Iga Świątek o swoim perfekcjonizmie: „Zaczęłam przywiązywać większą wagę do tego, żeby siebie nagradzać”
Jak oswoić perfekcjonizm, nauczyć się odpuszczać i radzić sobie z oczekiwaniami innych? Iga Świątek mierzy się z tym codziennie. „Warto, żebyśmy były bardziej odważne i częściej siebie nagradzały” – mówi najlepsza tenisistka świata. Jej nowe trofeum? Rozkwit kobiecości. Publikujemy wywiad Kobiety 30-lecia z czerwcowego wydania magazynu ELLE Polska.
Pierwszy raz pojawiłaś się na okładce ELLE w styczniu 2022 roku. Była to Twoja pierwsza sesja okładkowa. IGA ŚWIĄTEK: I właściwie jedyna, bo do tej pory nie miałam czasu, by pozwolić sobie na inną. Nic dziwnego, trzy miesiące później zostałaś numerem jeden w rankingu WTA. Jak zmieniło się Twoje życie? Wyzwania są podobne do tych na korcie, ale kontekst jest inny, głębszy. Dwa lata temu chciałam udowodnić, że znalazłam się w dobrym miejscu, nie czułam się w pełni doświadczoną zawodniczką. Uczyłam się mierzyć z pierwszą falą sukcesu i oczekiwań z nim związanych. Teraz wiem, że w sporcie przeżyłam już bardzo dużo i niewiele może mnie zaskoczyć. Wzrosła też moja popularność, co ma ogromny wpływ na moje życie. Teraz nie muszę już niczego udowadniać, tylko raczej sprostać oczekiwaniom. Dotyczy to również wizerunku. W pierwszym wywiadzie dla ELLE mówiłaś, że są okazje, kiedy musisz wyglądać elegancko. Teraz jest ich sporo. Kiedy pojawiłaś się na imprezie turnieju WTA Finals w zjawiskowej czerwonej sukience zauważyły to media na całym świecie. Jak czujesz się w roli nie tylko mistrzyni, lecz także kobiety, na którą wszyscy patrzą? Podczas naszej poprzedniej sesji stylistka Karolina Limbach do wielu rzeczy musiała mnie przekonywać. Nawet do tego, żebym w ogóle coś przymierzyła. Teraz jestem bardziej otwarta, doceniam, kiedy mogę się ubrać elegancko, czuć się kobieco i atrakcyjnie. Miło jest wiedzieć, że się ładnie wygląda. Próżne? Raczej pozytywne. Na co dzień noszę stroje sportowe, więc to naprawdę świetna odmiana (śmiech). Czujesz, że rozkwita w Tobie kobiecość? Ani ja, ani moja siostra nie przywiązywałyśmy wagi do tego, że wygląd zewnętrzny wpływa na nasze samopoczucie. W domu rodzinnym nauczyłyśmy się wielu fantastycznych rzeczy, ale nie byłyśmy motywowane do szczególnego dbania o styl. Dlatego później musiałam to nadrobić i bardzo się cieszę, że to zrobiłam. Dzięki temu czuję się komfortowo w sytuacjach, kiedy mogę wyglądać bardziej stylowo, mniej sportowo czy casualowo i pokazać inną twarz. Podobno perfekcjoniści myślenie o sobie stawiają na ostatnim miejscu. Najważniejsze są cele, wyniki. Zgadza się. Dlatego zaczęłam przywiązywać większą wagę do tego, żeby siebie nagradzać. Faktycznie jestem perfekcjonistką i ostatnie, o czym pomyślę, to zrobienie czegoś dla siebie. Ale widzę, że to jest naprawdę potrzebne. Podczas podróży, które są wpisane w Twoją codzienność, robisz prezenty sobie lub bliskim? Musiałam nauczyć się korzystać z tego, co zarobiłam i udało mi się w życiu zdobyć. W tym roku byłam już kilka razy na zakupach (śmiech). Staram się cieszyć tym wszystkim, na co tak bardzo ciężko pracuję. Właśnie zostałaś polską ambasadorką marki Lancôme. Dlaczego zdecydowałaś się na tę współpracę? Nie uwierzysz, ale jeden z zapachów Lancôme to były moje pierwsze perfumy w życiu. Miałam kilkanaście lat i do dziś pamiętam ten flakonik. Zresztą marka Lancôme od zawsze kojarzyła mi się z pięknem i kobiecością. Jej kampanie i ambasadorki są zjawiskowe – uwielbiam Julię Roberts czy Zendayę. Kilka lat temu, właśnie po sesji do ELLE, nawet zastanawiałam się, jakie to byłoby uczucie, uczestniczyć w takiej kampanii. Nie sportowej, ale beauty. Poza tym przekaz marki jest dla mnie bardzo ważny: „Szczęście to najatrakcyjniejsza forma piękna”. Często o tym zapominamy – w ciągłym biegu robimy rzeczy, które nie do końca nas uszczęśliwiają. Podczas rozmów z zespołem Lancôme sama zaczęłam myśleć o tym, że to jedno zdanie jest proste, ale skłania do refleksji nad tym, co tak naprawdę robimy ze swoim życiem. Nieprzypadkowo będziesz twarzą zapachu Idôle w Polsce. Jesteś wzorem dla młodego pokolenia. A kto jest Twoją idolką? Kiedy byłam nastolatką, uwielbiałam komedie romantyczne. Obejrzałam wszystkie z Julią Roberts i Sandrą Bullock. Wspaniałe aktorki. Z kolei niemalże ikoną popkultury jest dla mnie Taylor Swift. Perfekcjonistka podobnie jak ja. Wydaje się, że z jednej strony wszystko w karierze ma idealnie zaplanowane, a z drugiej jest tak naturalna. Podziwiam to. Kiedyś nawet pomyślałam, że gdybym była sławna, chciałabym zachowywać się tak jak ona w różnych sytuacjach. Słuchałam jej nałogowo od 13. do 16. roku życia, później zrobiłam sobie przerwę. Zresztą muszę przyznać, że w szkole niektórzy się ze mnie śmiali, że tak ją lubię. Więc kiedy ostatnio na Instagramie zobaczyłam mema: „Szkoły w Australii przesunęły egzaminy, bo były zaplanowane koncerty Taylor Swift”, a ktoś skomentował: „A ze mnie się w szkole śmiali”, to poczułam, że to o mnie. Na Instagramie prowadzisz cykl „Czytam z Igą. W tym roku przeczytam 12 książek lub więcej”. Ostatnio omawiałaś „Perfekcjonizm” Sharon Martin. Poleciła mi ją Daria Abramowicz. Jest tam wiele zadań do wykonania, trochę jak prace domowe czy zeszyt ćwiczeń. W tej książce dwa zdania potrafią opisać całe życie człowieka, co trochę przeraża, ale jest świetna. Twój perfekcjonizm czasami Ci przeszkadza? Mam z nim trudną relację (śmiech). Wiem, że dzięki niemu jestem dobra w sporcie, jednak czasami bardzo mnie przytłacza. Trudno mi zaakceptować coś, co nie jest takie, jak chciałam. Potrafię być bardzo rozczarowana. Zdecydowanie perfekcjonizm jest czymś, nad czym cały czas pracuję. Może zabrzmi to absurdalnie w kontekście najlepszej tenisistki świata, ale nauczyłaś się już odpuszczać? Odpuszczanie i ustalanie priorytetów to dziś moje najważniejsze cele. Nie odpuszczam na korcie, ale też nie potrafię powstrzymać się od kontroli w życiu codziennym. Jestem ambitna, zbyt aktywna w tematach, których tak naprawdę nie muszę realizować, a nie umiem z nich zrezygnować. Często zamiast skoncentrować się na najważniejszym, czyli treningu, tracę siłę i uwagę na mniej ważne sprawy. Dlatego cały czas nad sobą pracuję. A bez tych mądrych, wspaniałych ludzi, którzy są obok mnie, nie umiałabym spojrzeć z dystansu. Ludzie, którzy Cię znają, mówią, że bardzo dbasz o innych. Nawet na Instagramie o każdej wygranej piszesz „my”. Skąd w Tobie taka wdzięczność? Zdaję sobie sprawę z tego, że wiele zawdzięczam ludziom, którzy są obok mnie. Faktycznie, umiem grać w tenisa, ale to ci, których spotkałam na swojej drodze w odpowiednim czasie i miejscu, pomogli mi się rozwinąć. Myślę, że jestem jednym z tych sportowców, którzy mieli ogromne szczęście, że od początku trafiali na ludzi idealnie wyczuwających, czego potrzebują ich podopieczni. Bardzo to doceniam, bez mojej obecnej ekipy by mnie tu nie było. Nie potrafiłabym zarządzić sobą, karierą, a nawet talentem w taki sposób, żeby wykorzystać te wszystkie potencjały. Dlatego tak cenię swój team. W jednym z pierwszych wywiadów wideo mówisz: „Tu Iga Świątek, mam 19 lat i uprawiam najcudowniejszy zawód świata, jestem tenisistką”. Podpisałabyś się dzisiaj pod tym? Na pewno znalazłam w życiu coś, w czym jestem dobra. Czuję się spełniona, uprawiam sport, który daje mi satysfakcję i bezpieczeństwo finansowe. W pewnym sensie zgadzam się z tym, co mówiłam przed laty. Ale teraz widzę też drugą stronę tego zawodu. Bycie numerem jeden potrafi przytłaczać. Nie jestem już tylko tenisistką. Stałam się osobą, która musi być bardzo odpowiedzialna, wypowiadać się na trudne tematy. To sprawia, że moja rola nie jest taka prosta, jak to sobie wyobrażałam, marząc o takiej karierze jako 12-latka. Czy w byciu idolką właśnie to zabieranie głosu, często reprezentacja swojego pokolenia jest najtrudniejsza? Nie da się pominąć tego, co jest dobre – bardzo doceniam to, że ludzie liczą się z moim zdaniem, że mogę promować czytelnictwo czy mówić otwarcie o tym, jak ważne jest dbanie o swój dobrostan i zdrowie psychiczne. To może coś zmienić na lepsze w naszej rzeczywistości. Chcę mówić też o tym, co trudne, bo jestem człowiekiem jak każdy i jak każdy mierzę się z wyzwaniami, które w moim życiu zawodowym mają nieco większą skalę niż przeciętnie. Ale to bywa trudne i mam nadzieję, że ludzie uszanują, kiedy nie wypowiem się na jakiś temat, kiedy nie w każdej kwestii będę miała rozwiązanie czy siłę, żeby działać. Mam dopiero 22 lata i nie znam się na wielu sprawach. Najtrudniejsza jest jednak rozpoznawalność. W Polsce czy za granicą? Wiem, że w miastach, gdzie odbywają się największe turnieje tenisowe, jestem również dla kibiców. Ale kiedy wracam do domu, rodziny, chcę odpocząć, w spokoju popracować, to nie mam już takiego luzu jak kiedyś. Nie mogę trenować z myślą, że nic się nie stanie, jeśli rozpłaczę się na korcie czy zacznę przeklinać, gdy coś mi nie wyjdzie. To od razu zostanie zauważone, a może nawet nagrane i pokazane całemu światu w social mediach. Doceniam zainteresowanie kibiców, wzruszają mnie historie młodych ludzi, którzy mówią, że ich inspiruję, że dzięki tenisowi ktoś wyszedł z problemów, odnalazł pasję, ale popularność potrafi być również przytłaczająca, jestem poddawana ciągłej ocenie. Jesteś głosem pokolenia, które próbuje znaleźć miejsce w świecie social mediów, ma trudności ze skupieniem uwagi, walczy z przebodźcowaniem. Przekazałaś 300 tysięcy złotych UNICEF-owi, by wspierać potrzebujących w tym obszarze. Dlaczego wybrałaś ten cel? Przede wszystkim dlatego, że na co dzień spotykam rówieśników, którzy mierzą się z bardzo trudnymi tematami. Wiem, że niełatwo mieć obok siebie zaufaną osobę, która wysłucha, zrozumie i będzie wiedziała, jak pomóc, wesprzeć. Samotność dotyczy wielu ludzi z mojego pokolenia. Więc po prostu zachęcam do tego, żeby każdy, kto ma problemy, odważył się spotkać ze specjalistą. Chcę pokazać, że jest to naturalne. Sama od lat pracuję z psychologiem i wiem, jak to mnie wzmacnia. Życie jest dzisiaj niezwykle wymagające, dlatego nie ma nic dziwnego w tym, że potrzebujemy odpowiedniego wsparcia. Musimy nauczyć się bronić przed tym, co przynosi nam los. Więc będę powtarzać jak mantrę, że jeśli czujesz się źle, zwróć się o pomoc. Nie ukrywajmy swoich emocji. Rozmawiajmy o problemach. Wiele osób jest wychowanych tak, by nie okazywać słabości, nie mówić głośno, że źle się czują. Ale nie powinno tak być, bo prośba o pomoc to akt wielkiej odwagi. Rozmówczynie jubileuszowych wywiadów ELLE pytam o przeszłość, zmiany, które zaszły w Polsce przez ostatnie trzy dekady. Ciebie zapytam o przyszłość: o co my, kobiety, powinnyśmy zadbać, zawalczyć przez następne 30 lat? To dla mnie wielkie wyróżnienie znaleźć się wśród Kobiet 30-lecia ELLE. Dziękuję. A odpowiadając na pytanie, myślę, że warto, żebyśmy bardziej wierzyły w siebie. Kiedy patrzę na swoich rówieśników, widzę, że jest o wiele mniej kobiet, które otwierają swoje biznesy, niż mężczyzn. Wciąż niewiele z nas działa solo, ma śmiałość, by podjąć ryzyko, postawić na siebie, stworzyć własny projekt. Dla mnie to oczywiste, bo tenis jest sportem indywidualnym, muszę iść swoją ścieżką. Oczywiście doceniam to, co zrobiły dla nas poprzednie pokolenia. W tenisie to temat „prize money”, czyli równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn za główne wydarzenia tenisowe. Wywalczyła to 12-krotna zwyciężczyni Wielkiego Szlema, Billie Jean King, która zagroziła bojkotem US Open w 1973 roku, czy Venus Williams, która zawalczyła o ten temat w 2007 roku na Wimbledonie. To jest odwaga i ufność we własne możliwości. Więc myślę, że po prostu powinnyśmy się starać być odważniejsze. Wierzyć w to, ile jesteśmy warte i że potrafimy osiągać tyle, co druga płeć. Dlatego cieszę się, że zostałam zaproszona przez Lancôme do ich programu społecznego „Write Your Future”. Celem akcji w Polsce jest wsparcie młodych nieuprzywilejowanych kobiet w rozwoju i podnoszeniu ich kwalifikacji zawodowych. Moją rolą będzie motywowanie ich do pracy nad swoją przyszłością i dodawanie wiatru w skrzydła. Takie gesty i projekty są dla mnie bardzo ważne, gdy wraz z zespołem dobieramy partnerów, z którymi chcemy współpracować długofalowo. Zależy nam, żeby łączyły nas wspólne wartości i byśmy – wykorzystując mój głos oraz głos kultowej marki i stojącej za nią zasobów – mogli wspólnie zmieniać jakiś obszar na lepsze. Igrzyska w Paryżu – to rzeczywiście najważniejszy dla Ciebie w tym roku turniej? I tak, i nie. W tenisie mamy cztery Wielkie Szlemy i wygranie jednego z nich już sprawi, że będzie to udany sezon. Więc z jednej strony igrzyska są najważniejsze, bo pod wieloma względami są absolutnie wyjątkowe, ale staram się sama sobie przypominać, że jest wiele innych szans w tym roku. Po prostu jeśli jedna z tych szans nie wypali, to zawsze mogę przejść do kolejnego celu i spróbować następnym razem. Oczywiście nie ma co ukrywać, że igrzyska są wyjątkowe, a jakikolwiek medal byłby spełnieniem marzeń. Jednocześnie zdaję sobie sprawę z tego, jak bardzo będzie ciężko. Byłam już na igrzyskach w Tokio. Ponieważ odbywały się podczas pandemii COVID-19, różniły się od tych tradycyjnych, ale poczułam, jaka to jest presja. Mam jeszcze dużo pracy do wykonania, potrzebuję się skoncentrować i dobrze zagrać w Paryżu. Zawsze myślę tylko o kolejnym meczu, żeby to wszystko mnie nie przytłoczyło ani nie sprawiło, że nagle wpadnę w spiralę stresu i oczekiwań. Mam nadzieję, że kibice podejdą do tego na spokojnie, bo wokół igrzysk zawsze jest wspaniała atmosfera. Będziesz faworytką – pierwsza w rankingu WTA, a dodatkowo korty w Paryżu to miejsce, gdzie trzy razy wygrałaś puchar Roland Garros. Wszyscy tak zakładają, ale to jest wciąż kilka meczów do wygrania z rzędu. Turnieje mogą potoczyć się różnie, wiele rzeczy może wydarzyć się w trakcie. Staram się podejść do tego naprawdę racjonalnie. Wiem, że to w teorii jest „mój” obiekt, „moja” nawierzchnia. To sprzyjające okoliczności, ale nie zapewniają zwycięstwa. Zrobię, co mogę. To mogę obiecać. Życie jest dzisiaj niezwykle wymagające, dlatego nie ma nic dziwnego w tym, że potrzebujemy odpowiedniego wsparcia.
Grażyna Torbicka jest z mężem od 43 lat. "Mogę śmiało powiedzieć, że to związek partnerski" - mówi dziennikarka
Jaką cenę kobiety płacą za spełnianie swoich zawodowych marzeń? Wcale nie musi być wysoka. Pod jednym, najważniejszym warunkiem: partnerstwa w związku. Tylko tyle i aż tyle – mówi Grażyna Torbicka.
Czy wy też należycie do widzów, którzy w środowe poranki mieli problem, żeby wstać do pracy, szkoły, na uczelnię? Bo program „Kocham kino” prowadzony w TVP2 przez Grażynę Torbicką z Tadeuszem Sobolewskim przez dekady wychował całe pokolenia miłośników filmów. Ludzi wytrwałych (chodziliśmy spać po drugiej w nocy), kochających kawę (hektolitry wypijane podczas seansów), ambitnych (to tam pierwszy raz zobaczyłam filmy Jima Jarmuscha) i wiernych kinu (do dziś przyjeżdżających na festiwal Dwa Brzegi). Dlatego kiedy spotykam się z Grażyną Torbicką, finałową bohaterką cyklu wywiadów „Kobiety 30-lecia ELLE”, zaczynam od elektryzującego newsa, który pojawił się ostatnio w mediach. Czy to prawda, że „Kocham kino” wraca do TVP? GRAŻYNA TORBICKA: Nie planuję tego. Cieszę się, że TVP to znowu telewizja publiczna, i przyjęłam zaproszenie do współpracy ze strony redakcji Teatru Telewizji. Będą to wywiady z twórcami po premierowych pokazach. Bo cała moja miłość do sztuki zaczęła się właśnie od teatru. Skończyłaś wiedzę o teatrze w szkole teatralnej. Przeprowadziłam się z rodzicami do Warszawy, mając 14 lat. Już wtedy lubiłam oglądać poniedziałkowe spektakle Teatru Telewizji. I nagle okazało się, że ci wszyscy aktorzy z ekranu są „żywi”, można ich zobaczyć na scenie, w prawdziwym teatrze. Miałyśmy zresztą z koleżankami z liceum Batorego paczkę i wspólnie chodziłyśmy na wszystkie premiery w Teatrze Współczesnym, Ateneum, Studio, Dramatycznym. Dlatego z radością przyjęłam zaproszenie od Teatru Telewizji, jednak nie zamierzam wrócić do Telewizji Polskiej na stałe. Dlaczego? Odeszłam w 2016 roku, bo ówczesna ekipa zaczęła zachowywać się tak, że żaden z niezależnych dziennikarzy nie mógł się zgodzić na taki sposób pracy. Bez wiedzy autora zaczęto zmieniać mój program. Pewnego dnia pojawiła się rozmowa – nie moja i bez konsultacji ze mną – jak złym i szkodliwym filmem jest oscarowa „Ida” Pawła Pawlikowskiego. Nie mogłam w to uwierzyć… Tym bardziej, że pamiętam czasy TVP sprzed 1989 roku i nawet wtedy było to nie do pomyślenia. Podjęłam więc decyzję z dnia na dzień i odeszłam. Przyjaciele pytali, czy mam plan B. Nie miałam żadnego, ale szybko się okazało, że to najlepsza dla mnie decyzja i motywacja, bo musiałam sobie poradzić sama. Dostałam propozycję współpracy i zatrudnienia w stacji TVN, Edward Miszczak od razu się ze mną spotkał, ale czułam, że chcę spróbować, co to znaczy praca freelancerska. I te osiem lat potwierdziło, że miałam rację. Wspólnie ze świetnym zespołem ludzi obroniliśmy Festiwal Filmu i Sztuki „Dwa Brzegi” w Kazimierzu Dolnym, choć ówczesny zarząd TVP wycofał się ze współpracy. Znalazłam innych sponsorów, a stacja TVN zaproponowała nam patronat medialny. I ponieważ sobie poradziłam, nie chcę mieć już żadnych przełożonych. Cenię sobie tę niezależność. Robię to, co lubię. Jestem trochę zawiedziona, że „Kocham kino” nie wraca. W końcu jesteś najpopularniejszą w Polsce edukatorką filmową, a dziś mało jest miejsc, gdzie można obejrzeć klasyków. Kiedy przygotowywałam się do rozmowy, pytałam innych dziennikarzy, na czym polega Twój fenomen. I kilka razy usłyszałam to samo: „Grażyna o filmach mówi storytellingowo”. Zgadzasz się z tym? Nigdy się nad tym nie zastanawiałam, ale rzeczywiście jest tak, że moja opowieść o kinie, a także literaturze, fotografii, malarstwie, które na sztukę filmową się składają, zawsze była przekazywana prostym językiem. Staram się nie używać akademickich form, rzadko robię analizę krytyczną, raczej zwracam uwagę na to, co w nich inne, ciekawe, po prostu dobre. To pozwala mi dotrzeć do bardzo szerokiego grona odbiorców. Druga rzecz, którą usłyszałam na Twój temat, to że jesteś zawsze perfekcyjnie przygotowana. Najważniejsze to sprawiać dobre wrażenie! Cenię czas tych, którzy chcą mnie słuchać, więc z szacunku do widza muszę mieć coś do powiedzenia. Na pewno ważne jest, żeby mówić o tym, do czego jestem przekonana. Zresztą zarzucano mi, kiedy tworzyłam „Kocham kino”, że nie mówiłam o filmach źle, nie robiłam rankingu najlepszych i najgorszych. Mam zasadę, że jeśli coś jest bardzo złe, to o tym nie mówię. Prowadzę od lat cykliczny program w Radiu Zet „Kocham Cię, kino” i jeżeli nie opowiadam o jakimś filmie, który wchodzi w piątek na ekrany, to nie zwrócił mojej uwagi. Nie mam potrzeby mówienia: „Nie oglądajcie tego”. A wiesz dlaczego? Bo sztuka, nie tylko filmowa, to emocje i trzeba zaakceptować fakt, że ktoś inny, o innej wrażliwości niż moja, zinterpretuje ją na swój sposób. W przyszłym roku festiwal w Gdyni obchodzi swoje 50-lecie. Znasz go doskonale, bywasz tam co roku. Czym różni się od festiwali światowych? To zawsze wyjątkowy czas. Od innych festiwali różnią go zasady selekcji filmów. W Gdyni w konkursie nie muszą być wyłącznie premiery. To zrozumiałe, bo trudno byłoby czekać z dystrybucją wielu filmów aż do jesieni, ale to sprawia, że konkurs raz jest bardziej emocjonujący, raz mniej, bo to o premierach mówi się najwięcej. Można byłoby się też zastanowić nad obcokrajowcami w jury konkursu. Mają inne spojrzenie i to mogłoby być cenne. Jednak bez wątpienia Gdynia jest ważnym spotkaniem środowiska filmowego i w tym roku po raz pierwszy, oglądając galę festiwalową, zobaczyłam wyraźnie zmianę pokoleniową. Pojawili się nowi aktorzy i aktorki, ale przede wszystkim reżyserzy i reżyserki. Ich pierwsze filmy, choć niedoskonałe, pokazują, że mogą to być bardzo ciekawi artyści. Pytanie, jak sobie poradzą, gdy dostaną duży budżet. Czy można już dziś powiedzieć, że kino w Polsce to też kobiecy świat? Myślę tu o reżyserkach, scenarzystkach. Szlak przetarły Agnieszka Holland, Małgorzata Szumowska, Maria Sadowska, Agnieszka Smoczyńska. Rzeczywiście ta zmiana w kinie już się zadziała, kobiet jest dużo i będzie ich coraz więcej. Do zawodów, które wymieniłaś, dodałabym producentki, bo mamy znakomite! Klaudia Śmieja-Rostworowska, Ewa Puszczyńska, Natalia Grzegorzek, Aneta Hickinbotham i wiele innych. Dla reżysera producent czy producentka to postać kluczowa. Musi skonstruować cały plan filmowy, zabudżetować go, zdobyć pieniądze. Potem przeprowadzić produkcję do szczęśliwego końca. Jestem pełna podziwu, przez lata uważano, że reżyseria jest zawodem typowo męskim, bo to ciężki wysiłek fizyczny, więc dla producentki panowanie nad machiną jest niewiarygodnie wykańczające. I trzeba pamiętać, że kobiety wykonują po kilka zawodów, to się nie zmieni. Prowadzą dom i tu już mają kilka ról społecznych, a jednocześnie znajdują czas, by realizować swoją pasję. Agnieszka Smoczyńska, która ma dwie dorastające dziewczyny w domu, robi film za filmem. To trudne. Mężczyzna jest przyzwyczajony, że domem zajmuje się kobieta, więc kiedy zaczyna się film, po prostu wyrusza w swoją nową podróż, a rodzina funkcjonuje jak zawsze. Kobieta w świecie filmu nigdy całkowicie nie „wyrusza”, bo jeśli dzieci będą chore albo coś się stanie w szkole, nie ma spokojnej głowy do pracy. Pytanie, jaką kobieta płaci za to cenę? Cena wcale nie musi być wysoka. Pod jednym warunkiem: partnerstwa w związku. Chodzi o to, by nie dzielić tzw. prac domowych na damskie i męskie. Ktoś powie: „Ale córka ma gorączkę i chce, żebym to ja była przy niej”. A dlaczego nie tata? Pewne role, które w domu są do zrobienia, przejmie ojciec albo partner. O ile rzeczywiście jest ułożony ze swoim ego, nie traktuje tego jako ujmę albo rolę przejściową. Partnerstwo jest fundamentem. Często rozmawiamy o sile kobiet, o siostrzeństwie, a mnie to nie wystarcza. Nie chodzi tylko o wzajemnie wsparcie kobiet. Ale o to, żeby współistnienie kobiet i mężczyzn na gruncie rodzinnym czy zawodowym miało charakter partnerski. Czy Twój związek właśnie taki jest? Jesteście z mężem razem od 43 lat. To długa perspektywa i mogę śmiało powiedzieć, że to związek partnerski. Jedna i druga strona realizuje się w swoich dążeniach, marzeniach, potrzebach. Ale jeżeli decydujemy się założyć rodzinę, to wiadomo, że powinniśmy się przygotować też na drobne kompromisy i czasem, co może nam się wcale nie podobać, na zrobienie kilku kroków wstecz. Istotne jest też szanowanie swoich pasji. Nie próbujmy kształtować drugiej osoby na swój wzór i podobieństwo. To ważna umiejętność – otwartości na siebie i pozostawianie wolności. Spoiwem relacji na lata musi być wspólna pasja? Wspólne zainteresowania są ważne, ale wcale nie musi być tak od razu. Uczymy się siebie. Jedna osoba zaraża się czymś od drugiej albo pokazuje świat z innej strony. Naszą wspólną pasją jest muzyka, literatura, film. My po prostu lubimy spędzać czas razem i rozmawiać o tym, co nas pasjonuje, zachwyca albo irytuje. Jeszcze jedna ważna rzecz: kryzysy. Są w każdym związku nieuniknione. Liczy się umiejętność spojrzenia, czy rzeczywiście to kryzys, z którego nie da się wyjść. Kobiety często próbują się dopasować, dostosować, spełniać oczekiwania innych. Miałaś w swoim życiu zawodowym takie sytuacje, że ktoś Cię próbował ulepić, ulepszyć, zmienić? Kiedy jesteś osobą publiczną, stale narażasz się na oceny innych. Pracując w telewizji, dotyczy to także twojego wyglądu, fryzury, wypowiadania się. Przychodzą kolejni szefowie i chcą, byś była bardziej agresywna na ekranie, bo to ich zdaniem przyciągnie widzów. Mówiono też, że mam niemikrofonowy głos. Przysłuchiwałam się nagraniom i zauważyłam, że gdy byłam stremowana, głos stawał się wyższy, więc zaczęłam nad nim pracować. W początkowym okresie pracy przejmowałam się tym, co mówią inni. Ale nigdy nie podążałam ślepo za sugestiami i wskazówkami. Dużo mnie to kosztowało, bo pewności siebie uczysz się latami i najczęściej na własnych błędach. Były uwagi krytyczne, które analizowałam, i takie, które odrzucałam. Zawsze jednak najważniejsze dla mnie w pracy przed kamerą było to, żeby pozostawać sobą. Jak na początku Twojej kariery wyglądało przygotowanie strojów na antenę? Nie było wówczas stylistów, same musiałyśmy kombinować. To samo zresztą działo się w czasach pracy mojej mamy. Ona była w jeszcze trudniejszej sytuacji, bo ówczesne prezenterki miały najczęściej jedną bluzkę i tylko zmieniały do niej kołnierzyki, dopinały broszkę albo kwiatek, żeby wyglądało inaczej. W latach 80. i 90. było łatwiej. Odkąd pamiętam, lubiłam proste fasony i zdecydowane kolory. W czasach, gdy Nina Terentiew była szefową Dwójki, chciałam nawet zrobić z innymi prezenterkami taką „buntowniczą” akcję, która zwróciłaby uwagę na to, że powinnyśmy mieć zapewnioną stylizację, a nie wydawać na nią własne pieniądze. Zaproponowałam dziewczynom, żebyśmy wszystkie występowały w szarych podkoszulkach. Na znak protestu. Nie dały się namówić, szkoda. Dziś sama się ubierasz, czy masz kogoś, kto Ci pomaga? Po sesji stylistka Maja Naskrętska zdradziła, że powiedziałaś: „Ubieram wszystko, byleby nie było nudy”. To prawda. Lubię klasykę, ale zawsze z ciekawym detalem. I nadal ubieram się sama. Korzystam z pomocy cudownej Doroty Williams na duże wydarzenia, wyjścia na festiwale czy gale. Ona patrzy nie tylko na ubranie, lecz także na osobę – co sobą reprezentuje, jaki ma styl. Ostatnio zachwycam się kreacjami Magdy Butrym – miałam ją na 30. urodzinach ELLE. Bardzo ją podziwiam jako projektantkę. Nie promuje się, jest z boku, a osiąga spektakularne sukcesy na świecie. A jak wygląda Twoja garderoba, kiedy nie jesteś w pracy? Nasz szef działu mody powiedział, że jesteś kobietą w stylu Armaniego. Dobre porównanie, pasują mi właśnie takie rzeczy. Mistrzostwo krawieckie, prostota. Na co dzień lubię wyglądać tak jak dziś – czarny golf i dżinsy. W ogóle dobrze skrojone dżinsy to podstawa wszystkiego, ratują mnie w każdej sytuacji. To samo dotyczy żakietu, muszę mieć pewność, że mam w szafie kilka dobrych marynarek. Przywiozłam sobie jedną z Paryża, wygląda, jakby nie była dokończona, ma przetykane nitki jak z krawieckiej pracowni. Lubię niedosłowność ubrań. Nie włożę nigdy falbanek, nie lubię pasteli. Moje kolory to biel, czerń, szary, ewentualnie czerwony, ale tylko ognisty, wyrazisty. Kiedy jestem na scenie, prowadzę wydarzenie na żywo, muszę dobrze czuć się w tym, co wkładam, nie chcę być przebrana. Wtedy mogę się skupić na tym, co mam do zrobienia. A czy wśród gwiazd światowego kina masz jakąś modową idolkę? Najbardziej podziwiam Tildę Swinton. Jest bardzo konsekwentna w tym, co nosi. Ma ogromną świadomość budowania swojego wizerunku. Czy stylu uczyłaś się od swojej mamy, Krystyny Loski? Pewnie dużo się od niej uczyłam, ale mama ma jednak inny styl niż ja. Zresztą kiedy była młoda, dominowały mocne makijaże, które teraz znów wracają: grube, czarne kreski, sztuczne rzęsy. Ja tego nigdy nie lubiłam. Dla mnie naturalność była najważniejsza. I dżinsy. Moja mama chyba nigdy nie miała pary w szafie. Ale np. szpilki – kochamy je obie. Mama powiedziała mi kiedyś, że jak masz dobrą fryzurę i dobre buty, to jesteś ubrana. I to się sprawdza: włosy i dobre buty. Co najważniejszego jej zawdzięczasz? Bardzo dużo, więc trudno wymienić jedną rzecz. Ale to, co jest absolutnie fundamentalne, to optymizm. Ten rodzaj stosunku do życia, że nawet w trudnych sytuacjach zawsze trzeba szukać jasnej strony i myśleć pozytywnie. Nie przejmować się drobiazgami. To umiejętność szybkiego otrząsania się z błędów, nierozpamiętywania. Moja mama mówi, że pozytywne myślenie to sposób na zachowanie urody. Coś w tym jest. Mama ma dziś 87 lat, wygląda wspaniale. Sama mieszka, jeździ autem. Sukienki Magdy Butrym wyglądałyby świetnie i na niej. Jak Wasza relacja zmienia się z wiekiem? Mamy teraz wspaniały wspólny czas. Jak jesteś nastolatką, zawsze jest konflikt pokoleń. Potem nadchodzi czas wyjścia z domu, bycia osobno, bo kiedy ja rozpoczynałam pracę zawodową i ją rozwijałam, mama też była czynna zawodowo, więc szłyśmy swoimi drogami. A teraz jest czas fajnego bycia razem, radości, śmiechu. Obie macie podobny zawód. Czy mama potrafiła być dla Ciebie ostrym krytykiem? Tak. Do dzisiaj, jak coś robię, szczerze mówi, co myśli. Cenię to, bo wiem, że to z miłości. Spotykamy się dziś na wywiad z okazji 30-lecia ELLE. Ty też masz okrągły jubileusz. Tak? Jaki? Skończyłaś 65 lat. No tak, nawet nie policzyłam (śmiech). Bo ja ogólnie przestałam się zastanawiać nad swoim wiekiem. Jak masz 65 lat, to inaczej patrzysz na świat. A ja nie chcę na ten świat patrzeć inaczej. Chcę patrzeć tak samo jak wtedy, gdy miałam lat 40. Z taką samą świeżością, radością, zażenowaniem czy oburzeniem. W związku z czym wyrzucam metrykę. Rozmawiałam z wieloma artystami, którzy byli po 80, a nawet po 90, i zaskakiwali mnie swoją witalnością, uśmiechem osoby, która cieszy się życiem i wierzy, że dużo jeszcze jest przed nią. Wiele lat temu z mężem stwierdziliśmy, że będziemy żyć według zasady: w sylwestra odejmujemy sobie lat. Polecam.
Monika Olejnik o chorobie nowotworowej: "Gdy zobaczyłam wynik, nie mogłam uwierzyć, że jest mój. Pomyślałam, że może to pomyłka"
Ile razy w życiu usłyszałaś, że jesteś niegrzeczna? – Wiele. Ale niegrzeczną można być, wulgarną – nie. Bez względu na płeć – mówi Monika Olejnik.
Jest kwiecień. Dzwonię do Moniki Olejnik i zapraszam ją na wywiad. Opowiadam, że chciałabym porozmawiać o sile kobiet, o tym, jak się zmieniły przez trzy ostatnie dekady, jak wygląda ich życie w Polsce. O jej karierze, książkach, ukochanych podróżach i programie „Monika Olejnik. Otwarcie”, do którego zaprasza ludzi kultury, nauki, sportu. Mamy ustalony plan, ale mija kilka tygodni i na jej koncie instagramowym pojawia się wpis: „#RakNIEwyrok. W jednym z prawie słonecznych miesięcy 2024 roku usłyszałam diagnozę: nowotwór piersi. Potem jeden z weekendów spędziłam w szpitalu. Po operacji jest lepiej, podejmuję nowe wyzwania i czuję się dobrze”. Nasza rozmowa staje się rozmową o jej sile, zdrowiu, walce z chorobą. I nie ma przypadków, że październik to miesiąc różowej wstążki. Jak dowiedziałaś się, że jesteś chora? MONIKA OLEJNIK: Badam się regularnie. Do tego mój Tomek pasjonuje się medycyną i ciągle wymyśla nowe badania (śmiech). Rutynowo, jak co roku wiosną, poszłam do mojej pani doktor. Zobaczyła coś niepokojącego w USG i skierowała mnie na rezonans. Byłam przekonana, że to nic wielkiego. Gdy zobaczyłam wynik, nie mogłam uwierzyć, że jest mój. Pomyślałam, że może to pomyłka. Przecież nie mogę mieć raka. Co wtedy poczułaś? Mój świat się zawalił. Wszystko działo się szybko, musiałam wziąć się w garść. Same badania określające rodzaj i miejsce nowotworu, a potem wykluczanie przerzutów były wykańczające. Jak zawsze polecieliśmy do Wenecji na otwarcie biennale sztuki – dookoła wspaniałe malarstwo, spotkania z artystami, a ja myślami byłam gdzie indziej. Operacja, ostateczny wybór jej rodzaju, to było dla mnie, Tomka i mojej rodziny wielkie przeżycie. Potem oczekiwanie – jaki to będzie rak, jak złośliwy… – najgorszy czas w moim życiu. Pomogła mi dobroć, którą dostałam od ludzi. Spotkałam fantastycznych lekarzy, świetne pielęgniarki, ale przede wszystkim podtrzymywali mnie na duchu ci, którzy odzywali się po tym, jak opisałam swoją historię w mediach społecznościowych. Dostałam mnóstwo pozytywnej energii. Ale niezgoda na chorobę została. Żyję higienicznie. Od 15 lat nie jem mięsa, nie palę papierosów, cztery razy w tygodniu chodzę na siłownię, biegam, pływam, czasami tenis, rower, a zimą narty. I kiedy tak dbasz o siebie, to myślisz, że choroba cię nie dotyczy. A okazuje się, że może dotknąć każdego, bo jest cywilizacyjna, związana z genetyką albo innymi aspektami. Dlaczego zdecydowałaś się opisać swoją historię w mediach społecznościowych? Nie chciałam opowiadać o szczegółach operacji – to był mój apel do ludzi, żeby się badali! Bo trzeba iść do lekarza, zadawać pytania, nie bać się, walczyć o siebie. Wcześnie wykryty rak to większe prawdopodobieństwo wyleczenia. Poza tym sport! Systematyczne treningi od ponad 20 lat dały mi ogromną siłę, żeby się nie poddawać. Wiem od lekarzy, że przyniosło to rezultaty. Mówili mi, że nastąpiło coś niesamowitego, nagły szturm na gabinety. Ja w ciągu kilku dni otrzymałam ponad 30 tysięcy wiadomości od osób, które zaczęły się badać. Jedna z dziewczyn napisała, że jak jej chory tata zobaczył mnie po operacji w telewizji, to następnego dnia rano ogolił się i poszedł na spacer. Niestety, do dziś nie jestem w stanie odpisać każdemu. Dlatego przy każdej okazji powtarzam: dziękuję wam bardzo. Twoje życie zmieniło się po diagnozie? Od strony fizycznej – bardzo. Przez wiele miesięcy nie mogłam uprawiać sportu. To było dla mnie trudne, bo od lat jestem w ruchu. Na szczęście wróciłam już do biegania. Nie mogę pływać, co było ciężkie na wakacjach, bo kocham wodę. Ograniczeń było więcej, ale na szczęście z dnia na dzień jest ich coraz mniej. Bardzo walczyłam, żeby od zawodowej strony nic się nie zmieniło. Miałam operację w piątek, a w poniedziałek poszłam do pracy. Wiele osób uważało, że za wcześnie. Zrobiłam to, żeby się nie poddać, nie beczeć nad własnym losem, pokazać siłę. Zarówno innym, jak i sobie. Dzisiaj, po miesiącach od operacji, myślę, że na nowotwór nie ma silnych, ale ważne, żeby się nie poddawać. W pewnej chwili czułam, jakbym żyła w dwóch postaciach. Byłam ja – Monika – i obok ta druga osoba, która ma raka. Więc żeby nie rozmyślać, poszłam do pracy. Mój szef Michał Samul i Brygida Grysiak, wicenaczelna TVN24, zapewnili mi tak ważny dla mnie komfort – powiedzieli, że jeśli nie będę się czuła na siłach nawet na 15 minut przed programem, to nie muszę prowadzić „Kropki nad i”. Wspierając mnie, byli profesjonalnie przygotowani na każdy wariant. Wchodzę do garderoby, a tu Anita Werner: „Monia, super, że już jesteś”. Chwilę potem podobnie Grzesiek Kajdanowicz i pan w recepcji. Moja operacja skończyła się późno i jeszcze po północy Tomek odpowiadał na pytania o stan mojego zdrowia. Byłam wzruszona, jak po kilku dniach zobaczyłam ten ogrom wiadomości. Od każdego dostałam wsparcie, za które jestem wdzięczna. Na końcu programu podziękowałam wszystkim za to. Oceny ludzi były różne. Porównuję to do dyskusji, która rozpętała się wokół polskiej siedmioboistki Adrianny Sułek-Schubert. Nie mogłam uwierzyć w falę krytyki, która ją spotkała, gdy ogłoszono, że bierze udział w tegorocznych igrzyskach pół roku po porodzie. Dlaczego ktoś ocenia decyzję zawodniczki, która kocha swoją pracę, jest przygotowana, dokonuje dorosłego wyboru? Podobnie było z Tobą. To indywidualna sprawa. Nikt nikogo nie namawia, żeby po operacji czy porodzie szedł do pracy. Ja tego potrzebowałam. Przez lata przyzwyczaiłam się do krytyki – jak premierem był Leszek Miller, zwolennicy lewicy uważali, że jestem za bardzo prawicowa, a potem prawicy, że lewicowa. Za czasów PO też wiele osób potrafiło się na mnie obrazić po moim wywiadzie z Donaldem Tuskiem. Nie wszyscy chcą zrozumieć, że jestem dziennikarką, a nie politykiem, i dopiero po latach przyznają mi rację. Nawet gdybym „była bielszą od śniegu, czystszą od łzy”, zawsze znajdzie się ktoś, kto będzie niezadowolony. Polacy mają to w sobie. Wiele ludzi hejtuje w sieci, bo są tam anonimowi. Na tegorocznym festiwalu w Sopocie wygłosiłam manifest: „W każdej chwili w dzień, w każdej chwili w nocy #StopHejt #StopPrzemocy!”. To ważne, żeby przeciwstawiać się takiej agresji. Hejt zaczyna się od szkoły podstawowej, właściwie już od przedszkola. Od dziecka pozwalamy sobie na to, by obrażać innych. Podziwiam Igę Świątek, jest naszą genialną bohaterką. Widziałam wiele razy na turnieju Roland Garros w Paryżu, jak jest doceniana przez kibiców z całego świata. A mimo to, kiedy przegra, w Polsce są tacy, którzy dla klikalności hejtują, zamiast szanować. To straszne. Na szczęście „ludzi dobrej woli jest więcej”. Przecież na tym polega sport, że ktoś ma lepszy lub gorszy dzień. Ktoś musi czasem przegrać. Ona jest bardzo młodą dziewczyną i się nie poddaje! Potrafi wygrywać największe światowe turnieje, ma 23 lata i ciągle wszystko przed nią, będą kolejne igrzyska. Zdobyła dla nas brązowy medal i cieszmy się z tego – to wielki sukces. Iga ma wspaniałego trenera, Tomek Wiktorowski jest skromny i wybitny. Masz marzenie, które dopiero po chorobie postanowiłaś spełnić? Coś, na co nie miałaś czasu albo odwagi? Jestem szalona, tak jak byłam, nic się nie zmieniło. Moim marzeniem jest podróż do Japonii, byłam tam krótko, kiedy Lech Wałęsa był prezydentem, ale chciałabym wrócić na dłużej. W wielu inspirujących miejscach we Włoszech czuję się jak w domu, teraz chciałabym znaleźć choć jedno takie w Japonii. Po chorobie na pewno czuję solidarność z ludźmi, którzy przeszli to samo co ja. Bo zadajesz sobie pytania, co będzie dalej, co zrobisz, jeśli okaże się, że to nieuleczalne. Bałam się, co powiedzą lekarze po operacji, ale odpychałam od siebie czarne myśli. Starałam się być optymistką. Nie poddaję się! Obiecałam sobie, że teraz w moich treningach czas na padla. Skoro mówisz o kobiecej solidarności – od kilku lat słyszymy, że mamy przestać być grzeczne. Nadal mamy w Polsce piekło kobiet, o którym pisał w esejach ponad 100 lat temu Tadeusz Boy-Żeleński. Nic się nie zmieniło. Wtedy kobiety walczyły o swoje prawa i teraz też muszą. Protestowałyśmy po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego zakazującym aborcji. Miało się to zmienić, ale w Sejmie nie ma większości. Bo ktoś właśnie takich wybrał posłów. W tym wszystkim jednak nie odpowiada mi to, co robi Marta Lempart. Uważam, że można być niegrzecznym, ale nie wulgarnym. To nie przystoi ani kobiecie, ani mężczyźnie. Po co wulgaryzmy? Spójrzmy na gubernatora Tima Walza, który jest kandydatem na wiceprezydenta u Kamali Harris. Walczy o prawa kobiet i mówi pięknym językiem. Kiedy opowiada o tym, jak starali się z żoną o dziecko, które mają dzięki metodzie in vitro, to aż się wzruszam. Podobnie wypowiada się o aborcji. To jest zupełnie inny język. Chamstwem nie da się tego załatwić, tylko wyborami. Skąd masz w sobie taką siłę, żeby mówić to, co myślisz? Staram się, by podstawą moich myśli była wiedza – bez tego nawet najgłośniejszy krzyk jest pusty. Zawsze mówię to, co myślę. Jeżeli prawicowcy upokarzają kobiety, nie można na to pozwalać. Ale walczmy odpowiednimi środkami. To, co mówi Jarosław Kaczyński – że kobieta nie może być prezydentem, bo są czasy wojny – to jakieś dziaderstwo. Czy on nie wie, że Margaret Thatcher rządziła Wielką Brytanią, kiedy była wojna o Falklandy, królowa Elżbieta walczyła w czasie II wojny światowej, a Kamala Harris jest kandydatką do urzędu prezydenta USA, mimo że jest wojna? To, jak postrzega kobiety, wynika z tego, jakie miał wokół siebie. Beata Szydło? Mówiła do górali, że są odważni, bo sprzeciwiali się ustawie antyprzemocowej. Tak jakby nie wiedziała, że na Podhalu też zdarzają się mężowie, którzy tłuką swoje żony. Prawicowe podejście do kobiet: „Nawet ciąże, które są poważnie uszkodzone, należy doprowadzić do porodu, byleby ochrzcić” – mówił Jarosław Kaczyński. Z tak szkodliwym traktowaniem warto walczyć. Udowadniać, że kobiety nie są przedmiotami. Ale nie tylko. Był 1998 rok, dostałam nagrodę Tęczowy Laur – za tolerancję, pierwsza edycja. Wtedy jeszcze nie wszyscy walczyli o prawa gejów i lesbijek. 26 lat temu! I nagle słyszymy w XXI wieku, jak prezydent Andrzej Duda mówi, że to są inni ludzie, że to jest ideologia. Gdzie oni wszyscy żyją? Przecież prezydent ma żonę, córkę, która jest nowoczesną, młodą kobietą. Dlaczego tak wielu polityków boi się Kościoła? Niech lepiej się zastanowią, co ten Kościół wyprawiał przez lata, ukrywał księży pedofilów. To, co robią, obraża tych przyzwoitych. Ostatnio jeden z kolegów mnie zapytał, po co tyle piszemy i mówimy o feminizmie. Jak to ujął, „przecież życie kobiet nie jest takie ciężkie, jak pokazują media”. Gdyby nie było parytetów, nie wiem, ile kobiet byłoby w Sejmie, biznesie. Kiedy to się zaczęło, przyszedł do mnie jeden z polityków i zapytał, czy mam koleżanki, które chciałyby brać udział w wyborach. Bo muszą mieć kobiety. To było fantastyczne! Potem walka o płace. Wydaje się śmieszne, ale ta nierówność na rynku jest do tej pory. Nie uważam, że każda kobieta jest mądra, a wszyscy mężczyźni są głupi. Są różni ludzie. Chodzi o to, że są wciąż miejsca, w których kobiety są dyskryminowane. Jak zmieniły się kobiety przez ostatnie 30 lat? Młode kobiety są wyzwolone, twarde, pełne ambicji. Walczą o swoje prawa. Pamiętam obrazki ze strajków z całej Polski. To była odwaga w malutkim miasteczku wyjść i protestować. Ale muszę przyznać, że osiem lat poprzedniego rządu bardzo zmieniło Polskę. W 1989 roku naprawdę z dużo większym szacunkiem traktowano kobiety. Pamiętam koło kobiet w Sejmie: prof. Zofia Kuratowska, Olga Krzyżanowska. Fantastyczne osoby. Izabela Jaruga-Nowacka, ministra ds. równości – niezwykła postać. Walczyła o nasze prawa, miała konflikty z Kościołem, ale nie poddawała się biskupom. Bardzo doceniam dziewczyny, które osiągają sukces dzięki temu, że chcą się uczyć, mają talent, ambicje, i chcą pracować nad sobą. Podziwiam Justynę Kowalczyk w sporcie i wiele kobiet w biznesie, medycynie, kulturze, edukacji. Mówiłaś u Kuby Wojewódzkiego, że mężczyźni wielokrotnie próbowali Cię zdominować. W radiowej Trójce uważano, że dziewczyny nie powinny prowadzić programów, bo głosy kobiece nie są dobre. Ale ja nie dałam się zdominować. Byłam uparta od dziecka, mam mocny charakter. Bardziej chłopczyca niż grzeczna dziewczynka. To dotyczy też języka. Z jednej strony nas ogranicza, bo chcemy być poprawni politycznie, ale z drugiej musimy się edukować, wyrażać swoją opinię. I nosić to, co chcemy. Moda zawsze była dla Ciebie ważna? Jako dziewczyna nosiłam koszule i marynarki dziadka. Lubiłam spodnie. Zawsze fascynowały mnie dziwaczne buty. Kiedy zaczynałam pracę, to od rana do wieczora biegałam z mikrofonem po Sejmie i nie ubierałam się jakoś specjalnie, raczej w to, co wyciągnęłam z szafy. I powiem nieskromnie, że chyba mam coś w sobie, bo ten mój styl się przebił. Jak kupujesz? Przywozisz rzeczy z podróży, masz stylistkę? Robię zakupy online, lubię sieciówki, można mnie spotkać w butikach, galeriach handlowych, ale najczęściej w księgarniach. W sprawie mody polegam na sobie, nie mam stylistki. Za pierwsze honoraria w radiu kupiłam sobie wełniany sweter z jabłkiem na środku zrobiony na drutach. Lubię odwiedzać sklepy vintage w Neapolu i we Florencji, czasami odkrywam nieznanych jeszcze artystów mody. Doceniam też polskie projektantki i projektantów. Słyszałam, że sama pożyczasz swoje rzeczy? Lubię pożyczać sukienki. Mam taką czerwoną, która zwiedziła kawał świata na różnych przyjęciach. Sukienka globtroterska. Nie jest tak, że wciąż kupuję coś nowego. Często chodzę w tych samych rzeczach, tylko światło w studiu jest tak skierowane, że wyglądają inaczej. Dla mnie moda jest czymś fascynującym, ale to dodatek do tego, co robisz, kim jesteś. Ważne są dla mnie książki, kino, teatr, wystawy. Kiedyś wymyśliłam, że lepiej zamiast torebki nosić książki Olgi Tokarczuk. Więc lepsza od torebki jest książka. Kiedy znajdujesz czas na czytanie? W nocy, rano, w samolocie. Od zawsze pochłaniam książki, czytam wszystko, bardzo szybko. Sprawia mi to wielką przyjemność. Ostatnio u fryzjera usłyszałam od jednej pani, że jej córka kupuje wszystkie tytuły, które polecam, czyta i potem jej przekazuje. Usłyszeć coś takiego to prawdziwa radość. Skąd pomysł na przegląd #książkiMoniki na Instagramie? Obejrzało je już trzy miliony ludzi! Zaczęło się od Olgi Tokarczuk, gdy dostała Nobla. Tak powstała akcja „Książka zamiast lub obok torebki”, z której narodziły się następnie moje seriale internetowe #książkiMoniki oraz #MonikaKsiążkiMuzyka. Pomyślałam, że lubię czytać i może warto podzielić się tym z innymi. Chwyciło, ludzie to polubili. Od lat wspierasz polską kulturę, teatr, artystów. Jak sztuka zmieniła się w Polsce przez ostatnie 30 lat? Piękne jest to, że ludzie chodzą do teatru, a na gallery weekend lub w czasie Nocy Muzeów są kolejki. Na takie przedstawienia jak „Rok 1989” w Słowaku (Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – przyp. red.) nie można było kupić biletów miesiącami, bo było tak oblegane. Świetne miejsce – Teatr 6. piętro – stworzył Michał Żebrowski. Podziwiam Krystynę Jandę, która zbudowała Teatr Polonia od zera. Jest aktorką, reżyserką, bizneswoman. Publiczność ją kocha, do jej teatru przychodzi mnóstwo ludzi. A teatr nas zmienia, rozwija. Krzysztof Warlikowski został uznany przez „The New York Times” za jednego z najwybitniejszych reżyserów operowych i teatralnych na świecie. Nie opuszczę żadnej jego premiery, a czasami kilka razy oglądam jego spektakle. Ostatnio mogłam znowu podziwiać „Elizabeth Costello”. Tym razem na festiwalu teatralnym w Awinionie. Geniusz, stworzył świetny zespół. Podobnie Paweł Mykietyn. Jego muzyka to arcydzieło sztuki. Kiedyś popłakałam się na jego koncercie, a nie jestem skora do łez. Kocham muzykę Kilara, Góreckiego, Koncerty Chopinowskie. Festiwal Beethovena w Warszawie zbliża nas do Europy. Do dziś wspominam koncert Krystiana Zimermana na otwarcie, przed laty. Zachwycam się Jakubem Józefem Orlińskim. Wybitny kontratenor i breakdancer. A operator filmowy Dariusz Wolski? Kolejny geniusz. Mieszka w Los Angeles. Zrobił „Piratów z Karaibów”, „Napoleona”, „Dom Gucci”. Kiedy przygotowywałam się do rozmowy z nim, nie mogłam znaleźć żadnego wywiadu w Polsce. Jak to możliwe, że nikt o nim nie pisał? Chwała za festiwal Camerimage w Toruniu. To wielkie święto kina i operatorów filmowych z całego świata. Poznałam tam wielu wybitnych artystów, w tym Darka. Tak samo fantastycznym operatorem jest Paweł Edelman. Ostatnio pracował z Kate Winslet przy „Lee. Na własne oczy”. To niesamowita historia fantastycznej kobiety, która była modelką, potem fotografką „Vogue’a” i pojechała na front w czasie II wojny światowej robić zdjęcia. Uwielbiam wracać na festiwale filmowe do Wenecji, Cannes, Berlina, ale też do Matery, Gdyni i na Nowe Horyzonty do Wrocławia. Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu organizuje od 15 lat wystawy wyjątkowe na tle Europy. Teraz czas na równie ciekawe Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Fantastycznie zmienia się Łódź, która wraca do lat świetności. Czego dziś potrzebuje polska kultura? Przede wszystkim edukacji, która musi być dofinansowana. Bo w szkołach i na uczelniach rodzą się talenty. Banalne, ale pieniądze są potrzebne, żeby naukowcy mogli prowadzić badania, a twórcy pisać dobre scenariusze, reżyserzy mogli się realizować, spełniać marzenia. I żeby kultura nie była traktowana jak coś obok, bo jest bardzo ważna. Od najmłodszych lat. Jak byłam w Muzeum Barberini w Poczdamie, obserwowałam wycieczkę sześcio-, siedmiolatków. Oglądali obrazy Modiglianiego. To była niezwykła ekspozycja. Pokazywała, jak on patrzył na odwagę kobiet. Małe dzieci z otwartymi buziami słuchały nauczyciela, który opowiadał im o kolorach, głębi obrazów, o tym, jak malarz tworzył. Kobieta w krawacie, kobieta w marynarce, kobieta w krótkich włosach. Fascynujące, że mogą tego doświadczać. Jaką jesteś babcią? Pokazujesz wnukom świat przez kulturę? Mam dwoje wnucząt: Jagna ma sześć lat, Jeremi dziewięć. Staram się, żeby edukacja i sztuka otaczały ich od małego. Z Jeremim byliśmy w zeszłym roku w Wenecji. Był zachwycony, chodził po Muzeum Peggy Guggenheim, robił zdjęcia, przyglądał się obrazom. Razem z Jagną uwielbia malować, oczywiście w przerwach między zajęciami sportowymi. Tomek stara się przekonać Jagnę i Jeremiego, żeby nauczyli się grać na fortepianie „Child in Time” Deep Purple. Masz wyrzuty sumienia, że dużo pracujesz i nie zawsze masz tyle czasu dla najbliższych, ile byś chciała? Nie mam wyrzutów. Moi najbliżsi rozumieją, że sukcesy i nagrody nie spadają z nieba. Żeby dzielić się swoim szczęściem, na wszystko musiałam i muszę sama zapracować. Kiedy mój syn był mały, pracowałam bardzo dużo. Ale myślę, że potem oddałam i cały czas oddaję mu to, czego nie dostał, gdy był dzieckiem. Mam też to szczęście, że znalazłam miłość. Z Tomkiem jesteśmy dłużej, niż istnieją media społecznościowe, ale unikamy wspólnych sesji i wywiadów. Nasze życie zostawiamy dla siebie. Żyjemy intensywnie, a nasze krótkie podróże poza wakacjami są w większości częścią pracy Tomka. Dzięki temu od lat odwiedzamy najciekawsze wystawy w europejskich muzeach. Za co tak kochasz swoją Warszawę? Jestem stąd, urodziłam się na Karowej. Kocham to miasto za to, że tętni życiem, ludzie na ulicach są fantastycznie ubrani, dziewczyny mają przedziwne makijaże i tatuaże. Szkoda, że tak niewiele miejsc zachowało się po II wojnie światowej. Warszawa bywa kolorowa, młoda, nowoczesna, czasami szalona. Fascynują mnie teatry, mają twórczą energię. Lubię koncerty. Byłam ostatnio na Taylor Swift i uważam, że jest bardzo ciekawą artystką. To dzięki książce Karoliny Sulej, bo na początku byłam sceptyczna, ale później zachwyciłam się „Miss Americana”. W Warszawie mam fantastycznych przyjaciół, z którymi pomagaliśmy potrzebującym ludziom z Ukrainy. Mieliśmy dyżury na Dworcu Zachodnim, gdzie w środku nocy poznawałam cudownych ludzi. Takich, którzy nie są obojętni. To wspaniałe, że ta silna energia pomocy wraca, kiedy wspieramy tych, którzy przeżywają tragedię po powodzi. Jestem pod wielkim wrażeniem, widząc, jak ludzie z całej Polski potrafią się szybko zjednoczyć, żeby pomagać. Takie obrazy dają nadzieję. Nie poddajemy się!
Małgosia Bela: Zrobiłam w życiu dużo głupich rzeczy (...) Byłam tzw. late bloomerem, co oznacza, że wszystkie głupoty przyszły bardzo późno
Ikona. Top modelka. miłośniczka fotografii, muzyki, teatru, literatury. i filmu. Wielokrotnie stawała przed kamerą u najbardziej cenionych twórców. Dziś odnajduje się w roli mecenaski. Małgosia Bela świętuje w tym roku 25-lecie kariery, której, jak sama mówi, zupełnie nie planowała. A że jej życie przypomina sztukę, właśnie na artyzmie dziś się skupiamy.
Oscar Wilde pisał: „Życie w znacznie wyższym stopniu kopiuje sztukę niż sztuka życie”. Jak jest w Twoim przypadku? MAŁGOSIA BELA: Wilde słynął z interesujących paradoksów, w swoich stwierdzeniach ukrywał dowcip. Zgadzam się z nim. W życiu rzadko cokolwiek planuję. Jednak gdy patrzę wstecz, mam wrażenie, że to, co się wydarzyło, jest częścią jakiegoś większego scenariusza. Ale może po prostu budujemy narracje, które łatwiej oceniać po czasie? Zawsze działałaś bez planu? Teraz robię to częściej, bo się starzeję. W kalendarzu zapisuję np. termin przeglądu samochodu. Jeśli chodzi o karierę, mam z tym luz. Być może plan mieli moi agenci? Wierzę jednak, że jesteśmy kowalami własnego losu. A ja na wiele rzeczy zgadzam się intuicyjnie, nawet wbrew agentom. A wbrew rozsądkowi też Ci się zdarza? Niestety tak. Zrobiłam w życiu dużo głupich rzeczy. Ze względu na wykształcenie, restrykcyjną szkołę muzyczną, potem studia byłam tzw. late bloomerem, co oznacza, że wszystkie głupoty przyszły bardzo późno. Trochę ich żałuję, z drugiej strony jestem zdrowa, mój syn jest zdrowy, wszystko jest OK. Traktuję to jako lekcję. Nie ma się co katować. Długo do takiego luzu dojrzewałaś? Wszystko ma swój czas. Nie jestem uparta, ale wiem, że pewnych rzeczy drugiemu człowiekowi nie wytłumaczysz. Na przykład: „Nie wchodź w ten związek”. Do tego trzeba dojrzeć samemu. Mam 20-letniego syna. I mogę mu gadać… On będzie słuchał, ale weźmie pod uwagę dopiero, gdy to poczuje. Staram się o tym pamiętać. Też taka byłam. I nie masz do niego pretensji? Już nie wywracam oczami, nie wzdycham. Wiem, że to deprymuje młode, wrażliwsze od nas pokolenie. Zaczęłyśmy od sztuki. Co Ci daje? Czym dla Ciebie jest? Ze sztuką obcowałam, odkąd pamiętam. Najpierw była muzyka. Naukę gry na fortepianie zaczęłam jako siedmiolatka. Potem pochłonęła mnie literatura, poezja. Brałam udział w olimpiadzie, dzięki czemu nie musiałam zdawać egzaminów na studia. Od przynajmniej 20 lat jestem blisko związana z kinem, raczej tym ambitnym niż komercyjnym, a to dzięki osobom, które pojawiają się w moim życiu. Mniej wciąga mnie malarstwo, chyba że urządzam mieszkania. No i fotografia! Jest mi bliska co najmniej od 25 lat. To jedyna dziedzina, w której czuję się od czasu do czasu artystką, częścią procesu kreatywnego, na który mam wpływ. W przypadku filmu, muzyki czy literatury nigdy nie miałam takiego wrażenia. Jestem raczej obserwatorką. Sztuka jest zawsze obok mnie. Ma duży wpływ na moje życie. W jakich kontekstach mogłabyś nazwać sztuką modę? Ci, którzy ją tworzą, są artystami, jak Alexander McQueen, Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo. W pracy zetknęłam się z ludźmi, których talent i kreatywność zwaliły mnie z nóg. Mimo że moda to świat komercji – trzeba coś sprzedać, kupić, coraz bardziej i szybciej – zdarzają się miłe niespodzianki, jak utalentowani fotograficy, projektanci, styliści, dyrektorzy artystyczni. To trzyma mnie w modzie od tylu lat. Bo w pewnym momencie przestaje już chodzić wyłącznie o zarabianie pieniędzy. Spotkania z takimi artystami bywają onieśmielające? Teraz już nie, ale zdarzały się, np. te pierwsze z Richardem Avedonem czy Irvingiem Pennem. W większości to inni nakręcali nerwową atmosferę, niepotrzebnie. Dziś dorosłam już do tego, by mieć ciekawość drugiego człowieka, nie dać się zwariować – wszyscy jesteśmy tylko ludźmi. Coraz częściej spotykam młodych o wielkiej wrażliwości, z wizją. Fajnie. I wtedy Ty onieśmielasz. Niestety. Może chodzi o mój charakter? Nie wydaję się superprzyjazna. To dlatego, że jestem „zimową dziewczyną”. Zdarza się, że onieśmielam też ze względu na wiek – nie lubię tego i staram się ten impas przełamywać. Bo kiedy przychodzę do pracy i fotograf mógłby być moim synem, a stylistka córką, słyszę często: „Świetnie, super”. A nie wszystko z mojej strony jest wspaniałe. Każdemu można zrobić złe zdjęcia. Onieśmielasz, bo jesteś ikoną. No tak, oczywiście, ale trudno mi o sobie w ten sposób myśleć. Na pewno nie na co dzień, po wyjściu z łóżka. Powiedziałaś przed chwilą: „Jestem zimową dziewczyną”. „Malgosia Bela, Winter Girl” to tytuł albumu wydanego przez 77 Press, który jest podsumowaniem 25 lat Twojej kariery w modzie. O tym, że minęło 25 lat, odkąd zajęłam się modelingiem, przypomniał mi Filip (Niedenthal – przyp. red.), mój wydawca i przyjaciel. Pomyślałam, że warto ten czas uporządkować, skatalogować. Wybrałam 100 zdjęć, ale nie chciałam, żeby były to same fotografie. Ustaliliśmy, że do każdej napiszę tekst, co będzie też autoterapią. Potrzebowałam pocierpieć, by nie był to tzw. vanity project, ale żeby coś za sobą niósł. Dopiero gdy powstały teksty, zwróciłam uwagę na to, jak bardzo zmienił się świat, w którym funkcjonuję od niemal trzech dekad. Jak szalone były lata 90., jeszcze zanim nastąpiła komercjalizacja mody na pełną skalę wraz z pojawieniem się internetu i e-comów. Początki mojej kariery to końcówka lat 90. Okazały się superkreatywne. Spotykaliśmy się, oglądaliśmy ubrania, wymyślaliśmy historię wokół nich. Był w tym artyzm. Dziś wszystko jest na sprzedaż i wszystko musi być widoczne – od podszewki po podeszwę buta. Wcześniej budowaliśmy obrazy. Do mody wkroczyła też poprawność polityczna, która sporo rzeczy blokuje. Dawniej można było wszystko. Zdarza mi się wejść w rolę „cioci” i powiedzieć: „Kiedyś to było…”. Najpierw weszły nowe technologie, które pozwoliły ulepszyć fotografię i dały większe możliwości kreacji. Potem, wraz z nadużywaniem Photoshopa, proces ten został unicestwiony. To, co początkowo polepszało jakość, nagle zaczęło ją pogarszać. Z poprawnością polityczną w modzie bywało różnie. Naomi Campbell od zawsze walczyła o obecność czarnoskórych modelek na wybiegach. Do poważnych zmian doszło, gdy pojawiły się na nich Azjatki. Ale i za tym stoją wielkie pieniądze. Nic nie dzieje się bezinteresownie, niestety. Rynki azjatyckie musiały mieć swoją reprezentację w tzw. mainstreamie i hi-endzie. Media społecznościowe przyspieszyły i zglobalizowały ten proces. Może zabrzmię cynicznie, ale za wszystkim stoi kasa. Zmienił się też obraz kobiety – pamiętamy uprzedmiatawiające, rozerotyzowane reklamy Dolce & Gabbana czy Toma Forda dla Gucci z początku XXI wieku. Tak, ale tu czuć hipokryzję od początku. „Sex sells” – „seks sprzedaje” – to hasło stare jak świat. Przyjrzyj się Kardashiankom, które totalnie się odsłaniają. Takie są trendy. W kulturze popularnej następuje niebywała wulgaryzacja, wszystko ocieka seksem do tego stopnia, że ten przestaje już być interesujący. Co na to młode pokolenie? Coś jest ciekawe, o ile jest tabu. Chcemy więc być tak bardzo poprawni w stosunku do mody, a co z resztą? Siostry Kardashian weszły do mainstreamu. Ciałopozytywność? Nadal wszyscy się przerabiają. I to również jest w mainstreamie. Na szczęście nadal jest miejsce na niszę, np. dla kogoś takiego jak ja. Nie wchodzę w tę grę, nie mam konta na Instagramie. Odcięcie od mediów społecznościowych też robi się fajne. Nigdy Cię nie kusiło, żeby założyć? Nie. Był taki moment, że doradzali mi to agenci. Ale uważam, że jeśli czegoś się nie lubi, lepiej się za to nie zabierać. Jestem dobra w bezpośrednich kontaktach, spotkaniach na żywo, w tym, co robię na planie. Miałabym udawać, żeby moje życie wyglądało dobrze na Instagramie? To jakaś schizofrenia. Nie oceniam tego, co robią inni. Czuję jednak, że gdybym sama miała się w to zaangażować, mogłoby to się dla mnie źle skończyć. Ciągłe udawanie jest niebezpieczne dla zdrowia. Co czułaś, kiedy wybierałaś 100 zdjęć do albumu? Każde zdjęcie wywoływało we mnie jakąś emocję. Trochę jak w albumie rodzinnym. Wybierałam te, które pamiętam, jak powstawały. Przypominały mi się różne historie – czasami chodziło o fotografa – są tu zdjęcia m.in. Avedona, Tima Walkera, innym razem o stojących za tym ludzi, których lubiłam lub nie. Jesteś emocjonalna? Bardzo. Przy pracy nad książką bywałam nostalgiczna. Uruchomiła się tęsknota za latami 90., 2000. Wtedy nam się wydawało, że wciąż gonimy. Teraz uważam, że naprawdę mieliśmy mnóstwo czasu. Siedzieliśmy, paliliśmy papierosy i decydowaliśmy, w jakim iść kierunku. A jeśli zmieniała nam się wizja, zaczynaliśmy od nowa. Dziś – nie do pomyślenia. Czytałam niedawno wywiad z psycholog Ewą Woydyłło-Osiatyńską. Twierdzi, że to nie świat tak pędzi, tylko my. Narzuciliśmy sobie tempo. A we mnie jest też sporo melancholii i wzruszenia. Jako zodiakalny Rak noszę pancerz, ale najwięcej dzieje się pod nim. Rzadko chyba te emocje uruchamiasz na zewnątrz? Zależy przed kim. Myślę, że mojemu mężowi się dostało. A co czujesz, gdy wracasz do Krakowa? Irytację, bo mało już tego Krakowa w Krakowie zostało. To miasto jest dla mnie ważne, tu chodziłam do szkoły muzycznej na Basztowej, do liceum nr 1 przy Plantach, na Uniwersytet Jagielloński. Dziś przetaczają się tam tłumy turystów, trudno się skupić. Kraków mnie ukształtował. Ćwiczenia na fortepianie zaszczepiły we mnie dyscyplinę. Dziś ten typ szkoły nazwalibyśmy traumatycznym. Może dlatego nie zostałam pianistką…? A gdyby ktoś wcześniej zabrał się za moją psychikę i pomógł mi pokonać tremę? To modeling stał się moją terapią. Wydobyłam z siebie chęć performowania. Moda to rodzaj performance’u. Do Krakowa wracasz też zawodowo. Między innymi jako Aitwar w „Krakowskich potworach”. Ciekawi mnie ten kontekst filmowy. Z kinem jesteś związana od 20 lat, odkąd zagrałaś w „Ono” w reż. Małgorzaty Szumowskiej. To był mój pierwszy kontakt z ludźmi kina w Polsce. Wtedy poznałam ojca mojego dziecka, Józia. Artur (Urbański – przyp. red.), też reżyser, był znajomym Małgosi. Po trochu wsiąkałam w kino. Moim mężem od prawie ośmiu lat jest nie byle jaki reżyser – Paweł Pawlikowski. Konsekwentnie poznawałam to środowisko, ludzi. A Aitwar? Często moje występy na ekranie to przysługi dla przyjaciół. Podobnie było z „Suspirią” w reż. Luki Guadagnino. Widzę to tak: twórcy spoglądają na mnie przez pryzmat mody. Mam w sobie pokłady cierpliwości i dobrze się fotografuję. Ale w kinie fascynuje mnie opowiadanie historii, które działa na wyobraźnię i emocje. Zwłaszcza w filmach Pawła dostrzegam, jaka to gra obrazu, opowieści, słowa, emocji, ale i muzyki. Do tego dochodzi kontekst literacki czy historyczny. Kino łączy wszystkie te elementy. Jest trudne, angażuje wiele osób. A Ty zaczynasz spełniać się w roli producentki. Tak, producentki, mecenaski. Bardzo szanuję artystów. Potrafię docenić talent, niezależnie, czy jest to pianista i kompozytor Marcin Masecki, Paweł, czy fotograf z wizją. Poza tym lubię łączyć ludzi, kultywować ich talenty. Masecki jest świetnym artystą. Kształciłaś się na pianistkę. Jaka muzyka jest dziś dla Ciebie ważna? Cały czas klasyczna. Kocham kompozycje i improwizacje Marcina, ma nowoczesne podejście do starej muzyki, ożywia ją i sprawia, że nawet barok staje się nagle cool. Na dodatek robi to wszystko w jazzowy sposób, daje sobie przestrzeń na pomyłki, momenty niezapisane w nutach. Kiedyś mu powiedziałam, że jest najlepszym antydepresantem dostępnym na rynku bez recepty. Nawet jeśli jestem przygnębiona, zmęczona, co zdarza się każdemu, z jego koncertu zawsze wychodzę z uśmiechem. Wielką dumę czuję za każdym razem, gdy widzę na scenie Jakuba Józefa Orlińskiego. Jako że jedną nogą mieszkamy w Atenach, a Grecja kocha teatr, uczestniczyliśmy w festiwalu Athens Epidaurus. Właśnie tam go zobaczyliśmy. To kolejny „rock star” klasyki. Przybliża ludziom muzykę poważną, nie wspominam już o jego breakdance’owych popisach. Marcin i Kuba robią kawał dobrej roboty. Grecja słynie też z literatury. Co Ty lubisz czytać? Jako nastolatka czytałam dużo, potem studiowałam anglistykę, więc przerzuciłam się na literaturę anglojęzyczną. Często wracam do klasyki. Ale w pandemii w ogóle przestałam czytać. To pewnie wynikało z jakiegoś napięcia, trudno było mi się skupić. Na szczęście wróciłam już do książek, ale wiązało się to z wizytą u okulisty. Okazało się, że potrzebuję okularów. Ostatnio sięgnęłam po nagrodzoną w tym roku Międzynarodowym Bookerem książkę „Kairos” Jenny Erpenbeck. Wstrząsnęła mną. Lubię czytać, gdy jest jak najmniej bodźców, np. w samolocie. Nie ściągam filmu, rozładowuję baterię w iPadzie. Eliminuję przeszkadzajki. Pytam o literaturę również w kontekście historii wymiany kulturalnej z legendarnym fotografem Richardem Avedonem. To on polecił Ci wstrząsający film „Idź i patrz” w reż. Elema Klimowa – obraz, który stał się jednym z ważniejszych w Twoim życiu. A potem okazało się, że to też ulubiony film Szumowskiej… Z kim dzisiaj dokonujesz takich wymian? Z moim mężem, mamą, Filipem Niedenthalem. Ciekawi mnie, co chodzi po głowie mojemu synowi. Mam od kogo czerpać inspiracje. O Avedonie mówiłaś jako o swoim mentorze, o Bowiem jako idolu… No tak, przede wszystkim estetycznie. Bowie był fascynującą postacią, wierzył w swoje inkarnacje. Stał się Ziggym Stardustem, którego musiał uśmiercić, żeby odzyskać własną osobowość. Nie tylko w pracy modelki, lecz także we wszystkich innych Twoich artystycznych wcieleniach można uwierzyć, że jest się kimś innym. Choćby przez chwilę. Spotkało Cię to kiedyś? Nigdy. Zawsze twardo stąpałam po ziemi. Na pewno praca modelki dała mi dużo pewności siebie. Kiedy zaczynałam, miałam 21 lat. Skończyłam szkołę muzyczną, zaczęłam studia. Stał za mną zadaniowo-pragmatyczny dom pełny książek. I nie korciło Cię, by przez chwilę stać się kimś innym? Kiedyś nie przepadałam za swoim imieniem. Pojechałam do Nowego Jorku i postanowiłam przedstawiać się moim trzecim imieniem – Julia. W ogóle się nie przyjęło. Zawsze wracam do siebie. Tym bardziej, im jestem starsza. Wydaje mi się, że dziś bardziej przypominam siebie z dzieciństwa niż siebie, gdy miałam 30 lat. To dopiero był bałagan! Skoro dziś jest tak dobrze, robisz sobie jakieś małe codzienne przyjemności? Lubię zjeść coś dobrego, czasami ugotować. Lubię się napić wina, zapalić papierosa. Lubię masaże. Wierzę, że w zdrowym ciele zdrowy duch. Jednak wiele też sobie narzucam. Z natury – jak pewnie każdy człowiek – jestem leniwa. Im bardziej mi się nie chce, tym intensywniejszy wysiłek fizyczny. Nie popadam zaś w skrajności, prozdrowotne nawyki. To mnie przeraża. Piję, bywa, że palę, ale nie cały czas. Próbuję znaleźć balans, żeby nie pozbywać się drobnych przyjemności, bo to się w końcu zemści. Na co nie masz dziś czasu, a chciałabyś go mieć? Chciałabym spędzać więcej czasu z mamą, uporządkować rodzinne albumy. To samo z przyjaciółmi, a nie mam ich wielu. A gdybyś miała podsumować swoją karierę, z czego jesteś najbardziej dumna? Że nie dałam się zwariować. Że nie przerywałam jej – ciągle była, i to na dobrym poziomie, który i tak wydaje mi się zbyt wysoki jak na możliwości dane mi od Boga, ale nie mnie to oceniać. Jestem wdzięczna ludziom, którzy się do tego przyczynili, którzy z powodu tej kariery cierpieli jak mój syn. Doświadczył mnóstwa niespodzianek i niestabilności, gdy obiecywałam, że wracam, a nagle dostawałam kolejne zlecenia i byłam dwa dni później, niż zakładałam. Jestem wdzięczna mamie. Tata zawsze był ze mnie dumny. Moja duma pojawiła się wraz z wydaniem książki, bo realnie podsumowałam swoje dokonania, objęłam coś, przyjrzałam się temu. Tyle wspaniałych nazwisk, dobrych zdjęć, opowieści. Ale nie popadam w pychę. Jak jest w życiu? Staram się nie poddawać samozadowoleniu, bo jest to mało kreatywne. Trzeba siebie stopować, by móc się rozwijać. Inaczej człowiek gnuśnieje. Jest we mnie sporo melancholii i wzruszenia. Jako zodiakalny Rak noszę pancerz, ale najwięcej dzieje się pod nim.
Joanna Kulig: "Ze stresu i z przeciążenia zaczęłam chorować. W szpitalu usłyszałam, że mam zwolnić" [Kobiety 30-lecia]
Wybitna aktorka. Nasz człowiek w Hollywood. Przejmuje emocje bohaterek, w które się wciela. Po zakończonym filmie, zanim wróci do domu, musi najpierw wrócić do siebie. Joanna Kulig otwiera dziś przed nami drzwi do swojego wewnętrznego świata.
Kogo najchętniej słuchasz? JOANNA KULIG: Uwielbiam Marcina Maseckiego. Ale wszystko zależy od nastroju. Potrafię słuchać jednego zespołu przez długi czas, w nieskończoność. Potem wybieram kolejny i robię to samo – słucham i słucham. Jeśli chodzi o klasykę, bardzo lubię Rachmaninowa, Mozarta, a także muzykę barokową, która uspokaja moje myśli. Podobnie działają na mnie kompozycje Diany Krall. Nie mam jednego ulubionego nurtu. Nieprzypadkowo zadaję to pytanie – skończyłaś Państwową Szkołę Muzyczną im. Fryderyka Chopina w Krynicy-Zdroju w klasie fortepianu, widziałam Cię na koncercie wybitnej skrzypaczki Anne-Sophie Mutter w Filharmonii Narodowej, a przede wszystkim ciekawi mnie, czym jest dla Ciebie muzyka. Ważnym elementem uspokajającym. Formą sztuki, która natychmiast wyprowadza z jednego stanu i wprowadza w kolejny. Gdy robiłam swój pierwszy film, byłam zauroczona śpiewaczką operową Kathleen Battle. Wydała wtedy z trębaczem Wyntonem Marsalisem album barokowy, który pozwalał mi się skupić przy najtrudniejszych scenach, łatwiej było mi wejść w emocje. Słuchałam wtedy też Motion Trio albo Kapeli ze Wsi Warszawa. Uspokaja mnie muzyka na żywo, czuję tętniące w powietrzu wibracje. Dobrze mi to robi. Chciałabym chodzić na koncerty częściej, ale gdy wpadam już w zdjęcia filmowe trwające po kilkanaście godzin dziennie, to wyskakuję z życia. Zostają Spotify i poszukiwania, często starej, polskiej muzyki. Takie powroty są piękne, ale wydaje mi się, że artyści tworzący rodzimą scenę lat 70. i 80. dziś nie są doceniani. A każdy z nich miał specyficzny, natychmiast rozpoznawalny głos – Grechuta, Niemen, Prońko, Wodecki… Mówisz, że muzyka Cię uspokaja… I pozwala mi się też doenergetyzować. Na planie również? W godzinach przerwy obiadowej staram się medytować przez 20 minut, wtedy korzystam z aplikacji Chodź na Słówko. Czasem zasnę, innym razem idę na 30-minutowy spacer, włączam muzykę, żeby się odciąć. Ale lubię też ciszę. Wiesław Myśliwski w „Ostatnim rozdaniu” pisał: „Są ludzie, którzy nie lubią ciszy, bo gubią się w ciszy jak we mgle. A może cisza jest dla nich równoznaczna z samotnością?”. Wiesz, że kiedyś pomyślałam, że gdybym miała napisać piosenkę, nazwałabym ją „Recepta na ciszę”? Bardzo jej potrzebuję. Bywa, że relaksuję się w pokojach hotelowych, bo mają dźwiękoszczelne szyby, klimatyzację i przygaszone światło. Zauważyłam, że gdy jestem przebodźcowana i wchodzę do takiego pokoju – czystego, w którym nie ma żadnych osobistych rzeczy mogących dekoncentrować, jest cicho i chłodno – najszybciej się regeneruję. Nieważne, jak jestem nerwowa, zawsze zadziała. Łapię się również na tym, że potrzeba mi ciszy w głowie – wtedy idę do lasu, gdzie przy dźwiękach natury odpoczywają i uszy, i myśli. Ważne, żeby ciszę przeżyć. A samotność? Fajnie pobyć samemu z sobą. Czasami zostawiam telefon w domu i wychodzę. Co się wtedy z Tobą dzieje? Po prostu idę. Albo wyjeżdżam. Sama jem śniadania, robię coś dla siebie, nikt niczego ode mnie nie oczekuje. Bardzo cenię taki czas. Jeśli nie wyłączasz się regularnie, choruje mózg – przeczytałam o tym w książce „Emocje destrukcyjne”, w której są zapisane dialogi dalajlamy z naukowcami. Ciągłe przejmowanie się wszystkim może zmęczyć. Warto więc żyć w równowadze. Szukać chwil odosobnienia, w których to ty stajesz się swoim głosem wewnętrznym. A świat wewnętrzny to coś bardzo indywidualnego. Dialog z nim okazuje się ciekawym doświadczeniem. Ale zauważyłam, że gdy mamy nagromadzenie pracy, a potem zostajemy na chwilę sami z sobą, schodzą wszystkie emocje, które można wypłakać. Poczuć samotność, skończoność ludzkiego życia. Kontemplowanie bycia tylko z sobą ciągnie ku duchowości. Czytam właśnie „Akt twórczy. Nowy sposób bycia” Ricka Rubina, opowiadający o kreatywności twórczej wynikającej ze spokoju. W branży filmowej wciąż trzeba dawać z siebie, ale i czerpać z innych. Im częściej się to dzieje, tym bardziej potrzebuję chwil samotności. Wtedy piszę. Zapisuję wszystko, strumienie świadomości. Gdy kończę, czuję ulgę. Co robisz z tymi notatkami? Niektóre wyrzucam. Inne chowam. Potem, kiedy do nich wracam, myślę: „No proszę, zrealizowałam to wszystko”. Po czasie okazuje się, że umysł daje ci sporo sygnałów. To jest intuicja. I jeśli jej nie słuchasz, później możesz się na siebie złościć. Potrafimy ją zagłuszać, ale nie warto. Podejmujesz decyzje intuicyjnie? Jestem osobą impulsywną, czas dzielący myśl od działania to krótka chwila. Bywa, że to dobrze, innym razem uznaję, że temat warto jednak było przemyśleć. Można żałować, że coś się zrobiło albo powiedziało bez przeanalizowania. Dobrze poczekać, aż opadną emocje. Ale tego się uczę. Jeśli chodzi o emocje, intensywnie je przeżywasz także w związku z budowaniem swoich filmowych ról. Wchodzę w role emocjonalnie. Gdy buduję postacie, przeżywam je. Często za bardzo. Dlatego nie mogę grać rocznie w wielu produkcjach, nie wytrzymałabym tego. Co robisz z tymi emocjami po zakończonych zdjęciach? Lubię zamknąć się sama albo wyjechać. To nie tylko kwestia roli, lecz także ludzi. Jestem przebodźcowana, bo przez wiele miesięcy przebywam z grupą osób towarzyszących mi przy budowaniu postaci – to one zapewniają rekwizyty, oświetlają, są ze mną w interakcji, spędzamy razem po 12 godzin dziennie. To jak długie kolonie. Zauważyłam, że po takim doświadczeniu mogę wrócić do domu dopiero, gdy wrócę do siebie. Inaczej nie skupię się na niczym. Nie potrafię. Po zakończonych zdjęciach zawsze planuję cztery wolne dni. Jeszcze inaczej wracam z pracy z zagranicy, gdy organizm cierpi na jet lag. Wtedy zatrzymuję się w swojej pracowni, przestawiam w czasie i na język polski. Dziwny stan. Uczę się i oduczam. Tam wchodzę w obcą strefę kulturową. Często współpracownicy wiedzą niewiele o Polsce. Komunikuję się zupełnie innym kodem, co wzmaga też adrenalinę, więc zjazd jest większy. Tu muszę przestawić się na tryb domowy. Uczę też ludzi, że momentami będę się wyłączać z naszych relacji. I wracać do nich. Moje przyjaciółki to wiedzą. Ale nowi znajomi niekoniecznie. Poza tym nie przenoszę ról do domu. Staram się nie opowiadać o swoich bohaterkach. A jednak musisz to robić po każdej premierze. Gdy po raz pierwszy oglądam gotowy film, nic mi się w moim graniu nie podoba. Przypomina mi się plan, trudno mi dostrzec wykreowaną przeze mnie postać. Inaczej, gdy wracam do niego po jakimś czasie. Wtedy widzę już intencje, które wymyśliłam. Na premierze tego nie ma. Jesteś dla siebie na ekranie surowa, oceniająca? Myślę, że tak, ale trochę się już uspokoiłam. Kiedyś byłam bardzo krytyczna. Teraz potrafię przyglądać się sobie na ekranie w sposób analityczny. Jak w życiu – z perspektywy czasu na różne doświadczenia spoglądamy czulej. Chyba nie do końca gram, tylko przeżywam. Dlatego tak świetnie odnajduję się w kinie. W przeciwieństwie do teatru tu emocji doświadcza się tylko raz A jak patrzysz na ludzi? Potrafisz być asertywna? Nie wiem. Wydaje mi się, że nieźle mi idzie w zwyczajnym, codziennym wydaniu. Ale w tym ekstremalnym, zawodowym, gdy wiele osób potrzebuje do mnie dostępu, zagadania, jest gorzej. Lubię rozmawiać z taksówkarzami, ale czasami zamykam oczy i po prostu udaję, że śpię. Nie mogę cały czas opowiadać. Ale z przyjemnością słucham różnych historii, jest mi miło, że nawet przypadkowe osoby otwierają się przede mną. Kulturalne stawianie granic jest trudne. Ludzie są ciekawi, bo nie wiedzą, że praca aktora to głównie uczenie się tekstu na pamięć, a nie wywiady, festiwale, nagrody. Umiesz nagradzać się za dobrze wykonaną pracę? Lubię proces. Ten dobrze wykonany sam w sobie jest dla mnie nagrodą. Festiwale i premiery są stresujące. Czytasz recenzje filmów, w których grasz? Jesteś ciekawa tego, co inni myślą o Twojej pracy? Ostatnio nie czytam. Kiedyś, gdy grałam w teatrze, ta krytyka była dla mnie bardzo ważna. Podobnie przy pierwszych filmach. Potem przestałam śledzić recenzje. Przeczytałam jedną dotyczącą „Zbrodni pamięci” (reż. Michael Keaton – przyp.red.), jedną „Kobiety z…” (Małgorzaty Szumowskiej – przyp.red.). Lubię za to, kiedy opowiadają mi o nich znajomi. Sama tego unikam. To chyba ze strachu. Ale przed czym? Nie wiem. Gdybym sama czytała recenzje, bardziej bym się nimi przejmowała. Za to gdy mi ktoś o nich opowiada, przejmuję się mniej. A kino spełnia Twoje marzenia czy te marzenia budują się niezależnie? Poznaję mnóstwo ludzi, inne kultury, mogę wnikać w obce osobowości. Od zawsze mnie to inspirowało, bo odnajduję tym samym inne odbicie świata. I tutaj film spełnia moje marzenia. Nigdy nie przypuszczałam, że będę w życiu tyle podróżować. Ale gdyby kino nagle się skończyło i nie mogłabym grać, nie byłby to koniec świata. Poradziłabym sobie, bo najwięcej czerpię z życia. Lubię ludzi, sporty, wspólne śpiewy rytualne… Znalazłabym sposób na obcowanie z drugim człowiekiem. Największą karą byłoby dla mnie odcięcie od świata i wymuszona samotność. Zabranie radości życia to wielkie cierpienie. Dlatego jeśli nie dostaję jakiejś roli, nie wali mi się świat. Nie podchodzę do tego zawodu na zasadzie ambicjonalnej, za wszelką cenę. Aktorstwo to dla mnie zawsze spotkanie. A ja chyba nie do końca gram, tylko przeżywam. Dlatego tak świetnie odnajduję się w kinie. W przeciwieństwie do teatru tu emocji doświadcza się tylko raz. Teatr zaś jest dla mnie wypalający, wymaga powtórzeń podczas kolejnych spektakli i to mnie męczy. Podziwiam aktorów, którzy grają w wielu przedstawieniach, a potem jadą jeszcze na plan. Mnie to zbyt wiele kosztuje. Muszę sobie dozować emocje. Stresuje Cię jeszcze wejście na plan? Nie. Plan jest jak dom, wiem, jak działa, jeśli coś się nie uda, można powtórzyć scenę. Zawsze był domem? Nie, początkowo stresował. Nie miałam doświadczenia filmowego, nie potrafiłam się komunikować, mówić, czego potrzebuję. Z czasem nauczyłam się, czym jest ekipa filmowa, że jest podzielona na piony, z których każdy odpowiada za coś innego. Gdy nauczysz się tej struktury, łatwo w niej funkcjonować, realizować rolę. Dlatego tak ważna jest ekipa i reżyserzy. To taka druga rodzina. W wywiadzie dla ELLE z 2018 roku powiedziałaś: „Mam tendencje do perfekcjonizmu i nie umiem odpuszczać”. Poprawiło mi się. Potrafię już odpuszczać, chociaż czasem perfekcjonizm nadal daje się we znaki. W życiu to trudna cecha. Macierzyństwo pomogło mi się trochę od niej uwolnić. Ale zdaję sobie sprawę, że jest uciążliwa dla bliskich. Za to przy scenariuszach i w aktorstwie – wymarzona. Perfekcjonizm pozwolił mi osiągnąć sukces. I nie da się go wytępić, trzeba raczej zaakceptować. Choć może być niszczący. W moim przypadku na szczęście nie działa destrukcyjnie. Czasami mnie tylko wkurza. Słynnym perfekcjonistą był reżyser Stanley Kubrick, który w „Lśnieniu” kazał Shelley Duvall powtarzać jedną z traumatycznych scen kilkadziesiąt razy. Kubrick robił znakomite filmy, być może właśnie dlatego. Ale reżyser perfekcjonista i aktor perfekcjonista to dwie różne sprawy. Bo aktor jest perfekcyjny w zadanym kontekście, zależnym od scenariusza, wizji reżysera. Czas wyjść z kina. Masz swoje miejsce na ziemi? Lubię Fuertę. Jeżdżę tam z mężem i dzieckiem zimą, to świetna odskocznia. Zimą realizuje się niewiele produkcji. A tam mogę pożyć w dobrej pogodzie. Nikt mnie nie rozpoznaje, cieszę się codziennością. Dlaczego akurat Fuerta? Kiedyś zaprosiła nas tam Gośka Szumowska. I zaczęliśmy wracać. Miłość do Fuerty zapoczątkował Kasper Bajon. Który napisał zresztą „Fuerte”, świetną książkę o wyspie. Można tam naładować baterie. Jesteś odizolowana, bo to wyspa. Ale nie odczuwasz samotności, bo spotykasz się z ludźmi. Fuerta jest dla mnie miejscem bezpiecznym. Czuję tam spokój. Przestaję mieć poczucie winy, że stawiam granice, jeśli chodzi o popularność, bo jestem anonimowa. I tego potrzebuję. Potem wracam i jest świetnie. Moda może być superformą ekspresji, wyrażenia siebie. Tylko trzeba dać sobie czas, żeby własną osobowość nauczyć się określać strojem. I nie przebierać się, tylko ubierać. Ten spokój znajdujesz tylko na Fuercie? Nie, lubię chodzić do Lasu Bielańskiego, kościołów, budowli sakralnych. Zajrzeć do Wojtka, osoby duchownej, bardzo światłego człowieka, który mierzy się z odpowiedziami na bardzo trudne pytania. Lubię z nim pogadać. Powiedział mi kiedyś: „Nie możesz mieć tony przyjaciół, bo żeby utrzymać przyjaźń, każdemu oddajesz część siebie. A kiedy ktoś coś przeżywa, ty przeżywasz z nim”. Ma rację. Lubię również hotele, bo – jak już wspominałam – sprzyjają wyciszeniu. Interesuję się poszukiwaniem siebie. Gdy człowiek jest szczęśliwy, emanuje tym. Miewam wyrzuty sumienia, ale wiele już zrozumiałam. Popularność pozbawia intymności. I jest uciążliwa, ale jest to koszt, który trzeba ponieść, jeśli decydujesz się na ten zawód. Jednocześnie naprawdę warto sobie powtarzać, że nie zawsze musisz być dla wszystkich dostępna. I znaleźć swoją odskocznię. Zdarzają Ci się momenty przytłoczenia, kiedy myślisz, że już nie dasz rady? Pewnie. Teraz rzadziej, bo zaczynam się kontrolować, choć nie na wszystko mam wpływ. Choćbyś nie wiadomo jak perfekcyjnie ułożyła plan, wszystko może się zdarzyć. Ja w pewnym momencie ze stresu i z przeciążenia zaczęłam chorować. W szpitalu usłyszałam, że mam zwolnić, zastanowić się, co robię. Dało mi to do myślenia. Czyli zatrzymała Cię dopiero choroba. Była sygnałem „stop”. Organizm zawsze daje znaki. Nie warto do tego dopuszczać, bo na dłuższą metę taki tryb życia prowadzi do wypalenia. Filmowcy często działają na adrenalinie, gdy kończy się projekt, odchorowują go. Nie brzmi to zbyt zdrowo. Na pewno nie! Praca na planie jest intensywna. Dlatego tak ważny jest odpoczynek po. Jeśli mnie kusi, by wziąć kolejny projekt, zapala mi się czerwona lampka. Raz mnie ścięło, więc nie pozwolę, żeby stało się to ponownie. Nie sztuka wpaść w pracoholizm. Dlatego planuję wypoczynek. Albo to dźwigam, albo rezygnuję z zawodu. Innej drogi nie ma. A co z modą? Ostatnio zaczęła mi się podobać! Często pojawiasz się w rzeczach od Magdy Butrym. Bardzo lubię Magdę. Dobrze czuję się w jej kobiecych projektach. Na początku trudno mi było się w tym odnaleźć. Moda może być superformą ekspresji, wyrażenia siebie, stworzenia swojego stylu. Tylko trzeba dać sobie czas, żeby własną osobowość nauczyć się określać strojem. I nie przebierać się, tylko ubierać. U mnie jest to kompatybilne ze stanem, w którym się znajduję – czasem mam ochotę na dres, a innym razem na sukienkę. Poza tym prywatnie nigdy nie ubieram się tak jak moje bohaterki filmowe. Bo kiedy wychodzę z roli, już do niej nie wracam. To nie ja. To kim Ty się dzisiaj czujesz? Joanną Kulig, aktorką, mamą, żoną. Dobrym człowiekiem. Jestem dobra dla przyjaciółek, rodziny – rodzeństwa, mamy. To dobry moment w moim życiu. Trochę odpuściłam, zrozumiałam, że nie wszystko mogę mieć. A to, co mam, to bardzo dużo.
Jolanta Kwaśniewska: Wiedziałam, że muszę zapracować i zasłużyć na miano pierwszej damy [Kobiety 30-lecia]
To będzie historia o tym, jak stać się ikoną stylu, zaczynając od zbyt krótkiej spódnicy. To opowieść o kobiecie, która chciała pomagać, potrafiła namówić do tego najważniejsze małżonki głów państw i zebrać miliony dla potrzebujących. W końcu to ballada o miłości, partnerstwie, szacunku i nadziei. I tylko mały wyimek biografii, która jest najbardziej wyczekiwaną książką tego roku.
Dobry mąż w małżeństwie nie narzuca się z obecnością” – powiedział Aleksander Kwaśniewski podczas tegorocznej konferencji Impact w Poznaniu. Przez salę przetoczyły się brawa i salwy śmiechu. Wystąpienie byłego prezydenta i jego żony zostało uznane za jedno z najlepszych. Nie wszyscy wiedzieli, że państwo Kwaśniewscy są tak naturalni, szczerzy, zabawni, z dystansem. Nie opowiadali o wielkiej polityce, tylko dzielili się historiami ze swojego życia, w którym odgrywała ona pierwszoplanową rolę. Cała sala żegnała ich owacją na stojąco. Rok temu wyszła biografia Aleksandra Kwaśniewskiego „Prezydent”. Od kilku miesięcy nad swoją pracuje pierwsza dama. Książka będąca zapisem rozmowy przeprowadzonej przez Emilię Padoł ukaże się w drugiej połowie października nakładem wydawnictwa W.A.B. Pani prezydentowa przegląda kalendarze, notatki, listy, pamiątki. Wracają wspomnienia. I od nich zaczynam naszą rozmowę. W lutym 1998 roku pojawiła się Pani na okładce ELLE. Rok po wygranych przez męża wyborach. Jak Pani wspomina tę sesję? JOLANTA KWAŚNIEWSKA: Nigdy wcześniej nie miałam do czynienia ze światową, fantastyczną ekipą. Przylecieli z Paryża, z rewelacyjnymi stylizacjami z najlepszych domów mody: Dior, Max Mara, Armani, Chanel. Kreacje były wyszukane, ale naturalne. Zdjęcie okładkowe w beżowym golfie i camelowych spodniach to cała ja. Dziś też bym się tak ubrała. Lubię taki sportowy look. I było to coś innego, niż styl ówczesnych pierwszych dam, które pokazywały się głównie w kostiumach. Moda była tu prosta, wysublimowana, a ja czułam się we wszystkim, jakby to była moja druga skóra. Bardzo lubię tę sesję. Jedno ze zrobionych wtedy zdjęć po dziś dzień stoi na biurku mojego małżonka. Zgodziła się Pani podciąć włosy. Pamiętam to do dziś, bo nigdy wcześniej nie byłam tak strzyżona. Za tą zmianą stała Lucia Hierachi. Przed sesją poprosiła mnie, żebym pochyliła głowę do przodu i w tej pozycji podcinała mi włosy. Na zdjęciach wyglądało to ciekawie, ale samodzielne ułożenie włosów następnego dnia nie było już takie proste. Kilka dni później mieliśmy z mężem wizytę prezydenta Litwy. Nie mogłam okiełznać tej fryzury. Pomogła mi fryzjerka, na początku była trochę zdziwiona tym kształtem. A makijaż? Przygotował go Jacques Clements z Estée Lauder. To był najszybszy make-up w moim życiu. Poza tym Jacques zaproponował mi coś, co przypomina naciąganie oczu. Przypiął gumki przy skroniach, które umiejętnie zakrył włosami. To było dość bolesne, ale moje oczy od razu nabrały kociego wyglądu. Efekt był świetny. Jak została odebrana ta sesja w ELLE? Większość osób mówiło: „Wow! Piękna”. Świat mody przyjął ją entuzjastycznie. Zaskoczyło mnie jednak wiele głosów krytyki. „Dlaczego Kwaśniewska ubiera się w Valentino i Diora?” – czytałam w mediach. Zadziwiające było to oburzanie się, że pierwsza dama ma na sesji takie stylizacje. Ale do fali krytyki na temat moich strojów przywykłam niestety podczas pierwszych lat prezydentury męża. Za krótka spódnica podczas oficjalnych wizyt? W pierwszym etapie prezydentury mojego małżonka nie miałam nikogo do pomocy. Żałuję, że nie mogłam skorzystać wtedy ze wsparcia stylistki. Stroje wybierałam sama, np. w Domach Towarowych Centrum. W marcu 1996 roku, trzy miesiące po naszym zaprzysiężeniu, gościliśmy królową Elżbietę. Pożyczyłam wtedy rzeczy od przyjaciółek i sióstr. Przed każdym wyjazdem układałam sobie zestawy na łóżku. Proszę sobie wyobrazić tygodniową podróż do Ameryki Południowej, kiedy w Polsce było –10 st. C, a ja dobierałam stylizacje na 35 st. C. Analizowałam każdy punkt programu wizyty i pod niego dopasowywałam strój. Do tej pory śni mi się koszmar: ochrona przychodzi do mojego pokoju w pałacu prezydenckim i mówi, że pora zabrać walizki. A ja w panice orientuję się, że jeszcze nic nie przygotowałam na wyjazd. Inne pierwsze damy miały wielki komfort. Kreacje Bernadette Chirac pochodziły z francuskich domów mody Dior czy Chanel. Pierwszą damę Ameryki ubierał Oscar de la Renta. Stylistki wybierały im dodatki i biżuterię. Wtedy u nas nikomu nawet nie przyszło do głowy, że żona prezydenta powinna mieć wokół siebie ludzi, którzy by jej pomogli. Bo to jest full time job. Stworzyła Pani wszystko od początku… Pierwszą damą zostałam, mając 40 lat. Byłam młodsza niż moja córka obecnie. Od samego początku czułam na sobie ciężar tej roli. Musiałam ją ukształtować – od gabinetu pierwszej damy, którego wcześniej nie było, po plan mojej pracy. Chciałam też stworzyć ciepły dom dla naszej rodziny, a także zmienić i doposażyć wszelkie pomieszczenia reprezentacyjne pałacu prezydenckiego. Wiedziałam, że muszę zapracować i zasłużyć na miano pierwszej damy. Dlaczego? Tak się wtedy czułam. Prosiłam, by zwracano się do mnie „małżonka prezydenta”. To mój mąż został wybrany na ten urząd, a ja byłam tylko żoną Aleksandra Kwaśniewskiego. Dopiero po kilku latach złapałam się na tym, że już wszyscy do mnie mówią „pierwsza damo”, „pani prezydentowo”, „first lady”. To przyszło naturalnie, moja pozycja stała się ugruntowana, szanowana zarówno dzięki projektom krajowym, jak i międzynarodowym, w których uczestniczyłam. Byłam doradczynią Kofi Annana, stałam się członkinią organizacji Center for Missing and Exploited Children z siedzibą w Nowym Jorku, zaproszono mnie do współpracy z fundacją Jimmy’ego i Rosalynn Carterów, co było dla mnie zaszczytem. Ale chyba najtrudniej było zyskać sympatię tu, w Polsce. Zaczynałam w trudnym momencie. Mówiono o mnie „żona komucha Kwaśniewskiego”. Mój mąż wygrywał wybory z legendą Solidarności Lechem Wałęsą, ale ciągle był postrzegany jako człowiek poprzedniego reżimu. Mówiono, że jak Kwaśniewski zostanie prezydentem, to cały świat się odwróci od Polski. Było wiele gróźb wobec nas. W drodze na zaprzysiężenie płynęły mi łzy. Przed nami ze względów bezpieczeństwa jechał samochód z oficerami BOR-u z bronią. Podczas uroczystości część osób nie wstało. To było traumatyczne. Ale wiedziałam, że muszę zacisnąć zęby, zakasać rękawy i wziąć się do pracy. Zawsze byłam aktywna. Byłam druhną drużynową, przewodniczącą klasy. Od samego początku czułam na sobie ciężar tej roli. Musiałam ją ukształtować – od gabinetu pierwszej damy, którego wcześniej nie było, po plan mojej pracy. Taki gen społecznika. Gen pomagania, brania na siebie odpowiedzialności. Sprawczość jest dla mnie niezwykle ważna. Jeśli coś postanawiam, doprowadzam to do końca. I tak było z rolą pierwszej damy – musiałam wymyślić się na nowo. A strój był tego częścią. Inspirowała mnie Jackie Kennedy. Uwielbiałam jej styl, te rękawy trzy czwarte, kostiumy. Ikona mody. Była taka classy. Ale dla mnie to nie był naturalny sposób ubierania się. Wcześniej nosiłam się bardziej sportowo, casualowo. Prowadziłam swoją agencję nieruchomości, pokazywałam klientom domy, mieszkania, więc wybierałam wygodne rzeczy, dżinsy, płaskie buty. I nagle znalazłam się w sytuacji, która wymagała ode mnie wielkiej zmiany. Zdałam sobie sprawę z tego, że każdy mój strój będzie komentowany, udokumentowany na zdjęciach. Poprosiłam moją przyjaciółkę, Malinę Sobiech, właścicielkę firmy Caterina, by na zaprzysiężenie uszyła mi granatowy kostium z kremową lamówką i pięknymi guzikami. Klasycznie i elegancko. A spódnicę miałam przed kolano, bo zawsze chodziłam w takiej długości. Jak to mówi Pani mąż: najpiękniejsze nogi świata. Kochany mąż (śmiech). Mam taką ulubioną fotografię z czasów zaprzysiężenia. W pałacyku na Foksal usiadłam w fotelu z różą, a nasz fotograf, pan Damazy, zrobił mi zdjęcie, które potem funkcjonowało całe lata jako moje oficjalne. Ale niezależnie, co na siebie włożyłam, wszystko było sprowadzane do długości mojej spódnicy. Podczas wizyty królowej Elżbiety szokowałam, bo zdaniem dziennikarzy miałam mini. Na inne spotkanie włożyłam przepiękną suknię, którą ręcznie haftowały i wyszywały perełkami krawcowe z Lublina. Ale komentarz był jeden: za duży dekolt. Jeszcze inna wizyta – za głębokie wycięcie na plecach. Jeśli ktoś nie lubił mojego męża, zawsze mógł mnie skrytykować. Jednak tymi „wpadkami” zyskała Pani sympatię Polek. Dla milionów jest Pani ikoną stylu od prawie trzech dekad. Z czasem tak się stało, ale na początku ta medialna krytyka była dla mnie bolesna. Jak w przypadku dezaprobowanej przez niektórych fryzury. Z mojej perspektywy dobrze w niej wyglądałam. Chętnie bym do niej wróciła. Bo patrzę na Annę Wintour, Brigitte Macron – bob zawsze jest w modzie. Zresztą moja fryzjerka, pani Iza, mówiła mi, że klientki przychodziły do niej i prosiły o fryzurę na Kwaśniewską. Tak samo było z ubraniami. Malina, która szyła mi kostiumy, śmiała się, że cokolwiek włożę, to najlepiej się jej sprzedaje. To było dla mnie miłe. W ELLE w 1996 roku powiedziała Pani: „Boję się o młodych ludzi, żyjemy w coraz większym stresie, coraz mniej czasu poświęcamy naszym dzieciom”. Dziś to nadal aktualne. Żyjemy w nieporównywalnie większym stresie niż prawie 30 lat temu. Codzienne problemy powodują, że nie możemy poświęcić naszym dzieciom tyle czasu, ile powinniśmy. Młodym ludziom często brakuje rozmów i wsparcia ze strony bliskich. Słyszymy, choćby w naszej fundacji, od młodych osób o ich obawach, o tym, że żyją z dnia na dzień. Fundację założyła Pani ponad 28 lat temu. Skąd wziął się ten pomysł? Miałam setki spotkań, na których ludzie opowiadali mi swoje historie. Dostawałam prośby, żebym pomogła np. w zebraniu 100 tysięcy dolarów na przeszczep szpiku kostnego w Stanach Zjednoczonych. Chciałam działać w sensowny sposób, zbierać pieniądze na konkretne cele. Jestem zwolenniczką rozwiązań systemowych. Ale było wiele osób, które mówiły, że moja decyzja o założeniu fundacji to populizm. „Kwaśniewska chce się przypodobać Polakom” – pisali. Jednak szybko się okazało, że ludzie docenili moją pracę. Bardzo ważna była dla mnie pomoc osobom z niepełnosprawnościami. Stąd nazwa fundacji: Porozumienie bez Barier. Dla wielu było zadziwiające, że gdy skończyła się prezydentura Aleksandra Kwaśniewskiego, moja fundacja działała dalej. Ciągle rodzą się nowe potrzeby, nowe pomysły. Przez lata dbaliśmy o dzieci, ale po 2012 roku zwróciłam uwagę na grupę całkowicie niezaopiekowaną. To osoby starsze, których standard życia jest bardzo często przerażający. Zainicjowaliśmy programy skierowane do nich. Powinni cieszyć się jesienią życia. Za rok sama skończę 70 lat. Nie zamierzam rezygnować z najmodniejszych spodni i sportowych butów. Chcę być sobą. I namawiam do tego innych. Prowadziłam projekt o oswajaniu starości. Zaprosiłam do niego wspaniałych gości. Ula Dudziak powiedziała: „Mam 70 lat. Mam superseks. Serce nie siwieje”. Każdy z nas ma prawo do szczęścia, wyrażania siebie. Patrzę z zachwytem na kobiety z siwymi włosami, sama chciałabym takie mieć. Podziwiam dojrzałe Włoszki i Francuzki, które chodzą na plaży w strojach dwuczęściowych, ubrane w biżuterię i piękne kapelusze. Ta ich pomarszczona skóra jest piękna. One żyją, jak chcą. Jak zachowuje się taką pewność siebie, urodę i odwagę? Moja maksyma brzmi: „Nieważne co, tylko kto o mnie mówi”. Istotne jest dla mnie to, co mówią i myślą o mnie ci, na których mi zależy. Wiem, że jest grupa osób, która mnie nie lubi. Zawsze będzie mnie krytykować. Miałam też dużo szczęścia, że w czasie prezydentury męża nie było social mediów, internetu. Tam naprawdę można przeczytać straszne rzeczy. A żyjemy tu i teraz. Najważniejsze, to otaczać się niewielką grupą, ale naprawdę prawdziwych przyjaciół. Odcinajmy od siebie wampiry energetyczne. To nas uwalnia od złej energii, jesteśmy w stanie rozłożyć skrzydła i lecieć wysoko. Spotykam się z kobietami w całym kraju i słyszę, że daję im moc. To również mnie dodaje skrzydeł. Co często powtarzam, jest to formuła win-win. Po takim wydarzeniu wszystkie czujemy się wygrane. Mówię im, że każda z nich ma w sobie coś wyjątkowego, unikatowego, jakąś umiejętność, ukryty skarb. Ale widzę, jak bardzo Polki nie doceniają siebie. Mimo że młode dziewczyny wydają się o wiele silniejsze niż my ze starszych pokoleń, są introwertyczne i zbyt surowe dla siebie. Nie potrafią zobaczyć, że są piękne, wykształcone, zdolne. Dlatego wciąż powinniśmy je wzmacniać. Kiedy słyszę komplementy na swój temat, często czuję się zawstydzona. Wiem, jak to jest być najbrzydszą z sióstr. Najmłodsza Ala urodziła się jak laleczka. Piękna, z długimi, czarnymi włosami. Wandeczka – blondyneczka, kręcone włosy z kokardkami. A ja? Łobuz z chłopięcą figurą. Coś takiego jak malowanie się, modne stroje w ogóle mnie nie interesowało. Dostrzegłam w sobie kobiecość dopiero na studiach, jak zapuściłam włosy, a koledzy zaczęli mnie adorować. Ale Pani pokochała, jak mówi, Olka. Kiedy mąż oznajmił swoim rodzicom, że bierze ze mną ślub, byli zdziwieni, bo nie słyszeli wcześniej o mnie. Jego mama zapytała: „Czy ona nie jest zanuda?”. Chodziło o to, czy mam nos na kwintę i myślę, że szklanka jest do połowy pusta. Wyjaśnił, że odwrotnie – jestem optymistką. Mama Olka powiedziała: „No to cudownie, pobierajcie się!”. Od pierwszego spotkania bardzo i szczerze przypadłyśmy sobie do serca. Inspirowała mnie Jackie Kennedy. Uwielbiałam jej styl, te rękawy trzy czwarte, kostiumy. Ikona mody. Była taka classy. Ale dla mnie to nie był naturalny sposób ubierania się. Od którego momentu życia zaczyna Pani swoją opowieść w książce? Od dzieciństwa. Piszę o sytuacjach, które mi się przytrafiły przez 10 lat prezydentury mojego małżonka. Wspominam setki spotkań, w których miałam szczęście uczestniczyć. Choćby wczoraj znalazłam swoje listy, do których nie zaglądałam 25 lat. Korespondowałam wtedy z całym światem: królowymi, Paulo Coelho, Szimonem Peresem, Chrisem de Burghiem. Czasem mam wrażenie, że to mi się przyśniło. Jolanta Kwaśniewska z Gdańska-Wrzeszcza, kraju z marnym PKB, który nie był w Unii Europejskiej, zakłada fundację i zbiera pieniądze dzięki wsparciu wspaniałych ludzi. Cudowne czasy. Do dziś wspominam spotkanie z Rosalynn i Jimmym Carterami w Finlandii, gdzie rozmawialiśmy o naszych działaniach charytatywnych. Moja praca była coraz bardziej zauważana – mówili o mnie: Hillary Clinton ze Wschodu. To, co mnie cieszyło, kiedy miałam już fundację, to dzielenie się doświadczeniami. Przyjechała do mnie Alma Adamkiene˙, żona prezydenta Litwy Valdasa Adamkusa, by się dowiedzieć, jak założyć fundację. Kateryna Juszczenko, jak zobaczyła, że otwieram klinikę onkologii dziecięcej, powiedziała: „Jolanta, zrobię to samo, powiedz, jak zebrać sześć milionów”. I to pomaganie tak niesie mnie przez lata, ładuje moje akumulatory, pozytywna energia ludzi, kobiet po prostu uskrzydla. Jak Pani sobie radzi z tymi dramatycznymi historiami? To bardzo trudne, bo jestem nadwrażliwa. Przeżywam każdą historię. Fundacja to podziękowanie za mój dobry los. Mam wspaniałą rodzinę. Mąż jest moim największym przyjacielem, Olusia osobą, której mogę bardzo dużo powiedzieć, co mnie oczyszcza. Mam tak cudnego partnera, że radość z nim się mnoży, a problemy dzielą się na pół. Idziemy na spacer, słuchamy dobrej muzyki, oglądamy film. Spotykam się z grupą dziewczyn, które uwielbiam od lat, są mi bardzo bliskie. Zobaczymy nową wystawę, rozmawiamy, często pojawiają się pomysły na nowe projekty. Czerpię z tego energię. Dla mnie dziś jest najważniejsze tu i teraz, to, jak spędzamy każdy dzień, nienawidzę bylejakości. I to jest chyba odpowiedź na pytanie, jak sobie radzić z trudnościami – najbliżsi ludzie wokół. Co Panią niepokoi w dzisiejszym świecie? Mnóstwo rzeczy. Współczuję młodemu pokoleniu. Mam wrażenie, że my byliśmy tym najszczęśliwszym. Urodziłam się 10 lat po wojnie. Czas biedy. Ale równie ciężko było wszystkim. Żebyśmy dobrze wyglądały, mój tata jechał do Bielska po wełniany materiał. Potem moja sąsiadka szyła nam z niego płaszczyki. Nie było zawiści, cieszyliśmy się z małych rzeczy. Nawet w tych strasznych latach 50. i 60. czuliśmy, że jest świat, o którym marzymy. Pochodzę z Gdańska, tam się wychowałam. Zawsze patrząc na morze, miałam wrażenie, że jak tylko wsiądę na statek i je przepłynę, znajdę się w innym miejscu. Wykształcenie było dla mnie przepustką do lepszego życia. Wierzyłam, że jest nadzieja. Przyszedł 2004 rok, przystąpienie do Unii Europejskiej. To jeden z najważniejszych momentów w moim życiu. Otwarcie granic, wejście do strefy Schengen. Pierwsze środki, które zaczęły spływać do Polski – wiedzieliśmy, jak kraj się zmienia. Więc to, co teraz dzieje się za wschodnią granicą, jest dramatem. Mój największy niepokój to wojna i niepewność, co może zrobić Putin. Putin, z którym spotykaliśmy się, wydawał się miłym facetem. Nie mam pojęcia, jakie mogą być jego kolejne kroki. Martwi mnie głos młodych ludzi, którzy w związku z sytuacją polityczną na świecie obawiają się powiększać rodzinę. To straszne, że nie wiemy, co może się zdarzyć. Ale wojna jest też na Bliskim Wschodzie. Dodatkowo fala uchodźców z Afryki, w której nie da się żyć. Na granicy z Białorusią mnóstwo prowokacji, ale również tysiące potrzebujących. Jak przez ostatnich 30 lat zmieniły się kobiety w Polsce? Są o wiele bardziej świadome. Moje pokolenie ulegało lękom, nie walczyło o swoje. Pamiętam, jak właściciel jednej z firm zaproponował mi, żebym została jego pełnomocniczką. Odmówiłam, bo Oleńka była mała, trzeba było zająć się domem, robić zakupy, sprzątać. Mąż zawsze bardzo dużo pracował. Do mnie należały wywiadówki, odrabianie lekcji, ogarnianie całego domu. Nie przyjęłam tej oferty i to był błąd. Powinnam wynegocjować zasady, dzięki którym mogłabym to zrobić. Teraz widzę, że kobiety potrafią stawiać warunki – jeden dzień wolny w tygodniu, żeby mieć czas dla dziecka, albo krótsze godziny pracy. Myślę, że mężczyźni dojrzeli do tego, że wychowanie dzieci to nie poświęcenie, lecz radość. Zauważam, że dziewczyny potrafią dogadywać się ze swoimi partnerami, wspólnie prowadząc dom, dzieląc się obowiązkami, także rodzicielskimi. Polki są też coraz lepiej wykształcone. Jednak ciągle jest nas za mało w tych wszystkich miejscach, gdzie są prestiż i duże pieniądze, czyli w zarządach, radach nadzorczych. To wciąż męski świat. Sama zrezygnowała Pani z pracy w Ministerstwie Sprawiedliwości, kiedy okazało się, że jest Pani w ciąży. Dziecko było dla mnie najważniejsze. Te trzy pierwsze lata były cudowne. Bardzo cieszyłam się, że mogę Oleńce objaśniać świat. Wspaniale wspominam ten czas. Dziecko jest jak komoda z głębokimi szufladami. To, co za młodu włożysz, będziesz wyjmować przez całe życie. Na przykład Oleńka świetnie gotuje, bo kiedy była mała, robiłyśmy to razem. Wciąż nurtuje mnie jedno pytanie: czy w 2005 roku naprawdę rozważała Pani start w wyborach prezydenckich po kończącej się drugiej kadencji męża? Moja popularność w drugiej kadencji rzeczywiście była duża. Mówiono, że dałam się poznać jako osoba pochylająca się nad każdym. To prawda, objechałam Polskę wszerz i wzdłuż. Do tej pory ponad 50 proc. Polaków uważa, że byłam najlepszą pierwszą damą. Zastanawiano się, że skoro nie Aleksander Kwaśniewski, to może Jolanta. Przypomnę, że to mój mąż był orędownikiem umieszczenia w konstytucji zapisu o maksymalnie dwóch kadencjach prezydenta. Ale dla mnie kandydowanie nie wchodziło w grę nawet przez sekundę. Wiedziałam, czym była 10-letnia kadencja. To mój mąż podpisał kontrakt z Polakami, wygrywając wybory, i tę funkcję sprawował najlepiej, jak potrafił. Moim obowiązkiem było wspieranie go i rola, którą sama sobie narzuciłam, wymyśliłam. Czułam się spełniona, ale też przemęczona, nie wiem, czy nie warto nawet użyć słowa „wypalona”. Kiedy byłam w Stanach Zjednoczonych, a zaraz potem jechałam do Chin, mój organizm odmówił mi posłuszeństwa. Położyłam się do łóżka i nie mogłam wstać. Byłam wyczerpana, musiałam dostać kroplówki, żeby się spionizować. Więc po 10 latach miałam poczucie dobrze spełnionego obowiązku i nie wyobrażałam sobie, że teraz ja będę frontmanką, a mój mąż będzie stał dwa kroki za mną. Nie było wątpliwości, kto jest numerem jeden w tej rodzinie. Po 10 latach miałam poczucie dobrze spełnionego obowiązku i nie wyobrażałam sobie, że teraz ja będę frontmanką, a mój mąż będzie stał dwa kroki za mną. Nie było wątpliwości, kto jest numerem jeden w tej rodzinie. A czy Polska jest teraz gotowa na pierwszą prezydentkę? Gdybym miała powiedzieć, na którą kobietę bym zagłosowała, to byłaby to prof. Ewa Łętowska. Wspaniała postać, z wielką kulturą osobistą, erudytka, pracowita, nikogo niedeprecjonująca. Taka powinna być głowa państwa. Problem polega na tym, że bardzo trudno jest wygrać wybory bez wsparcia całego aparatu partyjnego. Trzeba sobie zdać sprawę z tego, że kampania to długa i ciężka praca. Hillary Clinton się nie udało. Przegrała z Trumpem. Przyznam, że dla mnie to bardzo smutne, że kobiety jej nie poparły. Trzymam teraz kciuki za Kamalę Harris, wierzę, że zwycięży. Czym Pani nas zaskoczy w swojej książce? Zaskakująca jest przede wszystkim dla mnie samej. Dzięki przeglądaniu tysięcy zdjęć i dokumentów odtworzyłam historie, o których już nie pamiętałam, a o wielu nigdy nie mówiłam. Długo też odkładałam jej powstanie. Miałam taki pomysł zaraz po zakończeniu prezydentury męża, ale zawsze były ważniejsze sprawy w fundacji, praca w telewizji. Ale kiedy mąż wydał swoją książkę, pomyślałam, że gdybym nagle odeszła, to mojej historii nikt nie opowie, bo w wielu sytuacjach byłam sama. Kiedy o tym mówię, muszę się uszczypnąć, by sprawdzić, czy to zdarzyło się naprawdę. Ta książka mnie zadziwia i mam nadzieję, że zadziwi również czytelników. To będzie moja historia, cała ja.
Kayah: "Kibicuję innym artystkom. Muzyka to nie sport, nie ma konkurencji"
– Wolę nic niż nic – mówi Kayah. Jak to rozumieć? – W końcu podjęłam słuszne decyzje w życiu, bo w trosce o samą siebie. Odcięła złe emocje, ludzi, którzy o nią nie dbali. Stawia siebie w centrumi zachęca do tego inne kobiety.
To jeden z tych wywiadów, które zapamiętujesz na całe życie. Spotkanie wyczekiwane, planowane od miesięcy. Uparłam się, że cykl rozmów „Kobiety 30-lecia ELLE” nie odbędzie się bez Kayah. Dlaczego? Jej „Supermenka” stała się hymnem kobiet. I instrukcją dla mężczyzn, jak z nami postępować. W tym roku artystka świętuje też swoją rocznicę. Pod koniec sierpnia na rynku pojawi się jubileuszowa, podwójna edycja albumu „Kayah & Bregović”. Mija 25 lat od czasu, kiedy cała Polska śpiewała „Prawy do lewego”, „Śpij, kochanie, śpij” czy „Byłam różą”. Jak się za chwilę okaże, prace nad tą płytą przenikały się z… ELLE. Kayah zaprasza mnie do domu. Otwiera drzwi ubrana w orientalną tunikę, włosy związane w kok. Ma laskę ozdobioną kolorowymi chwostami. Pierwsza myśl – Frida Kahlo. Druga – dlaczego laska? W drodze do ogrodu artystka opowiada mi o złamanym kilka lat temu kręgosłupie. Wtedy nie wiedziała, że był uszkodzony. Dopiero po latach pojawiły się komplikacje. Kiedy docieramy na taras, wśród różaneczników i sosen czeka na nas kolacja: hummus, własnoręcznie robione tzatziki, oliwki z ulubionych tureckich delikatesów. Siadamy, a ja wyjmuję z torby archiwalne ELLE, rocznik 1999, w którym Kayah przejęła funkcję redaktorki naczelnej. Otwiera na edytorialu i czyta fragment na głos: „Po trzecie: podniosę średnią wiekową modelek z 14 na 30 (aby skończyć z wkładaniem do głowy dojrzałym kobietom, że dzięki odpowiednim kosmetykom mogą one wyglądać tak samo!). Po czwarte: nie pozwolę sfotografować żadnej dziewczyny poniżej 50 kg. (…) Po piąte: koniec z dietą! Zamiast tego przepisy kulinarne na kluski (lane, zacierkowe, na parze…) oraz ziemniaki (z wody, w mundurkach, smażone, pieczone)”. – Ale byłam zabawna – komentuje. I z uwagą przegląda cały numer. Okładka ELLE z Tobą i trzymiesięcznym synkiem jest już dziś kultowa. Jak wspominasz prace nad tym numerem? KAYAH: To był trudny moment. Roch był mały, przez pierwszy rok życia nie przespał spokojnie ani jednej nocy. Chodziłam jak zombie, a wieczorami pisałam teksty na płytę z Goranem Bregoviciem. Miałam depresję poporodową. Przez pół roku nie rozumiałam, co się ze mną dzieje. Mąż mi pomagał, ale też dużo podróżował, bo pracował dla holenderskiej telewizji. Oprócz tego rozpędzała się kariera. Byłam wdzięczna redakcji za takie wyróżnienie. Sam pomysł, żeby zrobić ze mnie naczelną, był chyba pierwszym takim w Polsce. Sesję robił Jacek Poremba, a z Francji przyjechała makijażystka gwiazd. Pomalowała mnie zupełnie nie w moim stylu, byłam niezadowolona. Brakowało mi pazura, uwierał stereotyp, że macierzyństwo to wyłącznie kraina łagodności. Dziś przyglądam się i myślę: „Jaka byłam piękna!”. Jestem dumna, że wprowadziłam do świadomości kobiet to, że mają we mnie siostrę. Kibicuję innym artystkom. Muzyka to nie sport, nie ma konkurencji. Dlaczego nie akceptowałaś wtedy siebie? Piękna, zdolna, z wymarzoną karierą i facetem, który kocha. Ale ojciec nie kochał. I tę traumę noszę w sobie od lat. Myślę, że często u podstaw braku samoakceptacji leży relacja z rodzicami. Ojciec mnie krytykował, wręcz znęcał się psychicznie. A wiesz, kiedy był ze mnie dumny? Nie wtedy, gdy wydawałam płyty, ale kiedy znalazłam się na okładce „Playboya”. Mamy trudną relację, nie mieszka w Polsce od lat. Mama jest za to wyjątkową osobą. Przechodząc przez piekło, zaakceptowała rolę samotnej matki. Zaprzyjaźniła się nawet z jego drugą żoną, zapraszała ją z moimi przyrodnimi siostrami do Warszawy. Brak samoakceptacji, a więc i trudna relacja z ciałem, towarzyszyły Ci przez całe życie? Tak. Kiedyś pracowałam jako modelka. Ważyłam 49 kilogramów, a agenci mi mówili, że powinnam schudnąć. Ta presja została ze mną na lata. Mam też inne wspomnienie: podczas jednej z tras koncertowych z Radiem Zet, zaraz po porodzie (w ciąży przytyłam 30 kilogramów), w jednej z gazet zobaczyłam swoją karykaturę. Paskudna, gruba baba i podpis: „Jaka ja Kayah? Wielka!”. Wiem, kto był autorką. Kobieta kobiecie, która właśnie została matką. Dlatego robię wszystko, by dowieść, jak ważne jest siostrzeństwo. Od lat piszesz piosenki o kobietach, wspierasz je muzycznie. Pamiętam jeden z koncertów Natalii Przybysz w Klubie Stodoła. Nagle pojawiłaś się na scenie jako gościni i wspólnie zaśpiewałyście. Łączenie się kobiet w grupy nie jest niczym nowym. Były i są koła gospodyń wiejskich, plemienność, mamki, całe środowiska skupiające kobiecą energię. We współczesnym świecie trochę nam tego zabrakło, w patriarchalnej rzeczywistości kobieta stała się fasadą, służącą. Pewnie stąd wzięła się niepewność, konkurencyjność, brak współpracy. Moja pierwsza autorska piosenka „Córeczka” opowiada o świecie zdominowanym przez mężczyzn. Śpiewałam, że jest dla kobiet okrutny, że wolałabym, żeby moja córka była chłopcem, bo byłoby jej łatwiej. Dziś wiem, że chłopcom też jest trudno. Nie chcę wojny płci, ale nie godzę się na patriarchat, wolę wspierać feminizm. Dlatego powstała „Supermenka”. Kiedy dotarło do mnie, jakim przełomem stała się w wielu domach, uznałam, że to moja misja. Zaczęłam pisać więcej na ten temat. Więc jeśli mogę być z czegoś dumna, to z tego, że dzięki moim tekstom siostrzeństwo stało się ciałem. Nawet w moim środowisku. Przez lata wokalistki mijały się za kulisami w atmosferze konkurencji, antypatii wynikającej z niepewności. Ciężka praca u podstaw sprawiła, że dziś rzucamy się sobie na szyję. Szczerze. Głośno mówię, że kibicuję innym. Bo muzyka to nie sport. Muzyki nie da się zmierzyć czy zważyć. Gdy prawisz drugiemu człowiekowi komplement, otwierasz i jego, i siebie. Moda to mój sposób na wyrażanie siebie, zaznaczenie indywidualności, osobowości. Zawsze czułam się inna. Dlatego jestem „zebrą” jak moja płyta. Niby koń, ale w paski. Kiedy zaczynałaś, muzyka była męskim światem? Lata 90. były czasem wielkiego triumfu kobiet: Katarzyna Nosowska, Edyta Bartosiewicz, Kasia Kowalska, Agnieszka Chylińska. Kobiety stały też wtedy na czele wytwórni. I musiały układać się z męskim światem. Ten model funkcjonuje do dziś. W piosence „Królestwo kobiet” śpiewacie z Mery Spolsky: „My jesteśmy dziewczyny, których nie zmienił czas. My się nie rozczulimy, my się bierzemy w garść”. Tekst pisała Marysia. Jest niezwykle kreatywna. Przyglądam się rozkwitowi jej kariery z zachwytem. Wiesz, co mnie zelektryzowało w tym fragmencie? To, że bierzemy się w garść. Sama jesteś supermenką. Zastanawiam się tylko, jaką cenę za to płacisz? Wiesz, dlaczego żółw jest taki twardy? Bo jest taki miękki. To, co widzą ludzie, nie jest całą prawdą o mnie. Ceną za moją siłę jest samotność. A czasem nieszczere intencje tych, którzy chcą się ogrzać przy moim ogniu. Zdaję sobie też sprawę, że trudno jest tworzyć związek z kimś, kto jest rozpoznawalny. Skoro wiesz, jak trudno być silną i niezależną, to czy zachęcanie do tego kobiet jest odpowiedzialne? Oczywiście. Powinnyśmy być niezależne, wykształcone, czuć sprawczość. Kiedyś Alicja Resich-Modlińska zapytała Ewę Bem, czy w naszym zawodzie da się pogodzić macierzyństwo z pracą. Odpowiedziała, że nie. Jak się skupiasz na jednym, to zawsze drugie traci. Jako feministka uważam, że przekonywanie kobiet do tego, że wszystkie role da się pogodzić, jest oszustwem. Cena, którą płacisz za wykonywanie pracy będącej twoją pasją, jest wiecznym wyrzutem sumienia. Kiedyś wróciłam z koncertu i stanęłam przed małym Rochem. Rinke zapytał: „Gdzie jest mama?”. A Roch wskazał głośnik. Przegapiłam jego pierwsze kroki. Koncertowałam wtedy w Stanach. Paradoks dzisiejszego świata polega na sprowadzeniu równouprawnienia do łączenia obowiązków domowych z zawodowymi. Więc jeżeli jesteś kobietą spełniającą się zawodowo, tak naprawdę jesteś na dwóch etatach. A prawdziwe partnerstwo by to wykluczało. Czyli mężczyźni nie odrobili lekcji? Wierzę, że są tacy, którzy odrobili. Chodzi o wzięcie odpowiedzialności za codzienność na tych samych warunkach. Życie pozbawione partnerstwa jest trudne, niesprawiedliwe i przykre. A czy Ty jako mama 25-letniego syna wychowałaś go na partnera idealnego dla silnej kobiety? Rolą rodziców jest wychowanie dzieci – niezależnie, czy córki, czy syna – tak, by byli ludźmi odpowiedzialnymi. By umieli kochać, szanować drugą osobę. Do tego muszą mieć wzorzec. Ja popełniłam błąd wychowawczy, bo wszystko robiłam za syna. Czyli jesteś mamą w stylu włoskim: obiad pod nos, koszule wyprasowane za synka. Z natury jestem nadopiekuńcza. Odchodziłam od zmysłów na myśl, że któregoś dnia mój syn mógłby sam przejść przez ulicę. Przeżyłam koszmar, gdy pozwoliłam 11-letniemu dziecku popłynąć na Antarktydę na miesiąc z jego tatą bez możliwości kontaktu. Ale wytrzymałam, bo inaczej zrobiłabym z dziecka kalekę. Żałuję, że nie wysłałam Rocha na studia za granicę. Że nie nakłoniłam go do większej samodzielności. Mówienie kobietom o tym, że wszystkie role da się pogodzić, jest oszustwem. Ceną za podążanie za własną pasją są nieustanne wyrzuty sumienia. Wszyscy mówią o kryzysie męskości – widzisz to w pokoleniu swojego syna? Widzę problem. Ludzie zaczęli bać się zaangażowania, uważają je za słabość, są emocjonalnie niedostępni. Rozmawiam z przyjaciółmi Rocha, to cudne dzieci, żyjące w trudnych czasach. Pod presją social mediów, wyścigu szczurów. Jakiego świata chciałabyś dla nich, dla siebie? Utopii, bo przecież dobro nie istnieje bez zła. A ja chciałabym samego dobra, pokoju, szacunku niezależnie od płci, wieku, stanowiska, religii. Marzę o tym, byśmy zrozumieli, że jesteśmy jednym organizmem. To dotyczy ludzi, zwierząt, planety, natury. 25 lat temu w ELLE mówiłaś: „Moje życie jest szeregiem schodów, które ciągną się w nieskończoność. Na każdym etapie są drzwi ze złotą klamką. Naciskam ją, a za drzwiami znowu schody. Nie wiem, do jakiego etapu otwieram teraz drzwi”. Jakie drzwi otwierasz teraz? W końcu podjęłam słuszne decyzje, bo w trosce o siebie. Mówię o trudnych rozstaniach, czystkach na wszystkich płaszczyznach mojego życia. Osobistego i zawodowego. Ważne decyzje, diametralnie zmieniające moje życie, wymagają nowego podejścia do pracy, do tego, kim jestem, z kim się wiążę i współpracuję. Trochę rozdałam się światu, żyłam iluzją miłości, wzajemności i przyjaźni z ludźmi, za którymi stała przede wszystkim agenda. Nie każdy, kto wyznaje ci miłość, naprawdę ją czuje. Nie każdy, z kim na co dzień przez wiele lat dzielisz pracę, jest twoim przyjacielem. Straciłam czas i zdrowie. Ale naprawdę wierzę, że gdy pozbywamy się tego, co fałszywe, robimy miejsce na coś prawdziwego. Potrzeba tylko cierpliwości. Wiesz, kiedy inni przekraczają granice w relacjach? Kiedy im na to pozwalasz. Ostatnimi decyzjami udowodniłam, że już wiem, czego nie chcę. Poszłaś na psychoterapię? Nie. Ale wszyscy mnie na nią namawiają. Boisz się, że psychoterapeuta powie Ci rzeczy, których nie chcesz usłyszeć? Jestem w przeddzień podjęcia tej decyzji. Czuję, że mogę sama sobie nie poradzić z lękami. I nie mam zamiaru zgrywać bohaterki. Jestem taka jak każda inna kobieta. Mam takie marzenia jak milion kobiet w tym kraju. I podobne problemy. Martwi nas zdrowie bliskich, sytuacja na świecie, los naszych dzieci. I pewnie w podobny sposób rozumiemy szczęście. Często myślisz o starzeniu się? Oprah Winfrey zadała to pytanie Cher i Tinie Turner. Ta pierwsza odpowiedziała, że starzenie się jest do kitu. I wszystkie trzy wybuchły śmiechem, choć wyglądają jak milion dolarów, bo ten milion… po prostu mają. Kobiety często rozpaczają, że przybył im kolejny rok. A co by to była za tragedia, gdyby nie przybył? Nie spieszy się nam na tamten świat! Kiedyś Woody Allen powiedział, że nie boi się śmierci, tylko nie chce być przy niej obecny. Kasiu, zapytałam o starzenie, a Ty opowiadasz o śmierci. Bo starzenie nieuchronnie do niej prowadzi. W starości nie przeraża mnie zmarszczka, ale niedołężność. To, że rzeczy, które robiłam na co dzień, nagle zaczęły sprawiać mi trudność. Nie chcę być dla nikogo obciążeniem. Więc muszę zarobić tyle, żeby było mnie stać na starość. Na zawodową opiekę. Bo opieka najbliższych to przywilej, ale i poczucie, że jesteś ciężarem. Od ćwierć wieku koncertujesz po całej Polsce. Nie jesteś czasem już tym zmęczona? Zawsze się śmiałam, że kiedyś będę w wieku jazzowym. I jestem. Nie mam już potrzeby wygadywania się w piosenkach. Teraz myślę, że muzyka nie jest całym moim światem. Inne rzeczy dają mi ukojenie. Dzięki pracy w radiu doceniłam umiejętność zbliżania się do ludzi, rozmów z nimi. Koncerty dają satysfakcję, jednak im jestem starsza, tym z większą niepewnością wychodzę na scenę. Naprawdę? Czyli masz syndrom oszusta? Nie, po prostu jest we mnie coraz mniej bezczelnej pewności, która cechuje bardzo młodych ludzi. Ale kiedy już wyjdę, czuję wdzięczność. Kiedy myślę o swojej muzycznej przyszłości, to już nie o przebojach. Jestem w trakcie pisania płyty. Ma przemawiać do mądrych ludzi, ich duszy, wrażliwości. Tacy są moi fani. Dla tłumów będę grać we wrześniu z Bregoviciem. I szczerze, nie mogę się doczekać. To widowisko jest sentymentalną podróżą, w której, o dziwo, bierze udział nawet młodzież. Miewasz czasem lęk przed wyjściem na scenę, że publiczność nie przyjdzie? Mam raczej strach przed tym, czy przyjdą życzliwi ludzie, czy tylko tacy, którzy chcą zobaczyć, jak wyglądam. A co byś powiedziała tym, którzy krytykowali Cię po tegorocznym festiwalu w Opolu? Wilki nie przejmują się tym, co mówią o nich barany. Czy mnie to dotknęło? Tak. Ale po chwili przeszło. Bo nie była to krytyka konstruktywna, ale przede wszystkim polityczna. Mam szacunek do widowni, swojej pracy. Wiem, ile wysiłku kosztowały mnie przygotowania do występu z Andrzejem (Piasecznym – przyp. red.). Efekt był dobry, ale musiał wywołać burzę. Bo moja twarz to twarz zmiany – powrotu po ośmiu latach na opolską scenę. Nie tylko mojego. Poza tym mnóstwo ludzi stanęło w mojej obronie. Dziękuję im za to. Jestem dumna z tego, jak wyglądałam, nigdy nie byłam tak elegancka. Zawsze boho, a tym razem włożyłam gorset. Nie było łatwo. Chodzę chwilowo o lasce, a na scenie musiałam bez niej wytrzymać, tańcząc na obcasach. Czym jest dla Ciebie moda? Wyrażaniem siebie, swojej osobowości. W tej chwili prywatnie wybieram to, co wygodne, ale na scenie robię show. Moda to teatr, zabawa, kreatywność, przestrzeń dla twórców, rodzaj sztuki, przez którą mogą się wypowiadać, zaistnieć. Ile masz par butów? Nigdy nie liczyłam, ale pewnie z pięćset. Jaki jest taki Twój największy modowy fetysz? Zawsze kochałam buty, torebki i biżuterię. Trzy rzeczy, które nie wymagają od nas małego size’u. Bywało, że nie nosiłam żadnej innej biżuterii niż ta z symboliką ochronną, dającą siłę. Może poszukiwałam swojej tożsamości? Dlatego jestem „zebrą” jak moja płyta. Niby koń, ale w paski. Od zawsze lubiłam czerpać z różnych kultur. A wiesz, jaką stylizację najlepiej zapamiętałam? Z czasów, gdy dostałam pierwszego Fryderyka. Odebrałam go bez makijażu, w dżinsowych ogrodniczkach i hokejowej bluzie. Dzień wcześniej, przed rozdaniem nagród, zadzwoniła do mnie Edyta Bartosiewicz, wtedy moja najlepsza przyjaciółka, i powiedziała, że ma przecieki: „Masz Fryderyka!”. Nie mogłam uwierzyć, więc założyłyśmy się o wannę szampana. Przegrałam. Dziś bawisz się ze swoim byłym mężem i jego żoną Joanną Przetakiewicz-Rooijens. Przyjaźnicie się. Jak to zrobić, by po rozwodzie zachować tak dobre relacje? Mam to po mamie. Nigdy nie potępiła ojca. Wierzę, że jak się darzyło kogoś wielką miłością, mimo bólu i straty zostaje w nas światełko. Mama nauczyła mnie wybaczać. To daje wolność. Wybaczyłaś ojcu? Boli mnie jego obojętność. Dostawał kolejne szanse i z nich nie korzystał. Chciałam, żeby zobaczył mnie na scenie, ale za każdym razem odmawiał. To nie moja wina. Wiem, że ludzie nie umieją dawać tego, czego sami nie dostali. Koło bólu. Dlatego tak ważne jest rozprawienie się z rodowym ciężarem. Nasza rozmowa zatacza koło – znów rozmawiamy o ojcu. To najważniejsza relacja w życiu kobiety. Mówię to głośno, żeby ojcowie brali odpowiedzialność za to, co robią. Ale z byłym mężem utrzymujesz dobre relacje. Od rozstania minęło wiele lat. Jako rodzice zawsze się zgadzaliśmy. Joannę poznałam, jak byłam nastolatką. Chodziłyśmy razem po wybiegach Mody Polskiej. Na drugą rocznicę ich ślubu chciałam im nawet nagrać piosenkę: „Nigdy nie wiesz, kiedy poznasz żonę swojego męża”. Asia jest wyjątkową kobietą. Też różnie w jej życiu bywało. Ale umiała podnieść się jak Feniks z popiołów. To świadczy o sile, wielkim charakterze. Jest jedyną, której udało się uspokoić niepokorną duszę Rinkego. Dzięki nim wierzę, że prawdziwa miłość jest możliwa w każdym wieku. Jest skarbem, tchnieniem, siłą sprawczą. Dlatego tak ważne jest pielęgnowanie miłości własnej. Upewnienie się, że mówienie innym „tak” nie jest mówieniem sobie „nie”. Jestem na dobrej drodze. Zdjęcie: Piotr Porębski
Michelle Obama: „Musimy pokazać swoją kobiecość i wyrażać ją z odwagą i dumą we wszystkim, co robimy. Nieważne, co myślą inni”
Bądź z siebie dumna. Nie daj się wykluczyć. twoje wykształcenie to twoja siła. Wierz w ludzi, słuchaj ich i wspieraj. noś to, co chcesz, nie bądź nigdy tłem dla mężczyzny, którego kochasz. A przy tym wszystkim zachowaj poczucie humoru. tego właśnie chce nas nauczyć lady Obama.
Prawniczka, przez osiem lat pierwsza dama Stanów Zjednoczonych. W listopadzie 2018 roku ukazała się jej autobiografia „Becoming. Moja historia”. Książka sprzedała się w blisko 20 milionach egzemplarzy. Obama otrzymała za nią nagrodę Grammy w kategorii „Najlepsza audioksiążka, nagranie i opowiadanie”. Prawie sześć tysięcy osób przyjechało do Poznania na kongres Impact’24, żeby zobaczyć Michelle Obamę na żywo. Ale przede wszystkim, by wsłuchać się w jej głos, historię, poczuć emocje, które podczas jej wstąpień tak bardzo przemawiają do publiczności. Na sali polskie liderki: Joanna Przetakiewicz, Martyna Wojciechowska, Jolanta Kwaśniewska, ministra edukacji Barbara Nowacka, prawniczka Sylwia Pacholczyk-Abram, Magda Mołek. Skupione, zasłuchane, poruszone. Bo była pierwsza dama Stanów Zjednoczonych mówi wprost o świecie, w który wierzy. „Musimy pokazać swoją kobiecość i wyrażać ją z odwagą i dumą we wszystkim, co robimy. Nieważne, co myślą inni” – powiedziała na zakończenie swojego wywiadu z Valerie Jarrett, wywołując owacje na stojąco. Potrzebujemy więcej empatii Ważnych słów o naszej roli w społeczeństwie było więcej. „Uważam, że jako kobiety wnosimy coś wyjątkowego do wszystkiego, co robimy. Żyjemy jednak w świecie, który umniejsza tę wyjątkowość, a to źle. Nie bądź mężczyzną w damskim garniturze. Nie czuj się tak, jakby przywództwo polegało na przyjęciu męskiej energii lub poglądu na to, kim byli liderzy. Musimy to zmienić. Musimy pokazać nasze pełne kobiece »ja«, a to onieśmiela panów. Będą przerażeni tą energią. Powiedziałabym im: bądźcie otwarci. Nie wiecie wszystkiego. Naprawdę nie. Zróbcie miejsce na inną energię, inne głosy, inne możliwości. Zachęcam kobiety na tej sali, by wkroczyły w tę moc. Bądźcie widoczne. Żądajcie bycia widzianymi. Używajcie swoich głosów. Potrzebujemy ich” – mówiła w Poznaniu. Jej zdaniem we współczesnym świecie brakuje empatii. „To podstawa, nie tylko wśród liderów. Trudno jest być dobrym przywódcą, jeśli nie widzi się siebie w ludziach, którymi próbuje się kierować. Jeśli nie ma się poczucia więzi lub odpowiedzialności za tych, którzy na ciebie patrzą” – tłumaczyła podczas wystąpienia. I dodała: „Często nie potrafimy postawić się na miejscu innych. Widzimy tylko swój ból, krzywdę, rozczarowanie. Czasami trudno jest okazać współczucie wrogowi. Zrozumieć, co go zraniło”. Te słowa wybrzmiały z podwójną siłą, bo Michelle zaledwie chwilę wcześniej mówiła o tym, jak sama doświadczyła hejtu i rasizmu. „Nienawidzono mojego koloru skóry. Wyszydzano mnie za to, że ubrałam się w krótki rękaw i pokazałam ramię na Kapitolu. Byliśmy czarnymi w Ameryce. To wszystko nas spotkało. (…) Dlatego moim przesłaniem jest, żebyście walczyli przeciwko strachowi, przeciwstawiali się liderom, którzy chcą poprowadzić nas ciemną drogą. Żebyście zachowali czujność” – tłumaczyła. Moja wiadomość do kobiet: bądźcie widoczne, używajcie swoich głosów – powiedziała Michelle Obama w Poznaniu. Let’s talk about… girls Michelle Obama jest naszą Kobietą 30-lecia, bo w centrum wszystkiego, o czym mówi i na czym jej zależy, jesteśmy my – kobiety, dziewczyny, żony, matki, córki, babcie, przyjaciółki. Dzieli się z nami swoimi doświadczeniami. Publicznie opowiedziała o problemach z płodnością, dramacie poronienia i spełnieniu marzenia o macierzyństwie – dzięki metodzie in vitro ma dwie córki: Malię i Sashę. „Poczułam się, jakbym zawiodła, bo nie wiedziałam, jak powszechne są poronienia, o których nie rozmawiamy. Siedzimy w swoim bólu, myśląc, że mamy jakiś defekt” – wyznała w wywiadzie dla „Good Morning America”. Zdradziła, że razem z mężem chodzili na terapię dla par, że miała depresję poporodową. Świat poznał jej historię dzięki autobiografii „Becoming. Moja historia”. To opowieść o jej życiu, dorastaniu, dylematach zawodowych, drodze do Białego Domu, związku z Barackiem Obamą. W drugiej, wydanej w zeszłym roku książce „Światło w nas. Jak żyć w niepewnych czasach” była pierwsza dama daje wskazówki, czerpiąc z własnego doświadczenia. „Obrazy idealnego macierzyństwa, które krążą w reklamach i mediach społecznościowych, są równie mylne i manipulujące jak photoshopowane kobiece ciała – głodzone, rzeźbione, ostrzykiwane botoksem – które często określają kryteria piękna w społeczeństwie. Dąży się do doskonałej sylwetki, ale też do idealnych dzieci, doskonałej równowagi między pracą a życiem prywatnym, idealnej rodziny. Nieważne, czy ktoś – a wiadomo, że nikt – może dorównać takiemu ideałowi. Ale wciąż trwamy w tym przekonaniu” – czytamy we fragmencie książki opublikowanym w 2022 roku we francuskim ELLE. W innym rozdziale Obama dodaje: „Jestem wysoka i to dobrze. / Jestem kobietą i to dobrze. / Jestem czarna i to dobrze. / Jestem sobą i to bardzo dobrze. Nie szuka się siebie w lustrze, które podają nam inni”. Bardzo świadomie zajęła się tematem edukacji młodych kobiet. W 2015 roku, podczas drugiej kadencji męża, stworzyła program „Let Girls Learn”. Miał on pomóc dziewczętom na całym świecie pójść do szkoły i ją ukończyć. „Dzieci nie chcą zbyt wiele. Potrzebują jednego bohatera, czasem jednego spojrzenia, jednej szansy” – mówiła w Poznaniu. Dlatego jej najnowszy projekt, który tworzy z mężem, to budowa Centrum Prezydenckiego Obamy w Chicago dla dzieci. Tam będą mogły odkryć swój potencjał. Ma być gotowe za dwa lata. Skąd u Michelle takie zaangażowanie w edukację kobiet? W rozmowie z 2018 roku dla amerykańskiego ELLE, którą przeprowadziła Oprah Winfrey, Obama wspomina: „Moi rodzice nie wyjeżdżali na wakacje, inwestowali wszystko w nas. Mama nie chodziła do fryzjera. Nie kupowała sobie nowych ubrań. Ojciec pracował na zmiany. Widziałam, jak się dla nas poświęcali”. Obserwując, jak jej tata walczył ze stwardnieniem rozsianym, by dotrzeć do pracy, i oszczędzał pieniądze, by wysłać ją na studia, nauczyła się, że „jedynym ograniczeniem wysokości twoich osiągnięć jest zakres twoich marzeń i gotowość do ciężkiej pracy, by je zrealizować”. Skończyła Princeton, potem zdobyła wykształcenie prawnicze na Harvardzie. Dziś z całą mocą opowiada swoją historię i chce, żeby każda dziewczyna na świecie miała taką samą szansę jak ona i jej córki. W Polsce też odniosła się do przyszłości młodych. „Mówimy naszym córkom, że są wyjątkowe, mogą wszystko, powinny być sobą. Ale zastanówmy się, czy świat, który projektujemy, jest gotowy na takich młodych ludzi. Czy miejsca pracy, które tworzymy, będą dla nich dobre. Bo jeśli nie, to spotkamy się z rozczarowanym i wkurzonym pokoleniem” – tłumaczyła ze sceny Impact’24. Podczas tej samej konferencji, kiedy opowiadała o swoich doświadczeniach związanych z macierzyństwem, na sali zapłakało dziecko. „Wspaniale, że jest tu mama z maleństwem” – powiedziała, nawiązując do historii, kiedy sama na rozmowę o pracę przyszła z maluchem. Bo w zasadzie każda jej opowieść zaczyna się i kończy na rodzinie. Autentyczna jak MIchelle Czy dlatego stała się ikoną kobiet na całym świecie? – Jest sobą. Mówi to, na co ma ochotę. A to dowód odwagi. Działa ponad pokoleniami – twierdzi Karolina Korwin-Piotrowska. – Jest inteligentną kobietą. Wiedziała, że rola pierwszej damy jest na chwilę, że przyjdzie czas powrotu do zwykłego życia, a to, jak ona się w nim odnajdzie, najlepiej będzie świadczyć o niej. No i ma poczucie humoru. To pozwala przetrwać. Jej przekaz jest jasny: nie poddawaj się. Nie słuchaj opinii innych. Jeśli coś ci się nie podoba, mów o tym, pytaj, nie bój się. I nie daj się uwieść cekinom, fejmowi, splendorowi, bo to zawsze mija. Chwilowa sława jest fajna, kręci, robią ci zdjęcia i chwalą, ale do czasu. Klucz w tym, by mieć wokół siebie ludzi, którzy będą z tobą bez względu na to, gdzie jesteś. I miej gdzieś doradców od mody. Uważam, że jej podejście do tego, jak powinna wyglądać, jest szalenie inspirujące. Uwielbiam jej stylówki z czasów, gdy jeździła w trasę promocyjną swojej autobiografii. Była w tym odwaga i zabawa, i powiedzenie malkontentom: „Miejcie tyle odwagi co ja, gdy robię to, co chcę, a nie to, co wy byście chcieli, bym robiła”. Anna Męczyńska, stylistka i trenerka kreacji wizerunku, uważa, że Obama obaliła mit garsonek. – Jest admiratorką stylu casualowego. Wszyscy byli zdziwieni, gdy na wywiad z Oprah Winfrey przyszła w srebrnych kozakach za kolano. Pojawiła się wtedy w nowej odsłonie, cały czas będąc na tej samej fali popularności i uwielbienia. Zawsze była widoczna i kobieca. Jej atutem jest to, że wie, jak dopasować strój do sytuacji. Wspaniale wykorzystuje kolor. Wręcz dodaje on jej siły. Wprowadziła też dużo wzorów do swoich stylizacji. Pamiętajmy jednak, że osobowość i bycie ikoną to nie tylko ubrania, to postawa życiowa, sposób mówienia, rodzaj seksapilu, który się niesie, a przede wszystkim pewność siebie. Myślę, że kobiety pokochały Michelle za to, że stanowczym głosem mówi o tym, jakie są ich prawa. A co o byciu ikoną myśli sama Michelle? Tak odpowiedziała w wywiadzie z 2018 roku: „Ludzie pytają mnie: dlaczego jesteś taka autentyczna, jak to się dzieje, że inni się z tobą utożsamiają? Myślę, że to zaczyna się od tego, że lubię siebie, swoją historię z wszystkimi zakrętami. To sprawia, że jestem wyjątkowa. Zawsze byłam otwarta wobec swoich pracowników, młodych ludzi, moich przyjaciół”. Potwierdza to Beyoncé: „Kochanie Michelle Obamy nie było wyborem. To było coś, co przychodziło naturalnie, ze względu na to, jak się zachowywała. Jestem wdzięczna, że moje córki i syn żyją w świecie, gdzie Michelle Obama świeci jako symbol nadziei, który inspiruje nas wszystkich do bycia lepszym i lepszego działania”.
Lidia Popiel: "Nikt nie może mi mówić, że mam obciąć włosy, ufarbować siwe albo odrosty. Nie dam się wepchnąć w schematy"
Często słyszysz, że jesteś piękna? „Tak, to taki turboładunek, który dostaję od świata. Ale ważniejsza jest moja wewnętrzna akceptacja siebie i mijającego czasu” – mówi fotografka Lidia Popiel. W wieku 65 lat robi karierę w modelingu, jakiej nie miała, kiedy była 20-latką.
Końcówka maja. W Kinogramie w Warszawie prawie 400 osób. Premiera dokumentu o Jerzym Antkowiaku, wyprodukowanego przez projektanta Tomasza Ossolińskiego i wyreżyserowanego przez niego i Annę Więckowską, była świętem polskiej mody. W pięciu salach kinowych, w których wyświetlano „A jak Antkowiak”, pojawiły się pokolenia, które przez ostatnie 50 lat budowały tę branżę. Projektanci, styliści, modelki i modele, dziennikarze i sam mistrz. 89-letni projektant nie krył wzruszenia. Wśród gości spotykam Lidię Popiel. Fotografka zaczynała karierę w modelingu w latach 70. Ubrana w cekinową, białą suknię Deni Cler wygląda zjawiskowo. Włosy związane w koczek to u niej rzadkość. Na sesjach zdjęciowych, w których od dwóch lat pojawia się ponownie jako zawodowa modelka, najczęściej widzimy ją z rozwianymi, gołębimi włosami. To jej znak rozpoznawczy i komunikat, że wiek to jej atut. Ta odwaga zasługuje na wyróżnienie. To nasza Kobieta 30-lecia. Co czułaś, kiedy oglądałaś film „A jak Antkowiak”? LIDIA POPIEL: Byłam wzruszona. Film pokazuje, że nasz rynek mody mimo trudnej sytuacji politycznej i opresyjnego ustroju istniał dzięki takim ludziom jak Jerzy. Jego pasja torowała drogę innym, była nowoczesną autostradą, która wyrosła z wiejskiej ścieżki. Zdjęcia archiwalne przywołały też wspomnienia z lat młodości w otoczeniu przyjaciół związanych z Modą Polską. Skąd się wzięła Twoja miłość do mody? Wszystko zaczęło się od… ELLE. Naprawdę! Jako młoda dziewczyna (mogłam mieć 13–14 lat) przesiadywałam w empiku. Wówczas w takich klubach czytało się gazety i książki nigdzie indziej niedostępne. Jeździłam tam wieczorami i wertowałam ELLE i „Marie Claire”. To był piękny, ale abstrakcyjny dla nas świat. Czułam, że jest dla mnie, o mnie, o tęsknocie, która się we mnie rodzi w szarej rzeczywistości. Tę miłość do mody mam po mamie. Uwielbiała się wystroić, miała świetny styl, sama szyła sobie ubrania. Miała sporo amerykańskich sukienek z lat 50. i je przerabiała. Któregoś dnia sama zaczęłam się do nich dobierać. Też je przerabiałam. Byłam zbuntowana i nikt nie mógł mi narzucić, jak mam wyglądać, a mama dawała mi wolną rękę. Jedynie byłam niecierpliwa przy realizacji tych „projektów”. Jako 17-latka trafiłaś do modelingu. Ale nie byłaś nigdy oficjalnie modelką Mody Polskiej. Nie sądziłam, że to będzie moja droga. Myślałam o studiach ekonomicznych. Ale jako młoda dziewczyna miałam wielu znajomych fotografów, więc jeśli kogoś brakowało do sesji, byłam na zastępstwo. Chciałam też znaleźć dorywczą pracę, żeby finansowo odciążyć mamę. Zaczęłam robić kolekcje dla galerii Grażyny Hase, pomagałam przy jej pokazach w Interpresie czy domu kultury na Ursynowie. Uwielbiałam wtedy postpunkowy styl Vivienne Westwood. To były superczasy, bo Grażyna pozwalała nam eksperymentować. Moje ubrania miały być nie tylko eleganckie, lecz także odważne. Z najlepszych tkanin: jedwabiów z Milanówka czy materiałów z odzysku wyszperanych w Rembertowie. I tak od 18. roku życia pracowałam zawodowo razem z tymi wszystkimi ludźmi, których znamy z Mody Polskiej: Małgosią Niemen, Ewą Wajnert, później z Bogną Sworowską. Kiedy dziewczyny nie mogły, zastępowałam je na wybiegu, w filmie czy w stylizacji Antkowiaka na sesji. Swoje pierwsze kroki na pokazach stawiałam w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. Jak wyglądały ówczesne pokazy mody? Trzeba było umieć zrobić sobie fryzurę i makijaż, a kosmetyków brakowało. W Peweksie były potwornie drogie, a podkład Barrandov, zdobywany ze studia filmowego, miał konsystencję ciężkiej maski. Kreacje, które wówczas szyto, były przepięknie zaprojektowane. Często używano lnów i innych wspaniałych materiałów. Jerzy Antkowiak starał się to załatwiać w każdy możliwy sposób. Był konsekwentny. Nie zrażał się, miał wizję. Świat mody na szczęście daje taką przestrzeń dla ludzi, którzy mają inną wrażliwość. Są bardziej kolorowi, mają szersze spojrzenie, większą akceptację dla inności. Dlatego powstawały środowiska przenikające się muzycznie, plastycznie, modowo. Czy na przełomie lat 70. i 80. byłaś narażona na sytuacje, o których usłyszeliśmy dzięki #MeToo? Nie zdawaliśmy sobie sprawy z takich nadużyć. Brakowało wiedzy i dystansu. Wobec mnie nikt nie przekroczył granicy, nie mam ekstremalnych, traumatycznych wspomnień. Dopiero z wiekiem przyszła refleksja: „Co tu się dzieje?” i „Dlaczego jest mi tu tak dziwnie i niewygodnie?”. Czasy mojego dzieciństwa to lata 70., które były wyzwolone. Nosiło się platformy, odsłaniało brzuchy, wkładało skąpe bikini. Króciutkie mini było na porządku dziennym. Ludzie mieli świadomość, że mogą powiedzieć „nie”. „Feministka” to dla wielu nadal obraźliwe słowo. Kobiety powinny się jeszcze bardziej wspierać i nawzajem edukować. Pamiętasz moment, kiedy pomyślałaś, że może lepiej być po drugiej stronie aparatu i robić zdjęcia? Po aparat sięgałam od zawsze. Pożyczałam go – sprzęt był drogi. Miałam koleżanki modelki, które zaczęłam fotografować do „Mody”, „Przyjaciółki”. Pierwszym własnym aparatem zrobiłam swoją pierwszą komercyjną pracę z Bogną. Miałam szczęście, bo kiedy zaczęłam, wkrótce Andrzej Pągowski potrzebował zdjęcia aktorek na okładki „Sceny”. Tam też dostałam rubrykę o modzie – w ruch poszły nożyczki – wycinałam zdjęcia np. z ELLE. Dużo nauczyłam się też od fotografów, którzy mi robili zdjęcia. Pokazywali, jak co działa, obserwowałam ich pracę podczas sesji, gdzie pomagałam przy stylizacji lub makijażu. Od 20 lat jesteś fotografką, wykładasz w Warszawskiej Szkole Filmowej. Masz swoje ulubione zdjęcia? Czasem wracam do tego, co zrobiłam, na potrzeby wykładów czy warsztatów, żeby pokazać trochę studentom swojej pracy. Ale chyba najbardziej lubiłam robić zdjęcia dziewczynom, które czują fotografię. Małgosia Niemen była geniuszem w pozowaniu, prawie każda ujęcie to była gotowa okładka. Lubię portretyswojego męża albo te do wywiadów: Stuhra, Grochowskiej, Maleńczuka, Szapołowskiej, Sojki, Więdłochy, Kuleszy… Czego dziś uczysz o fotografii swoich studentów? Staram się ich wspierać, by mówili swoim głosem. Techniki można się nauczyć z internetu czy książek. Proponuję im, by inaczej patrzyli na świat, schodzili z utartych ścieżek, oglądali wystawy, nie mówiąc, czy coś im się podoba, tylko żeby czerpali z obrazu, poszukiwali pytań i odpowiedzi. Fotografia daje wiele możliwości, rozwija przez obserwację, analizę, ale i odczuwanie. Czy studenci zmienili się przez ostatnie 20 lat? Są bardziej obciążeni. Ciągle im się coś wytyka, mówi negatywnie o ich pokoleniu. Przez powszechność i szybkość komunikacji to dla nich przygnębiające i obezwładniające. Niczego nie uczy, tylko pogarsza przepaście między ludźmi. Mówiąc o pokoleniach – wróciłaś do pracy w modelingu w wieku dojrzałym. Nie bałaś się ocen innych? Podskoczyłam z radości, gdy dostałam propozycję pracy od Marcina Cejrowskiego jako modelka w agencji. To pokazuje, jak zmienia się rynek, jaka jest otwartość firm i branży. To nowość, ale pierwsze ruchy w tym kierunku zaobserwowałam kilkanaście lat temu. Kiedy Ania Kuczyńska zaprosiła mnie na zdjęcia do swojej kampanii, byłam po pięćdziesiątce. Potem wystąpiłam w reklamie Pantene i zauważyłam, że biznes modowy oderwał się od nacisku na wieczną młodość. Czyli nie czekałaś na emeryturę? Miałam tak zorganizowane życie, że w dużej mierze wypełniały je moje sprawy: praca, wyjazdy, potrzeby. Rodzina nie ucierpiała na tym, potrafiłam znaleźć dla niej dużo czasu. Więc to nie było tak, że jestem na emeryturze, dziecko odchowane, pielę ogródek. Ale rzeczywiście, z biegiem lat robiłam mniej sesji foto. Kiedy dostałam propozycję pracy agencyjnej, skoczyłam na główkę. Przynależność do agencji z powodu wieku i siwych włosów dała mi jeszcze więcej pewności siebie. To był sygnał, że nie muszę majstrować przy zmarszczkach, mam 65 lat i to jest normalne. Starzenie się przynosi pewien rodzaj wolności i harmonii, co wiąże się pewnie z hormonami, ale jest też w nim niezgoda na to, że czas rzeźbi w naszej skórze szramy, i nie jest to fajne. Jednak jeśli ktoś zatrudnia mnie z powodu wieku, to znaczy, że nie muszę wyglądać młodziej. Chcę być zadbana, fajnie się ubrać, bo sprawia mi to przyjemność. Ale nikt nie może mi mówić, że mam obciąć włosy, ufarbować siwe albo odrosty, nie dam się wepchnąć w schematy. Trzeba uczyć ludzi, że mogą robić, co chcą, nie krzywdząc nikogo. Zapuszczam włosy, bo lubię. Cieszy mnie, kiedy falują swobodnie na wietrze. I tyle. Nikt nie może mi mówić, że mam ufarbować włosy. Nie dam się wepchnąć w schematy. Powrót do pracy w modelingu dodał mi tylko pewności siebie, że nie muszę majstrować przy zmarszczkach. Bycie modelką to dyscyplina. Kiedy stawiasz się w drugiej części świata na umówiony termin, po prostu musisz być gotowa, wyspana. Po sześćdziesiątce to nie jest takie proste. Jak dbasz o siebie, żeby tak świetnie wyglądać? Podstawą jest komfort psychiczny. Kiedy ktoś wchodzi na casting, widać, czy ma ten błysk, pewność siebie, energię. Mój sposób na dobry wygląd to… nie narzekać. Cieszyć się z każdego dnia. Lubić ludzi. Dbać o swoją przestrzeń, być blisko natury. Spędzać przynajmniej godzinę w samotności i ciszy. Mądrze jeść. Już jako dziecko zbierałam kwiaty lipy i parzyłam herbatę. Jeździłam na wieś, zrywałam owoce z sadu. Nie było tych ohydnych batonów i słodkich napojów. Nie przyzwyczaiłam się do nich. Jem roślinne rzeczy, trochę mięsa, słodkie od czasu do czasu, lubię kawę. A gdy skończyłam 50 lat, uratował mnie pilates. Po dwóch miesiącach czułam się inaczej. Nie uprawiałam ekstremalnych sportów. Ale pamiętam, jak po urodzeniu Aleksandry graliśmy z Bogusiem w badmintona rakietami tenisowymi (śmiech). Kiedy mówisz o córce i mężu, mam wrażenie, że do tej listy zasad, które wpływają na Twoją urodę, dodałabym jeszcze szczęście, które masz w domu. To prawda. Ale nie jest tak, że się nie kłócimy. Po prostu nie rzucamy się sobie do gardła, nie ma takich sytuacji, które byłyby upokarzające, przemocowe. Dogadujemy się, bardzo się lubimy, przyjaźnimy, możemy zawsze na siebie liczyć. Często słyszysz od nich, że jesteś piękna? Tak i to jest super. Taki turboładunek, który się dostaje. Pełna akceptacja, czasem rzucą, że mam fajną stylówkę. Czego uczysz się od córki? Żebym nie była taką kontrolującą mamą. Ale jak opiekujesz się kimś od małego, to trudno odpuścić, prawda? Jednak trzeba dać dziecku odetchnąć. To chyba najważniejsza sprawa. Dziś Aleksandra jest moją doradczynią w sprawach muzyki, ubrań, technologii. Uwielbiamy razem zwiedzać. Kiedyś wybrałyśmy się do Pragi na wystawę Davida Cˇernego. Kiedy miałyśmy już wracać do Warszawy, usłyszałam: „Mamo, w Berlinie też jest fajna wystawa do obejrzenia”. Więc pojechałyśmy. Twoja córka ma dziś 32 lata. Jak Twoim zdaniem zmienił się świat dla kobiet w Polsce w ciągu tych trzech dekad? Ta droga ku wolności wydaje mi się za długa. Nie chciałabym narzekać, bo jest progres, ale szkoda mi czasu na coś, co nie powinno istnieć. Tak wiele kobiet miało skomplikowane życie. Były bite, wykorzystywane. Nie mogę uwierzyć, że te schematy, układy, to skopywanie nas z naszych krzeseł trwały latami. W końcu dodrapujemy się do pozycji, ale ciągle wymaga to walki i ofiar. Niestety, nawet same kobiety często nie wspierają się nawzajem. Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, ile złego się dzieje, a może nie chcą wiedzieć. Dawno powinno się zmienić podejście w docenianiu kobiet i ich stanowisk. Pamiętam, jak wyzywano kobiety od feministek, bo walczyły o siebie. „Feministka” to do dziś dla wielu słowo obraźliwe. To przerażające. Zawsze mówiłam, że jestem feministką, bo skoro się urodziłam kobietą, to trudno, żebym nią nie była, żebym nienawidziła siebie. To bardzo dobre słowo. A jaki jest świat, o którym marzysz? Taki, który nie lekceważy z powodu płci. Akceptuję niebinarność. Przez lata kobiety tylko czuły, nie wiedziały, że mogą się wspierać. Po prostu wbito nam w głowę, że nie możemy się przyjaźnić, zwalczałyśmy się wzajemnie. A my przecież lubimy siebie, możemy cudownie razem współpracować. I sobie nie zazdrościć. Idealny świat to zjednoczenie, zrozumienie i poszanowanie między wszystkimi ludźmi.
Dorota Soszyńska: "Francuzki nie pędzą tak za modą jak Polki. Nie chodzą też od rana do wieczora w szpilkach – takie sceny to tylko w serialu „Emily w Paryżu”
Kocha wszystko, co francuskie: modę, kino, muzykę, kuchnię. W Prowansji CHODZI tylko w tenisówkach i celebruje śniadania. W Polsce żyje z zegarkiem w ręku. I nosi szpilki. Liderka biznesu Dorota Soszyńska od ponad 40 lat współtworzy jedną z największych firm kosmetycznych w Polsce. „Czuję się nieustannym maratończykiem w pracy. Dopiero niedawno nauczyłam się odpoczywać” – mówi. Ten relaks ma smak i zapach… ziół, cytrusów i lawendy.
Wszystko zaczęło się od wrażliwości. Na muzykę, piękno, kobiece potrzeby. Bo kiedy w 1982 roku na polskim rynku pojawił się pomarańczowy krem AA, niewiele osób wiedziało, czym jest skóra wrażliwa i alergiczna. Ale ona – młoda absolwentka akademii muzycznej, córka lekarza, mieszkająca w Brukseli – razem z mężem wyczuła światowy trend. Od tego czasu trwa nieprzerwanie boom na kosmetyki specjalistyczne. Dorota Soszyńska, współwłaścicielka firmy Oceanic, jako pierwsza wprowadziła do sprzedaży płyn do higieny intymnej, podzieliła pielęgnację na kategorie wiekowe, stworzyła z zespołem produkty dla kobiet w okresie menopauzy. Sama jest przykładem na to, że metryka liczy się przy wyborze kremu, a nie przy wyborze stylu życia. Jak stać się gwiazdą Instagrama w dojrzałym wieku? DOROTA SOSZYŃSKA: Nie wiem, czy gwiazdą (śmiech). Moje konto powstało, bo chciałam go zrozumieć i mówić szeroko o swoich produktach i pracy. Zdaję sobie też sprawę z tego, że social media są świetnym nośnikiem dla marki. Lubię robić zdjęcia, a Instagram jest dla mnie obrazkowym pamiętnikiem – miejsc, ludzi, przeżyć, odkryć. Fotografia to moja wielka pasja i zawsze się śmieję, że gdybym miała zmienić zawód, to byłabym fotografką lub florystką. Od dziecka zachwycało mnie piękno – przyrody, architektury, sztuki i muzyki. Przez lata przygotowań w firmie kampanii reklamowych miałam przyjemność pracy ze zdolnymi grafikami. Nauczyłam się od nich wiele, a przede wszystkim wyczucia estetyki. Dlatego dziś sama prowadzę swoje konto, piszę posty, robię reelsy, instastory. Tworzę kontent codziennie rano, kiedy mam wypoczętą głowę, co sprzyja kreatywności. Wszyscy pytają, czy mam na to czas, czy mnie to nie męczy, a jest wręcz przeciwnie – to mnie relaksuje. Liderka w biznesie musi być na czasie. Trzeba być zawsze dwa kroki przed konkurencją, podążać za innowacją. W biznesie, nauce, we własnym rozwoju. Kiedy social media zaczęły być popularne, czułam, że to będzie ważny element strategii marketingowej. Ostatnio na Instagramie słuchałam wywiadu, którego udzielił Bernard Arnault, prezes Louis Vuitton Moët Hennessy. Zapytany o rolę marketingu w firmie, odpowiedział, że dzisiaj najważniejsze dla dobrego marketera jest to, by słuchać i rozumieć, czego oczekują od niego konsumenci, i odpowiadać na ich potrzeby. Ta wiedza przekłada się na nasze działanie i produkty. Jest Pani częścią rewolucji, która dokonuje się od lat – kobiety zarządzają wielkimi spółkami. Podziwiam i cenię kobiety, bardzo lubię z nimi pracować. Są lepiej wykształcone od mężczyzn, odpowiedzialne, wielozadaniowe, potrafią pielęgnować swoje pasje. Mają potrzebę stałego rozwoju. Bez względu na wiek. Dbają o rodzinę, dom, dzieci, co buduje u nich większą empatię, która jest wyjątkowym faktorem, przez lata niedocenianym w biznesie. Kobiety świetnie współpracują, bo rozumieją codzienne trudności innych. Przedstawienie dziecka w przedszkolu, choroba kogoś bliskiego, problemy prywatne. Mężczyzna często jest wobec takich sytuacji bezwzględny, powie, że najważniejsza jest praca. A w dobrze zarządzanej firmie empatia jest równie ważna co wyniki. Buduje zgrany zespół, a to przekłada się na sukces. Jak utrzymać biznes przez tak wiele lat? To dla mnie esencja sukcesu – wieloletnia obecność na rynku i tworzenie portfolio produktów, które z sobą nie konkurują, ale się uzupełniają. Miałam szczęście, że na początku swojej drogi spotkałam swojego męża, jesteśmy małżeństwem 42 lata. Współtworzymy firmę. Trafiłam na partnera, który całe życie mnie mobilizuje do rozwoju. To naprawdę rzadkie. Cieszy się z każdego mojego sukcesu, jest ze mnie dumny. A przy tym pozostawia mi bardzo dużo swobody. Wspólna praca sprawia, że nigdy nie ma między nami nudy. Śmieję się, że będę staruszką, która z laską maszeruje do biura. Bo naprawdę to lubię, to mnie napędza. Wierzę, że jeśli to, co robimy zawodowo, jest naszą pasją, to nigdy nie jesteśmy w pracy. Mam to szczęście. Ale ta droga wcale nie była łatwa. Bo wielu udaje się szybko odnieść sukces i zdobyć szczyt, ale prawdziwym wyzwaniem jest zostać na nim przez wiele lat. Wymaga to ciężkiej pracy, determinacji i konsekwencji. Czuję się nieustannym maratończykiem, który nie może się zatrzymać nawet na chwilę. Bo jeśli stanie i zacznie się rozglądać, to wszyscy go miną. Branża kosmetyczna w naszym kraju jest niezwykle wymagająca. Polska jest najbardziej konkurencyjnym rynkiem na świecie zaraz po Korei. W żadnym supermarkecie we Francji czy w Anglii nie znajdziemy tylu lokalnych marek co u nas. I są to firmy z bardzo silnym DNA. Utrzymanie się na rynku nie było proste. Po wielkich sukcesach lat 80. znaleźliśmy się w kryzysie. Polacy kupowali wszystko, co było z zagranicy, nie liczyła się jakość, tylko kolorowe opakowanie z tekstem w obcym języku. My to przetrwaliśmy, znaleźliśmy miejsce na rynku. I jestem z tego dumna. Dziś widzę, że nasi klienci idą w tym samym kierunku co klienci z wielu krajów Unii Europejskiej. Cenią rodzime marki. Dlatego tak ważny jest nasz zespół o wysokich kompetencjach, inwestycje w technologie, badania, laboratoria i fabrykę. Dzięki temu posiadamy wszystkie najważniejsze międzynarodowe certyfikaty, które potwierdzają najwyższą jakość kosmetyków, dermokosmetyków i ich produkcji. Polskie marki odnoszą sukcesy nie tylko w Europie. Odżywka Long for Lashes jest światowym bestsellerem. Tak, to hit w swoim segmencie, lider w sprzedaży e-commerce na świecie. Mówiąc uczciwie, w branży nie mam żadnych kompleksów. Firma Oceanic ma silną pozycję na polskim rynku, a na świecie nasze produkty są dostępne w ponad 50 krajach. 40 lat temu obraliśmy drogę: dbałość o skórę wrażliwą. Zgodnie z nią budujemy markę, której ufają kolejne pokolenia Polek: mama sięga po AA, córka po AA LAAB i AA Wings of Color, a nastolatka po nasze najnowsze „dziecko” makijażowe It Girl. Dziś w portfolio mamy około tysiąca produktów i kilka marek, m.in. More4Care to pielęgnacja o wysokich stężeniach i skuteczności działania, dermokosmetyki L’biotica Estetic Clinic – odpowiedź na zabiegi medycyny estetycznej, Oillan – emolienty, Biovax Glamour – pielęgnacja włosów, Biovax Trychologic – zaawansowane technologicznie produkty do włosów i skóry głowy. Jak zmieniły się Polki przez te lata jako klientki? Są niesłychanie wyedukowane, szczególnie w temacie kosmetyków. To także zasługa takich tytułów jak ELLE – od lat wpływacie na świadomość beauty. Duże znaczenie ma też w tym Wizaż.pl, który stworzył platformę do opinii kosmetycznych, tak ważnych dziś podczas zakupów w drogerii. I to się przyczyniło do tego, że poprzeczka dla nas jest dzisiaj bardzo wysoko postawiona. W dobrze zarządzanej firmie empatia jest równie ważna co wyniki. To buduje zespół, przekłada się na sukces. Pamięta Pani pierwszy numer ELLE? Oczywiście, jestem z wami od 30 lat, to było wielkie wydarzenie – pierwszy zagraniczny magazyn trafił do Polski. Powiew Zachodu i prawdziwego luksusu, na który mogła sobie pozwolić każda Polka. To był też okres, kiedy nasza firma pracowała ze światowymi markami: mieliśmy licencje m.in. na produkcję kremów Heleny Rubinstein. Artystyczne wykształcenie i miłość do sztuki pomogły Pani w biznesie? Sporo artystów, szczególnie ze świata muzyki klasycznej, sprawdza się w biznesie. Akademia muzyczna i gra na instrumencie wymaga systematycznej pracy i determinacji. Od piątego roku życia codziennie ćwiczyłam po kilka godzin na fortepianie. Uczyłam się też języków, uprawiałam różne sporty. Byłam zajętym dzieckiem, ale to mnie nauczyło organizacji pracy, co w prowadzeniu firmy jest bardzo ważne. Poza tym muzyka klasyczna jest jak matematyka i wymaga analitycznego myślenia. Świetnym przykładem są fugi Jana Sebastiana Bacha, w których trzeba umiejętnie prowadzić temat. To myślenie pomaga w budowaniu strategii. Moja wrażliwość artystyczna z kolei sprawdza się w pracy kreatywnej. I w Pani strojach. Kocha Pani modę. Minimalizm, kolor, nakrycie głowy, piękna biżuteria… Najważniejsze jest znalezienie swojego stylu. Niech to będzie jedna rzecz, ale taka, która przykuwa uwagę: pierścionek lub piękne kolczyki. Przez lata nosiłam efektowną biżuterię Christiana Lacroix, ale dziś zamieniłam ją na projekty mojej córki Nicole, która ma własną markę NS Bijoux. Jestem z niej bardzo dumna, że rozwija się samodzielnie, buduje swój biznes. Lubię kolor, odejmuje lat. Znam swoje mocne i słabe strony. Chciałabym nosić szorty i mini, ale nie mam nóg do nieba. Warto wykorzystywać swój potencjał, żeby dobrze wyglądać. Liczą się też osobowość, uśmiech, pogoda ducha. Takim przykładem jest Catherine Deneuve – moja ikona – czy Carolina Herrera, która zawsze jest uczesana na gładko, chodzi w spódnicach, białych koszulach, szpilkach i wygląda jak milion dolarów. Czym się Pani kieruje, kupując ubrania? Nie jestem zwolenniczką noszenia wyłącznie markowych ubrań. Dobrze jest mieć rzeczy dobrej jakości, ale nie trzeba epatować metką i logotypem. Na przykład we Francji wiele kobiet stać na najlepsze marki, a nie obnoszą się z nimi. Francuzki wbrew pozorom nie pędzą tak za modą jak Polki. Nie chodzą też od rana do wieczora w szpilkach – takie sceny to tylko w serialu „Emily w Paryżu”. Zgadzam się z Coco Chanel, która powiedziała, że moda przemija, a styl pozostaje. Francuzki kupują mądrze, inwestują w markowe okulary, szale, apaszki, torby, buty. Ja kocham marché aux puces, czyli pchle targi. Kiedy mieszkałam w Brukseli, w każdą niedzielę byłam na placu Sablon, bo nigdzie indziej nie było takiej biżuterii z drugiej ręki, torebek i… restauracji z mulami. Najważniejsze jest znalezienie swojego stylu. Minimalizm, kolor, nakrycie głowy czy piękna biżuteria? Niech to będzie jedna rzecz, ale taka, która przykuwa uwagę. Skąd u Pani miłość do Francji? Wyjazd do Paryża był moją pierwszą zagraniczną podróżą. Miałam 12 lat, pojechałam odwiedzić brata swojej mamy. I Francja mnie zauroczyła. Wtedy po raz pierwszy zwiedziłam Luwr, Musée d’Orsay, Ogród Luksemburski. Po powrocie od razu zaczęłam uczyć się francuskiego. Wiedziałam, że muszę poznać język i kulturę tego kraju. To bardzo się przydało, kiedy spotkałam później swojego męża. Jego ojciec, założyciel firmy Inter-Fragrances, był inżynierem chemii, studiował na Sorbonie, pracował w Grasse. Potem przez 30 lat żył w Maroku i mój mąż razem z nim prowadził firmę. Kiedy zamieszkaliśmy w Brukseli, często jeździliśmy do Paryża. Do dziś uważam, że to najpiękniejsze miasto świata. Kocham dzielnicę Saint-Germain-des-Prés z urokliwym La Place de Furstenberg oraz wspaniałą Café de Flore, w której bywali Sartre, Picasso czy Hemingway, Deux Magots czy Le Procope, którą odwiedzał sam Bonaparte, oraz starą żydowską Marais z malowniczymi patiami, licznymi galeriami sztuki i urokliwymi restauracjami. Francja i jej kultura całe życie jest mi bliska. Cenię ją za ogromny szacunek do własnej kultury narodowej. Od kilku lat żyjecie z mężem na dwa domy – jeden w Warszawie, drugi w Prowansji. Po latach intensywnej pracy doszliśmy do wniosku, że czas zwolnić. Miejscem mojego relaksu i odpoczynku jest Francja. Dlatego zamieniliśmy deszczową Brukselę na słoneczne Lazurowe Wybrzeże. Kiedyś bez względu na samopoczucie, szłam do pracy. Dziś wiem, że zdrowie jest najważniejsze. Kocham morze, pochodzę z Sopotu, więc ważny był dla mnie wybór miejsca, które jest blisko wody. Lazurowe Wybrzeże zachwycało mnie od lat. Lubię klimat i architekturę Nicei, bulwar nadmorski Cannes, port i malownicze uliczki Saint-Tropez, urokliwe miasteczka Prowansji – wypielęgnowane, w których powoli płynie czas. Cenię francuskie rzemiosło, liczne galerie sztuki, antykwariaty i tamtejszą kuchnię. Mieszkamy w Mougins, 800 metrów od domu Picassa, gdzie tworzył i spędził ostatnie 15 lat życia. Mamy z mężem ulubione miejsca, knajpki, czujemy się tam jak lokalni mieszkańcy. Zmienia się Pani, gdy mówi o Francji. Ze względu na moje obowiązki zawodowe w Polsce noszę buty na obcasach, we Francji tylko tenisówki i japonki. To wiele mówi o tym, jak się tam czuję. Absolutna swoboda. Kocham tę przyrodę, ciepły, łagodny klimat, słońce, błękitne niebo i zachwycające światło. Nigdy nie sądziłam, że będę mieć warzywniak, hodować pomidory, zioła, pomarańcze, cytryny, figi i oliwki. W tym roku był wyjątkowy urodzaj. Kiedy w domu mieliśmy awarię i wezwałam hydraulika, nie chciał pieniędzy. Zapytał, czy może zerwać kilka kilogramów cytryn w naszym ogrodzie. W Polsce nie gotuję, bo nie mam czasu, we Francji lubię to robić. Zresztą kocham wszystko, co francuskie: kino, muzykę. Moje ulubione filmy to oczywiście „I Bóg stworzył kobietę”, „Indochiny” i „Nietykalni”. Zachwycam się szykiem i klasą Catherine Deneuve, Carole Bouquet czy Sophie Marceau. Francuskie sztuka i muzea nie mają sobie równych. Zamierzam niedługo znów odwiedzić Paryż. Cel – wystawa Rothko.