków portorykańskiej muzyki latynoskiej, zrozumiemy, że ich powstanie często determinował y podobne mechanizmy. Przymusowe przesiedlenia afrykańskich niewolników i ewolucja ich muzyki zrodziły rytmiczną, opartą na call-and-response – a więc dialogu – bombę. Migracje robotników i dźwięki opowiadające o trudach codzienności stworzyły fundament bardziej rytmicznej pleny, w której wykorzystuje się güiro i gitarę. Emigracje do USA w poszukiwaniu lepszego życia i pielęgnowanie własnej tożsamości odegrały dużą rolę w rozwoju salsy. Za to muzyka jíbara, którą do mody przywraca Fabiola Méndez grająca na cuatro (rodzaj gitary), wyrosła z życia wiejskich społeczności górskich, gdzie proste, okrągłe, melodyjne pieśni wyrażały radości i troski codzienności. To symbol portorykańskiej tożsamości i dumy. W niemal każdym gatunku powtarza się jedno kluczowe hasło: migracje. To ludzie niosą muzykę, zderzają ją z codziennością i nadają jej kształt. Muzyka nie funkcjonuje w próżni – jest odbiciem czyjejś rzeczywistości, komentarzem, a często lustrem czasów, nastrojów społecznych i problemów całych narodów. Warto o tym wspomnieć zwłaszcza w kontekście stereotypizowanego latino, które mówi znacznie więcej niż o miłości w tropikach. To przede wszystkim świadectwo kolonialnej przeszłości, przymusowych migracji, walki klas, rasizmu, biedy, przemocy, a także społecznego oporu, tożsamości i nadziei – muzyka latino to żywy dokument historii, nieustannych zmagań mieszkańców regionu z nierównością oraz celny komentarz do współczesności. I choć skupiam się na Portoryko, śmiało możemy traktować te niewielkie wyspy i ich artystów jako reprezentację muzycznego ruchu oporu dla całego kontynentu. Walka ze złym wujem samem Żeby w pełni zrozumieć przekaz płynący z najnowszej płyty Bad Bunny’ego, utworów zespołu Calle 13 czy innych zaangażowanych artystów, trzeba najpierw pojąć, w jakiej sytuacji politycznej i społecznej znajduje się dziś Portoryko. Nie jest ani suwerennym państwem, ani jednym ze stanów USA – to tzw. terytorium zależne nieinkorporowane. Portorykańczycy na wyspie mają obywatelstwo amerykańskie, ale są pozbawieni prawa głosu w wyborach prezydenckich. Mają swojego gubernatora, jednak w Kongresie USA jest on tylko obserwatorem. Mogą decydować o sprawach lokalnych, lecz wszystkie kluczowe kwestie – jak polityka zagraniczna, podatki, handel czy programy pomocowe – ustala Kongres. W efekcie Portoryko jest jedną z ostatnich neokolonii na świecie. W piosence „Lo que le pasó a Hawaii” (To, co wydarzyło się z Hawajami) Bad Bunny przywołuje historię innych wysp — kiedyś suwerennego królestwa z prężnie rozwijającą się gospodarką i królową Lili’uokalani, o której pamięć wciąż żyje wśród rdzennych mieszkańców. Hawaje zostały przyłączone do USA jako 50. stan w sposób budzący sprzeciw — przez obalenie legalnej monarchii i mimo braku zgody wielu rdzennych mieszkańców — co na zawsze odmieniło losy wysp i ich tożsamość. Dziś rdzenni Hawajczycy stanowią niewielki procent populacji archipelagu. Wielu z nich musiało go opuścić z powodu rosnących cen nieruchomości i ekspansji mieszkańców kontynentalnej Ameryki. Benito śpiewa, że nie chce, by Portoryko podzieliło ten sam los: „Stąd nikt nie chciał wyjeżdżać, a kto wyjechał, marzy o powrocie. Jeśli któregoś dnia przydarzy się to mnie — zabolałoby do żywego”. Ten wers poruszył miliony Latynoamerykanów na całym świecie, szczególnie w kontekście ostatnich posunięć w polityce migracyjnej Stanów oraz migracji wynikających z wewnętrznych konfliktów i poszukiwań godnego życia. To właśnie artyści prowadzą walkę, stojąc na czele swojej społeczności — stają się głosem tych, których dotąd słuchało niewielu. W 2017 roku przez Portoryko przetoczył się śmiercionośny huragan María, niszcząc około 80 proc. infrastruktury, pozostawiając setki tysięcy ludzi bez dachu nad głową i powodując największy blackout w historii wyspy. Pomoc ze strony USA okazała się niewystarczająca, a nawet rok po tragedii wiele osób wciąż żyło bez prądu. Bad Bunny mówił o tym w swoim debiutanckim występie w amerykańskiej telewizji, w programie Jimmy’ego Fallona w 2018 roku, a zjawisku odcinania dostaw prądu poświęcił jeden z najważniejszych numerów w swojej karierze – „El Apagón” z płyty „Un verano sin ti” z 2022 roku, która w maju 2025 pobiła rekord jako najczęściej odtwarzany album w historii Spotify (19,512 miliarda streamów). Piosenkę promuje 22-minutowy dokument „Aquí vive gente” (Tu mieszkają ludzie) opowiadający o problemach, z którymi mierzy się kraj. Polityką Benito umie się zajmować — był 2019, gdy ujawniono wiadomości wymieniane przez gubernatora Portoryko i jego współpracowników — mizoginistyczne, homofobiczne i kpiące z ofiar huraganu. Ludzie wyszli na ulice, a wraz z nimi Bad Bunny, który przerwał europejską trasę, by protestować ramię w ramię z Residente, Rickym Martinem, Daddym Yankeem, Tego Calderónem. Ponad pół miliona osób na ulicach i działania artystów doprowadziły do dymisji gubernatora. Jednak tym, co złapało za serce świat i sprawiło, że album „Debí tirar más fotos” stał się globalnym fenomenem, jest informacja ukryta w piosence „DtMF” i na okładce płyty. Typowy ogródek na karaibskich wyspach i dwa plastikowe krzesła, na których siadają dziadkowie, rodzice, ciocie, sąsiedzi, spędzając wspólnie czas. „DtMF” zawiera prosty, a zarazem poruszający tekst: „Powinienem był robić więcej zdjęć, gdy cię miałem. Powinienem był cię całować i przytulać, kiedy tylko mogłem”. Na TikToku utwór błyskawicznie stał się wiralem, tworząc tło dla filmików złożonych ze zdjęć z dzieciństwa, z bliskimi, którzy już odeszli. Świat się wzruszył, a razem z nim sam Bad Bunny, który nie spodziewał się takiego odzewu. O popularności muzyka może też świadczyć nowy kurs prowadzony przez prof. Alberta Lagunę na Uniwersytecie Yale: „Bad Bunny: Muzyczna estetyka i polityka”. A tło polityczne pojawia się nie tylko w jego muzyce. W równie ciekawy sposób sprawy przedstawiają przyrodni bracia, Residente (René Pérez Joglar) i Visitante (Eduardo Cabra), którzy w 2004 roku założyli Calle 13. Wkrótce dołączyła do nich siostra i wokalistka iLe. Zaczęli grać z potrzeby wyrażenia sprzeciwu wobec niesprawiedliwości, a ich pierwszy wiralowy utwór „Querido FBI” (Kochane FBI) — napisany po zastrzeleniu portorykańskiego działacza Filiberta Ojedy Río — uderzał wprost: „Zabiliście człowieka, który walczył o moją wolność”. Od tego momentu stali się głosem społecznego buntu w Ameryce Łacińskiej, łącząc reggaeton, hip-hop i tradycyjne brzmienia w formę protestu. Następnie, w utworze „Latinoamérica” oddali hołd dumie i krwi regionu, śpiewając: „Jestem tym, co zostawili, całą resztką tego, co zostało zrabowane”. Residente i Visitante od 2015 roku działają solo, ale ich muzyka do dziś inspiruje artystów i ruchy społeczne. Podobnie jak Ivy Queen, nazywana królową reggaetonu, która jako jedna z nielicznych kobiet w tym gatunku od lat walczy o głos kobiet i osób marginalizowanych. Jej teksty, często o niezależności, przemocy domowej czy kobiecej sile, przełamywały stereotypy maczystowskie. Tym samym otworzyła przestrzeń dla feministycznego reggaetonu. Lato bez ciebie... Ameryka Łacińska to region zróżnicowany, ale Latynosi tworzą wyjątkowo wspierającą się społeczność — tzw. Latino gang. Mimo wielu różnic łączy ich wspólna historia i podobne doświadczenia. Skąd więc rosnąca liczba latynoamerykańskich artystów w światowym mainstreamie? Po latach obserwacji, studiach i pracy przy podcaście „Zrozumieć latino” wniosek – choć zakładam, że nie ma jednej dobrej odpowiedzi – jest taki: stale rosnąca liczba ludności hispanojęzycznej w Stanach Zjednoczonych. To tam są największe wytwórnie, pieniądze i możliwości. Nie można pominąć polityki i stosunków międzynarodowych, bo to właśnie one stoją za migracjami ludzi i wzrostem latynoskich społeczności w USA. Portoryko jako „prawie” stan jest najbliżej, dlatego portorykańskich artystów widać szczególnie. Meksyk, bezpośredni sąsiad Stanów, także ma olbrzymią siłę rażenia na światowych listach przebojów. Podobnie Kolumbijczycy, których reprezentacja w mainstreamie jest ogromna: Maluma, Karol G, J Balvin, Camilo, Shakira i wielu innych. Spośród wszystkich krajów Ameryki Południowej to ten kraj przez lata najbliżej współpracował z USA, co pośrednio mogło przełożyć się na większe szanse w świecie muzyki. Dziś nie wolno pomijać też siły TikToka. Dzięki tej platformie muzyka z każdego zakątka świata może zdobyć popularność w zawrotnym tempie. Ostatni przykład? Argentyńscy artyści Ca7riel i Paco Amoroso — zagrali fenomenalny koncert w formule tiny desk, który błyskawicznie stał się wiralem na TikToku, co sprawiło, że duet wystąpił na Coachelli, a ich europejska klubowa trasa została wyprzedana do ostatniego miejsca. Warto postarać się zrozumieć latino. Nie tylko jako muzykę, lecz przede wszystkim żywą opowieść o ludziach, ich marzeniach i wyzwaniach
Donna Summer: “królowa disco”, która zahipnotyzowała świat utworem “Love To Love You Baby”
Donna Summer już zawsze będzie kojarzyła nam się z hitami “I Feel Love” czy “Love To Love You Baby”. Jej historia od zwyczajnej dziewczyny z Bostonu do “królowej disco” pełna była wyboistości i zakrętów. Donna Summer jak nikt inny zasługuje na to, żeby dzisiaj każdy znał jej nazwisko.
W tym artykule: Donna Summer: od gospel do rocka Donna Summer i jej hit “Love To Love You Baby” Donna Summer zagrała w filmie “Dzięki Bogu już piątek” Donna Summer: nowy rozdział i mroki przeszłości Donna Summer: Pieniądze szczęścia nie dają Donna Summer: od gospel do rocka “Królowa disco”, bo tak nazywano Donnę Summer, była jedną z najważniejszych ikon muzyki lat 70. i 80. Urodzona jako LaDonna Adrian Gaines 31 grudnia 1948 roku w Bostonie, wychowywała się w religijnej rodzinie. Jej ojciec był rzeźnikiem, a matka uczyła w podstawówce. Donna jako mała dziewczynka śpiewała w kościelnym chórze. Podczas jednego z nabożeństw dziesięciolatka wystąpiła solo. Kiedy zgromadzeni usłyszeli w jej wykonaniu jeden z kościelnych utworów, płakali ze wzruszenia. To właśnie wtedy Donna wyznała, że Bóg przemówił do niej i przepowiedział, że będzie sławna. “Wiem, że ludziom, którzy nie wierzą, może wydać się to dziwne. Ale ja wierzę” - wyznała. Dziewczynka wzięła sobie te słowa do serca i robiła wszystko, żeby tak się stało. Śpiewała w kościele i brała udział w szkolnych wydarzeniach muzycznych. Jednak szybko zmieniła repertuar. Za nową idolkę wybrała Janis Joplin, a w 1967 roku dołączyła do zespołu rockowego The Crow. Wtedy też ku niezadowoleniu rodziców porzuciła szkołę i zmieniła swój wizerunek. Koncertując z zespołem w Nowym Jorku, trafiła na casting do musicalu “Hair”, który przygotowywał się do międzynarodowego tourné. Donna otrzymała angaż, a musical z Broadwayu przeniósł się do Monachium. Przez kilka lat Donna występowała na deskach teatru, biorąc udział również w innych przedstawieniach muzycznych: “Show Boat” czy “Godspell”. Tak poznała austriackiego aktora Helmutha Sommera, z którym wzięła ślub. Wkrótce potem została mamą. Na świat przyszła córka pary, Mimi. “Nie marzyłam o byciu matką. Wcześniej nie sądziłam, że kiedykolwiek będę mieć dzieci. Po prostu płonął we mnie za silny ogień” - wyznała. Małżeństwo nie przetrwało próby czasu i po kilku latach para rozwiodła się. Donna nazwisko po mężu “Sommer” zmieniła na “Summer” i tak narodziła się Donna Summer. Donna Summer i jej hit “Love To Love You Baby” Przełomem w jej karierze było spotkanie z włoskim producentem Giorgio Moroderem, który razem z Petem Bellotte prowadził w Monachium małą wytwórnię. Pod ich skrzydłami w 1974 roku wydała singiel „Denver Dream” oraz jej pierwszy album “Lady of the Night”. Chociaż tytułowy utwór trafił na szczyty list przebojów w Holandii, to daleko mu było do podbicia Europy. Dopiero rok później (1975) powstał hit, o którym usłyszał cały świat. “Love To Love You Baby” w wykonaniu Donny Summer elektryzowało sensualnym głosem tak, że początkowo BBC odmówiło emitowania go na antenie. Utwór dotarł na szczyty list przebojów w USA i Kanadzie. Kariera Donny nabierała tempa. Artystka wchodziła do studia i nagrywała kolejne albumy. Trudno było dorównać “Love To…” Dopiero w 1977 r. nagrała “I Feel Love” z rewolucyjnym wówczas elektronicznym brzmieniem. Płyta “I Remember Yesterday”, z której pochodził utwór, pokryła się złotem w USA i Wielkiej Brytanii. Jeszcze w tym samym roku został wydany album “Once Upon a Time…” z takimi hitami jak “I Love You” i “Rumour Has It”. Płyta również uzyskała status złotej na rynku brytyjskim i amerykańskim. Donna Summer zagrała w filmie “Dzięki Bogu już piątek” W 1978 roku Donna Summer wystąpiła w filmie “Dzięki Bogu już piątek”, gdzie wcieliła się w rolę Nicole Sims, młodej piosenkarki marzącej o występach w klubie disco. Nagrała również kilka piosenek do filmu, w tym przebój “Last Dance”. Singiel został nagrodzony Oscarem, Złotym Globem oraz nagrodą Grammy. Rok później Summer nagrała kolejny album “Bad Girl”, który opowiadał o prostytucji niezamożnych dziewczyn. Dwupłytowy album łączył brzmienia disco z elementami rocka oraz muzyki elektronicznej. Donna Summer razem z Barbrą Streisand nagrała singiel “No More Tears”, który stał się numerem jeden w USA. Piosenka promowała zarówno album Streisand jak i składankę Summer. Donna Summer: nowy rozdział i mroki przeszłości W lipcu 1980 roku Summer związała się z wokalistą zespołu Brooklyn Dreams, Bruce'em Sudano. Kilka miesięcy później na świecie pojawiła się pierwsza córka pary - Brooklyn, a półtora roku później druga córka - Amanda. Donna odcięła się od dotychczasowej wytwórni Casablanca Records i postanowiła zmienić swój muzyczny styl. Tak trafiła do Geffen Records i rozpoczęła współpracę między innymi z Quincy Jones, Michael Omartian, którzy zaproponowali całkowicie inny od dotychczasowego repertuar. Intensywny czas w życiu zawodowym i prywatnym sprawił, że Donna zaczęła mieć stany lękowe i wpadła w depresję. Do tego wróciły bolesne doświadczenia z przeszłości (artystka była molestowana przez pastora). Uzależniła się od leków i podejmowała próby samobójcze. Po kolejnym załamaniu nerwowym Donna powróciła do wiary. Postanowiła, że już nigdy więcej nie zaśpiewa „Love To Love You Baby”. Jej utwory „I Believe in Jesus”, „He’s a Rebel” i „Forgive Me” oraz nowy wizerunek sceniczny były tego dowodem. Donna Summer: Pieniądze szczęścia nie dają “Pieniądze i sukces nie dają szczęścia. Przekonałam się o tym na własnej skórze. Najsmutniejsze lata mojego życia przypadły na szczyt mojej kariery” - mówiła w dokumencie “Love to love you: Donna Summer”. W ostatnich latach Donna Summer podejmowała próby powrotu na szczyt. W 2008 roku po siedemnastu latach wydała album “Crayons”. - “Chciałam, by był wielobarwny i wielokierunkowy, smakował całym światem”. I właśnie taki był. Łączył brzmienia R&B, dance-pop, hip-hop, pop, nawet bossa-novę. Magazyn Billboard o płycie napisał: “zaskakująco żywy zestaw piosenek, w których była diva disco zetknęła się z załogą młodych współpracowników”. Rok później Summer wystąpiła podczas uroczystości wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla Barackowi Obamie. Gwiazda razem z Królewską Norweską Orkiestrą Symfoniczną wykonała kilka swoich największych przebojów z lat 70. i 80., w tym hit “Last Dance”, który przeszedł do historii. Donna Summer zmarła 17 maja 2012 roku w swoim domu w Naples. Chorowała na nowotwór płuca, którego zdiagnozowano u niej 10 miesięcy wcześniej. „Straciliśmy kobietę wielu cnót, z którą największą była wiara”, napisała rodzina, informując o śmierci Summer. Śmierć artystki opłakiwali najbliżsi oraz gwiazdy. "Niewielu wokalistów wywarło tak wielki wpływ na muzykę światową, jak Donna Summer. Jej śmierć stanowi koniec pewnej ery" - napisała Gloria Estefan. "Była prawdziwą Królową Disco. Będzie jej nam bardzo brakowało", dodała La Toya Jackson.
Mika Urbaniak pokonała demony przeszłości. Artystka udowadnia, że można podnieść się z każdej sytuacji
Mika Urbaniak ma za sobą walkę z uzależnieniem od alkoholu oraz diagnozę choroby afektywnej dwubiegunowej. Dzisiaj dzieli się swoimi doświadczeniami i daje świadectwo, że jednak na końcu wyboistej drogi można odnaleźć szczęście.
W tym artykule: Kim jest Mika Urbaniak? Mika Urbaniak o chorobie alkoholowej Mika Urbaniak: choroba dwubiegunowa Mika Urbaniak i Victor Davies Kim jest Mika Urbaniak? Mika Urbaniak, a właściwie Michelle, jest córką Urszuli Dudziak i Michała Urbaniaka. Urodzona 8 stycznia 1980 roku w Nowym Jorku, od najmłodszych lat rozwijała pasję do muzyki. Gdy miała sześć lat, jej rodzice rozwiedli się. Po latach będzie wspominać, że to doświadczenie mocno odbiło się na jej zdrowiu psychicznym. "Miałam sześć lat i świat mi się nagle zawalił. Zapamiętałam to tak: ojciec był, był i nagle go nie było. (...) Wiedziałam, że ma inną kobietę". Mika Urbaniak od przedszkola do ósmej klasy uczęszczała do katolickiej szkoły koedukacyjnej imienia Świętego Ignacego Loyoli. - “To była bar­dzo surowa placówka. Moi rodzice, którzy pochodzili z katolickich domów, mimo że nie praktykowali żar­liwie swojej religii, uważali, że taka dyscyplina będzie dla nas dobra. Trudno nawet powiedzieć, czy byłyśmy w tej szkole lubiane, czy nie. Tak naprawdę nikt nie miał możliwości nas poznać. Od początku byłyśmy kosmitkami. Najczęściej śmiano się z nas i wytykano nas palcami. Czułam się okropnie. To był trudny czas” - wspomina Urbaniak w książce “Będzie lepiej”. W wolnych chwilach dorabiała, chwytając się różnych zajęć. Była kelnerką, opiekowała się psami sąsiadów. Dzieciństwa nie wspomina dobrze. Rozwód rodziców, surowa dyscyplina w szkole, problemy z rówieśnikami, którzy naśmiewali się z polskiego pochodzenia jej i siostry Katarzyny. “Byłyśmy Polkami. Gatunkiem podrzędnym. Pol­ka – czym tu się chwalić? Urodziłyśmy się w No­wym Jorku i mówiłyśmy po angielsku bez akcentu. Mimo to wyśmiewano nasze polskie pochodzenie”. Problemy próbowała topić w alkoholu, po który pierwszy raz sięgnęła w wieku 14 lat. Jak się później okazało, używka została z artystką na bardzo długo. Mika Urbaniak o chorobie alkoholowej “Byłam nieśmiała i wycofana. Inna od większości dziewcząt w szkole. Chciałam być otwarta i towa­rzyska. Widoczna. Zauważona. Niczego nie prag­nęłam bardziej. Ten kieliszek sprawił, że poczułam się atrakcyjna, silna, mogłam wszystko. Na chwilę stałam się osobą ze swoich wyobrażeń”. Mika Urbaniak w książce zdradza, co sprawiało, że często sięgała po alkohol. Razem ze swoją starszą siostrą i jej znajomymi imprezowały w weekend w Central Parku. - “Tam wypiłam pierwszy kieliszek. Dał mi wielkiego kopa! Byłam oszołomiona, a po chwili ogarnęło mnie szczęście. Poczułam się silna i bezpieczna. Nagle u stóp miałam cały świat. W jednej chwili stałam się ładna, mogłam mieć najlepszego chłopaka i potrafiłam prze­nosić góry. Bardzo podobał mi się ten stan”. Razem z siostrą ukrywały przed mamą swoje wybryki. Zresztą w tym czasie zmarł Jerzy Kosiński, ukochany Urszuli Dudziak. Do tego liczne wyjazdy i trasy koncertowe sprawiły, że Urszuli ciężko było wszystkiego dopilnować. “Mama wiedziała, że chodzimy na imprezy, ale nie zdawała sobie sprawy, że sporo pijemy. Wracałyśmy pijane o czwartej nad ranem. Przemykałyśmy do pokoju, mama spała albo jej nie było, bo wyjecha­ła w trasę koncertową”. Pewnego razu Mika Urbaniak trafiła do szpitala z powodu zbyt dużej, wręcz śmiertelnej dawki alkoholu we krwi. Nie pamięta, kto ją tam zawiózł. To wtedy została zmuszona do podjęcia leczenia. Od mamy usłyszała ultimatum: albo idzie na odwyk, albo musi wyprowadzić się z domu. Tak trafiła na odwyk i spotkania AA. Mika Urbaniak: choroba dwubiegunowa Rok po odwyku Mika Urbaniak usłyszała diagnozę: choroba afektywna dwubiegunowa. Z jednej strony poczuła ulgę, że znalazła odpowiedź na swoje stany maniakalne i depresyjne, które towarzyszyły jej od 19. roku życia, a z drugiej nie potrafiła tego zaakceptować. Odmawiała leczenia i wsparcia specjalistycznego. Po latach przyznaje, że gdyby poprosiła o pomoc, z pewnością zaoszczędziłaby sobie cierpienia i mogła skupić na pracy. “Dwubiegunówka sprawia, że człowiek ma ochotę uciec przed światem. (…) Zmagałyśmy się z moim problemem dwadzieścia lat. Dwadzieścia lat wspinałam się na szczyty i z nich spadałam” - mówiła Mika Urbaniak w wywiadzie dla “VIVY!”. W chorobie mogła liczyć na ogromne wsparcie mamy i partnera, Victora. Mika Urbaniak i Victor Davies Mika i Victor poznali się na koncercie Andrzeja Smolika w Warszawie w 2000 roku. Victor, który jest kompozytorem, wokalistą i producentem, przyjechał z Londynu, żeby wykonać kilka piosenek. Wtedy oboje byli w innych związkach. Po dziewięciu latach ich drogi ponownie skrzyżowały się. Victor zaproponował, żeby Mika nagrała cover na jego płytę. Przy kolejnym projekcie (płyta „Follow You”) zakochali się w sobie. Oprócz pasji do muzyki odkryli wspólną pasję do malowania. Dla Miki Victor przeniósł się do Polski. “Wspólne koncertowanie działa odświeżająco na nasz związek także dzięki energii, którą dają nam publiczność, muzycy itd. W tworzeniu własnych utworów też mobilizujemy siebie nawzajem. Jest między nami minimalna zdrowa konkurencja, która napędza do działania. Tak to wygląda, jeśli związek tworzy dwoje artystów” – mówiła Mika Urbaniak w wywiadzie dla “PANI”. Artystka przyznaje, że wsparcie Victora, który jest od niej starszy o 14 lat, jest nieocenione. “Mamy naszą stabilność, przeszliśmy przez wzloty i upadki z powodu mojej choroby. Ale życie z Victorem jest weselsze niż z kimkolwiek innym. Chociaż bywa też trudne”, mówiła Mika Urbaniak dla “VIVY!”.
Dobrawa Czocher: “Życie ma dla nas o wiele więcej, niż możemy sobie wyobrazić” [wywiad]
Kompozytorka i wiolonczelistka Dobrawa Czocher jest związana z muzyką od wielu lat. Gra na najważniejszych scenach w Polsce i za granicą, nagrywa z Hanią Rani, w 2023 roku zadebiutowała z solową płytą “Dreamscapes”, w planach ma kolejny autorski album. W trakcie swojej muzycznej kariery zrobiła zwrot w stronę aktorstwa. 32-letnia kompozytorka stworzyła muzykę i zagrała jedną z głównych ról do opery „D’ARC” w reżyserii Krystiana Lady, realizowanej przez Muzeum Powstania Warszawskiego. W rozmowie z ELLE mówi o tym, czy debiut aktorski odmienił ją jako artystkę i o swoich planach na przyszłość.
Aleksandra Jóźwiak: Jesteś wszechstronną artystką, co udowadniasz właściwie na każdym kroku. Nagrywałaś z Hanią Rani, wydałaś swój album, koncertujesz po Polsce i Europie, komponujesz także muzykę do filmów. Gdybyś mogła przybliżyć naszym czytelnikom, kim jest Dobrawa Czocher? Dobrawa Czocher: Myślę, że staję się kobietą. Jeszcze może jakiś czas temu powiedziałabym, że jestem dziewczyną, ale dzisiaj powiem, że jestem kobietą. W zasadzie codziennie sobie zadaję to pytanie. Kim jestem i czego chcę od tego życia? Zaobserwowałam, że to może się zmieniać. Kiedyś wydawało mi się, że jak się ma jakiś jeden cel, to trzeba się go trzymać. Im jestem starsza, tym bardziej widzę, że życie ma dla nas wiele więcej, niż możemy sobie wyobrazić. I wystarczy się temu poddać i płynąć z tym nurtem. Wtedy życie może nas zaskoczyć. Pozytywnie. Zadaję sobie wiele pytań, obserwuję świat i siebie. Oczywiście kocham też sztukę, za pomocą której wyrażam siebie. Wydaje mi się, że każdy z nas ma w sobie taki pierwiastek, bardzo potężny i piękny. I myślę, że sztuka jest doskonałym portalem do tego, żeby nas tam zabrać. Więc jestem taką osobą. Czym w takim razie ostatnio zaskoczyło życie Dobrawę Czocher? Właśnie ostatnio zaskoczyło mnie Operą “D’Arc”, w której miałam okazję zagrać jedną z głównych ról, a także skomponować muzykę. Wiem, że w twoim życiu od zawsze było obecne kino, a jak jest z teatrem? Uwielbiam teatr, a od jakiegoś czasu staram się regularnie chodzić na spektakle w Polsce i nie tylko, bo chcę też zobaczyć, jak to wygląda na świecie. Miałam wielką przyjemność napisania muzyki do kilku spektakli teatralnych. Ten świat mnie absolutnie pociąga i fascynuje. Podczas pracy nad operą “D’Arc” mogłam od drugiej strony zobaczyć, jak to działa. Wcześniej jako kompozytorka skupiałam się przede wszystkim na tej muzycznej sferze, która była kierowana wizjami czy wskazówkami reżysera. Teraz miałam poczucie, że gdzieś wchodzę do tej przestrzeni od drugiej strony i mam ogromny wpływ na to, jaka będzie ostateczna forma tego, co potem zaprezentujemy na scenie. Artur Rojek o OFF Festival Katowice i o tym, dlaczego wszyscy śpiewamy piosenki Myslovitz. “W moim życiu największą siłą są emocje” [WYWIAD] A jak to się stało, że w ogóle otrzymałaś taką propozycję i dlaczego zdecydowałaś się podjąć to wyzwanie? To było ciekawe, bo jakiś czas temu zadzwonił do mnie reżyser Krystian Lada, z którym osobiście się w tamtym momencie nie znaliśmy, ale gdzieś tam się obserwowaliśmy i wiedzieliśmy doskonale, co każdy z nas robi. Powiedział mi wtedy, że pisząc postać Joanny miał z tyłu głowy moją osobę i wiedział, że mogę to zrobić. Zaproponował mi wtedy rolę, ale też bycie kompozytorką i napisanie utworu do spektaklu “D’Arc”. Na początku myślałam, że będę miała do powiedzenia może jedno zdanie, ale jak zobaczyłam scenariusz to przekonałam się, że dostałam jedną z głównych ról. To mnie zaskoczyło, ale z drugiej strony nie miałam czasu się zestresować. Na początku skupiłam się na skomponowaniu utworu, bo przede wszystkim jestem kompozytorką, nie aktorką. Nie miałam świadomości, że rola Joanny w spektaklu jest tak duża, ale gdy ta świadomość przyszła, po prostu rzuciłam się na głęboką wodę i poszłam za tym. To pokazało mi, że warto ryzykować i jest właśnie zgodne z filozofią, o której mówiłam na początku. Powiedz mi w takim razie, jak przygotowywałaś się do roli Joanny? Zaskoczyła mnie praca ze scenariuszem, ponieważ mam wykształcenie w muzyce klasycznej, grałam w filharmonii i jestem przyzwyczajona do pracy z partyturą. Wydawało mi się, że tu będzie podobnie – mam napisany tekst i muszę się go trzymać. Okazało się, że scenariusz teatralny jest tkanką, która jest płynna i ewoluuje każdego dnia na przestrzeni kolejnych prób. Autorką scenariusza “D’Arc” jest Anka Herbut, niesamowita dramaturżka. Ale ja jako aktorka wcielająca się w postać Joanny wspólnie z reżyserem Krystianem Ladą mieliśmy przestrzeń na dyskusję i wprowadzenie zmian. W partyturze nie ma na to miejsca. Mieliśmy wiele prób i zdążyłam przeczytać ten tekst tyle razy, że postać Joanny weszła we mnie samoistnie. Nie miałam takiego momentu, żeby usiąść w domu i wkuwać tekst na pamięć. Tak to sobie wyobrażałam wcześniej, ale w ogóle to tak nie wygląda. Ta postać w trakcie prób się buduje, zaczyna w nas funkcjonować. To było bardzo intensywne doświadczenie, ponieważ wracając do domu z prób cały czas o niej myślałam. Joanna we mnie dojrzewała. Więc mam poczucie, że to było bardzo naturalne i organiczne. W taki sposób się do niej przygotowywałam. Jak to doświadczenie aktorskie przekłada się na to, jaką jesteś kompozytorką i wiolonczelistką? Czy te wszystkie zawodowe role mają jakieś punkty styku? Nadal oczywiście czuję się przede wszystkim kompozytorką i wiolonczelistką. To doświadczenie z operą “D’Arc” wciąż jest nowe i dalej to w sobie przetwarzam. Już teraz wiem, że na pewno dodało mi odwagi, ponieważ my muzycy często zamykamy się wyłącznie na świat dźwięku, tworzymy fasadę, która działa jak zasłona. W momencie, gdy musisz oddać swoje ciało i głos bohaterce – gdy grasz w spektaklu, nie ma tego muru. Bliskość z widownią jest inna, bardzo żywa. Chciałabym to w sobie pielęgnować, kiedy gram na wiolonczeli. Obecnie koncertuję ze swoim solowym materiałem i zaczęłam mówić na tych koncertach, co jest pierwszym krokiem, ale chciałabym to aktorskie doświadczenie jeszcze bardziej wykorzystać w muzycznym performansie. Muzyka jest w stanie głęboko wejść w podświadomość odbiorcy bez słów. Od razu wiadomo w jakim jesteśmy nastroju i nic nie trzeba przetwarzać, i ja to kocham w muzyce. Ale brakuje mi takiej otwartości na drugą osobę, bo rzeczywiście w aktorstwie czuć bardzo mocno energię publiczności. Spektakl “D’Arc” został stworzony z okazji 80. rocznicy Powstania Warszawskiego. Jak ci się pracowało z tą trudną materią? Nie chcę, żeby to zabrzmiało źle, że mi się dobrze pracowało. Mnie prywatnie interesuje ta tematyka, wiem, że jako naród jesteśmy mocno straumatyzowani i to, co działo się podczas II Wojny Światowej, wpływa jeszcze na nasze pokolenie, chociaż uważam też, że jesteśmy pierwszym pokoleniem, które zaczyna mieć narzędzia do tego, żeby te traumy uzdrowić. Jednocześnie myślę, że to ważne, żeby pielęgnować pamięć o Powstaniu, to jest ogromna lekcja. W spektaklu zależało nam na tym, żeby pokazać delikatny aspekt heroizmu, rozumianego w różnym kontekście, nie tylko jako oddawanie życia za kraj. Moja postać Joanna codziennie wybiera życie, mimo tego, że jest to bardzo trudne: nie może się myć, nie może jeść, nie ma okresu z wycieńczenia. Ale codziennie staje do życia. Chwyta za instrument i gra. To też jest heroizm i o tym dla mnie mówi ta sztuka. Wspomniałaś o tym, że masz dużo planów swoich zawodowych muzycznych, więc na zakończenie nie mogę nie zapytać Cię, czy możesz podzielić się swoimi planami? Oczywiście. Po pierwsze mam koncerty, chociaż teraz zaczynam chwilę urlopu. A potem wracam, jeśli Państwo jesteście zainteresowani, to zapraszam na moją stronę internetową dobrawaczocher.com, gdzie wszystkie koncerty są wypisane. Będę miała kilka zagranicznych, ale też wystąpię znowu w mojej kochanej Warszawie na festiwalu Eufonie. ,Jest to festiwal, który od lat zaprasza najlepszych muzyków klasycznych z całego świata. A tu w tym roku zaproszono zarówno mnie, gdzie ja jestem na tym styku świata muzyki klasycznej i rozrywkowej. Zaproszono też zespół Skalpel, więc gdzieś widzę, że festiwale muzyki klasycznej zaczynają się trochę formatować i otwierać na różnorodność, co bardzo mnie cieszy. Zaprosiłam na ten koncert moje dobre przyjaciółki artystki: Natalię Czekałę i Agnieszkę Podłudzką, bo stęskniłam się za współdzieleniem sceny z innymi muzykami. Ta pierwsza będzie grać na syntezatorach, druga na altówce, więc czeka nas nowa odsłona moich utworów. W planie mam również napisanie muzyki do spektaklu Radka Stępnia dla Teatru Wybrzeże. No i cóż, oczywiście robię muzykę do nowego albumu, gdzieś powoli, pomiędzy. To też się po prostu w końcu stanie, że moja druga płyta wyjdzie na świat.
Nie żyje ikona muzyki i mody – Francoise Hardy. Jej styl kochały Francuzki, a Mick Jagger nazywał ją "kobietą idealną"
Świat muzyki i mody żegna Francoise Hardy, francuską ikonę stylu i niezwykłą artystkę, która zmarła w wieku 80 lat po długiej walce z rakiem.
W tym artykule: Francoise Hardy – ikona francuskiej muzyki Muza mody i "kobieta idealna" O śmierci Francoise Hardy poinformował jej syn, Thomas Dutronc, zamieszczając na swoim koncie na Instagramie zdjęcie z podpisem: "Mamy nie ma". Francoise Hardy – ikona francuskiej muzyki Hardy urodziła się w okupowanym przez nazistów Paryżu w 1944 roku i była wychowywana przez matkę oraz babcię, która często powtarzała jej, że jest nieatrakcyjna i nic nie osiągnie w życiu. Jak wiele dziewcząt w tamtym czasie, dorastała słuchając Elvisa Presleya, Cliffa Richarda i innych amerykańskich i brytyjskich gwiazd w Radio Luxembourg, a swój pierwszy kontrakt płytowy podpisała w wieku zaledwie 17 lat. Prawdziwy sukces przyniósł rok 1962 i utwór "Tous les garçons et les filles", który zajął pierwsze miejsca na listach przebojów w jej ojczyźnie i kilku innych krajach. Hardy zachwycała publiczność swoimi melancholijnymi balladami. W latach 60. nagrała prawie tuzin singli, które wylądowały w pierwszej dziesiątce przebojów we Francji. Do najpopularniejszych należą "Comment te dire adieu", "The Rose" i wspomniany utwór z 1962 roku. Muza mody i "kobieta idealna" Styl Francoise Hardy był równie ikoniczny jak jej muzyka. W czasach, gdy świat mody przechodził rewolucję, Hardy stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli stylu "yé-yé" – francuskiej wersji rock and rolla i popu. Jej charakterystyczne długie włosy, naturalny makijaż i minimalistyczne, ale eleganckie ubrania, uczyniły ją ikoną lat 60. i 70. Jej styl urzekł projektantów mody, stając się wzorem dla takich artystów jak Yves Saint Laurent i Paco Rabanne, który zaprojektowali dla niej kultową minisukienkę ze złotych płytek. Na jej punkcie szaleli też rock'n'rollowcy. Frontman Rolling Stones, Mick Jagger, nazwał kiedyś Francoise "kobietą idealną", a Bob Dylan zwrócił się do niej w wierszu znajdującym się na odwrocie swojego albumu "Another Side of Bob Dylan" z 1964 roku. Kariera Hardy trwała ponad pięćdziesiąt lat, podczas których wydała prawie 30 albumów. Magazyn Rolling Stone umieścił ją w 2003 roku na 162. miejscu listy 200 największych piosenkarzy wszechczasów. Brigitte Bardot – historia, kariera i styl ikony francuskiego kina. Tak ubierała się najsłynniejsza paryżanka świata
Najdrożej sprzedanym obrazem Andiego Warhola stał się portret Monroe, zatytułowany "Shot Sage Blue Marilyn"
Owiany sławą portret Marilyn Monroe stworzony przez mistrza pop-artu Andy'ego Warhola został sprzedany za 195 mln. dolarów w siedzibie domu aukcyjnego Christie's w Nowym Jorku. "Shot Sage Blue Marilyn" stał się tym samym najdroższym dziełem sztuki XX wieku, jakie kiedykolwiek sprzedano na aukcji publicznej. Licytacja trwała zaledwie 4 minuty.
Historia obrazu "Shot Sage Blue Marilyn" "Shot Sage Blue Marilyn" powstał w 1964 roku, dwa lata po śmierci gwiazdy Hollywood. Obraz namalowany jest tuszem sitodrukowym i akrylem. Jest on częścią dzieła składającego się z 5 identycznych portretów Marilyn, które były reprodukcją plakatu do filmu "Niagara". Nazwę praca ta zawdzięcza incydentowi, który miał miejsce w Fabryce Warhola. Przyjaciółka jednego z członków społeczności Dorothy Podber, odwiedziła siedzibę Andiego i zapytała czy może zrobić zdjęcie pracom, przynajmniej tak wydawało się Warholowi. Kobieta użyła słowa "shot", które w języku angielskim oznacza zarówno zrobić zdjęcie, jak i strzelać. Kobieta wyciągnęła jednak z torebki rewolwer i postrzeliła wszystkie cztery portrety. Rekordy sprzedażowe Najdrożej sprzedanym obrazem w historii jest aktualnie dzieło mistrza Leonadra da Vinci. Rekordową sumę zapłacono za "Salvator Mundi" w listopadzie 2017 roku, które zostało kupione za 450,3 mln dolarów. Zaraz za nim są "Kobiety z Algieru (wersja 0)" Pabla Picassa, sprzedane za 179 mln 400 tys. dol. w maju 2015 r., oraz "Nu couchant" Amedeo Modiglianiego (170 mln 400 tys. w listopadzie 2015 r.). Poprzednim najdroższym dziełem Warhola była monumentalna praca "Silver Car Crush", została ona kupiona za 105 mln. dolarów 9 lat temu. Najlepsze muzea multimedialne w Polsce. Warto je odwiedzić "Shot Sage Blue Marilyn" Portret do część kolekcji wystawionej do sprzedaży przez fundację Thomasa i Doris Ammannów, pochodzących z Zurychu. Cały dochód ze sprzedaży ma według organizacji trafić na cele charytatywne pomagające w rozwoju dzieciom. Meble Marcela Breuera - proste, wygodne i funkcjonalne. Projekty, które kojarzy niemal każdy ____________________________ W ELLE.pl na co dzień informujemy Was o trendach, stylu życia, rozrywce. Jednak w tym ciężkim czasie część redakcji pracuje nad treściami skupionymi wokół sytuacji w Ukrainie. Tutaj dowiecie się jak pomagać, sprawdzicie gdzie trwają zbiórki i przeczytacie co zrobić, aby zachować równowagę psychiczną w tych trudnych okolicznościach: pomoc dla Ukrainy.
Piotr Głowacki dla ELLE MAN: Kiedy któreś z dzieci pyta mnie, jak coś zrobić, odpowiadam: „kombinuj!” [WYWIAD]
Grał u Komasy, u Agnieszki Holland, Krzystka, Smarzowskiego, Bodo Koxa, Lankosza, Skolimowskiego i Patryka Vegi. Trochę w cieniu, ale zawsze na najwyższych obrotach. Rola asystenta Religi w „Bogach” przyniosła mu Nagrodę Orła za najlepszą rolę drugoplanową. Teraz przyszedł czas na główne role. W serialu TVN „Nieobecni” przejmująco pokazał całe spektrum autyzmu, grając policjanta z zespołem Aspergera. Na ekrany kin wchodzi „Mistrz” — film, który może być ważny dla całego świata. Piotr Głowacki w swojej najważniejszej roli: Tadeusza Pietrzykowskiego, boksera, który musiał sobie wywalczyć życie. Ring stał przecież w Auschwitz. Tekst ukazał się w magazynie ELLE MAN nr 3/2021.
W tym artykule: Piotr Głowacki – nowa pasja Piotr Głowacki – związek, który wziął się w „lubienia" Piotr Głowacki – człowiek, który myśli racjonalnie Piotr Głowacki – skąd nauczył się historii? Piotr Głowacki – czym jest bohaterstwo? Piotr Głowacki – zupełnie nowa rola Piotr Głowacki – nowa pasja Oglądam twój Instagram (@spokuj), a tam wciąż góry, skałki, ścianki... Połknąłeś bakcyla wspinania po roli Alka Lwowa w filmie „Broad Peak”? Totalnie! Nie ma nic lepszego dla wzmocnienia związku niż wspólna pasja, zwłaszcza taka, w której jedno drugiemu oddaje w zaufanie życie, i to dosłownie. My odnaleźliśmy ją dzięki filmowi. Najpierw ja w ramach przygotowań miałem szkolenia w Beskidach, na Jurze, w Tatrach, Dolomitach i przez cały czas równolegle na sztucznej ścianie w Warszawie. Było jednak ryzyko, że ta przygoda potrwa tylko do końca zdjęć. Trudno znaleźć czas dla kolejnego osobnego hobby, kiedy ma się tak pasjonującą pracę, musiałbym zabierać ten czas z życia rodzinnego. Szczęśliwie w ostatnie wakacje przed pandemią, kiedy Aga poszukiwała sposobu na powrót do aktywności po pierwszych latach z dziećmi, trafiliśmy nad jezioro Garda, gdzie wcześniej na ferratach miałem „zapoznanie z czeluścią”. Zabrałem Agę na najprostszą z nich, Cima Capi, skąd zobaczyliśmy z góry jezioro, a na nim dziesiątki kajtów. Następnego dnia już byliśmy na łódce i uczyliśmy się odpalać latawiec na środku jeziora. Aga całe lato spędziła na wodzie, ale kiedy sezon się skończył, dałem jej kontakt do mojego pierwszego trenera Jarka Mazura i wspinanie weszło do naszego życia na całego. Styczeń 2020 roku spędziłem we włoskich Alpach, kończyliśmy zdjęcia. Całą ekipą zajmowaliśmy Rifugio Torino (3375 m n.p.m.) i stamtąd ruszaliśmy w górę. Byłem odcięty od mediów. Dopiero po powrocie zobaczyłem, że króluje w nich COVID. Jednak jeszcze w lutym udało nam się całą rodziną wyjechać do Insbrucka — jest tam jedna z najlepszych hal wspinaczkowych na świecie — gdzie można trenować z najlepszymi. Wspinanie na serio ustawia nam teraz całe życie. Zwłaszcza że Aga ma duszę sportowca, uprawiała jeździectwo. Doszła nawet do mistrzostwa Polski w ujeżdżeniu w damskim siodle. A jednocześnie jest wykształconym muzykiem. Tak! To połączenie daje jej poczucie, że gdy się coś zaczyna, to trzeba to robić systematycznie. Zatem gdy zaczęła się wspinać — to na maksa. I tak stało się ono naszym sportem rodzinnym i pomogło przejść przez ostatnie półtora roku szalejącego po świecie strachu. Podjęliśmy wyzwanie, zmagając się z nim na wysokościach. Dzieci też dołączą? Zaczęły od mebli. Usłyszałem, że „wspinanie to naturalny pęd człowieka ku górze”. Rodzimy się, leżymy, przekręcamy na bok, na brzuch, podnosimy głowę, potem raczkujemy, stajemy na nogi i robimy pierwsze kroki, a następnie zupełnie naturalnie pniemy się wzwyż — na krzesła, stoły, szafki, a potem już w plenerze na mury, skały czy drzewa. Niestety wtedy rodzice najczęściej mówią: stop! A właśnie początek chodzenia to dobry moment rozwojowy, by pozwolić dzieciom się wspinać. Kupiliśmy zatem dzieciom do pokoju drabinkę i malutką uprząż oraz kawałek liny, by stopniowo oswajały się z wysokością. Nigdy nie usłyszały: „Nie wchodź”, a jedynie: „Jeśli chcesz wejść, musisz potem zejść”. I tak w naturalny sposób wchodzą coraz wyżej. Kiedy znajomi pytają, czy się nie boimy, odpowiedź jest jedna: „A kiedy dzieci wstają na nogi, nie boisz się, że się przewrócą?”. Jeśli nie ciągniesz ich na siłę za ręce, to same próbują i idą dalej na tyle, na ile same sobie pozwalają. Dzieci nie są samobójcami. Wspinamy się razem w wolnych chwilach. W Warszawie z liną głównie na Makaku, Obozowej czy Warszawiance, bulderowo na Volcie, Obiecto czy koło domu w dawnej fabryce serów na Hożej w Cruxie. A planując wolne, zawsze szukamy takich miejsc, gdzie można się powspinać. Rodzinny sport to świetna sprawa! Andrzej Pągowski dla ELLE MAN: Jeżeli ktoś płaci ci za wszystko, to znaczy, że jesteś coś wart [WYWIAD] Jakie zdanie najczęściej powtarzasz swoim dzieciom, by je wspierać i motywować? Jako „ojciec Polak” poczułem, że to słowo ma dobrą energię. (śmiech) To narzędzie wolności. Mogę coś im pokazać, wytłumaczyć, ale rozwiązania szukają sami pod moim okiem. Tobie rodzice dali takie słowo-klucz? Ja dostałem poczucie wspólnoty — rodzice są ludźmi bardzo społecznymi. Pewnie dlatego, że byłem sam, nie miałem rodzeństwa, ludzie wokół byli jeszcze ważniejsi. W czerwcu pojechałem z przyjaciółmi z liceum w miejsce, gdzie ostatni raz byliśmy na początku studiów — w Beskid Żywiecki. Przeszliśmy stare szlaki, spędziliśmy świetny czas, inni, starsi, ale połączeni tą samą więzią. W ich gronie mogę powiedzieć wszystko, bez kontroli, bez strachu o ocenę, zamilknąć, kiedy chcę. To daje niezwykłe uczucie wolności. Zrozumiałem, że to była moja najlepsza inwestycja — inwestycja w relacje. Piotr Głowacki – związek, który wziął się w „lubienia" Jesteście z Agnieszką parą jeszcze ze studiów? Aga była rok wyżej ode mnie, choć jest młodsza. W szkole kolegowaliśmy się i mieliśmy momenty, kiedy patrzyliśmy na siebie czulej (uśmiech). Przede wszystkim jednak lubiliśmy się. Na poważnie zaczęliśmy być razem dopiero kiedy byłem u progu trzydziestki. To był ważny moment. Dużo wtedy myślałem o pokoleniach. Miałem z tyłu głowy legendę „wieku chrystusowego”, że między trzydziestym a trzydziestym trzecim rokiem życia jest czas na zmianę. Potraktowałem to dosłownie. Przestałem jeść mięso, odstawiłem używki. Pomyślałem, że kobiety, które mają dzieci, chwytają taki moment resetu z automatu, kiedy są w ciąży. Więc postanowiłem praktycznie uszanować również swoje wewnętrzne dziecko. Wtedy też wyreżyserowałem swoją pierwszą sztukę „Dobre wiadomości”. Na podstawie Ewangelii. Chwilę później zagrałeś w „80 milionach” i stałeś się totalnie znanym aktorem. Wracając do wspinaczki, czy pierwszy raz wspinałeś się przy okazji zdjęć do filmu „Broad Peak”? Tak. Ale w trakcie przygotowań do filmu wspinanie było jednak moją pracą. Kiedy zdjęcia się skończyły, stało się moją pasją. Niedługo po naszym powrocie z Insbrucka wprowadzono lockdown, kontynuowaliśmy więc treningi w domu. Agnieszka prowadziła codziennie nasz dwugodzinny rozruch, a ja odpowiadałem za posiłki, mam w kompie precyzyjną rozpiskę tego, co przygotowywałem: same zdrowe produkty, stałe godziny, 1500 kalorii. Dzieciom robiliśmy tory przeszkód z mebli, w zamian pozwalały nam korzystać z ich drabinki. Zresztą meblom też nie odpuszczaliśmy, jak inni zamknięci w domach wspinacze, w ramach chellenge’u Aga zrobiła trawers blatu kuchennego. Po dwóch tygodniach takiej rozgrzewki ruszyliśmy na działkę. Zrobiliśmy sobie spraywall — treningową ściankę wspinaczkową na wypadek, gdyby ściany miały być zamknięte jeszcze dłużej. Po pierwszym lockdownie na szczęście profesjonalne hale otworzyły się i dla zaciętych kadrowiczów pozostały już otwarte do dziś. Dzięki temu ostatni rok spędziliśmy w stałym gronie ciekawych, inteligentnych, miłych ludzi, którzy ze strachem są za pan brat i starają się nie panikować. Kiedy potrafi się spać w namiocie przymocowanym liną do ściany na kilkuset metrach czy spędza tygodnie pod ziemią, eksplorując jaskinie korytarzami odległymi o kilka dni wspinaczki od wyjścia, nabiera się cech, które pomagają zachować spokój również w bardziej przyziemnych kwestiach. Wspomniałeś pandemię... Była dla was testem na strach? Przede wszystkim na ludzi i relacje. Ciekawie było obserwować, jak ludzie reagują na innych, kiedy się boją. Oczywiście każdy ma prawo do swoich lęków, ale można było faktycznie przekonać się, na kogo można liczyć. Było trochę rozczarowań, ale starałem się dawać ludziom prawo do ich własnego strachu. Miałem wtedy dużo skojarzeń z wojną. Wiem, że to brzmi mocno. Ale o wojnie na planie historycznego filmu dowiaduję się więcej, gdy jest przerwa, a ludzie stoją razem w kostiumach i palą papierosy czy jedzą zupę. Jeden stoi w pasiaku, a drugi w mundurze SS i wspólnie się śmieją. Nagle kierownik planu krzyczy: „Koniec przerwy” i wszyscy wracają do swoich ról. Taki obraz. W pandemii to też jest najciekawsze, że obserwujemy w mikroskali zachowania skrajne, odsuwanie się jednych ludzi od drugich mimo deklaracji miłości. Za okupacji oznaczano drzwi gwiazdą Dawida, w natężeniach pandemii — izolowano chorych w szpitalach czy na kwarantannie. Kaszlnięcie w windzie nie jest już tym samym, co dwa lata temu. Omijanie, wycofywanie się, problem z przywitaniem — podać rękę czy nie? I to szaleńcze wykupowanie rzeczy ze sklepów! Nagle znikają tony ryżu. I zastanawiasz się — czy ludzie właśnie uświadomili sobie, że tak kochają ryż? Dlaczego ryż? Ale to jest kwestia decyzji i pracy z własnym strachem. My wtedy pomyśleliśmy z Agą, że nadszedł czas, byśmy najpierw zjedli wszystko, co mamy w szafkach. Bardzo ekologiczny czas. Wtedy przyszła do mnie taka myśl: to tylko inna odsłona śmierci. A do śmierci podchodzę raczej racjonalnie. Jest wpisana w życie, kiedyś nadejdzie. Nie bałem się dziwnego słowa COVID, bo gdybym bał się tego, powinienem zacząć się bać wszystkiego. Choćby przejścia przez ulicę. Co roku ginie w ten sposób w Polsce około dwustu trzydziestu osób. O wspinaczce zapomnijmy, bo choć liczby nie są tak duże, to jednak sport ekstremalny. Z innej strony poczułem, że jest coś krępującego w takim uniesieniu covidowym, kiedy co roku z głodu umiera na świecie osiem milionów ludzi, w tym miliony dzieci, a szczepionkę na głód znamy, wystarczy jabłko dziennie i nie zatrzymujemy z tego powodu świata. Podjąłem decyzję, że będę spokojnie żył, rozglądał się, czytał sprawdzone informacje na temat wirusa. Nie narażam się specjalnie, ale nie zamykam się w pokoju. A świat w międzyczasie oszalał... Wszyscy patrzyli na Chiny, później na Włochy. To była pierwsza pandemia ery smartfonów, ludzie wiedzieli o czymś, zanim dowiadywali się rządzący. Dlatego ci reagowali tak nerwowo i lękowo. Ze strachu przed SARS-Cov-2 z Włoch zainfekowali się wirusem autorytaryzmu z Chin. I tak świat odciął się od Włochów. Przykre było to irracjonalne zamykanie granic. Jestem ostatnio związany z tym krajem, dużo tam pracowałem, jeździłem, postanowiłem zorganizować akcję internetową, by wrzucać swoje włoskie zdjęcia i pisać #mimanchiitalia (tęsknię za tobą Italio). Wysyłać je z dobrymi życzeniami do włoskich znajomych, przyjaciół czy choćby hoteli, w których kiedyś spędziło się cudowny czas. Można było do nich dołączyć piosenkę „E penso a te” (Tęsknię za tobą) Lucio Battisti, którą nagrałem z tej okazji z moimi studentkami i studentami z Akademii Teatralnej. Nie mogłem niestety pojechać w lipcu w Dolomity, jak miałem w planach, bo szczęśliwie mogliśmy wznowić zdjęcia do serialu TVN „Nieobecni”, ale totalnie trzymałem za Włoszki i Włochów kciuki. Piotr Głowacki – człowiek, który myśli racjonalnie Ciekawe, jesteś człowiekiem, który zachowuje się niezwykle racjonalnie. Myślisz, zanim coś zrobisz. Masz tak od dziecka czy to efekt terapii, może książek? Mam teorię, że ogromny wpływ na nasze życie mają imiona i nazwiska. I to mi się sprawdza. Zawsze miałem ksywkę „Głowa”. To zobowiązuje. A tak serio... Aktorstwo jest dla mnie praktyczną terapią i kopalnią wiedzy o człowieku. Na początku swojej drogi jako student Akademii Teatralnej spotkałem Olę Konieczną i ona powiedziała: „Żeby zaistniał teatralny proces twórczy, muszą zaistnieć takie elementy jak: plan, zadanie, jakieś postawione pytanie; zanurzenie w próbie zbadania tego swoim ciałem i umysłem; potem konieczna jest analiza. Bez analizy to zwykłe życie. Analiza daje materiał do powtórzenia”. Dlatego potrzebna jest głowa. I przekłada mi się to na życie prywatne. Myślenie. Prawdziwe science fiction, opowieść o emocjach i przygody szeryfa lekkoducha. Przedstawiamy recenzje książkowe [KSIĄŻKI NA STYCZEŃ 2022] <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/64/2024/11/placeholder-1a7887e.jpg" width="600" height="400" alt="Prawdziwe science fiction, opowieść o emocjach i przygody szeryfa lekkoducha. Przedstawiamy recenzje książkowe [KSIĄŻKI NA STYCZEŃ 2022]" title="Prawdziwe science fiction, opowieść o emocjach i przygody szeryfa lekkoducha. Przedstawiamy recenzje książkowe [KSIĄŻKI NA STYCZEŃ 2022]" /> Nie wszyscy analizują świat. W lockdownie przyszła też do mnie idealna książka na te czasy — „Factfulness”. Napisał ją szwedzki profesor Hans Rosling, który całe życie działał w publicznej służbie zdrowia i pracował w Afryce podczas wybuchów ognisk chorób zakaźnych. Napisał kilka rzeczy, które mi szczególnie utkwiły i miały znaczenie dla utrzymania mojego wewnętrznego porządku. Po pierwsze, że widzimy świat gorszym niż jest w rzeczywistości, po drugie, że nasza wiedza o świecie jest wiedzą średnio sprzed trzydziestu lat. Pamiętamy to, czego uczyliśmy się w szkole. Od nauczycieli, którzy swoją wiedzę pozyskali jeszcze wcześniej. Z podręczników, w których nie ma najnowszych odkryć. A po trzecie — opisał tam dziesięć instynktów, które nosimy w sobie od czasów, gdy żyliśmy na drzewach, bez ognia, bojąc się ataku pantery. Wtedy nasze organizmy wykształ- ciły w sobie pierwszą i konieczną na tamte realia reakcję — strach. Te instynkty dziś działają z automatu, mimo że żyjemy w innych okolicznościach społecznych i cywilizacyjnych. Oddzielają nas od możliwości racjonalnego rozwiązywania problemów, bo niepohamowany strach wpycha nas w ucieczkę, odcięcie, zamknięcie w sobie, reakcje błyskawiczne i nieprzemyślane. Poddajemy się tym instynktom my, zwykli ludzie, ale też głowy państw, osoby u władzy, od których powinniśmy wymagać przede wszystkim namysłu. Czytałem tę książkę właśnie w lutym i marcu, gdy zaczynała się pandemia i to było jak czytanie słów proroka. Obserwowałem, jak zarządcy wspólnot po kolei poddają się tym opisanym przez Roslinga instynktom i wciągają nas wszystkich w irracjonalne zachowania. Dlatego czujnie obserwowałem też siebie, kiedy się to wszystko zaczynało. Wiedza z tej książki pomogła mi wtedy żyć. Uspokoić oddech. Piotr Głowacki – skąd nauczył się historii? W filmie „Mistrz” wcielasz się w postać słynnego polskiego boksera, Tadeusza Pietrzykowskiego, który walką w ringu wygrał swoje życie i przeżył Auschwitz. czy wiedzę o wojnie czerpałeś z książek i filmów, czy słuchałeś też opowieści swoich dziadków? Słuchałem. Pytałem o wojnę od dzieciństwa. Byłem dzieckiem zainteresowanym historią. Praca w filmie to też nauka historii, nawet tej najnowszej, przecież tworząc współczesną komedię, realizujemy scenariusz, który powstał wcześniej i portretuje zachowania ludzkie np. sprzed roku, a to, co było rok czy dwa lata temu, to już historia. Dziś szczególnie mocno to czujemy. Do tego my, aktorki i aktorzy, stykamy się z nią z każdej perspektywy. Np. w powstaniu warszawskim byłem już i powstańcem, i Niemcem, i cywilem, i donosicielem, i bohaterem; byłem Żydem z getta i Żydem, który się ukrywa po aryjskiej stronie czy tym, który podejmuje walkę; byłem w obsłudze obozu zagłady i jego więźniem. Za każdym razem czytam dużo i poznaję ludzkie opowieści, żeby w końcu spojrzeć na świat tylko oczami mojej postaci. Dla mnie historia to suma wszyst- kich indywidualnych perspektyw. Nie pasuje mi do niej słowo nauka. To raczej opowieść, która próbuje nazywać, skracać, zawężać złożone procesy i sytuacje lub z pojedyńczych faktów tworzyć znaczące uogólnienia. Zbiera ułamki doświadczeń i wydarzeń i próbuje nimi podsumować losy wszystkich, tworząc odpowiedzi — formułki, których ma być łatwo nauczyć się na pamięć, a potem zażarcie bronić w dyskusjach generujących kolejne akty agresji tworzące kolejne wydarzenia czy wręcz wojny, w obronie jakiejś wizji historii. Absurdalna pętla. I to same złe historie. Uczymy się głównie o okresach wojen i podbojów... Tak! Historyków interesują głównie wojny i ich konsekwencje, a przecież my, ludzie, jesteśmy z przestrzeni pokoju i spokoju. Do niego zawsze dążymy. Skąd ta pewność? A czy można żyć bez snu? Wracając do moich rozmów z dziadkami o wojnie... Zadawałem im wiele pytań i zaczynając od losów rodziny czy miejsca, z którego pochodzę. Coś cię zaskoczyło? Tak. Relacje między polskimi katolikami a polskimi Żydami. Ale też relacje między chłopami a szlachtą. Wiele jest jeszcze do odkry- cia na Kujawach. Wyobraź sobie, że dopiero jako dwudziestola- tek dowiedziałem się o istnieniu na tych terenach pierwszego w Polsce obozu koncentracyjnego. W Chełmnie nad Nerem. To był obóz, w którym do mordowania ludzi stosowano samochody z paką, do której podłączano przedłużając rury wydechowe i gazowano ludzi spalinami. Ten obóz zlikwidowano w 1943 roku. Zginęło tam około stu osiemdziesięciu tysięcy kujawskich Żydów, [...] w każdym miasteczku żyło od trzydziestu do nawet dziewięćdziesięciu procent polskich obywatelek i obywateli żydowskiego pochodzenia lub wyznania, w tym wielu chasydów, właśnie na Kujawach, co ciekawe, bo wcześniej kojarzyłem ich tylko z Galicją. Pozostały po ich śmierci samotne, smutne sztetle, dziś zamieszkane w całości przez potomków ich katolickich sąsiadów. I te wszystkie kujawskie miasta i miasteczka mają w historii taki jeden dzień, kiedy zabrano wszystkich żydowskich mieszkańców i wywieziono albo do obozu w Chełmnie, albo do getta w Łodzi. A ja nie wiedziałem o tym momencie, choć jako dziecko chodziłem do domu kultury, który mieścił się w synagodze i interesowałem się historią. Nie było dnia pamięci ani choćby pomnika. Dopiero pracując nad rolą Emanuela Ringelbluma, historyka, który pozostawił najpełniejszy zapis przebiegu Holokaustu i życia w gettcie, odkryłem ten obóz. Z Archiwum Ringelbluma poznałem też inną historię: mieszkańcy miasteczka, z którego pochodzę, chcąc uchronić miasto przed zburzeniem, przywitali armię niemiecką chlebem i solą. Wspólnie członkowie parafii katolickiej i gminy żydowskiej. Wcześniej armia polska wycofała się w stronę Warszawy i zostawiła ich samych. Patrol niemiecki kazał im zrobić z prześcieradeł ogromną swastykę na rynku, by lecące bombowce wiedziały, że miasto już zdobyte i nie trzeba bombardować. I tak ocalało miasteczko, a w nim kościół, dwór i synagoga. Ale jednak ludzie nie opowiadają o tych czasach zbyt chętnie, nawet tak wiele lat po wojnie...To konsekwencja tego, co robili w czasie okupacji. Masz wybór: angażujesz się i pomagasz Żydom; stajesz obok i myślisz tylko o sobie; albo wyko- rzystujesz sytuację, przejmujesz ich domy, zarabiasz. Zawsze najwięcej jest osób, które się wycofują. Historycy, reżyserzy i media zwykle wyjmują na światło dzienne i opisują te pięć, dziesięć procent skrajnych postaw — złych i dobrych, szabrowników i bohaterów. Ekscytują nas skrajności. Ale jednak większość osób nie zajmuje stanowiska. I jak myślę o tej chwili, kiedy wyprowadzano Żydów z moich rodzinnych okolic, z ich domów i synagog, to zastanawia mnie, co robiła większość? Prawdopodobnie, gdyby nacjonaliści niemieccy nie wyciągnęli ich siłą z domów, żeby oglądać to widowisko, to nie wyglądaliby nawet przez okno. Jednak stali tam. Nie pomagali, nie krzyczeli. Zamarli i próbowali przetrwać. Z domów obok Niemcy wyciągali ich sąsiadów, a oni byli zmuszeni patrzeć. Nie zrobili nic, bo uznali, że tylko tak mogą przeżyć. Myślę, że naszym największym polskim dramatem jest ta cisza, która była udziałem milionów, gdy działo się to zbiorowe morderstwo na naszych sąsiadach, przy praktycznym wsparciu grup kolaborujących z niemieckimi nacjonalistami, o paradoksie, tych spod znaku polskiego nacjonalizmu, najczęściej. Piotr Głowacki – czym jest bohaterstwo? Bohaterstwo jest trudne, bo tak niewielu osobom udaje się ocalić jakiś świat. A potem, żeby ci było łatwiej żyć, wymyślasz racjonalizacje — a to „nie lubiłem ich”, a to „zasłużyli sobie” itp., albo znajdujesz magiczne sytuacje z przeszłości, które spowodowały tę grozę. Wyobraź sobie, że poszłaś przed wojną do żydowskiego piekarza, zabrakło ci na bułkę, a on nie chciał ci sprzedać taniej, normalna rzecz, spróbuj dziś w sklepie kupić coś taniej niż cena na metce. I ty, wychodząc z piekarni, mówisz pod nosem: „A żeby cię jasny szlag trafił”. Mijają dwa lata i to się dzieje. To delikatne sprawy, ale w pandemii zacząłem je zauważać znowu. Nagle czyjeś kichnięcie może ci popsuć humor na tydzień i budzi niepokój. I myślisz: „Czy on mnie zaraził? Co teraz będzie? A w ogóle to jakaś okropna osoba, kto kicha w windzie, a żeby go trafiło”. Niby drobiazg, ale za tydzień go trafia i umiera. Czy ja to spowodowałem? Tak mogło być z relacjami polsko-żydowskimi. To też kwestia skali. Jeśli masz do uratowania konkretną osobę i nie uratujesz jej, to wiadomo — okropnie się czujesz. Ale jeżeli masz do uratowania trzy miliony ludzi, to abstrakcyjność tej liczby zaczyna cię zwalniać z konieczności robienia czegokolwiek. Wojnę przetrwali przede wszystkim niemi świad- kowie tamtych zdarzeń. Po wojnie często dalej zastraszani przez aktywnych polskich współzbrodniarzy. Oraz bohaterowie, którzy zazwyczaj poza odwagą mają jeszcze kilka innych cech, które ra- czej każą im milczeć o tym, co zrobili niż rozgłaszać to czy czerpać z tego profity. Ci, którzy mieli odwagę to robić, z narażeniem własnego życia, byli wielcy. Tak, ale historycy, mówiąc: „My, Polacy, uratowaliśmy wielu Żydów”, jednak odbierają prawdziwym bohaterom należną tylko im chwałę. Bo bohaterów było kilka procent i to oni ratowali swoich sąsiadów, a nie te dziewięćdzisiąt procent, które próbują teraz pod nich podciągnąć ideowi spadkobiercy morderców, chcąc skryć w tym tłumie i swoich przodków. W Yad Vashem nie ma trzydziestu siedmiu milionów drzewek. Jest ich niecałe dziesięć tysięcy. Choć historycy izraelscy mówią o kilkudziesięciu tysiącach. To jak sytuacja z tonącym w morzu dzieckiem. Wszyscy plażowicze siedzą i patrzą w przejęciu, a dziecko tonie. Ktoś wskakuje odważnie do wody i ratuje je. A potem wszyscy plażowicze mówią chórem: „Jesteśmy super, uratowaliśmy dziecko”. A przecież tylko patrzyli... Choć tu jest jeszcze gorzej. Ktoś wrzuca dziecko do wody, bo jest „inne”, wszyscy oniemiali patrzą, ktoś rzuca się na ratunek, cudem mu się udaje. Mijają lata i potomek tego, który topił, krzyczy: „Wszyscy plażowicze uratowali to dziecko, a już na pewno oszczerstwem jest, że ktoś je chciał utopić”. W każdych czasach jest niewielka grupa złych ludzi, którzy krzywdzą i ranią. Jest też grupa wspaniałych ludzi, którzy ratują. Ale niewypowiedziany dramat towarzyszy tej ogromnej większości, której aktywność jest całkowicie nakierowana na przetrwanie. Oni zostali w ciszy. Zostali w tych domach, które miały innych mieszkańców. Oni nie chcieli zabrać im tych domów. Oni tylko chcieli przeżyć. Jo Nesbø dla ELLE MAN: „Pisarz ma wiele wspólnego z pilotem — startujesz, a potem modlisz się, by bezpiecznie wylądować” [WYWIAD] To oczywiste, że nikt nie chce o tym pamiętać. Jednak pewne historie ocalały. Jak niezwykłe losy boksera Pietrzykowskiego. Co było ważne dla ciebie w tej roli? To opowieść fabularna inspirowana prawdziwymi wydarzeniami i postacią. Ma stawiać pytania o przetrwanie w tak strasznym miejscu. Dlatego właśnie, że chcieliśmy mieć historię uniwersalną, nie wchodziłem w relację z rodziną Teddiego, szczególnie że rodzina znała go po wojnie, a nie przed tym koszmarem. Wiedziałem, że muszę wyobrazić sobie jego ducha, ale w realu skupić się na tym, by wyrazić go przez ciało, bo i dla niego wtedy było ono najważniejsze. Udało się. Ciało wykończonego człowieka, zagłodzonego... ale jednak boksera. Bardzo zależało mi, by uzyskać ten efekt. Wiedziałem, że to właśnie ciało będzie nośnikiem pytań, będzie na ekranie przez cały film i od jego obrazu będzie zależała wiarygodność naszych rozważań. Od początku też było jasne, że walki są nierozerwalnie związane z opowieścią i nie ma mowy o zastępstwie w ich realizacji, więc przez ponad rok trenowałem pięściarstwo. Wspaniały masz zawód. nauczyłeś się boksować i wspinać.Ale to nie jest nauka „po kolei”. Uczę się podstaw, a potem, zamiast etap po etapie jak w normalnych treningach, muszę ćwiczyć ze świadomością, że na ekranie mam stworzyć wrażenie mistrza, a nie być sobą — początkującym adeptem tego sportu czy zawodu. Przecież nie zdążę nauczyć się wszystkiego w kilkanaście miesięcy. Muszę wybrać z trenerem kilka ruchów z repertuaru mistrzów i pracować nad tym tak, żeby na ekranie sprawiać wrażenie, że przychodzi mi to z łatwością. Mam stworzyć obraz profesjonalisty, a nie stać się profesjonalistą. Dlatego po ukończeniu zdjęć do „Broad Peak” zacząłem trenować od początku, już na swoje konto, po kolei, jak należy. Z pięściarstwem jest inaczej, wolałem pozostać na poziomie wrażenia, że jestem mistrzem. (śmiech). Piotr Głowacki – zupełnie nowa rola A jak przygotowywałeś się do roli w serialu TVN „Nieobecni”, gdzie grasz policjanta ze spektrum autyzmu? Udało mi się dołączyć do grupy na FB „Dorośli z zespołem Aspergera” i poprosiłem o pomoc. Przez to, że tuż po rozpoczęciu zdjęć zamknięto plany filmowe, czemu byłem przeciwny — nie ze względu na to, że nie wierzyłem w wirusa, tylko ze względu na logikę. Czym różni się plan filmowy od zakładu produkcji broni, pomijając fakt, że ten pierwszy namawia do namysłu nad ludzkim życiem, a ten drugi produkuje sprzęty do zbiorowego mordowania ludzi? Instytucje artystyczne, artystki i artyści zostali potraktowani przez administratorów życia publicznego jako listki figowe dla ich strachu i bezsilności. Najłatwiej zamknąć teatry, galerie czy kina, i to aktami prawa o niewystarczającej mocy, i ogłosić, że walczy się z niewidzialnym wrogiem, ale kiedy firmy farmaceutyczne nie są w stanie wyprodukować wystarczającej ilości szczepionek, żeby skutecznie w ciągu pół roku zaszczepić cały świat, co jest jedynym logicznym użyciem szczepionki, to nie ma już odważnego, żeby skorzystać z przysługującego nam na mocy umów międzynarodowych prawa do odpłatnego ograniczenia praw ochrony patentowej, żeby zorganizować produkcję ponadprywatnymi siłami całej planety dla ratowania ludzkiego życia, używając szczepionki, za którą przecież wszyscy już zapłaciliśmy poprzez granty i przedpłaty. Ale logika na poziomie rządów zanika, tworzą ją bowiem ludzie często sztukę traktujący jak zbędny ciężar. Trudno o dialog z takim punktem widzenia. Nie mogąc iść na plan, zanurkowałem w świat spektrum autyzmu i tu znalazłem ludzi otwartych, chętnych do pomocy, niezwykle logicznie myślących, o olbrzymiej wrażliwości i nieoszacowanych pokładach poczucia humoru, szczerości i spontaniczności. Rozmowę zaczęliśmy od samej nazwy — Asperger to przeszłość, dziś mówimy o spektrum autyzmu, o alternatywnym wzorcu rozwojowym. Problemy osób w spektrum z relacjami społecznymi są spowodowane m.in. nieumiejętnością czytania ironii, wyrazów twarzy, mowy ciała, które najczęściej stoją w sprzeczności z tym, co ktoś mówi, bo na tym polega tzw. normalna rozmowa — ciągłe niedomówienia, półsłówka, udawanki, ukrywanie prawdziwych intencji, podteksty. Trudno żyć w świecie, w którym kłamcy i osoby wstydzące się swojego zdania nadają ton rozmowie tylko dlatego, że są w większości. Inną cechą bycia w prawdzie jest indywidualizm, ludzie na tej grupie pokazali mi, że każdy jest inny. Poznałem różne aspekty bycia w spektrum i musiałem sam zdecydować, co pokazać. Tłumaczyli mi, że jedna osoba w spektrum patrzy w oczy, a inna ucieka. Każdy jest inny. To była fantastyczna praca. Po emisji serialu dostałem dużo pozytywnego odzewu od ludzi ze środowisk ze spektrum autyzmu. Dobrze, że nie zrezygnowałeś z tego zawodu, kiedy nie przyjęli cię za pierwszym razem do Akademii Teatralnej. Och, ja się uparłem na ten zawód. Za pierwszym razem, gdy mnie nie przyjęli — poszedłem na prawo. Za drugim razem — do studia w teatrze w Olsztynie. Do Warszawy dostałem się dopiero po drugim roku prawa. Szkołę bardzo chciałem skończyć, wiedziałem, że bez dyplomu nie będę mógł uczyć, a o tym również marzyłem i tak jest, od pięciu lat uczę w Akademii Teatralnej. Dziś z tytułem doktora. Spełniam się jako aktor w teatrze i na planach filmowych, do tego mam szansę tworzyć własny sposób nauczania, który rozwijam w Akademii. Prowadzę też kursy mistrzowskie technik aktorskich dla osób niezwiązanych z aktorstwem, dla profesjonalistów innych dziedzin. W pracy z nimi odkrywam to, co w aktorstwie mnie najbardziej interesuje — że jest to sztuka służąca zrozumieniu fenomenu bycia człowiekiem, a narzędzia zdobyte w ramach pracy nad rolą przyniesione do życia stają się narzędziami do doskonalenia pracy z innymi ludźmi i doskonalenia samych siebie w teatrze życia codziennego. Teatr to miejsce oparte na sile woli, bo tylko dzięki niej to, co wyobrażone, może się urzeczywistnić na tyle, że w oczach widzów staje się istotniejsze niż realność. To dawanie wiary, że potrafimy się zmieniać, że potrafimy realizować marzenia i współpracować dla wspólnego dobra. Idealizm w praktyce. Taka sztuka.
Targi Rzeczy Ładnych: mini przewodnik po wystawcach. Najciekawsze marki, których nie możesz przegapić + strefa TRŁ x ELLE
Już 11-12 grudnia w Warszawie i 18-19 grudnia w Katowicach. Wielbiciele dobrego designu dawno zapisali te daty w kalendarzu. A Ty? Przygotowałaś niekończącą się wishlistę, wygodne buty i dużą torbę na zakupy? Wszystkim zapominalskim oznajmiamy z niekrytą ekscytacją – Targi Rzeczy Ładnych wracają już w najbliższy weekend i polecają się na przedświąteczne poszukiwania prezentów.
Nie zrozumcie nas źle. Nie mamy nic przeciwko wielogodzinnemu lawirowaniu w labiryncie stoisk. Na Targach Rzeczy Ładnych każdy krok obfituje w fenomenalne projekty, od których ciężko oderwać wzrok. Jednak aby ułatwić Ci zaplanowanie dnia pełnego estetycznych wrażeń, prezentujemy przedsmak nadchodzącej edycji. Czego możesz się spodziewać? Jakich marek nie możesz przegapić? PS Zanim kupisz bilet na Targi Rzeczy Ładnych w Warszawie lub Katowicach, ostrzegamy – nie wrócisz do domu z pustymi rękami! Strefa TRŁ x ELLE Zaczynamy od czegoś wyjątkowego. Nie byłybyśmy sobą, gdybyśmy nie maczały palców w organizacji największego święta polskiego wzornictwa. Zarówno na warszawskim stadionie, jak i Centrum Kongresowym w Katowicach, będziemy na Was czekać w inspirującej Strefie ELLE. Razem z markami, które szczególnie skradły nasze serca. MAAR Nieoczywiste formy i wyraziste akcenty kolorystyczne – tak w skrócie opisać można styl marki Maar. Założona przed absolwentów ASP, Agatę Wojtczak i Antoniego Bielawskiego, jest mocno zakorzeniona w naturze, ale jednocześnie czerpie z postmodernistycznego designu i sztuki. Biżuteria Maar wykonywana jest tradycyjnymi metodami w warszawskiej pracowni artystów. Turtle Story Podążają za aktualnymi trendami, ale jednocześnie dbają o środowisko. Wykorzystują nowoczesne tworzywo na bazie pulpy drzewa, a z drugiej strony używają tradycyjnych maszyn rzemieślniczych. Są piękne, zero-waste i bardzo praktyczne. Turtle Story to zdecydowanie nasze ulubione akcesoria do włosów! Senses Candle Zachwycają zapachami i czystym składem. Świece Senses Candle powstają z wosku sojowego i naturalnych olejków eterycznych. Wybierzesz orzeźwiający aromat trawy cytrynowej, a może uspokajający miks olejku sandałowego i cedrowego? My w najbliższy weekend zrobimy zapas kojącej lawendy. Maar, Turtle Story i Sensen Candle będą z nami w Warszawie już 11 grudnia. Do Katowic zaprosiłyśmy cztery marki biżuteryjne: OTO JEWELRY w duchu modern bohemian, BROKAT tworzący unikalną biżuterię z węgla, zaskakującą formami SAFFĘ Marty Szafraniec oraz podążającą za trendami Hippie Plume. Ceramika niejeden ma kształt Od klasyki, na której każdy posiłek smakuje lepiej, przez ozdobne talerzyki na biżuterię, aż po nowoczesne bibeloty. Targi Rzeczy Ładnych to mekka miłośników ceramiki. Glina przyjmuje tutaj najróżniejsze postaci: uroczych figurek w kształcie czworonogów, intrygujących kubków z perłową poświatą i stonowanej zastawy stołowej w odcieniach ponadczasowej szarości i beżu. ÅOOMI, Katowice Richie Acapulco, Warszawa Zaczyn Studio, Warszawa OTOOTO, Katowice Druga połówka dla każdej ściany Wierzymy, że każda ściana potrzebuje towarzystwa małej galerii sztuki. Nawet jeśli jesteś fanką minimalizmu, to pracom polskich artystów po prostu ciężko się oprzeć. Na Targach Rzeczy Ładnych nie zabraknie plakatów w stylu vintage, czarno-białych klimatycznych fotografii czy barwnych interpretacji filmowych plakatów autorstwa Justyny Frąckiewicz i Bartosza Kosowskiego. Na pewno znajdziesz dzieło, dla którego warto wbić gwóźdź w ścianę za biurkiem. Fidlerówna, Warszawa Malwina Hajduk Ilustracje, Katowice Ciepło w stopy, wygodnie pod głową Miękkie, otulające, przyciągające uwagę grubymi splotami i haftowanymi detalami. Mowa oczywiście o tekstyliach. Na Targach Rzeczy Ładnych nie mogło zabraknąć najpiękniejszych wyrobów włókienniczych. To one wprowadzają do czterech ścian domowe ciepło, przyjemną atmosferę i poczucie bezpieczeństwa. Jeśli szukasz nowego podparcia dla swoich pleców w formie oryginalnej poduszki, etnicznego dywanika, który powita Twoje stopy w zimowy poranek albo... ręcznie tkanej okładki na album do zdjęć, już wiesz, jak spędzić najbliższe weekendy. TARTARUGA STUDIO, Warszawa Most, Warszawa Akcesoria, wellness i... planszówki Targi Rzeczy Ładnych to nie tylko wyposażenie wnętrz i niszowa biżuteria. Przecież piękne mogą być wszelkie przedmioty użytkowe, także te przydatne na co dzień w łazience czy kuchni. Nam spodobały się propozycje rodem z papiernika, delikatne lusterko od coucou oraz gry planszowe, które sprawią frajdę nie tylko najmłodszym. Kto wie, jakie perełki odkryjesz Ty w najbliższych dniach? PAPIER+, Katowice PLEYERESS, Warszawa coucou, Warszawa TRŁ ZIMA! 11-12 grudnia, godz. 11-19 PGE NARODOWY, Warszawa, Bilety 10 zł TRŁ KATOWICE! 18-19 grudnia, godz. 11-19 MCK - Międzynarodowe Centrum Kongresowe, Katowice Bilety 10 zł Więcej informacji: targirzeczyladnych.pl facebook.com/targirzeczyladnych Instagram.com/targirzeczyladnych
LP: Najważniejsza zasada, o której zawsze pamiętam, to 'Nic na siłę'. Staram się nie wymuszać rzeczy" [Q&A]
Kto zainspirował ją do tego, żeby została songwriterką? Co robi, kiedy jest jej smutno? Jakim autem mknie przez ulice? Na te i kilka innych pytań od Was odpowiedziała sama LP! Artystka zaprasza też na trasę koncertową - w lutym 2022 r. odwiedzi aż trzy polskie miasta (Wrocław, Warszawa, Gdańsk). Z kim widzimy się pod sceną?
Koncerty LP w Polsce: artystka zagra w aż trzech miastach Charyzmatyczna wokalistka i autorka takich hitów, jak „Girls Go Wild” i „Lost On You”, w 2022 roku zagra aż trzy koncerty w Polsce. LP wystąpi 22 lutego na warszawskim Torwarze, 25 lutego we wrocławskim A2 i 26 lutego w gdańskim Starym Maneżu. Od 2017 roku, kiedy wydała wspomniane "Lost On You", jej sukcesy się mnożą i można byłoby wymieniać je bez końca - najważniejsze festiwale muzyczne na świecie, 500 mln streamów tytułowego utworu, tytuł platyny w Polsce, Rosji, Grecji, Szwajcarii i Francji. Do tego teledyski do „Lost On You”, „Muddy Waters” i „When We’re High”, które obejrzano łącznie ponad 280 mln razy. Teraz przyszedł moment na „Churches”, szósty studyjny album w dorobku LP, której premierę zaplanowano na 8 października (promują ją single „The One That You Love”, „How Low Can You Go”, „One Last Time”, czy „Goodbye”) i która powstała w okresie pandemii. „Ten album jest jak przyjaciel. Przyjaciel, który przeprowadził mnie przez jeden z najtrudniejszych okresów w historii ludzkości i jednocześnie dosyć trudny okres w moim życiu. To wiele prawdziwych historii i spostrzeżeń, którymi mam okazję się z Wami podzielić” opowiada LP i dodaje: „Tworzenie wspólnie z moimi najlepszymi przyjaciółmi to dar, którego nigdy nie biorę za pewnik, a emocje towarzyszące spotykaniu nowych osób to piękne doświadczenie. Jak zakochiwanie się. Wybaczcie mi, ale ja już zawsze będę się zakochiwać i odkochiwać. To dla mnie prawdziwa esencja życia i mimo, że momentami bolesna, nie zamieniłabym tego na nic innego. Czuję, że to mój sposób na przekazywanie emocji. Jestem wdzięczna za te piosenki i za ludzi, którzy je ze mną stworzyli. To spełnienie moich marzeń, móc się z Wami wszystkimi wreszcie nimi podzielić. Dziękuję”. Brodka: "Wypuścimy film impresyjny - ode mnie dla Was - zdradzający sekrety powstawania tej płyty" [Q&A]>> Szczegóły na www.alterart.pl.
Odkrywać Rembrandta: rozmawiamy z Alicją Jakubowską, kuratorką wystawy "Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy" w Zamku Królewskim w Warszawie
Jaki był świat Rembrandta? Zawsze myślałam o nim z pewnym romantyzmem, uniesieniem i tragizmem. Alicja Jakubowska, kurator wystawy poświęconej holenderskiemu artyście, wprowadziła mnie w ten świat znacznie głębiej. Co inspirowało artystę? Z kim się spotykał? Jak łączył duszę artysty z wiedzą rzemieślniczą? I dlaczego tak bardzo zachwycał się nim Vincent van Gogh? Wystawa "Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy" prezentuje dzieła Rembrandta z kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie: "Dziewczynę w ramie obrazu" i "Uczonego przy pulpicie" w towarzystwie artefaktów stworzonych przez innych artystów holenderskich.
ELLE.pl: Najbardziej romantyczny cytat dotyczący Rembrandta jaki w życiu usłyszałam, a właściwie przeczytałam, to ten Vincenta van Gogha. Postimpresjonista napisał w jednym z listów, że oddałby dziesięć lat życia za to, aby pozwolono mu zostać sam na sam z portretem Rebeki i Izaaka przez 14 dni i 14 nocy... Zastanawia mnie, który obraz ze zbiorów zgromadzonych na wystawie "Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy" budzi w Pani podobne emocje? Alicja Jakubowska: Nie mam wątpliwości, że to "Dziewczyna w ramie obrazu", czyli najcenniejszy obraz w zbiorach Zamku, obok „Uczonego przy pulpicie”. Jest to dzieło wyjątkowe pod wieloma względami. Na początku wspomnę, że jest to przedstawienie osoby, o której nie wiemy nic - nawet tego czy rzeczywiście istniała, co jest punktem wyjścia dla snucia różnych domysłów. Ten aspekt tajemniczości wzbudza zainteresowanie i inspiruje do snucia różnych przypuszczeń. Jest jeszcze strona formalna - postać dziewczyny została przedstawiona na neutralnym tle, nie ma tu żadnych dopowiedzeń, żadnych wskazówek, które pomogłyby ją rozpoznać. Do tego jest ona malowana bardzo realistycznie i kiedy podchodzi się do obrazu, to mamy do czynienia z efektem, który został opisany przez badaczy Rembrandta - wzrok nie jest już w stanie objąć ram, a my patrzymy tylko na przedstawioną osobę. Przechodzimy do bliskiego, osobistego spotkania, a granica między światem sztuki a rzeczywistością znika. Rembrandt pogłębił jeszcze to wrażenie dzięki namalowaniu iluzjonistycznej ramy , na której dziewczyna kładzie ręce. Mamy tu więc do czynienia z artystyczną grę z widzem, grę iluzji. W życiu Rembrandta było wiele momentów smutnych, wręcz tragicznych. Spotkała go śmierć żony, dzieci, a potem utrata znacznej części majątku... Dyskutowanie na temat życia Rembrandta jest problematyczne. On już za życia był bardzo znaną postacią, zarówno w Holandii, jak i poza jej granicami. Był modny. Co jednak może być zaskakujące, to fakt, że zachowało się naprawdę niewiele jego zapisków, przemyśleń na temat sztuki. Większość to przekazy od jego współpracowników, poetów, ludzi kultury, którzy go znali. Wedle powszechnie powtarzanej opinii artysta miał załamać się po śmierci żony artysta i z tego powodu niemal przestać tworzyć. Są jednak rzadko przytaczane opinie badaczy, które mówią, że to była po prostu kwestia kryzysu ekonomicznego. W latach dobrobytu czekało się do Rembrandta miesiącami, tymczasem w czasach kryzysu ilość zamówień spadła, co przełożyło się na kłopoty finansowe, m.in. trudności z utrzymaniem dużego domu. Trudno jednak spekulować jak te osobiste doświadczenia wpłynęły twórczość Rembrandta. Biorąc pod uwagę ogromną wrażliwość artystyczną, możemy się domyślać, że w bardzo znacznym stopniu. „Taki obraz można malować tylko wtedy, gdy umierało się wiele razy"... Rembrandt był artystą, który podchodził z wielką powagą do tego co i jak malował. W tamtym czasie jego profesja była postrzegana jak rzemiosło. Artyści byli zrzeszeni w cechach, wszystko było regulowane prawnie. Z jednej strony to rzeczywiście była praca rzemieślnicza - trzeba było przygotować podłoże, farby. Należało mieć wiedzę z dziedziny chemii i kłaść farby tak, żeby farby nie zareagowały ze sobą niewłaściwie, np. żeby kolor zielony nie zmienił się w niebieski, co czasem się zdarzało. W XVII wieku w Holandii powstawała bardzo duża ilość dzieł, istniała duża konkurencja, artyści specjalizowali się w konkretnych gatunkach malarskich, np. pejzażach czy portretach, byli rozpoznawani po charakterystycznych motywach, które na zasadzie kopiuj-wklej przenosili z obrazu na obraz. A Rembrandt nie. On był bardzo ambitny. Starał się przedstawiać nawet dobrze znane i popularne historie, zaczerpnięte np. z Biblii, zawsze po swojemu. Bardzo się angażował, poświęcał wiele czasu na wykonanie dzieł. Można powiedzieć, że malował siebie, swoje wnętrze, swoje emocje, także te związane z trudnymi wydarzeniami w jego życiu. Rembrandt był też kolekcjonerem i kupował dzieła sztuki za bardzo wysokie kwoty – nawet takie, które znacznie przewyższały wartość rynkową obiektów. Robił to celowo. Podkreślał w ten sposób, że sztuka jest ważna i jest godna tych pieniędzy Warto wspomnieć o tym, że ostatni z obrazów Rembrandta, czyli "Symeon w świątyni", stanowi bardzo symboliczne zakończenie życia artysty. Jest to ilustracja do fragmentu pieśni, którą według Ewangelii Łukasza, wyśpiewał Symeon biorący Dzieciątko Jezus na ręce: "Teraz, o Panie, pozwól odejść swemu słudze w pokoju". To, że Rembrandt wybrał taki temat na ostatni obraz na pewno nie było kwestią przypadku. Biografowie współcześni artyście pisali, że Rembrandt był artystą świadomym swojej wielkości. Mimo tego, że jak inni wykonywał swoje prace na zlecenie, to jednak czas realizacji zleceń uzależniał od swojego rytmu pracy. Jego indywidualność zaznaczała się także w wyborze tematów i sposobie ich realizowania. Np. często. ilustrował te motywy, o których sama Biblia mówi najmniej. Rembrandt podchodził do swojej pracy w tak indywidualny sposób, że gdybyśmy nie znali tytułów obrazów, to trudno byłoby nam rozpoznać np. postaci świętych. Wiele obrazów dopiero po latach zostało rozpoznanych jako przedstawienia biblijne. Rembrandt nie dawał swoim postaciom charakterystycznych atrybutów, po których można je łatwo rozpoznać. Dopiero uważna analiza badaczy pozwalała to odkryć. A który z etapów twórczości Rembrandta jest Pani osobiście najbliższy? Początek lat 40-tych, kiedy Rembrandt zaczyna interesować się zjawiskiem iluzji i z lat 50-tych, gdy w jego twórczości pojawia się maniera "nieukończenia". Nazywa się ją też często manierą impresjonistyczną. Ten dojrzały styl, za który był często krytykowany w swoich czasach, jest mi najbliższy. Niektórzy mówili, że kładł farby tak grubo, że obraz można by podnosić za nos z podłogi. Obrazy Rembrandta są najbardziej efektowne, gdy się od nich nieco odejdzie i patrzy na nie jak na całość. To właśnie wtedy odnosimy wrażenie doskonałego realizmu. Z bliska widać wyraźnie pracę pędzla, swojego rodzaju „niedociągnięcia”, obrazy tracą na czytelności. Ta technika, którą Rembrandt stosował, czyli wielowarstwowe kładzenie farby, nakładanie na siebie naprzemiennie warstw przezroczystych i kryjących jest oczywiście wspaniała. Wbrew pozornemu chaosowi i wielkiej dynamice, każdy milimetr obrazu jest przemyślany i nieprzypadkowy. Kiedy oglądamy makrofotografie dzieł Rembrandta to możemy odnieść wrażenie, że oglądamy dzieła sztuki abstrakcyjnej. Zdarza się Pani płakać w muzeum? Powiedzmy, że obrazy robią na mnie duże wrażenie. Miałam taki przypadek w Luwrze. To był Delacroix. Bardzo mnie samą zdziwiła moja reakcja, bo nigdy nie byłam jego wielką fanką Delacroix, ale gdy zobaczyłam te obrazy na żywo, musiałam usiąść. Delacroix wyraźnie wzorował się na dawnych mistrzach, więc może to ta analogia sprawiła, że jego obrazy tak silnie do mnie przemówiły Także jeden z obrazów Rembrandta zrobił na mnie duże wrażenie, podczas wystawy, która odbywała się w Amsterdamie z okazji Roku Rembrandta. To właśnie "Żydowska narzeczona", o której oglądaniu marzył van Gogh… Nie spodziewałam się, że oglądanie prac Rembrandta, pokazanych bez żadnej wyjątkowej aranżacji czy scenografii, wywoła we mnie takie emocje. Być może to atmosfera. Wszyscy oglądali zaprezentowane dzieła z ogromnym szacunkiem. Ile obrazów znalazło się na wystawie "Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy"? Na wystawie znajduje się około stu obrazów. Są też przedmioty dopełniające: meble, mapy, książki, ceramika... Łącznie ponad 200 obiektów. Z jakiego okresu? Mówiąc ogólnie: XVII wiek. Tworząc scenariusz wystawy starałam się uwzględnić w nim te obiekty, które rzeczywiście powstały za życia Rembrandta, w tzw. Złotym Wieku kultury holenderskiej. Niemal wszystkie eksponaty pochodzą z polskich zbiorów, m.in. z Muzeów Narodowych w Lublinie, Poznaniu i Wrocławiu. Pojedyncze dzieła wypożyczyliśmy z muzeów w Sanoku, Nysie, Elblągu i Cieszynie. Jak wygląda przygotowanie takiej wystawy? Podejrzewam, że jest to wiele miesięcy pracy. To jest wiele lat pracy. Na początku jest temat i pomysł. U nas tą inspiracją są dwa Rembrandty, które znajdują się w zbiorach Zamku. Chcieliśmy pokazać kontekst twórczości artysty – to, co widział, czego doświadczał, w jakiej epoce żył. Po pomyśle jest czas na kwerendy, czyli przeszukiwanie zbiorów muzealnych, co często wiąże się z wyjazdami. Potem pisany jest scenariusz, który omawia się ze scenografem. Jednocześnie prosimy opiekunów poszczególnych zbiorów o napisanie not do katalogu, wybieramy ilustracje, załatwiamy sprawy transportu, ubezpieczenia. Następnie przychodzi czas na montaż i promocję wystawy w mediach. Jest też kwestia działalności edukacyjnej. W przypadku wystawy "Świat Rembrandta" organizujemy 7 wykładów, w tym 2 prowadzone przez gości zza granicy. Chcemy dać szerokiej publiczności dostęp do świata Rembrandta, dlatego wykłady będą prezentować różne aspekty życia w czasach Rembrandta. Ciekawi mnie, co się dzieje w muzeum, gdy obraz już przyjeżdża. Jesteśmy wtedy bardzo poruszeni. Zobaczenie dzieła sztuki na żywo zawsze jest czymś zupełnie innym niż oglądanie go na ekranie komputera. Działa na to nastrój, światło, nasze emocje, kontekst wystawy. Dla mnie dzieło, z którym zapoznaję się przez kilka miesięcy, czytam o nim, oglądam je na ekranie komputera, jest jak znajomy, na którego bardzo czekam. I nareszcie jest! I mogę go spotkać! Zobaczenie dzieła sztuki na żywo zawsze jest czymś zupełnie innym niż oglądanie go na ekranie komputera. Działa na to nastrój, światło, nasze emocje, kontekst wystawy. Ile zajęło przygotowanie tej wystawy? Zaczęłam wiosną 2018, ale w międzyczasie przygotowałam jeszcze jedną wystawę 36 x Rembrandt, na której prócz Dziewczyny i Uczonego znalazło się 31 rycin i 3 rysunki Rembrandta. Ma Pani bardzo trudne zadanie. Obcuje Pani z jednym artystą przez kilka lat, wchodzi w jego świat, często dramatyczny. To musi odbijać się gdzieś na Pani życiu, światopoglądzie... Tak. Poznaje się epokę, to jak wtedy żyli ludzie, ich poglądy, to co było dla nich ważne. To rzeczywiście pozwala weryfikować własne spojrzenie na świat. Mamy tu zderzenie z inną mentalnością. To, co mnie osobiście dotyka, to fakt, że niektórzy z artystów żyli bardzo, bardzo krótko. W połączeniu z pięknem ich sztuki jest to niezwykle uderzające. To byli często dwudziestokilkuletni ludzie, którzy dzięki wielkiej wrażliwości umieli przekazać nam w swoich obrazach tak wiele. Bilety na wystawę można kupić na stronie internetowej oraz bezpośrednio w kasie Zamku. Do kiedy mamy szansę obejrzeć "Świat Rembrandta. Artyści. Mieszczanie. Odkrywcy"? Wystawa jest otwarta dla naszych gości do 19 września. Dodam, że towarzyszy jej pięknie wydany i bogato ilustrowany katalog. Prócz tego jesteśmy aktywni w mediach społecznościowych, do których śledzenia gorąco zachęcamy. View Ediplayer on the source website