Koniec matki Polki, początek matki-przyjaciółki. Jak zmienia się relacja z dorosłym dzieckiem?
Wakacje z mamą, wspólne mieszkanie po trzydziestce, codzienne telefony i decyzje konsultowane z rodzicami. Bliskość między matką a dorosłym dzieckiem może być piękna, ale czasem niepostrzeżenie zamienia się w zależność. Gdzie kończy się troska, a zaczyna emocjonalne uwikłanie?
Gniazdownicy, maminsynkowie, dorosłe dzieci pod specjalnym nadzorem rodziców – łatwo przykleić etykietę, trudniej zrozumieć, co naprawdę się za nią kryje. Bo dzisiejsza dorosłość nie zawsze zaczyna się od wyprowadzki z domu, kredytu i lodówki kupionej za własne pieniądze. Czasem rozgrywa się znacznie ciszej: w umiejętności powiedzenia „nie”, podjęcia decyzji bez telefonu do mamy albo zbudowania bliskości, która nie odbiera autonomii. I właśnie ta granica – między czułą więzią a emocjonalnym uwikłaniem – okazuje się dziś jedną z najciekawszych rodzinnych zagadek. W tym artykule: Wakacje z mamą - czy jest w tym coś dziwnego? Freudowski kompleks czy święta więź matki z dzieckiem? Uzależniony od mamy: emocjonalnie czy finansowo? Ustalenie granic między pomocą, a nadopiekuńczością Jak powinien przebiegać proces separacji, opuszczania rodzinnego gniazda? Koniec Matki-Polki. Początek Matki-Przyjaciółki Wakacje z mamą - czy jest w tym coś dziwnego? Na pierwszym planie przystojny trzydziestolatek i atrakcyjna kobieta po pięćdziesiątce. Oboje pozują uśmiechnięci, w ciemnych okularach. W tle włoskie knajpki. Para jest na Sycylii, o czym informuje podpis pod zdjęciem na Facebooku. No, ale dla mnie najciekawsze jest drugie zdanie tego posta: „Nie ma jak wakacje z mamą!”. Tomek, czyli chłopak z fotografii, jest specjalistą od marketingu i reklamy. Poznałam go na gruncie zawodowym, ale szybko przeszliśmy na ten towarzyski, m.in. „polubiliśmy się” w mediach społecznościowych. – Wakacje z mamą? – wyrażam w pracy na głos zdziwienie. Przeglądam kolejne wpisy i wygląda na to, że Tomek – choć ma swoje mieszkanie, pracę, przyjaciół – najwięcej wolnego czasu spędza właśnie z matką. – Co w tym dziwnego? Ja też spędzam wolny czas ze swoimi dziećmi. I robimy to nie z poczucia obowiązku, ale z przyjemności przebywania z sobą – odpowiada mi koleżanka zza biurka, której jedno dziecko jest nastolatkiem, a drugie właśnie zaczęło studiować. Faktycznie, często opowiada o bliskiej, niemal przyjacielskiej więzi, która ich łączy. Zwierzają jej się z problemów sercowych, radzą w sprawach edukacyjnych, konsultują się co do przyszłej kariery. Przykład? Gdy starsze zapisało się do organizacji studenckiej, moja koleżanka wymyślała tematy debat i szukała namiarów na prelegentów. Ja ostatni raz pojechałam z rodzicami na wakacje, gdy miałam 14 lat i – z tego co pamiętam – strasznie się nudziłam. Choć bardzo kocham mamę (a może właśnie dlatego), nie chcę dzielić się z nią intymnymi historiami czy zawodowymi zawirowaniami. Do naszej rozmowy dołączają inne osoby, a że zespół jest różnorodny także wiekowo, mam przegląd różnych punktów widzenia. I wygląda na to, że to ja jestem w mniejszości. Zaczynam się zastanawiać, jak wygląda prawidłowa relacja matka – dorosłe dziecko. Czy w ogóle jest jakiś wzorzec? Jak przebiega ten naturalny przecież proces przecinania pępowiny? A może rośnie nam – lub, o zgrozo, już wyrosła – generacja maminsynków i mamincóreczek? Freudowski kompleks czy święta więź matki z dzieckiem? Wiem, że porywam się z motyką na słońce, a dokładnie na świętą więź matki z dzieckiem (co z tego, że dorosłym?). Na szczęście nie ja pierwsza i mogę podeprzeć się autorytetem Zygmunta Freuda. Spokojnie, nie będę cytowała dzieł ojca psychoanalizy. Wrzucę tylko mem z Freddiem Mercurym z zespołu Queen, który śpiewa swoje słynne „Mamaaaa…”, na co zatroskany Freud odpowiada: „Uuuuu…”. Skoro o gwiazdach mowa – warto zwrócić uwagę na to, co celebryci odpowiadają na pytanie o ich idola, wzór, największą inspirację. Niemal zawsze: „Mama”! Może mówią prawdę, a może tak wypada, bo mamie byłoby przykro? Na jedno wychodzi. Co ciekawe, czasem to właśnie ta sama mama umawia wywiad gwiazdy, pilnuje sesji zdjęciowej i na koniec wprowadza poprawki do autoryzacji. A w przypadku Michaela Jordana także negocjuje kontrakt reklamowy. Jestem głęboko przekonana, że gwiazdy to tacy sami ludzie jak my (być może mają tylko lepszych menedżerów, a raczej matki menedżerki) i wszyscy borykamy się z podobnymi problemami emocjonalnymi, ale na wszelki wypadek postanawiam to sprawdzić u prof. Barbary Józefik, psycholożki i psychoterapeutki, specjalizującej się w terapii i komunikacji rodzin. Na początku naszej rozmowy zaznacza: – Balansujemy między dwoma pojęciami: więzi i zależności. Więź buduje się we wczesnym dzieciństwie i jest ona niezbędna do prawidłowego rozwoju. Daje poczucie bezpieczeństwa, jest osią naszego późniejszego życia, także w związkach romantycznych – podkreśla pani profesor. W pewnym momencie powinien nastąpić jednak proces separacji, dzięki któremu człowiek może zbudować odrębność. – Jest wiele czynników, które ten proces mogą komplikować czy w skrajnych przypadkach zaburzać. Wtedy właśnie może pojawić się zależność, która utrudnia budowanie własnej autonomii – tłumaczy prof. Józefik. Uzależniony od mamy: emocjonalnie czy finansowo? Zanim wydamy pochopny wyrok, że ktoś jest „uzależniony od mamy”, za radą prof. Barbary Józefik przyjrzyjmy się, skąd dana osoba pochodzi – zarówno w skali makro, jak i mikro. Najpierw spojrzenie globalne, takie geograficzno-społeczne. Na północy kontynentu, choćby w Danii, Szwecji czy Wielkiej Brytanii, dzieci szybko uniezależniają się finansowo, często są też wysyłane do szkół z internatem, a to sprzyja oddzieleniu się od rodziców, także emocjonalnie. Z kolei na południu, choćby we Włoszech, w Chorwacji czy Grecji długo mieszkają z mamą i tatą (słynni włoscy bamboccione, czyli „duże dzieci”), a także prowadzą ożywione życie rodzinne. Zachowanie, które dla Włocha jest przejawem troski, Szwed weźmie za nadopiekuńczość. I odwrotnie – Włoch może uznać za „zimny chów” i „chłód emocjonalny” coś, co dla Szweda będzie zdrową normą, pozwalającą dziecku się prawidłowo rozwijać i na własną rękę eksplorować świat. A gdzie na tej mapie leży Polska? Cóż, dane spychają nas bardzo mocno na południe. Jak podaje Eurostat, odsetek tzw. gniazdowników, czyli dorosłych Polaków w wieku 25–34 lat, którzy mieszkają z rodzicami, z roku na rok rośnie i w 2022 wyniósł rekordowe 51 proc. (dla porównania w Szwecji to 4 proc., w Chorwacji 59 proc.). Czy to wynika tylko z ekonomii? Z trudności ze znalezieniem własnego mieszkania, problemu z wzięciem kredytu, efektu pandemii, gdy nie opłacało się wynajmować kawalerki w obcym mieście, skoro można było pracować zdalnie? A może jednak „nie ma jak u mamy”? Wygodnictwo – i emocjonalne, i finansowe? Zostawmy te pytania, wrócimy do nich za chwilę. Na mapę geograficzno-społeczną nakłada się kolejna. – Każda rodzina też ma swoją kulturę – mówi prof. Barbara Józefik. Są rodziny, w których w naturalny sposób jest dużo wymiany, dzielenia się, pomagania sobie nawzajem. Ale też takie, w których wspierających zachowań jest znacznie mniej, co nie znaczy, że członkowie danej rodziny się nie kochają. I teraz wystarczy sobie wyobrazić wizytę przedstawiciela jednego typu rodzin u rodziny drugiego typu. Dla kogoś, kto wychował się w innej kulturze, ta nowa będzie niewłaściwa, taka właśnie „za” – w jedną lub drugą stronę. Po czym więc poznać, że naprawdę jesteśmy „za blisko” z mamą? – Najlepszym wskaźnikiem jest nasze subiektywne odczucie – mówi prof. Józefik. – Na ile czujemy się uwikłani i mamy dyskomfort w tej relacji – dodaje. Czy nie możemy podjąć żadnej decyzji bez konsultacji z mamą? Czy stale zastanawiamy się: „A co by ona zrobiła?”? Może dostajemy od niej sprzeczne sygnały – z jednej strony słyszymy: „Poradzisz sobie”, „Jesteś dorosła”, z drugiej nasze wybory i odczucia są od dzieciństwa kwestionowane, więc nie mamy poczucia własnej wartości i odwagi, by się usamodzielnić? Uważamy, że brak nam takich kompetencji jak mama, żeby o sobie decydować. Ustalenie granic między pomocą, a nadopiekuńczością Maja ma 24 lata i jest samodzielną mamą trzylatki. Choć akurat w jej przypadku przymiotnik „samodzielna”, opisujący rodzicielstwo w pojedynkę, nie jest najlepszy. Co prawda z ojcem córki Maja rozstała się jeszcze przed porodem, ale dziecko wychowywała razem ze swoją mamą. Szczerze mówiąc, trudno było się zorientować, kto jest kim w tej rodzinie. To babcia wybrała przedszkole, to babcia decydowała, kiedy mała idzie spać i co będzie jadła na kolację, to babcia mówiła, do którego lekarza trzeba zaprowadzić dziewczynkę i na co ją zaszczepić. I pewnie wszystko trwałoby tak latami, gdyby Maja się nie zakochała. Tak bardzo, że mogła góry przenosić! A z pewnością samą siebie do innego mieszkania. – Poczułam, że żyję. Niestety, moja mama zrobiła mi piekło – opowiada Maja. – Nie tylko zabroniła wyprowadzki, lecz także zakazała kontaktów z chłopakiem, twierdząc, że jest kryminalistą. Dlaczego? Zobaczyła na jego ramieniu tatuaż. Gdy przeciwstawiłam się i powiedziałam, że wyprowadzę się z dzieckiem, padły naprawdę mocne i wulgarne słowa, a także groźby, że odbierze mi prawa rodzicielskie – opowiada Maja. Czy byłoby to realne? Pewnie nie, ale Maja naprawdę się wystraszyła. W końcu matka znała wszystkie jej tajemnice i słabe strony. Dzięki wsparciu nowego partnera, przyjaciół, a także psychoterapii udało jej się zamieszkać i z chłopakiem, i z córką. Uczy się decydować o zwykłych sprawach, takich jak rodzaj sera na kanapkach czy kolor pościeli w sypialni. Jak po kilku miesiącach wyglądają jej relacje z matką? – Nie wyglądają. Mama zablokowała połączenia telefoniczne, zmieniła zamki w drzwiach. Widocznie musimy dać sobie czas – mówi dojrzale Maja. Jak powinien przebiegać proces separacji, opuszczania rodzinnego gniazda? Przyznam, że ta historia bardzo mnie poruszyła. Proszę o komentarz dr Martę Majorczyk, psycholożkę i psychoterapeutkę związaną m.in. z Uniwersytetem SWPS. – Maja po urodzeniu dziecka – co naturalne – potrzebowała pomocy. Wszystko wskazuje na to, że ponownie weszła w rolę córki. Pojawienie się mężczyzny w jej życiu wywróciło do góry nogami dotychczasowy porządek i wywołało gwałtowny sprzeciw matki – uważa. Jak więc powinien przebiegać proces separacji, żeby nie dochodziło do takich turbulencji? – Psychologia rozwoju mówi, że osoba, która się usamodzielnia i opuszcza dom rodzinny, nie powinna czuć się winna, że odchodzi od rodziców. Powinna raczej zachowywać się tak, jak młode ptaki jesienią. Wylatują z gniazda, potrafią znaleźć sobie pożywienie, są samodzielne, choć jeszcze nie tak doświadczone jak rodzice – mówi obrazowo dr Majorczyk. Dlaczego więc tak wielu jest w Polsce gniazdowników – pomijając względy ekonomiczne? I dlaczego tak dużo osób jest bardzo silnie psychicznie związanych z rodzicami, zwłaszcza z matkami? Być może to nie tylko wina wygodnych dzieci, lecz także matek, które chcą być cały czas potrzebne, więc tę potrzebę kreują. A to wyolbrzymianiem swoich chorób i czyhających zagrożeń, a to umniejszaniem samodzielności dzieci. – Być może dziecko zapełniało emocjonalną pustkę w relacji z partnerem i teraz para boi się zostać sama. Z wyjściem dziecka z domu rodzic uświadamia sobie, że się starzeje. To nie jest łatwe – mówi dr Majorczyk. Innymi słowy, separacja jest trudnym krokiem dla obu stron – dziecko boi się dorosłości, matka – starości. Ale paradoksalnie to po „rozstaniu” zyskuje przestrzeń na rozwijanie pasji i zainteresowań. Być może podniesienie kwalifikacji zawodowych albo przebranżowienie. Taka druga młodość, która może się wydarzyć tylko wtedy, gdy przyznamy, że coś już minęło. Koniec Matki-Polki. Początek Matki-Przyjaciółki Coś mi się tu wciąż jednak nie zgadza. I jest to stereotyp matki Polki! Przypominam: chodzi o postać umęczonej, poświęcającej się dla dzieci i – co tu kryć – przepełnionej bierną agresją kobiety. Bo skoro ona cierpi, one powinny jej w tym cierpieniu towarzyszyć, a przynajmniej o nim stale pamiętać. Choć matkę Polkę w naszej kulturze się hołubi, to mieszkać z nią jest wyjątkowo trudno. Nic dziwnego, że pociechy wyprowadzają się z takiego domu błyskawicznie. Przyglądam się swoim koleżankom, które mają dorastające dzieci. I tego rysu cierpiętnictwa po prostu nie widzę. To radosne dziewczyny, a nie przepełnione goryczą matrony! Nie stękają, nie wzdychają, nie dręczą swoich dzieci. Akceptują je takimi, jakimi są. Dają im mnóstwo wolności, bo same ją cenią. Pozwalają na to, na co ich rodzice im samym nie pozwalały. Moje spostrzeżenia potwierdza prof. Barbara Józefik. – Jednym z ważnych motywów opuszczenia domu zawsze była chęć decydowania o sobie, w tym swoboda seksualna. Tak długo, jak się mieszkało z rodzicami, była ona niemożliwa. Dzisiejsi rodzice z klasy średniej są na tyle tolerancyjni, że często nie mają problemu z tym, że ich dziecko prowadzi życie seksualne pod ich dachem, nawet gdy to są często zmieniający się partnerzy – mówi prof. Józefik. Z jednej strony to dobrze, z drugiej bodziec do opuszczenia domu, którym było marzenie o swobodzie seksualnej, odpada. Podobnie jak inne powody wynikające z konfliktu pokoleń, bo tego konfliktu w tych rodzinach właściwie już nie ma. – A to właśnie ten zdrowy konflikt wspiera proces separacji – zaznacza prof. Józefik. Dochodzi do tego aspekt materialny. Być może kobiety, które swoją niezależność, także finansową, budowały w drapieżnych latach 90., dziś wolą podobnego wysiłku swoim dzieciom na razie oszczędzić. I dlatego nie mają nic przeciwko, żeby syn czy córka jeszcze pocieszyli się beztroską tak długo, jak to możliwe. Podsumowanie Relacja między matką a dorosłym dzieckiem to temat niezwykle złożony. Współczesne podejście do tej relacji coraz częściej odchodzi od tradycyjnego modelu „matki Polki” — opiekuńczej, poświęcającej się bez reszty, wręcz samopoświęcającej. Coraz częściej pojawia się idea „matki-przyjaciółki”, która jest wsparciem, ale też respektuje granice i autonomię dorosłego dziecka. Warto podkreślić, że bliskość w relacji matka–dziecko nie jest synonimem kontroli czy nadopiekuńczości. Wręcz przeciwnie — zbyt duża bliskość, przekraczająca granice prywatności i autonomii dorosłego dziecka, może prowadzić do zjawisk takich jak „maminsynkowie” czy „mamincórki”, czyli osób emocjonalnie zależnych od rodzica i często mających trudności w samodzielnym funkcjonowaniu. Z drugiej strony, zupełne zerwanie więzi lub chłód emocjonalny między matką a dorosłym dzieckiem to skrajność równie problematyczna. Relacje rodzinne, zwłaszcza między matką a dzieckiem, często są głęboko emocjonalne i trudno je zamknąć na stałe. Wielu dorosłych ludzi poszukuje w tych relacjach oparcia i zrozumienia, nawet jeśli w ich dzieciństwie lub w młodości dochodziło do napięć czy konfliktów. Współczesna psychologia i terapia rodzinna podkreślają, że możliwe jest odbudowanie i przekształcenie tych relacji tak, by stały się one satysfakcjonujące i bezpieczne dla obu stron, nawet jeśli wymaga to wypracowania nowych zasad i zachowań. Kluczowym elementem zdrowej relacji jest komunikacja — otwarta, szczera i oparta na wzajemnym szacunku. Matka i dziecko powinny mieć możliwość wyrażania swoich potrzeb, obaw i oczekiwań bez obawy przed oceną czy odrzuceniem. Warto podkreślić, że dorosłe dzieci mają prawo do własnego życia, decyzji, a także błędów, które są nieodłączną częścią procesu dorastania i samodzielności. Matki zaś mogą nadal pełnić ważną rolę doradców, wsparcia emocjonalnego i punktu odniesienia, ale bez narzucania się i kontroli. W kontekście kulturowym, gdzie nadal często idealizuje się postać matki jako „anioła stróża” rodziny, istotne jest podnoszenie świadomości na temat zdrowych granic i roli, jaką pełni matka wobec dorosłych dzieci. To nie znaczy, że matki mają się wycofać czy przestać troszczyć, lecz że powinny nauczyć się odróżniać opiekę od nadopiekuńczości oraz wspierać rozwój niezależności swoich dzieci. Ta zmiana roli wymaga pracy, samoświadomości i czasem wsparcia terapeutycznego, zwłaszcza gdy relacje były obciążone konfliktami lub toksycznymi wzorcami. Nie można też zapominać, że matki same są ludźmi, z własnymi potrzebami, lękami i oczekiwaniami. Często bardzo trudno im pogodzić się z tym, że ich dzieci dorastają i coraz bardziej oddalają się od rodzinnego domu — zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Przejście od roli „matki opiekunki” do roli „matki-przyjaciółki” to proces, który wymaga akceptacji zmian i redefinicji własnej tożsamości. Zdrowa relacja to taka, w której obie strony mogą się rozwijać i czuć spełnione. Podsumowując, ważne jest, aby zarówno matki, jak i dorosłe dzieci uczyły się wzajemnego szacunku, budowania zdrowych granic i otwartej komunikacji. Tylko wtedy relacja ta może być źródłem wsparcia, a nie ograniczeń. Współczesne spojrzenie na rolę matki w życiu dorosłych dzieci pokazuje, że bliskość nie musi oznaczać zależności, a relacja może ewoluować, stając się przyjaźnią opartą na wzajemnym zrozumieniu i szacunku.
Starsza ona, młodszy on - czy miłość naprawdę ma granice wieku? Eksperci komentują
Wiele osób nadal zaskakuje i wywołuje dyskusje związek, w którym kobieta jest znacząco starsza od mężczyzny. Jak postrzegają to eksperci i na co warto zwrócić uwagę, decydując się na taką relację? Sprawdzamy najważniejsze kwestie.
Związki, w których kobieta jest starsza od mężczyzny, coraz częściej przełamują społeczne tabu i budzą zainteresowanie psychologów. Badania wskazują, że młodsi partnerzy potrafią docenić dojrzałość, pewność siebie oraz doświadczenie swoich starszych partnerek. To relacje, w których często dominuje większa równowaga i wzajemne wsparcie. Przykłady znanych osób, takich jak Candace Bushnell czy historie zwykłych kobiet, pokazują, że miłość nie zna granic wieku, a szczęście w życiu uczuciowym w dużej mierze zależy od komunikacji i zrozumienia, a nie od metryki. Pomimo istnienia uprzedzeń i stereotypów, coraz więcej par tego typu decyduje się żyć na własnych zasadach, ciesząc się autentycznością i bliskością. W tym artykule: Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną Ona starsza, on młodszy: historie z życia wzięte Poznali się w Nowym Jorku podczas tygodnia mody – podobno zauroczyły ją jego ciemne oczy. Od tamtej pory są nierozłączni. Związek z młodszym mężczyzną i romans jak wiele innych? Niezupełnie. Jego bohaterką jest bowiem Candace Bushnell, która jako 20-latka szalała w słynnym Studiu 54, jako 36-latka zaczęła pisać do „New York Observera” felietony, na podstawie których powstał serial „Seks w wielkim mieście”, a jako 63-latka odkryła sekret na udany związek i po rozwodzie z (o 10 lat młodszym) baletmistrzem, dyrektorem New York City Ballet, spotyka się z 21-letnim modelem. O ile można dyskutować na temat tego, czy serial przetrwał próbę czasu, o tyle sama autorka z czasem radzi sobie świetnie (na Instagramie zobaczycie ją m.in. w kampanii kostiumów kąpielowych). Nie bez powodu to ona nauczyła miliony czytelniczek, jak czerpać radość z życia. I z seksu (przyznaję, jestem jedną z nich). Dziś z kolei udowadnia, że epoka, w której musiałyśmy się tłumaczyć, dlaczego obejmujemy młodszego mężczyznę, dobiega końca, co zresztą przewidziała już Carrie Bradshaw, stwierdzając w jednym z odcinków: „Precz z zasadami, ja kieruję się emocjami”. Związek z młodszym mężczyzną: krzywdzące opinie Uwagi w stylu: „Mógłby być jej synem”, „Kuguarzyca na łowach” albo „Pewnie jest utrzymankiem”, brzmią nie tylko nietaktownie, ale i archaicznie. Dlatego darujcie nam, że nie opublikujemy listy znanych Polek, które zdecydowały się związać z młodszymi mężczyznami. To ich sprawa, choć wciąż nie wszyscy to rozumieją. – Zachciało ci się seksu na kuchennym blacie? – usłyszała od przyjaciółek 39-letnia Anka, weterynarka, gdy podczas przyjęcia baby shower plotkowały o facetach, jedząc upiornie słodki tort z lukrową figurką bobasa. – Już miałam zacząć tłumaczyć, że to wcale nie tak, ale ugryzłam się w język. Zaraz, zaraz! Dziś rano przecież naprawdę uprawiałam seks w kuchni – mruga do mnie okiem. Złośliwości na temat jej romansu z 11 lat młodszym Brunonem przycichły. Może dlatego, że nie ma w nim nic skandalicznego poza nieprzyzwoitym szczęściem, które bije od zakochanych. – Znowu czuję, że żyję – mówi Anka, która rok temu wzięła rozwód. – Bruno ma energię, poczucie humoru i dystans do siebie, czyli wszystko to, co przez 14 lat uleciało z mojego już eksmęża. Rozumie, na czym polega partnerstwo: nie traktuje mnie z góry i przy kolegach nie pręży muskułów, chociaż ma co napinać – uśmiecha się Anka. Uważa, że w jej małżeństwie wiało nudą. On był adwokatem, ona nie znosiła spotkań z jego ważnymi przyjaciółmi, podczas których panowie porównywali swoje – jak mówi – „mentalne penisy”, przechwalając się klientami i markami samochodów. Szczyt spontaniczności? Posadził na działce rododendrony, ale nie mógł spać po nocach, bo były w innym kolorze niż reszta kwiatów. No i nie znosił Reksia – kundelka, którego przygarnęła ze schroniska. Twierdził, że jest mało reprezentacyjny. Związek z młodszym mężczyzną odczarował jej coraz smutniejsze życie. Teraz Anka czuje się tak, jakby ktoś cofnął czas, bo w starym związku jej też zdążyły oklapnąć skrzydełka. A teraz znowu ma ochotę tańczyć do rana w klubie albo w nocy jechać do Sopotu tylko po to, żeby zjeść śniadanie w ulubionej knajpie. Czy po pół roku widzi jakieś wady związku z młodszym partnerem? – Na obecnym etapie żadnych, chociaż to trochę creepy, że sypiam z kimś w wieku mojego brata, którego uważam za smarkacza – komentuje. Zapewnia, że w jej relacji nie chodzi tylko o seks czy podniesienie samooceny. Dbają o siebie nawzajem. Psycholodzy o związkach z dużą różnicą wieku Z badań Sam Owen, brytyjskiej psycholożki, trenerki relacji i autorki książek, wynika, że pokolenie mężczyzn między 20. a 30. rokiem życia wykazuje znacznie silniejsze zainteresowanie starszymi nawet o 20 lat partnerkami niż równolatkami czy młodszymi. Dlaczego? Jej zdaniem, jak opowiadała w BBC, imponuje im zaradność, z jaką dojrzałe partnerki łączą społeczne role. Są dla nich intelektualnie intrygujące i atrakcyjne, bo w przeciwieństwie do wielu rówieśniczek nie silą się na bycie perfekcyjnymi. Ba, pojawiają się nawet w ich fantazjach seksualnych. Związek z młodszym mężczyzną ma więc sens w wielu kontekstach. Potwierdza to seksuolog Andrzej Gryżewski, obserwując z perspektywy swojego gabinetu warszawskie realia. – W ostatnich latach mężczyźni zmienili kurs i już nie myślą obsesyjnie o tym, że ich męskość, zwłaszcza w dojrzałym wieku, uwiarygodni tylko sporo młodsza partnerka – mówi. Jeszcze dekadę temu właśnie w taki sposób próbowali imponować w towarzystwie. Dziś podmiotowe podejście nie dość, że nie zachwyca, to wręcz irytuje. Zwłaszcza że niektórzy przekonali się na własnej skórze, że taka relacja może dotkliwie uwierać. – Część młodych partnerek naturalnie będzie dążyła do stabilizacji – zaręczyn, rodzicielstwa, a starszy partner nie musi mieć takich potrzeb, bo ma często odchowane dzieci. Stawanie na głowie, żeby spełnić oczekiwania, bywa męczące. Seks też jest przereklamowany, bo okazuje się, że choć ona jest młoda i piękna, nie zawsze dużo wie o rozkoszy. A pan, który umie wyczarować atmosferę, już nie jest tak wybornym kochankiem jak 20 lat temu – Gryżewski powtarza to, co słyszy od pacjentów. Co innego kobieta po czterdziestce – dojrzały, słodki owoc zachęcający do skosztowania. – Wciąż wygląda atrakcyjnie, ma luz i pewność siebie – ocenia seksuolog i psychoterapeuta. – Ceni niezależność, nie osacza i świetnie sobie radzi w towarzystwie – błyszczy elokwencją, a jak trzeba, to ciętą ripostą utrze nosa kolegom, którym zbierze się na głupie żarty. No i nie wstydzi się eksperymentów w łóżku, jasno komunikując swoje pragnienia – podkreśla współautor wraz z Katarzyną Miller poradnika „Być parą i nie zwariować”. Stereotypy nt. związków z młodszym mężczyzną – Myślałam, że najlepszy czas mam już za sobą, bo po czterdziestce stawałam się coraz bardziej przezroczysta dla swojego eks – dzieli się przemyśleniami 42-letnia Iga, wykładowczyni zarządzania na politechnice. Gdy zakończyła kilkunastoletni związek z zawodnikiem MMA, trudno jej było odzyskać równowagę. Na szczęście miała pasję – bieganie w ultramaratonach i zawody triatlonowe, więc trudne emocje rozładowywała podczas treningów. Ale z czasem to przestało wystarczać. Poczuła, że potrzebuje męskiego towarzystwa. I seksu. Od kilku miesięcy umawia się na randki z Tindera. – Na początku nie wierzyłam, że zaczepiają mnie chłopcy, którzy, jakkolwiek bym się dobrze postarała, mogliby być moimi synami. Raz nawet sparowało mnie z moim studentem, bo przez nieuwagę przesunęłam go w prawo. Na szczęście zajęcia prowadziłam zdalnie, więc nie mieliśmy okazji spotkać się na uczelni – wspomina ze śmiechem. Po kilku randkach z rówieśnikami przełamała opory i spotkała się z o dziewięć lat młodszym Filipem. – Zjadał mnie stres, gorszy niż na starcie Ironmana, ale to minęło, bo chłopak był dowcipny. Dałam się ponieść chwili i nie żałuję, seks z młodszym kochankiem działa jak cytrynowa lemoniada z miętą w środku lata. Orzeźwia i osładza. Spotykają się do dziś, choć zasady ustalili jasne – żadnych zobowiązań, liczy się wspólna zabawa. – Gdy przeglądam się w jego oczach, widzę podziw i fascynację. To cholernie łechce ego – opowiada Iga z satysfakcją, ale też z lekkim smutkiem, bo wie, że każda zabawa ma swój koniec. – Należę do pokolenia, które jedną nogą stanęło na lądzie feminizmu, ale drugą wciąż tkwi w odmętach tradycyjnego podziału ról – opowiada. Z jednej strony sama dopinguje kobiety w sporcie i w nauce, z drugiej czuje, że coś ją omija, bo nie ma dziecka, męża i własnego mieszkania. Rywalizuje z mężczyznami i wygrywa, a zarazem chciałaby, żeby ktoś o nią zadbał. Tylko czy wiek partnera jest istotny? – Mam dość dołujących 40-latków. Ich egoizmu, „nie chce mi się” albo „jestem zmęczony”. Ale jeśli zwiążę się z młodszym i mu się znudzę? Może on nie będzie potrzebował partnerki, tylko zastępczej matki? Boję się, że może nie być gotowy do tego, by wziąć odpowiedzialność za utrzymanie rodziny – Iga głośno wyraża rozterki. I stawia pytanie: – Czy nam, współczesnym, samodzielnym kobietom, naprawdę jest to potrzebne do szczęścia? Amerykański psycholog społeczny Justin J. Lehmiller związany z Instytutem Kinseya (można zobaczyć go w serialu „Wyjaśniamy tajemnice seksu” na Netfliksie) obala ten stereotyp. Lehmiller zbadał, jakie szanse na szczęście mają związki, w których kobiety są minimum pięć lat starsze od mężczyzn. Przepytał 200 par i uznał, że najszczęśliwsze były te kobiety, których mąż bądź partner okazał się młodszy o co najmniej 10 lat. Psycholog sądzi, że to nie tylko kwestia temperamentu, charyzmy i spontaniczności, których z wiekiem wielu mężczyznom ubywa. Ważniejszy jest układ sił, który wydaje się bliższy równowagi, co cementuje związek. Młodszy partner raczej nie będzie dominował, za to podzieli się obowiązkami (bo jego matka kładła większy nacisk na takie wychowanie) i postawi na równi potrzeby swoje i partnerki. Anka coraz częściej myśli o tym, że romans z Brunonem ma szansę się przerodzić w związek „na poważnie”. Wzruszyła się, oglądając film dokumentalny „Tina” na HBO, można w nim prześledzić burzliwą historię życia piosenkarki. Po uwolnieniu się z przemocowego związku z Ikiem nie wierzyła, że spotka ją jeszcze miłość. Do momentu, gdy przed pięćdziesiątką poznała Erwina Bacha, 16 lat młodszego producenta muzycznego z Niemiec. Po raz pierwszy oświadczył jej się po trzech latach, ale na pełne przekonania „tak” musiał poczekać do czasu, gdy Tina skończyła 73 lata. Są razem do dziś, przeszli niejeden zakręt życiowy i zdrowotny (mąż oddał jej nerkę, gdy zachorowała), a w filmie Bach przekonuje, że niezmiennie łączy ich to magiczne „coś”, które poczuli, gdy pierwszy raz ujrzeli się na lotnisku. Anka odkłada dzień, w którym pozna Brunona z siedmioletnim synem i przedstawi go eksmężowi. Po rozwodzie, gdy przestali mnożyć wobec siebie oczekiwania, są w poprawnych relacjach. To jej zdaniem clou związku: zamiast napinać się i nastawiać na jakiś scenariusz, wystarczy cieszyć się wspólnymi chwilami. A reszta ułoży się sama. Związek z młodszym mężczyzną staje się coraz mniej kontrowersyjny, a kobiety coraz częściej decydują się na takie relacje, przełamując stare stereotypy. Candace Bushnell, autorka „Seksu w wielkim mieście”, w wieku 63 lat związała się z 21-letnim modelem, udowadniając, że miłość nie zna granic wieku. Anka, po rozwodzie z mężem starszym o 14 lat, rozpoczęła relację z 11 lat młodszym Brunonem. Związek ten odmienił jej życie, dając poczucie młodzieńczej energii i radości z życia. Iga, 42-letnia wykładowczyni, po zakończeniu długiego związku, zaczęła spotykać się z Filipem, młodszym o 9 lat, i doceniła świeżość oraz spontaniczność tego związku. Psycholodzy, jak Sam Owen czy Justin J. Lehmiller, zauważają, że młodsze partnerki są atrakcyjne dla mężczyzn, którzy doceniają ich dojrzałość, intelekt oraz sposób, w jaki potrafią łączyć różne role społeczne. Badania wskazują, że w parach, gdzie kobieta jest starsza, układ sił jest bardziej zrównoważony, a związek ma większe szanse na trwałość i szczęście. Mimo że niektóre osoby wciąż mają wątpliwości, historie takie jak te pokazują, że związek z młodszym mężczyzną może być pełen pasji, wzajemnego wsparcia i spełnienia, a wiek przestaje być istotnym kryterium dla szczęścia w miłości. Tekst pochodzi z magazynu ELLE 08/2022
„Zbyt młoda, by mówić. Zbyt stara, by istnieć". Dyskryminację ze względu na wiek stosujemy zaskakująco często
Tropiąc różne objawy nietolerancji, chętnie widzimy źdźbło w cudzym oku, ale rzadko belkę w swoim: dyskryminację ze względu na wiek. Stosujemy ją zaskakująco często, niezależnie od daty urodzenia. Dlaczego tak trudno nam to dostrzec?
Dyskusja była gorąca, a temperatura z każdym kolejnym komentarzem rosła. W internecie o to łatwo, wiadomo! Tym razem wymiana ciosów odbywała się na Facebooku wśród ludzi otwartych, czytających pisma o kulturze lub wręcz w nich publikujących. Było więc nie tylko żywiołowo, lecz także ładną polszczyzną. Zaczęło się od niewinnego pytania o „ono”, czyli zaimek stosowany wobec osób niebinarnych, by gładko przejść do tematu transfobii, homofobii, lekko zahaczając o feminizm i klasizm. Kibicowałam jednej ze stron, tej bardziej – w moim odczuciu – światłej i tolerancyjnej. Do czasu. W pewnym momencie „moja zawodniczka” napisała do swojej oponentki: „Nic dziwnego, że tak uważasz. Jesteś po czterdziestce”. Auć! Jak to? Dziewczyna broniąca osób, których dotyka transfobia, stosująca język jak z podręcznika inkluzywności użyła prostego niczym cep argumentu dotyczącego wieku? W jednej chwili straciłam do niej sympatię, za to nabrałam chęci na zgłębienie tematu ageizmu (z ang. dyskryminacja ze względu na wiek). Czyżbym w czasach, gdy rasizm, antysemityzm i mizoginizm odchodzą do lamusa namierzyła najbardziej trwały z „izmów”? Badania pokazują, że ageizm dotyka ludzi na każdym etapie życia. Osoby starsze często spotykają się z protekcjonalnym traktowaniem lub wykluczeniem z różnych dziedzin życia, od pracy po życie społeczne. Młodsi z kolei bywają odbierani jako niedojrzali i niekompetentni, co przekłada się nawet na brutalne komentarze online, jak w przypadku Gretę Thunberg. Wszystko to pokazuje, że wiek, zamiast być atutem, staje się powodem do dyskryminacji. Warto pamiętać, że stereotypy na temat wieku są zakorzenione nie tylko w społeczeństwie, lecz także w mediach, firmach i naszych codziennych zachowaniach. Przełamywanie ich wymaga świadomości i odwagi, by spojrzeć na człowieka przez pryzmat jego wartości i doświadczenia, a nie liczby w dowodzie osobistym. Od dzisiaj już nie wypada Zapytałam znajome – zarówno te starsze, jak i młodsze ode mnie – o to, czy doświadczyły tego typu dyskryminacji, stereotypów, uprzedzeń. Po pierwszym „raczej nie”, zazwyczaj przypominały sobie: „A, poczekaj!”. Niektóre przykłady były przezabawne, inne niekoniecznie. Paulina (lat 54) straciła stanowisko redaktorki w miesięczniku dla kobiet („nie, nie ageizm, redukcja etatów”). Znalezienie nowej pracy zajęło jej dobrych kilka miesięcy, ale w końcu udało się w wydawnictwie książkowym. – Znów zaczynałam właściwie od zera, znowu byłam stażystką. Bo inny tryb pracy nad tekstem, bo inne programy do edycji, a inne do rozliczeń z autorami. Moje nowe, o 20 lat młodsze koleżanki byłe przemiłe, ale nagle odkryłam, że mówią do mnie trochę jak do babci. Wolno, głośno, protekcjonalnie… – przyznaje ze śmiechem. Poradziła sobie. Tym bardziej że jest ostatnią osobą, którą można by nazwać „starszą panią”. Rzeczywiście nie farbuje włosów, ale nosi dżinsy, T-shirty z fajnymi nadrukami, trampki. Bawi się na koncertach, jeździ po świecie z plecakiem. Niedawno postanowiła pojechać ze swoim partnerem na przedłużony weekend do Izraela. Znaleźli fajny i niedrogi hostel w centrum Tel Awiwu. – Ku naszemu zdziwieniu przeczytaliśmy, że przyjmowani są goście do 45. roku życia. W tym najbardziej otwartym i roztańczonym mieście Morza Śródziemnego?! Skoro o imprezach mowa: Magda (lat 41) została poproszona przez przyjaciółkę (lat 39) o bycie świadkową na ślubie, a co za tym idzie, zorganizowanie wieczoru panieńskiego. – Szukałam jakiegoś pomysłu na taką imprezę, zabawnego, w dobrym guście. Może gra miejska, może koncert? A że niedawno koleżanka z pracy (lat 28) wyszła za mąż, zapytałam ją o najnowsze trendy. Spojrzała na mnie tak, jakbym zaproponowała przemyt kokainy z Wenezueli. W końcu wydukała: „Nie sądzisz, że w tym wieku to trochę już nie wypada?”. Yyy… Organizować wieczorów panieńskich? Być panną czy wręcz przeciwnie – wyjść za mąż? – wspomina Magda. 42-letnia Małgorzata, lekarka z Warszawy, opowiada o dwóch sytuacjach. Pierwsza, to gdy wyszła ze znajomym przyjacielem gejem do klubu. Przysiadł się do nich mężczyzna nieco starszy od niej. Przystojny, zabawny, zaczął ją uwodzić, zrobiło się intymnie – na tyle, że przyjaciel mrugnął do niej okiem i poszedł do baru. „Fajnie, że w tym wieku masz jeszcze takich znajomych i chęć na wychodzenie w miasto” – usłyszała. – Dał do zrozumienia, że tak naprawdę jestem na to za stara, mimo że sam był starszy – Małgorzata kręci z niedowierzaniem głową. Co ciekawe, w jej pracy jest akurat odwrotnie. W jednym z lepszych warszawskich szpitali wciąż jest uważana za zbyt młodą, choćby na to, by przeprowadzać operacje. Nie szkodzi, że jeździ na międzynarodowe konferencje, ma spory dorobek, doświadczenie za granicą. Wciąż jest „Małgosią”. Jaśmina ma 21 lat, studiuje lingwistykę i jest zakochana w swoim chłopaku. Zaraz po licencjacie chce urodzić dziecko. Brzmi idealnie? – Zarówno moi rodzice, jak i moje przyjaciółki mówią, że jestem za młoda na pieluchy, że zmarnuję sobie życie. Żałuję, że im o swoich planach w ogóle powiedziałam. Fani są przerażeni – co ona zrobiła?! Wytykanie metryki może dotyczyć także młodych osób. Najbardziej znany przykład? Greta Thunberg. Jak taka „gówniara” może się mądrzyć na temat środowiska! Co nastolatka wie o świecie! Hejt, który spadł na najbardziej znaną (i skuteczną) aktywistkę klimatyczną tylko dlatego, że urodziła się już w XXI wieku, był niewiarygodny. Swoją drogą właśnie skończyła 20 lat. Czy świat będzie wobec niej z tego powodu bardziej przyjazny? Szczerze mówiąc, wątpię. Bo lata lecą. „Długo nie kojarzyłam różnych spotykających mnie przejawów przemocy czy pogardliwych ocen z tym, że jestem dziewczyną. Byłam przekonana, że one wynikają z tego, że jestem gówniarą. Za chwilę jednak już nią nie byłam” – to Dorota Masłowska, która debiutowała jako nastolatka, w głośnym wywiadzie dla Krytyki Politycznej. „Miałam na koncie dużo osiągnięć, a wypalone chłopy, których dawno przerosłam dorobkiem, ciągle mówiły o mnie jako o »Dorotce«, która robi te »swoje głupoty w teatrze«. Chwilę później zaczęli do tego dodawać, że przecież jestem już stara…”„Paradoks, przed którym nieustannie stają dziewczynki – a także kobiety w ogóle: generalnie są zwykle za duże, za stare na wszystko – z wyjątkiem chwili, gdy mają się o czymś wypowiadać jako ekspertki. Wtedy najlepiej sprawdza się zasada, że kobieta jest zawsze młodsza od mężczyzny bez względu na to, ile które z nich ma lat” – to już Weronika Murek w swojej najnowszej, świetnej książce „Dziewczynki”, na którą składają się eseje o młodych i bardzo młodych kobietach. Zresztą wystarczy otworzyć pierwszy lepszy portal plotkarski. Madonna, która nie chce wyglądać staro i wstrzykuje botoks? „Fani są przerażeni – co ona z sobą zrobiła!”. Sarah Jessica Parker z twarzą usianą zmarszczkami czy Andie MacDowell z siwymi włosami? „Fani są bezlitośni – jak można się tak zaniedbać!”. Czyli zestarzeć. Swoją drogą kiedyś bohater filmu Woody’ego Allena powiedział, że wcale nie chce się zestarzeć, ale alternatywa jest jeszcze gorsza. Niech się położy Termin „ageizm” wprowadził pod koniec lat 60. XX wieku amerykański psychiatra i gerontolog Robert Neil Butler. Miał na myśli postrzeganie osób starszych przez pryzmat stereotypów i wykluczanie ich na tej podstawie z różnych sfer życia. Dziś to coraz lepiej przebadany przez naukowców temat. – Z ageizmem spotykamy się w całym cyklu życia – mówi dr Magdalena Rosochacka-Gmitrzak, socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego specjalizująca się w gerontologii społecznej, członkini Komisji Ekspertów ds. Osób Starszych przy Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. – Już w przedszkolu okazuje się, że jesteśmy na coś za starzy, na coś za młodzi. Że wystajemy poza naszą grupę wiekową i komuś to się nie podoba – zauważa. Za mali na to, by pytać, skąd się biorą dzieci, za duzi, by nie umieć zawiązać sznurowadeł. Socjolożka pokazuje mi najnowszy raport Światowej Organizacji Zdrowia na temat przeciwdziałania ageizmowi. Aż połowa ludzkości otwarcie przyznaje się do zachowań dyskryminacyjnych w tym obszarze, a jedna trzecia Europejczyków (zarówno młodszych, jak i starszych) ich doświadczyła. Kto jest najbardziej narażony na ageizm? Po pierwsze, osoby starsze (ale „starsze niż”, czyli w porównaniu do jakiejś młodszej grupy, jak u Pauliny w wydawnictwie, w którym pracują sami młodsi od niej). Po drugie, uzależnione od opieki innych. Co do ageizmu wobec młodych osób zdecydowanie bardziej cierpią kobiety (patrz Greta). Najtrudniejsza jest branża IT (co dziwne, bo większość pracy odbywa się zdalnie), a zaraz po niej hotelarska (tu odwrotnie – liczy się kontakt twarzą w twarz. Czy naprawdę oczekujemy, że w hotelu będą pracować sami młodzi ludzie?). Zdaniem dr Rosochackiej-Gmitrzak ageizm ma się tak dobrze, bo są nim zainfekowane system prawny, opieka zdrowotna, społeczna, media… A także nasz codzienny język. Po angielsku ma to nawet swoją nazwę – elderspeak (z ang. mowa dyskryminująca starsze osoby), gdy do dorosłego mówimy jak do niedojrzałego dziecka – wolno, infantylnie. „Niech babcia się położy…” Efekt? Jak pokazują badania behawiorystów, wystarczy, że starsze osoby słyszą taki upupiający ton, zaczynają się wolniej ruszać, wolniej reagować. Starzeją się w oczach. No, chyba że jest się jak bohaterka filmu „Pora umierać” grana przez Danutę Szaflarską. „Niech się rozbierze” – mówi w filmie lekarka. „Niech się w dupę pocałuje” – odpowiada 90-latka. To się nazywa się bunt pokoleniowy! Uczcie się, dziewczynki Szczerze mówiąc, nie wygląda to dobrze. Martwię się już nie tylko o swoich rodziców, lecz także – co tu kryć! – o siebie. Nie chcę, żeby ktoś wkrótce wrzucił mnie do worka, w którym wcale nie zamierzam być. Mówił jak do dziecka, wypowiadał się w moim imieniu, decydował o stylu życia… No i zwolnił z pracy za PESEL. Na szczęście spotykam Katarzynę Łakińską, założycielkę flexi.pl, portalu pośrednictwa pracy dla osób 50+. Łakińska przyznaje, że zgłaszają się do niej coraz młodsze osoby (nawet 45-latkowie mówią o dyskryminacji ze względu na wiek), a także starsze, w tym 70- i 80-latkowie. Bo oni też chcą pracować, być aktywni, potrzebni, spełnieni. Żyjemy coraz dłużej, trudno przez 30 lat aktywności zawodowej odłożyć na 30 lat emerytury. – Czemu Flexi? Bo jesteśmy pokoleniem ludzi elastycznych. Potrafimy pracować w różnych warunkach, nauczyliśmy się tylu rzeczy… Gdy zaczynałam prowadzić swoją pierwszą firmę, nie było nawet faksów – mówi Łakińska. Zachęca osoby 50+ do przebranżowienia się, rozwoju, otworzenia kolejnych drzwi, a firmy do zatrudniania takich osób. – Choćby dlatego, że zróżnicowane, także wiekowo, zespoły są bardziej kreatywne, skuteczne, po prostu lepsze – podkreśla. Tak, dostrzega na rynku pracy ageizm, który zaczyna się już na poziomie ogłoszeń o zatrudnieniu. „Przyjmiemy do młodego, dynamicznego zespołu…” – jest już obśmiane, bo to tak, jakby przeciwieństwem był „stary i leniwy zespół”. Ale wciąż pokutują nazwy stanowisk, jak „młodszy specjalista” (po angielsku junior). – A przecież nie oznacza to wieku, tylko doświadczenie w danym zawodzie. Czy nie lepiej byłoby użyć słowa „początkujący”? – zastanawia się Katarzyna Łakińska. Gdzie według niej pojawia się ageizm? – Tam, gdzie wszystkie „izmy”, czyli gdy czyjeś interesy są zagrożone, gdzie tort do podziału jest zbyt mały, a rywalizacja ostra – uważa. Młody pracownik nie awansuje? To przez dinozaury, które siedzą w firmie od lat! Starszy kierownik boi się wygryzienia? Będzie swoich młodszych podwładnych umniejszał i upupiał. Przypominam sobie redaktor naczelną, która była od zespołu dziennikarskiego o 20 lat starsza. Niby nic takiego, prawda? Tyle że cały czas wytykała nam młody wiek (około trzydziestki), brak doświadczenia (tak z 10 lat w zawodzie), wtrącała się w nasze plany dotyczące rodziny (np. za wcześnie na dzieci, ale za późno na zamążpójście) i mówiła: „Jeszcze dużo musicie się nauczyć, dziewczynki” (mężczyzn, nawet sporo młodszych, traktowała poważniej). Zemsta była natychmiastowa, choć korytarzowa. Mówiłyśmy o niej per „stara”. Czyżby było tak, że kto wiekiem wojuje, ten wiekiem obrywa? Na to wygląda. Na dodatek można oberwać od samej siebie. – Jeżeli postrzegamy starzenie się jako coś negatywnego i dyskryminujemy osoby starsze, to prędzej czy później, wraz z upływem lat, same przestaniemy dawać sobie prawo do pełni życia – mówi dr Rosochacka-Gmitrzak. Huk po boomersie Biję się w piersi. Tak, zdarza mi się iść na skróty i pomyśleć, że nastolatki mają pstro w głowach („gówniary”), a 60-latkowie nie radzą sobie ze smartfonami („boomerzy”). Tak, zażartowałam kiedyś w tekście na temat zabiegów kosmetycznych dla 52-latki, po których będzie wyglądać jak 25-latka (słabe, wiem). Ale jak się okazuje, taki rachunek sumienia to pierwszy i konieczny krok, by przestać dyskryminować ze względu na wiek. – Polecam zachować tę czujność. Sprawdzać, czy myślimy o realnej osobie, czy nakładamy na nią kliszę, stereotyp, taką pelerynkę, z której trudno się uwolnić. To oczywiście nie jest łatwe, bo ageizm to bardzo mocna narracja, wszechobecna, niemal przezroczysta – mówi Weronika Murek. Pytam o obelgi dotyczące wieku, jak wspomniana „gówniara” i „boomer”. – Są stosowane w podobny sposób, żeby zatkać usta drugiej stronie. Jesteś za młoda, by coś wiedzieć. Jesteś za stara, by się wypowiadać. To są wystrzały, po których nie ma szansy wzajemnie się już usłyszeć i skomunikować – mówi obrazowo. Jak dostrzec, że przed nami stoi nie „gówniara” czy „boomerka”, ale konkretna osoba ze swoimi zainteresowaniami, poglądami, pasjami, być może nawet podobna do nas mimo dzielących nas od siebie lat? Tu z pomocą przychodzi sprawdzona zasada. – Jeżeli chcesz wiedzieć, kim jestem, musisz zapytać o to mnie, a nie siebie – mówi Weronika Murek. A dr Rosochacka-Gmitrzak dodaje: – Warto wystawić się na tzw. bodziec międzypokoleniowy. To sytuacja, w której stwarzamy przestrzeń do wspólnego działania osób w różnym wieku. Powoli przestajemy widzieć różnice, a zaczynamy dostrzegać podobieństwa. Lekcja przychodzi zaskakująco szybko. I to lekcja dosłowna. W każdy czwartek po południu w ramach wolontariatu uczę polskiego cudzoziemców, głównie z Ukrainy. Tym razem moja grupa liczy 10 osób, siedmioro z nich ma dobrze po sześćdziesiątce. Rozmawiamy o tym, co lubią robić. I gdy już mam ochotę napisać na tablicy „robić na drutach”, słyszę od najstarszej w grupie pani Nadii: „Lubię podróżować, uczyć się języków obcych i jeść sushi”. Hmm… To tak jak ja. Podsumowanie Ageizm to dyskryminacji ze względu na wiek, zarówno wobec osób starszych, jak i młodszych. Z uprzezeniami spotykają się ludzie w różnym wieku. Przykłady mogą obejmować sytuacje, w których osoby w wieku dojrzałym są traktowane z protekcjonalnością przez młodsze koleżanki w pracy, a także przypadki, w których starsi ludzie są postrzegani jako niekompetentni lub zbyt starzy na aktywność społeczną. Z drugiej strony, młodsze osoby także doświadczają ageizmu, jak w przypadku Grety Thunberg, która była krytykowana za swoje działania na rzecz ochrony środowiska, tylko z powodu swojego młodego wieku. Ageizm może występować w różnych aspektach życia: w pracy, w rodzinie, w kulturze czy w mediach. Przykład? Dyskryminacja w branży IT i hotelarskiej, a także stereotypy związane z płcią i wiekiem. Fakt, że chociaż w ciągu ostatnich dziesięcioleci zyskano więcej świadomości na temat innych form dyskryminacji, ageizm pozostaje problemem, który jest często ignorowany lub nieuświadamiany.
"Gdy żyjemy w rozgoryczeniu, sami siebie krzywdzimy". Oto 5 naukowych metod na przebaczenie, które daje ulgę
Najgorszym sposobem radzenia sobie z doznaną krzywdą jest ciągłe wracanie do bolesnych wspomnień i pielęgnowanie nienawiści wobec osoby, która nas zraniła. To więzienie emocjonalne, które blokuje nasz rozwój i odbiera spokój ducha.
Wybaczanie jest trudne, bez względu na to, czy dotyczy spraw błahych czy poważnych życiowych krzywd. Na początek pomocna może być świadomość, że puszczanie win w niepamięć ma ogromne znaczenie dla naszego zdrowia fizycznego i psychicznego. Badania psychologów dowodzą, że im łatwiej nam to przychodzi, tym rzadziej doświadczamy stresu, stanów napięcia, niepokoju i – co najważniejsze – gniewu. Gniew ma szczególnie toksyczny wpływ na naszą kondycję psychiczną, a także funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Gdy przez dłuższy okres pozostajemy w stanie rozgoryczenia, czujemy potrzebę odwetu – stajemy się ponownie ofiarą, tym razem swoich negatywnych uczuć. Nawet mając pełną świadomość tego, że wybaczanie służy najbardziej nam samym, nie zawsze potrafimy się na to zdobyć. Choć wybaczanie bywa jedną z największych życiowych trudności, naukowcy wskazują, że nie jest to kwestia słabości, lecz odwagi i mądrości. Warto się z tym oswoić i podjąć świadomy proces, bo jego efekty są nieocenione – przebaczenie może poprawić jakość snu, zmniejszyć ryzyko chorób serca oraz wzmocnić odporność organizmu. Oprócz klasycznych etapów, warto wspomnieć o technikach opartych na badaniach psychologicznych, takich jak medytacje skupione na współczuciu czy terapia poznawczo-behawioralna. Regularne ćwiczenie wdzięczności i autorefleksji może zwiększyć naszą odporność na negatywne emocje i pomóc w przepracowaniu traumy. Co więcej, wybaczanie nie zawsze musi oznaczać pojednanie z krzywdzicielem. Często jest to indywidualny akt uwolnienia, który przynosi przede wszystkim wewnętrzną ulgę i wyciszenie. Pozwalając odejść negatywnym emocjom, dajemy sobie szansę na nowy początek i lepsze relacje – zarówno ze sobą, jak i z innymi. Oto pięć prawd, które powinniśmy mieć w pamięci, zmagając się z tym problemem 1.Wybaczenie nie oznacza umniejszania krzywd. Nie chodzi o to, by mówić sobie „nie było tak źle” lub wypierać bolesne wspomnienia. Przebaczenie nie wymaga zapomnienia ani bagatelizowania przeżytej traumy. 2. Przebaczać nie jest słabością. Często trwamy w urazach, bo dają one złudne poczucie kontroli i chronią nas przed wewnętrznym wstydem. Ludzie, którzy doświadczyli upokorzenia lub zagrożenia swojej reputacji, szczególnie boją się okazać słabość. Jeżeli więc szukasz odwetu lub planujesz zemstę, zamiast pojednania, warto najpierw popracować nad własną samooceną i poczuciem własnej wartości. 3. Przebaczenie to proces, nie decyzja „wszystko albo nic”. Możliwe, że nigdy nie wybaczysz całkowicie, ale nawet kilka kroków w tym kierunku to duży sukces i powód do dumy. 4. Nie czekaj na przeprosiny czy uznanie winy przez sprawcę. Zdarza się, że druga osoba nigdy nie zrozumie swojej winy ani nie okaże skruchy. Twoja droga do wybaczenia nie powinna od tego zależeć. 5. Świadome wybaczenie przebiega w czterech etapach: A. Wyraź swoje uczucia. Nazwij dokładnie swój ból, gniew czy żal – możesz to zrobić, rozmawiając z wyimaginowanym adresatem na pustym krześle, pisząc list lub pozwalając sobie na wyrzucenie emocji np. podczas jazdy samochodem. B. Spróbuj zrozumieć, dlaczego spotkała cię krzywda. Twój mózg potrzebuje wyjaśnienia. Nie zawsze znajdziesz racjonalne powody, czasem tłumaczeniem będzie zbieg okoliczności czy po prostu przypadek. C. Odbuduj poczucie bezpieczeństwa. Upewnij się, że sytuacje, które cię skrzywdziły, nie powtórzą się. Czasem wystarczy, że sprawca przyzna się do błędu, innym razem trzeba się odizolować od toksycznych osób, zmienić relacje lub podjąć kroki prawne. D. Pozwól odejść urazom i gniewowi. Jeśli zdecydujesz się wybaczyć, staraj się nie wracać do bolesnych wspomnień ani ich nie powtarzać w myślach. Jeśli to niemożliwe, prawdopodobnie potrzebujesz jeszcze czasu, by być gotowym na przebaczenie. Ten proces nie jest łatwy, ale krok po kroku może przynieść ulgę, lepsze samopoczucie i zdrowie – zarówno psychiczne, jak i fizyczne.
Kiedy on już nie chce. Czy związek da się uratować po słowach: „Nie jesteś dla mnie atrakcyjna”?
Jedno libido buzuje, drugie drzemie — czy to automatycznie oznacza katastrofę? Seksualne niedopasowanie nie musi przekreślać relacji. Ważniejsze od częstotliwości są rozmowy bez wstydu, presji i mitów o „normalności”.
Wydawałoby się, że kiedy w związku pojawia się różnica w poziomie libido, naturalnym odruchem będzie spotkanie się gdzieś w połowie drogi – kompromis, negocjacje, wspólna praca nad bliskością. A jednak seksuolog David Schnarch, twórca popularnego w USA programu „wspólnej ewolucji potrzeb seksualnych”, uważa, że to osoba z niższym libido powinna się zmieniać jako pierwsza. Dlaczego? Bo „blokuje” intymność. Choć ta logika może wydawać się zdroworozsądkowa, w praktyce okazuje się często opresyjna i upraszczająca złożone mechanizmy, które stoją za pożądaniem (lub jego brakiem). W rozmowie z psychoterapeutą i terapeutą par Danielem Cysarzem przyglądamy się nie tylko temu, dlaczego nie zawsze „więcej znaczy lepiej”, ale też co tak naprawdę kryje się pod hasłem „ogromne libido”, czym różni się potrzeba seksu od potrzeby rozładowania emocjonalnego napięcia oraz dlaczego odpowiedzialność za własne potrzeby to nie to samo co obowiązek ich zaspokajania. Ta rozmowa nie jest tylko o seksie – to opowieść o granicach, emocjonalnej samoświadomości i o tym, jak bardzo mit „dopasowania seksualnego” potrafi zafałszować rzeczywisty obraz relacji. Przeczytałam w „Czy to normalne. Seks, związki i statystyka” Chrisanny Northrup, że amerykański seksuolog i terapeuta par David Schnarch opracował program „wspólnej ewolucji potrzeb seksualnych” dla związków, w których partnerzy różnią się poziomem libido. Opiera się on na założeniu, że zmiana powinna się zacząć od osoby, która ma mniejszy apetyt na seks. Trochę mnie to zaskoczyło. DANIEL CYSARZ: Faktycznie, to dość zaskakujące, ponieważ zamiast traktować informację dotyczącą życia seksualnego pary jako punkt wyjścia, od razu zakłada się, że coś trzeba naprawić. Czynników, które mogą wpływać na różnicę w poziomie libido, jest naprawdę dużo. To m.in. stan zdrowia somatycznego i psychicznego partnerów, poziom stresu, wiek i kondycja danej relacji. Dlaczego więc mielibyśmy się koncentrować tylko na osobie, która ma mniejsze libido? Podejście, o którym pani wspomina, jest też sprzeczne z modelem „seksu wystarczająco dobrego”, który w ostatnich latach jest stosowany z powodzeniem m.in. w pracy z parami zgłaszającymi problemy seksualne. Na czym ten model polega? Opiera się na przekonaniu, że seks nie musi być idealny. Partnerzy nie zawsze muszą mieć na niego ochotę w tym samym momencie. Nie zawsze muszą mieć orgazm. Odchodzi się od nastawienia na wynik i od koncentracji na sprawności na rzecz szukania przyjemności w intymności. Tą przyjemnością może być oczywiście seks, a także przytulenie, pogłaskanie czy inne pieszczoty. W tym modelu ważne jest to, że każdy z partnerów w 100 proc. przyjmuje odpowiedzialność za swoje potrzeby, za rozeznanie się w nich i za ich komunikowanie. Tymczasem powszechnie uważa się – mówię na podstawie tego, co słyszę w gabinecie – że jesteśmy odpowiedzialni za potrzeby partnera i jeśli on ma ochotę na seks, a ja nie, to znaczy, że go zawodzę. Zaraz, zaraz, jeśli libido jest zależne od wielu czynników, także tych, na które nie mamy wpływu, to jak możemy przyjmować pełną odpowiedzialność za swoje potrzeby? Wyjaśnię to na przykładzie. Załóżmy, że przychodzi para i mężczyzna mówi: „Mam dużo większe zapotrzebowanie na seks niż partnerka. Zróbmy coś z tym, żeby ona też miała większe libido”. Wtedy zwykle zaczynamy sprawdzać, co się dzieje między nimi – w jakim momencie jest ich związek, ile lat są z sobą, czy nie ma żadnych trupów w szafie, np. niewybaczonych zdrad, sączących się konfliktów, nieprzepracowanych strat, i często coś takiego znajdujemy. Często też okazuje się, że partner, który ma większe libido, myli tzw. popędową ochotę na seks z ochotą napięciową. Czym one się różnią? Napięciowa ochota na seks pojawia się, gdy dążymy do zbliżenia, żeby rozładować napięcie emocjonalne. Kiedy czujemy np. złość, lęk czy stres i próbujemy sobie z nimi poradzić za pomocą masturbacji lub seksu. Inicjujemy go, mimo że np. jesteśmy z partnerem w konflikcie czy rzadko z nim rozmawiamy. W takim seksie nie liczy się relacja, nie liczy się druga osoba, więc nic dziwnego, że ona zwykle nie chce w nim uczestniczyć. Często czuje się wykorzystywana lub używana. Ten sposób radzenia sobie z napięciem emocjonalnym prowadzi też do kompulsywnych zachowań seksualnych i uzależnień. Z kolei ochota popędowa pojawia się, kiedy jest bliskość, partnerzy mają świetny kontakt. Jest im z sobą dobrze, więc chcą uprawiać seks. Oczywiście na ochotę popędową ma wpływ nasza gospodarka hormonalna, wiek i stan zdrowia. Czy ta ochota napięciowa może częściej występować u jednej z płci? Na bazie moich doświadczeń pracy z pacjentami mogę stwierdzić, że nie. I to właśnie ochota napięciowa często stoi za tym, co niektórzy nazywają „ogromnym libido”. Czują przymus uprawiania seksu i są sfrustrowani, gdy partnerka lub partner odmawiają. Bywają z tego powodu złośliwi, a nawet agresywni. I tu dochodzimy do „odpowiedzialności za swoje potrzeby”. Jeśli, powiedzmy, mężczyzna kiepsko sobie radzi z emocjami na co dzień: nie potrafi o nich mówić, stara się je stłumić, w związku z czym nosi w sobie napięcie, które próbuje zmniejszyć, pijąc alkohol, uprawiając sport lub seks – to dlaczego jego kobieta ma być za to odpowiedzialna? Czuć się zobligowana do pomocy w zaspokajaniu potrzeb? Mówiąc o „ogromnym libido”, jak częstą ochotę na seks pacjenci zwykle mają na myśli? Taką, która pojawia się kilka razy dziennie. Pacjenci oczywiście mają świadomość, że można rozładowywać napięcie emocjonalne za pomocą seksu, ale rzadko podejrzewają, że sami tak właśnie robią. Pewnie dlatego, że trudno rozpoznać, jakiego rodzaju ochota nami kieruje? Kiedy już zna się objawy – dość łatwo. Ochocie popędowej zwykle towarzyszy uczucie ekscytacji, rozluźnienia, przyjemności i podniecenia. Czasem pojawia się ciepło w podbrzuszu. Jeśli dochodzi do seksu i orgazmu, to on daje poczucie pełni. Partnerzy czują się spełnieni, ogrania ich spokój, są rozluźnieni. Jeśli zaś uprawiali seks, by rozładować napięcie emocjonalne, często mają poczucie nieadekwatności, rozbicia, dążą do ponownego zbliżenia, bo czują jakiś brak. Słyszę od nich czasem o „smutnym orgazmie”. Może pojawić się także poczucie winy. Z czego ono wynika? Na przykład z tego, że niby zapraszaliśmy partnerkę czy partnera do bliskości, a wcale nie chodziło o bliskość i w tym kontakcie seksualnym jej nie było. Można powiedzieć, że doszło do oszustwa. Gdy wyjaśniam to parom w ramach psychoedukacji, zwykle już potrafią trafnie ocenić, czy to ich dotyczy. Czasem, zwłaszcza jeśli problem ocierał się o kompulsję czy uzależnienie, odkryciu, że ich ochota jest napięciowa, towarzyszy ulga. Tak jakby dostali brakujący puzzel, który pozwala im zrozumieć, skąd się bierze problem. Choć czasem jest sprzeciw. Ktoś przyszedł z przekonaniem, że ma ogromne libido i trzeba naprawić partnerkę czy partnera, a okazuje się, że to on ma coś w sobie zmienić. Jak się nad tym pracuje? Osoba, która za pomocą seksu radzi sobie z trudnymi emocjami, musi zakasać rękawy i zacząć uczyć się innych sposobów regulowania napięcia emocjonalnego. Zwykle potrzebuje indywidualnej terapii. Zresztą często jej partner też – po to, żeby np. zacząć stawiać granice i zadbać o siebie. Czasem dodatkowo kontynuujemy sesje we troje. A czy często przyczyną spadku libido jest to, że partner przestał być dla nas atrakcyjny? Tak – jeśli słowo „atrakcyjność” rozumiemy szeroko. Nie tylko w kontekście fizyczności. Zmiany w wyglądzie, np. przybranie na wadze, najłatwiej dostrzec i one często pierwsze przychodzą do głowy jako główny powód utraty ochoty na seks, ale rzadko nim są. Zwykle, nawet jeśli w gabinecie jedna osoba mówi, że druga przestała być dla niej atrakcyjna, to gdy zaczynamy o tym rozmawiać, okazuje się, że chodzi o coś innego, że jakieś problemy w relacji zostały zamiecione pod dywan. Wychodzą stare konflikty i urazy, ktoś czuje się lekceważony, ktoś od dawna tłumi złość na partnera. Czy po tym, jak np. mężczyzna powie kobiecie: „Nie jesteś już dla mnie atrakcyjna”, da się jeszcze związek uratować? Różnie to bywa. Jeśli okazuje się, że jemu tak naprawdę wcale nie chodzi o to, jak zmieniło się jej ciało, tylko np. o to, jak ona się do niego odnosi na co dzień, to jest pole do pracy. Podobnie jak wtedy, gdy on dochodzi do wniosku, że chciałby czegoś nowego w seksie. Ten, który uprawiali kilka lat temu, dziś już nie jest dla niego atrakcyjny. Niestety, pary nie aktualizują informacji – nie sprawdzają, nie pytają, czy to, co było wcześniej dla drugiej osoby fajne, nadal takie jest. Czasem jednak słowa o braku atrakcyjności padają w gabinecie jako swego rodzaju przypieczętowanie decyzji o rozstaniu, z którą partnerzy nosili się od pewnego czasu. Wyszli z założenia: „Spróbowaliśmy już tego i tego, została jeszcze terapia”. Przyszli więc, żeby mieć poczucie, że zrobili wszystko, by uratować związek. W takich sytuacjach wspólna terapia może najwyżej pomóc im się rozstać. A kiedy można uznać, że libido jest naprawdę niskie? Pomijając sytuacje, kiedy seks całkowicie umiera – bo tu zwykle nie chodzi o niski popęd, tylko o żal, pretensje, całkowite odsunięcie się od drugiej osoby, bo ona np. dopuściła się zdrady – to jeśli mówię o niskim libido, mam na myśli ochotę na seks, która pojawia się rzadziej niż raz w miesiącu. Co może być tego przyczyną? Zacząłbym szukać przede wszystkim problemów zdrowotnych. Chociaż tu też powodów może być wiele. Przykładowo jeden z moich pacjentów, 35-letni mężczyzna, miał już bardzo rzadko ochotę na seks z żoną, z którą był od 10 lat. Podczas indywidualnej terapii okazało się, że jest osobą homoseksualną. Na początku małżeństwa częściej kochał się z żoną, co można wytłumaczyć faktem, że młodzi mężczyźni są w stanie uprawiać seks niezgodnie ze swoimi preferencjami i orientacją. Zwykle ich popęd seksualny jest na wysokim poziomie mniej więcej do 30. roku życia. U kobiet apetyt na seks zaczyna rosnąć przeważnie w okolicach trzydziestki. No właśnie – jak kobieta i mężczyzna mają sobie radzić z tym, że im dłużej trwa związek, tym ona może chcieć bardziej, a on mniej? Ale to zwykle nie są duże zmiany. Poza tym następują stopniowo. To nie jest tak, że partnerzy wcześniej byli idealnie dobrani, a za chwilę ich potrzeby są skrajnie różne. Para ma więc czas wypracować sobie jakieś strategie. Na przykład jakie? Zauważyłem, że dla pacjentów często odkryciem jest, że jeśli jedna osoba ma ochotę na seks, a druga nie, to ta pierwsza może poprosić tę drugą o jakiś rodzaj pieszczot. Nie zawsze musi dojść do penetracji. Jeśli para otwarcie się na ten temat komunikuje, a ta druga osoba stwierdza, że może tę prośbę spełnić, i robi to w zgodzie z sobą, uważam to za dobre wyjście. A co Pan sądzi o podejściu: „Może nie do końca mam ochotę na seks, ale nic nie będę mówić, tylko się zgodzę, skoro dla niego to takie ważne”? Badania prof. Izdebskiego z 2017 roku pokazują, że aż 22 proc. Polaków kocha się czasem z partnerem lub partnerką, mimo że w danym momencie nie ma na to ochoty. Rzeczywiście, to nie jest rzadkość w parach, w których nie rozmawia się o seksie. Podobnie jak udawanie orgazmu przez kobietę. To bardzo niebezpieczne dla związku. Jeśli robi się z tego tradycja, to często w końcu partnerzy w ogóle przestają uprawiać seks, bo ile można przekraczać swoje granice. Ten, który ma większe potrzeby, może też oczywiście się masturbować. Nie ma prawa jednak tego drugiego nagabywać, zmuszać ani wpędzać w poczucie winy. Złym pomysłem na radzenie sobie z różnicami w poziomie libido okazuje się często „otwieranie związku”. Pracowałem z kilkoma parami z bardzo długim stażem, które się przez to rozstały. Zastanawiam się, czy osoba mająca częściej ochotę na seks niż jej partner i stosująca strategie, o których Pan mówił, nie czuje się jednak przez tę nierównowagę odrzucana, mało atrakcyjna? Myślę zwłaszcza o kobietach, bo wiele z nas było wychowanych w przekonaniu, że normą jest to, że mężczyzna „chce bardziej”. Optymalna sytuacja wygląda tak, że gdy mężczyzna mówi: „Nie mam ochoty na seks”, kobieta słyszy: „Nie mam ochoty na seks”, a nie: „Jesteś nieważna” czy „Jesteś nieatrakcyjna”. Tyle że tak często nie jest, bo nam wszystkim seks zaspokaja o wiele więcej potrzeb, niż sądzimy. Co więcej, z wiekiem ich przybywa. Jest takie ciekawe badanie Cindy Meston i Davida Bussa, w którym naukowcy sprawdzali, dlaczego kobiety uprawiają seks. Każda uczestniczka mogła podać własny powód, nie musiała wybierać z dostępnych odpowiedzi. Bardzo podobne powody wkładano do tych samych kategorii. Powstało ich ponad 240. Poza przyjemnością i pragnieniem zajścia w ciążę były m.in.: chęć bycia kochaną, chęć poczucia się ważną, korzyści materialne, awans i zemsta. Jeśli seks jest dla kogoś potwierdzeniem jego atrakcyjności, to oczywiste jest, że gdy partnerka mu odmówi, poczuje się nieatrakcyjny, odrzucony. Nie będzie szukać innych rozwiązań, nie poprosi: „To mnie trochę poprzytulaj”, tylko np. zamknie się w sobie i zacznie się obawiać, że związek się kończy. Dlatego często pytam pacjentów: „Jakie ważne potrzeby chcesz zaspokoić, uprawiając seks z partnerem?”. Często widzę zdziwienie, ale jestem pewien, że to pytanie może przynieść każdemu, kto jest w związku, wiele odpowiedzi. _____ Wbrew temu, co często powtarzają poradniki i internetowi eksperci od „ratowania łóżkowego życia”, różnice w libido nie muszą być końcem świata – o ile zostaną potraktowane jako sygnał, a nie oskarżenie. Zamiast próbować „naprawiać” osobę z mniejszym apetytem na seks, lepiej przyjrzeć się temu, co dzieje się między partnerami – zarówno w sferze emocjonalnej, jak i komunikacyjnej. Daniel Cysarz przekonuje, że za tzw. ogromnym libido może kryć się nie naturalna potrzeba bliskości, ale sposób na unikanie trudnych emocji. A to, co początkowo wydaje się biologicznym faktem, często okazuje się psychologicznym mechanizmem. Dopiero kiedy obie strony nauczą się brać odpowiedzialność za własne potrzeby, a nie za ich realizację kosztem siebie nawzajem, może pojawić się prawdziwa intymność – nie ta idealna, lecz ta wystarczająco dobra. I choć nie jest to wizja seksu rodem z reklam perfum, to właśnie ona daje największe szanse na bliskość, która nie męczy i nie rozczarowuje. Daniel Cysarz - Psycholog, seksuolog kliniczny, doktor nauk humanistycznych, superwizor, psychoterapeuta. Wykłada na Uniwersytecie SWPS, prowadzi terapię indywidualną i par. Jest współtwórcą Centrum Seksuologii, Psychoterapii i Psychosomatyki w Sopocie.
Zdrada emocjonalna wcale nie boli mniej niż fizyczna. Oto 6 sygnałów, które mogą wskazywać, że właśnie jej doświadczasz
Zdrada emocjonalna nie zostawia śladów na ciele, ale potrafi boleć równie mocno. Często zaczyna się niewinnie i długo pozostaje niezauważona. Sprawdź 6 sygnałów, które mogą świadczyć o tym, że przekroczona została ważna granica.
Zdrada emocjonalna nie zawsze prowadzi do fizycznej, ale często staje się jej cichym początkiem. Takie więzi potrafią trwać miesiącami, a nawet latami i – co pokazują badania – są zaskakująco powszechne. Blisko połowa mężczyzn i ponad jedna trzecia kobiet przyznaje, że jej doświadczyła, podczas gdy zdrada fizyczna dotyczy znacznie mniejszej grupy. Co więcej, wiele z tych relacji rodzi się w pracy, gdzie granice łatwo się zacierają. Choć dla wielu kobiet zdrada emocjonalna bywa bardziej dotkliwa niż fizyczna, wszystko zależy od indywidualnej wrażliwości i podejścia do związku. W tym artykule: Co to jest zdrada emocjonalna? Jak rozpoznać, że Twój partner zdradza Cię emocjonalnie? Przykłady zdrady emocjonalnej w związku Jak sobie poradzić ze zdradą emocjonalną męża lub żony? Czy warto wybaczyć zdradę emocjonalną? Za i przeciw Jak żyć po zdradzie emocjonalnej? Co to jest zdrada emocjonalna? Na początek warto doprecyzować, czym właściwie jest zdrada emocjonalna. Najczęściej mówi się o niej wtedy, gdy jedna z osób w związku tworzy silną, intymną więź z kimś innym – opartą na bliskości, zaangażowaniu i dzieleniu się tym, co dotąd było zarezerwowane dla partnera. To relacja, w której pojawia się uważność, troska i wspólnie spędzany czas, często skrywany przed drugą połówką. Tajemnica i ekscytacja, które jej towarzyszą, potrafią budować napięcie porównywalne do tego znanego z relacji romantycznych. Z czasem taka więź może ewoluować w stronę uczuciową lub fizyczną, choć nie jest to regułą. Często powstrzymują ją wewnętrzne bariery – wartości, lęk przed konsekwencjami czy poczucie winy. Niezmiennym elementem pozostaje jednak sekret: ukrywanie relacji lub jej prawdziwej intensywności przed partnerem. Jednocześnie rośnie otwartość wobec osoby trzeciej, co dodatkowo pogłębia więź. Gdy prawda wychodzi na jaw, największe emocje budzi nie tylko sam fakt relacji, ale też jej skala – liczba wiadomości, ich treść i poziom zażyłości. Jak rozpoznać, że Twój partner zdradza Cię emocjonalnie? Zdrada emocjonalna bardzo często zaczyna się niepozornie – od luźnych rozmów, wiadomości czy niewinnego dzielenia się codziennością z kimś spoza związku. Z czasem jednak ta relacja nabiera głębi i zaczyna wypełniać przestrzeń, która wcześniej należała do partnera. To właśnie wtedy pojawia się napięcie, które może stopniowo osłabiać więź i prowadzić do kryzysu. Jednym z najważniejszych sygnałów jest przesunięcie intymności – zamiast z partnerem, zaczynamy dzielić emocje, myśli i wątpliwości z kimś innym. Taka relacja nie zawsze ma wymiar fizyczny, ale jej emocjonalna intensywność potrafi być równie znacząca. W niektórych przypadkach pozostaje na poziomie uczuć, w innych może przerodzić się w coś więcej, dodatkowo komplikując sytuację i podważając fundamenty związku. Przykłady zdrady emocjonalnej w związku Nawet znając definicję, w praktyce trudno jednoznacznie stwierdzić, czy doszło już do zdrady emocjonalnej – zarówno u partnera, jak i u siebie. Granice w relacji nie są uniwersalne i każda para ustala je na własnych zasadach. To, co dla jednych będzie niewinną znajomością, dla innych może oznaczać przekroczenie ważnej granicy. Zdrada emocjonalna nie ma jednego schematu – może przyjmować różne formy i rozwijać się w różny sposób. Są jednak pewne zachowania i sytuacje najczęściej uznawane są za sygnały ostrzegawcze: Ukrywanie relacji przed partnerem Prowadzenie intensywnych rozmów z kimś innym i celowe zatajenie tego przed partnerem. Utrzymywanie "przyjaźni" w tajemnicy, mimo że rozmowy są bardzo intymne. Dzielenie się intymnymi szczegółami Zwierzanie się innej osobie z problemów w związku, uczuć, marzeń czy lęków – w sposób, w jaki powinno się to robić z partnerem. Tworzenie emocjonalnej więzi silniejszej niż ta z partnerem. Flirtowanie na poziomie emocjonalnym Flirt, który przekracza granice przyjacielskich żartów i ma wyraźny podtekst uczuciowy lub romantyczny. Regularne komplementowanie innej osoby w sposób, który wywołuje uczucie wyjątkowości. Wirtualna zdrada emocjonalna Prowadzenie emocjonalnie intensywnych rozmów przez media społecznościowe, aplikacje czy SMS-y. Tworzenie specjalnej przestrzeni online dla tej relacji, np. prywatnych grup, ukrytych czatów. Porównywanie partnera do "tej drugiej osoby" Idealizowanie innej osoby w myślach lub rozmowach ("Szkoda, że mój partner nie jest taki jak ona/on"). Fantazjowanie o życiu lub relacji z kimś innym. Wzajemne wsparcie emocjonalne zamiast partnera Szukanie wsparcia, rady, pocieszenia lub poczucia bezpieczeństwa u kogoś innego zamiast u własnego partnera. Czucie, że "nie mogę funkcjonować bez tej osoby", mimo że jest się w związku. Jak sobie poradzić ze zdradą emocjonalną męża lub żony? Wielu psychologów podkreśla, że zdrada emocjonalna bywa bardziej podstępna niż fizyczna, bo rozwija się „od środka” – angażuje uczucia, myśli i to, co buduje prawdziwą bliskość. Granica między przyjaźnią a czymś więcej potrafi być bardzo cienka, dlatego łatwo ją przeoczyć. Właśnie dlatego sygnały ostrzegawcze warto traktować poważnie – jako moment, gdy trzeba się zatrzymać i na nowo przyjrzeć relacji, zamiast nieświadomie się od niej oddalać. Jednocześnie zdrada – także emocjonalna – rzadko pojawia się bez powodu. Często jest efektem narastających problemów, niewypowiedzianych potrzeb i poczucia niezrozumienia w związku. Może wynikać z samotności, braku uwagi czy trudności w komunikacji. Nie jest to jednak usprawiedliwienie, a raczej sygnał, że coś wymaga przepracowania. Zamiast szukać ucieczki poza relacją, warto postawić na szczery dialog – we dwoje lub przy wsparciu specjalisty. Czy warto wybaczyć zdradę emocjonalną? Za i przeciw Pierwszym krokiem po odkryciu zdrady emocjonalnej jest uznanie, że to nie tylko bolesne doświadczenie, ale też sygnał ostrzegawczy dla relacji. Towarzyszą temu silne emocje – złość, poczucie odrzucenia, spadek poczucia własnej wartości czy chęć odwetu. Aby ruszyć dalej, trzeba najpierw zmierzyć się z tymi uczuciami i uczciwie przyjrzeć się temu, co w związku nie działało. Często pod powierzchnią kryją się niewypowiedziane potrzeby, frustracje i brak komunikacji. Odbudowa relacji wymaga czasu, pracy nad zaufaniem i stworzenia nowych, zdrowszych zasad bycia razem. Kluczowa okazuje się rozmowa – szczera, trudna, ale konieczna. W wielu przypadkach pomocne bywa wsparcie terapeuty, który pomaga uporządkować emocje i spojrzeć na sytuację z dystansu. To szczególnie ważne wtedy, gdy para chce spróbować odbudować relację, ale nie potrafi samodzielnie przejść przez kryzys. Czy warto wybaczyć zdradę emocjonalną? Za: daje szansę na odbudowę i wzmocnienie relacji pozwala lepiej zrozumieć potrzeby obu stron może stać się początkiem bardziej świadomego związku pomaga zamknąć trudny etap bez poczucia niedomknięcia Przeciw: odbudowa zaufania jest długim i wymagającym procesem istnieje ryzyko powtórzenia sytuacji trudne emocje mogą wracać przez długi czas nie każda relacja ma fundamenty, które da się odbudować Jak żyć po zdradzie emocjonalnej? Pierwsze pytanie po zdradzie emocjonalnej, brzmi: czy ten związek wciąż ma przyszłość? Odpowiedź nigdy nie jest prosta i zależy od wielu czynników – uczuć, wspólnej historii, zobowiązań czy tego, jak silna była więź przed kryzysem. Jeśli obie strony widzą sens w dalszej relacji, możliwe jest wypracowanie nowych zasad – samodzielnie lub przy wsparciu specjalisty. Warto jednak pamiętać, że odbudowa zaufania to proces wymagający czasu, zaangażowania i gotowości po obu stronach. Zdarza się jednak, że mimo prób jedna z osób nie jest przekonana, czy chce dalej walczyć o związek. W takiej sytuacji pomocna może być terapia indywidualna, która pozwala lepiej zrozumieć własne emocje i potrzeby. Nawet jeśli finalnie zapadnie decyzja o rozstaniu, praca nad przeżytym doświadczeniem pozostaje kluczowa – pomaga zamknąć ten etap i wejść w przyszłe relacje z większą świadomością oraz zdolnością do budowania zaufania.
„Kobiety częściej czują smutek, mężczyźni – złość i wycofanie”. Maja Chaudhuri o depresji w związku [WYWIAD]
10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego, To moment, w którym warto przypomnieć sobie, że o psychikę należy dbać tak samo jak o ciało. To także czas, by mówić głośno o depresji – chorobie, która coraz częściej dotyka ludzi niezależnie od wieku, płci czy sytuacji życiowej. Mimo rosnącej świadomości, wciąż bywa bagatelizowana, mylona ze „złym nastrojem” lub „lenistwem”.
O tym, czym naprawdę jest depresja, jak wpływa na relacje, gdzie przebiegają granice wsparcia i jak rozmawiać z osobą, która doświadcza kryzysu psychicznego, rozmawiam z Mają Chaudhuri – psycholożką, seksuolożką, terapeutką schematów i certyfikowaną psychoterapeutką poznawczo-behawioralną, założycielką poradni Rozwiąż Mnie. Na co dzień edukuje na profilu @rozwiaz.mnie oraz stronie www.rozwiazmnie.pl, oswajając tematy tabu i pokazując, że troska o zdrowie psychiczne jest formą odwagi, a nie słabości. Julia Adydan: Zacznijmy od podstawowego pytania — jak najprościej wyjaśnić, czym jest depresja i czym nie jest? Maja Chaudhuri: Depresja jest zaburzeniem nastroju, które wpływa na wiele aspektów funkcjonowania człowieka. Aby ją stwierdzić, muszą być spełnione konkretne kryteria diagnostyczne – dotyczące zarówno objawów, jak i czasu ich trwania. Do podstawowych objawów należą: obniżony nastrój, utrata przyjemności z rzeczy, które wcześniej cieszyły, wycofanie z aktywności oraz zwiększona męczliwość i spadek energii. Dodatkowo pojawiają się objawy jak: zaburzenia snu i apetytu, poczucie winy, niska samoocena, problemy z pamięcią i koncentracją, spadek libido, a także myśli, plany lub nawet zachowania samobójcze. Objawy te muszą utrzymywać się co najmniej dwa tygodnie, przez większość dni. To nie jest więc chwilowy spadek nastroju, gorszy dzień czy reakcja na stresującą sytuację. Depresja to stan utrzymujący się dłużej, który znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie. Moje pokolenie często słyszało, że gdy czujesz się gorzej, wystarczy wyjść na spacer, pobiegać czy „zająć się czymś”. Coraz częściej jednak mówimy o tzw. depresji wysoko funkcjonującej, gdy ktoś wypełnia obowiązki, ale wewnętrznie czuje się źle. Jakie objawy powinny nas zaniepokoić i skłonić do szukania pomocy? W wysoko funkcjonującej depresji spotkamy się z takimi samymi objawami jak w typowej depresji: spadkiem nastroju, brakiem przyjemności, problemami ze snem, jedzeniem, obniżonym poczuciem własnej wartości (często poczucie bycia niewystarczająco dobrą), myślami rezygnacyjnymi. Na zewnątrz osoba wydaje się sobie radzić z codziennym życiem, jednak wewnętrznie zmaga się z objawami depresji i cierpi. Czyli osoba w wysoko funkcjonującej depresji może nie spełniać kryterium wycofania się z aktywności. Czasem wręcz są to osoby, które zachowują się nadaktywnie – przejawiają zachowania perfekcjonistyczne, są odbierane jako pracoholicy. Może pojawić się tutaj sporo maskowania, sprawiania wrażenia, że wszystko jest w porządku. Osoby z wysokofunkcjonującą depresją często same nie wiedzą, że są chore, bo „przecież działają”. Mogą bagatelizować problemy, uważać, że są związane ze stresem. Otoczenie zwykle ich nie podejrzewa o problemy – widzi sukcesy, uśmiech, aktywność. Często dopiero kryzys (np. wypalenie, załamanie emocjonalne, choroba) ujawnia prawdziwy stan. Warto wsłuchiwać się w siebie i nie ignorować złego samopoczucia, które utrzymuje się dłuższy czas. Statystyki mówią, że depresja dotyka około 4 milionów Polaków. Jak wpływa na relacje i codzienne funkcjonowanie par? To bardzo szerokie pytanie. Dużo może zależeć od tego, jaka była relacja przed pojawieniem się depresji: czy partnerzy potrafili się komunikować, wyrażać emocje, wspierać, jak radzili sobie z trudnościami. Im trudniej było wcześniej w tych obszarach, tym trudniej będzie teraz. Specyfikę wpływu na relacje będą też zmieniać dodatkowe czynniki jak np.: inne problemy zdrowotne, sytuacja finansowa, posiadanie dzieci lub innych osób pod opieką. Depresja może sprawić, że partnerzy oddalają się od siebie (również fizycznie), spędzają mniej czasu razem, mniej się ze sobą komunikują. U obu osób może pojawić się poczucie winy – chory obwinia się za to, że „psuje” relację, a partner za to, że nie potrafi pomóc. Z drugiej strony – jeśli relacja była bliska i oparta na zrozumieniu, często to właśnie ona staje się przestrzenią, w której pojawia się realne wsparcie i poczucie bezpieczeństwa. A jeśli podejrzewam, że mój partner lub partnerka może mieć depresję – jakie sygnały powinny mnie zaniepokoić? Przede wszystkim – obniżony nastrój i wycofanie z aktywności, które kiedyś sprawiały radość. Brak kontaktu ze znajomymi, unikanie spotkań, obojętność wobec rzeczy, które wcześniej cieszyły. Problemy ze snem, zmiany w apetycie, obniżona samoocena, wypowiadanie negatywnych myśli o sobie lub o przyszłości – to wszystko mogą być sygnały ostrzegawcze. Czasem widać to subtelnie: ktoś zaczyna mówić, że „nic nie ma sensu”, że „i tak nic się nie zmieni”. Albo przestaje dbać o siebie, o dom, o codzienność. Może wycofać się z robienia bliższych i dalszych planów na przyszłość. Warto wtedy zareagować – spokojnie, z troską, bez oceniania. Czy osoba bez wykształcenia psychologicznego może wprost powiedzieć partnerowi, że podejrzewa u niego depresję? Jak najbardziej. To nie jest wtrącanie się – to wyraz troski. Warto jednak mówić spokojnie i z empatią, np.: „Martwię się o Ciebie. Zauważyłam, że ostatnio jesteś przygnębiony. Może dobrze byłoby porozmawiać z kimś, kto mógłby pomóc – co o tym myślisz?”. Niestety, wokół zdrowia psychicznego wciąż istnieje duże tabu i stygmatyzacja. Jeśli ktoś ma objawy grypy, zapytamy odruchowo: „Byłeś już u lekarza?”. Gdy boli nas ząb – nie wahamy się iść do dentysty. Ale gdy zauważamy u kogoś pogorszenie samopoczucia psychicznego, często boimy się zareagować – jakby to był temat wstydliwy. A przecież troska o zdrowie psychiczne powinna być równie naturalna, jak troska o fizyczne. Dlatego warto mówić otwarcie, ale z szacunkiem. Nie w formie ataku: „coś ci odbiło”, „idź do lekarza po jakieś pastylki” – bo takie słowa tylko pogłębiają wstyd i stygmatyzację. Niestety, terapia wciąż bywa tematem tabu. Co zrobić, gdy bliska osoba mówi, że „poradzi sobie sama” i nie chce pomocy? Depresja może mieć różne nasilenie – od łagodnego po ciężki. Przy łagodnych objawach ktoś może faktycznie próbować samodzielnie zadbać o siebie – np. czytając książki samopomocowe, słuchając podcastów, korzystając ze specjalnych aplikacji, wsparcia bliskich, wprowadzając drobne zmiany. Pamiętajmy, że nie każdy ma dostęp do specjalistów zdrowia psychicznego. Ale jeśli objawy utrzymują się dłużej, nasilają się albo wręcz pogarszają – konieczna jest pomoc specjalisty. Warto rozmawiać o tym spokojnie. Pokazać, że terapia to nie wstyd, ale forma troski o siebie. Można podesłać artykuły, podcasty, filmy edukacyjne, powiedzieć: „Zobacz, to może Ci pomóc”. Ale nie naciskać – presja często wywołuje opór. Warto też pytać o to, jakie osoba z depresją widzi dla siebie rozwiązania: „Jeśli nie terapia, to co według ciebie mogłoby pomóc?”. Jak możemy okazać dobre wsparcie bliskiej osobie, nie biorąc wszystkiego na siebie? Najlepiej zapytać wprost: „Czego teraz ode mnie potrzebujesz?”. Czasem będzie to rozmowa, czasem obecność, czasem konkretna pomoc – np. wspólne zaplanowanie dnia czy towarzyszenie w drobnych aktywnościach. Ważne, by nie oceniać, nie dawać złotych rad typu „wszystko będzie dobrze” czy „idź pobiegaj”. Oczywiście aktywność fizyczna jest zalecana, ale sposób, w jaki to powiemy, ma ogromne znaczenie. Chodzi o znalezienie rozwiązań, które faktycznie osobie z depresją pomogą. Nie bagatelizujmy i nie umniejszajmy emocjom i problemom drugiej osoby. Pamiętajmy o prostych, ale bezcennych w relacji słowach „Jestem obok. Jeśli będziesz mnie potrzebować, jestem tutaj”. Gdzie przebiega granica między wsparciem a przejęciem odpowiedzialności za drugą osobę? Jeśli zaczynamy czuć, że musimy kogoś uratować, że to my odpowiadamy za jego zdrowie i samopoczucie – to sygnał ostrzegawczy. To nie nasza rola, a takie przekonanie może prowadzić do wypalenia emocjonalnego. Pomagajmy, ale nie wyręczajmy w czymś co druga może zrobić samodzielnie lub zrobienie tego było by dla niej funkcjonalne. To ważne z perspektywy wzmacniania sprawczości osoby w depresji. Przykład: czym innym jest powiedzieć: „Usiądźmy razem, poszukajmy terapeutów, zobaczysz, który ci odpowiada”, a czym innym – „Umówiłam cię na 18:00 do tego psychologa”. Jeśli czujemy narastające i pogłębiające się zmęczenie, frustrację, brak równowagi, zaniedbanie własnych potrzeb– to znak, że wzięliśmy na siebie za dużo. Jak rozmawiać o trudnych tematach – np. o obowiązkach, emocjach czy spadku libido – tak, by nie ranić? Warto pamiętać o bezpiecznej komunikacji – mówić o sobie, a nie o drugiej osobie. Używać komunikatów „ja”, unikać słów „zawsze”, „nigdy”. Na przykład: „Wiem, że teraz jest ci bardzo ciężko, ale chciałem/chciałam porozmawiać o porządku. Chaos w domu wpływa na mnie, trudno mi się skupić na pracy, a to dla mnie ważne. Może pomyślimy, jak to rozwiązać razem?”. Polecam zgłębić np.: zasady „Porozumienia bez przemocy” Marshalla Rosenberga. Jak pielęgnować czułość w związku, kiedy jedna z osób zmaga się z depresją i libido spada? Bliskość to nie tylko seks. To przytulenie, dotyk, trzymanie za rękę, pocałunek. Osoba z depresją często nadal potrzebuje kontaktu fizycznego, ale może nie mieć ochoty na współżycie. Warto o tym rozmawiać i jasno ustalić, że bliskość nie musi prowadzić do seksu. Często w parach pojawia się obawa, że jeśli zaczniemy się przytulać, to musi się to „czymś skończyć”. To błędne myślenie. Uświadomienie sobie, że bliskość może przybierać różne formy, daje poczucie bezpieczeństwa i odbudowuje więź. A czy depresja może wynikać z toksycznej relacji? I czy po rozstaniu może po prostu „zniknąć”? Bywa, że czynniki relacyjne mają duży wpływ, ale to nie działa tak prosto, że „koniec związku = koniec depresji”. Rozstanie to też trudne doświadczenie – strata, żałoba, niepewność. Nawet jeśli źródłem cierpienia był związek, po jego zakończeniu pojawia się emocjonalny koszt, który również trzeba przepracować. Czy istnieje jakiś schemat wychodzenia z depresji, punkty przełomowe? To proces – bardzo indywidualny. W terapii poznawczo-behawioralnej mamy określone protokoły pracy, w których znajdziemy m.in.: aktywizację behawioralną (czyli powrót do aktywności), praca nad myślami i przekonaniami, przerwanie błędnych kół podtrzymujących depresję, testowanie nowych zachowań i sposobów radzenia sobie. Ale nie ma jednego, spektakularnego przełomu. Najważniejsze są małe kroki: pierwszy spacer po tygodniach, pojawienie się neutralnych myśli zamiast wyłącznie negatywnych, większa energia. To właśnie te małe zmiany są prawdziwym światełkiem w tunelu. Czy depresja różni się u kobiet i mężczyzn? Tak - depresja może różnie wyglądać u kobiet i u mężczyzn, choć podstawowe objawy (smutek, utrata energii, anhedonia, problemy ze snem, myśli samobójcze itd.) są podobne. Kobiety częściej mówią o smutku, poczuciu winy czy bezradności, natomiast u mężczyzn częściej pojawia się drażliwość, złość, wycofanie lub ucieczka w pracę czy alkohol. Mężczyźni rzadziej proszą o pomoc, bo od dziecka słyszą, że muszą być silni – przez co depresja często pozostaje u nich nierozpoznana. To jeden z powodów, dla których mężczyźni są częściej ofiarami samobójstw. Dlatego tak ważne jest, by uczyć chłopców i dorosłych mężczyzn, że proszenie o wsparcie to nie słabość, lecz odwaga, a rozmowa o emocjach może uratować życie. Jakie mity dotyczące depresji wciąż się powtarzają? Przede wszystkim – że „depresji kiedyś nie było”, że to lenistwo, wynik słabości albo brak wdzięczności. Albo że „każdy ma gorsze dni, to normalne”. To błędne myślenie. Depresja nie jest chwilowym spadkiem nastroju, tylko chorobą, która realnie wpływa na funkcjonowanie. Nie przechodzi po dwóch dniach i wymaga wsparcia i leczenia różnych specjalistów.
Czy pisanie to zdrada? Do Agi na Facebooku odezwał się ukochany ze studiów. Namiętność odżyła w sekundę
Fantazje o byłym, flirty z kolegą z pracy, serduszka pod zdjęciem szefa, posty o barmanie na Facebooku – czy to już zdrada? A może tylko niewinna gra? Gdy godzinami piszesz z kimś innym, pojawia się pytanie: czy pisanie to zdrada? Ty mówisz „nie”, ale twój partner się wścieka. Dlaczego?
Czasem jednak mikrozdrada zaczyna się bardzo niewinnie – od jednego kliknięcia, reakcji na zdjęcie, pozornie niewinnej wiadomości. – Najpierw tylko odpowiadałam na story, potem przeszliśmy do rozmów o książkach, filmach, aż w końcu pisaliśmy do siebie codziennie – opowiada Lena (31 lat, tłumaczka). – Zorientowałam się, że czekam na jego wiadomość bardziej niż na powrót mojego chłopaka z pracy. Nic się nie wydarzyło fizycznie, ale w głowie miałam już całe alternatywne życie z kimś innym. I to mnie przeraziło. Dziś wiem, że czasem najgroźniejsze są rzeczy, które dzieją się tylko w naszej wyobraźni. Czy pisanie to już zdrada? Nie zapomnę tego, prawie umarłam! – Kątem oka zobaczyłam, że Mateusz ma w komórce niepodpisany imieniem numer. „Kto to?” – zapytałam. „Nie wiem, mogę wykasować, jeśli chcesz” – odpowiedział. „Oho, dziwne” – pomyślałam. Udało mi się wejść w SMS-y z tego numeru, a tam – same serduszka! „On mnie zdradza!”, krzyknęłam w myślach – opowiada Agnieszka. Ich małżeństwo było akurat w kryzysie, prawdę mówiąc, zamierzała odejść. Ale kiedy zobaczyła te serduszka, była w szoku. Potem okazało się, że to stary numer ich córki. Agnieszka (38 lat, miasto średniej wielkości, prowadzi małą cukiernię) i Mateusz (33 lata, informatyk, pracuje w domu – projektuje aplikacje dla podróżników) jeszcze się nie rozstali, ale los ich małżeństwa wisi na włosku. Także dlatego, że do Agi na Facebooku odezwał się ukochany ze studiów. Piętnaście lat temu spędzali razem każdą noc. Gdyby była wstydliwa, czerwieniłaby się na ich wspomnienie. Teraz, kiedy z sobą piszą, wydaje się jej, że namiętność ożyłaby w sekundę. I nie wie, czy spotkać się i sprawdzić, czy rzeczywiście tak jest? Zastanawia się, czy to będzie zdrada, czy działanie na rzecz obecnego związku – przekona się, że już nie jest tą Agą ze studiów i spokojnie zamknie ten etap. – Może zdrada nie zawsze jest zdradą? – pytam Agnieszkę. Jest dla siebie surowa: – Mikrozdrada to po prostu zdrada. Ale nazwa świetna – idealnie pasuje do tego stanu, kiedy człowiek nie potrafi przyznać się sam przed sobą, że myśli o kimś innym. A przecież pisanie z kimś na Messengerze, serduszka i fantazje to emocjonalne angażowanie się. I mimo że dzieje się to tylko na ekranie smartfona, jest zdradą – stwierdza. Interesujące, że koncepcja mikrozdrady pojawiła się w czasach, gdy jesteśmy tak otwarci na temat seksualności i związków. Wiemy już, że nie każda relacja jest heteronormatywna, zrozumieliśmy, czym jest gender, i poznaliśmy terminy takie jak poligamia i poliamoria. Jednak są granice. Jeśli twój mąż skomentuje wpis koleżanki w mediach społecznościowych ikonką bakłażana, brzoskwini (skojarzenia z kształtami narządów płciowych) lub buźką z serduszkami zamiast oczu – czujesz niepokój. Czy pisanie to zdrada? Wszystko zależy od jakości związku – Jeśli mamy w nim jasność, pewność, wiele nas łączy, to mikro zdrady pozostają bez echa. Zresztą zawsze jest między nami niepisany kontrakt: dobrze wiemy, gdzie są granice, czyli jakie zachowanie zrani naszego partnera – porządkuje temat prof. Katarzyna Popiołek, dziekan Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Katowicach. Zwraca jednak uwagę, że czaty i aktywności w mediach społecznościowych to złodzieje czasu. Można by było poświęcić go swojemu partnerowi i poprawie jakości związku. – Pewien mężczyzna opowiadał mi, że jego żona ciągle ogląda jakieś seriale. No to on czatuje wtedy z koleżanką, z którą ma wspólne zainteresowania. Jest w tym pewne niebezpieczeństwo: ich rozmowy w końcu zejdą na tematy intymne, będą komentować bieżącą rzeczywistość, a nie tylko zainteresowania. Uzależnią się od swojej obecności. I tu kolejny problem, wcale nie mniej ważny: ta trzecia osoba może zacząć liczyć na coś więcej. Pamiętajmy, że możemy zranić nie tylko własną partnerkę, ale jeszcze koleżankę z czatu – mówi prof. Katarzyna Popiołek. Czasem mikro zamienia się w makro – Mikrozdrada? Supersłowo dla hashtagu – ożywia się moja kolejna rozmówczyni, projektantka wnętrz, Ewelina (27 lat), która na studia przeprowadziła się z małego miasteczka do Warszawy. Razem z partnerem, Wojtkiem. – Puszczenie uśmiechu do faceta na imprezie to nie zdrada. Nawet wypicie z nim drinka. Dodanie do znajomych też nie. Flirtowanie w mediach społecznościowych? Nie wiem. Ale pewnie wszystko, co chciałabym ukryć przed swoim partnerem na temat innego mężczyzny, to już mikrozdrada. Dla każdej pary mikrozdrada oznacza co innego. A nawet dla każdego z partnerów – stwierdza. Ewelina jest z Wojtkiem od matury, czyli 10 lat. Trudno jej wyobrazić sobie świat poza związkiem. Z drugiej strony pojawia się ciekawość doznań z innymi mężczyznami, żal, że coś ją omija. Tak, Ewelina zdradza. Nigdy nie myśli o tym, by kochanek zastąpił w jej życiu Wojtka. Zrobi zresztą wszystko, by mąż się nie dowiedział. Wieczorami nerwowo przeszukuje swój telefon, czy nie zapomniała usunąć jakiegoś śladu. Ale wlicza to w koszt. Jej zdaniem dzięki prawdziwym zdradom ratuje swój związek. – Rzadko się zdarza, żeby seks z kimś innym ożywił naszą stałą relację. Choć bywają zdrady, które uświadamiają partnerom, że ich związek się rozpada – są krzykiem o ratunek lub ratunkiem. Ale oboje musieliby być bardzo dojrzali, a najczęściej tam, gdzie pojawia się ból, trudno o rozsądek – komentuje prof. Katarzyna Popiołek. Wszystko zaczęło się od pęsety – Któregoś pięknego jesiennego popołudnia znalazłam w aucie, na podłodze pod przednim siedzeniem, elegancką pęsetę – opowiada Marianna (45 lat, reżyserka castingu). – I już wiedziałam. Najdziwniejsze? Pomyślałam: „Uff, czyli ja nie będę musiała tego zrobić. To on odejdzie”. To ulga? – Każdy z nas ma w sobie głos dziecka, rodzica i dorosłego. Dziecko domaga się, pragnie czegoś, a jak ktoś mu odmówi, to jest nieszczęśliwe i tupie nogą. Na poziomie rodzica są normy, które przekazano nam w trakcie wychowania: co nam wolno, a czego nie. A trzeci poziom to dorosły. Umie wyważyć między tym, czego chce dziecko, a tym, czego zabrania rodzic, podjąć racjonalną decyzję, opierając się na świadomości samego siebie. Oczywiście ważne jest to, żeby decyzje podejmował dorosły, bo bierze pod uwagę wiele argumentów: sytuację, to, kim jesteśmy, etap relacji – mówi prof. Katarzyna Popiołek. A kiedy potrzebuję wianuszka adoratorów… – Zdarza się, że atrakcyjna kobieta gromadzi wokół siebie grono adoratorów – stwierdza prof. Katarzyna Popiołek. – Jej partner pozostaje jednak spokojny, bo wie, że ona tej adoracji potrzebuje. Jeśli ich związek jest szczęśliwy, mąż nie niepokoi się, że któryś z nich mógłby być jego konkurentem. Ale jeśli kobieta ma zaburzone poczucie własnej wartości albo wątpliwość co do jakości związku, sprawa może się skomplikować. Czy taka adoracja (ktoś mi przyniesie kwiaty, wyśle walentynkę) jest mikrozdradą? Jeśli nie potrafię bez tego żyć, a mąż nie zastąpi tych adoratorów, to może być niebezpieczna sytuacja. Trzeba umieć zajrzeć w siebie – tłumaczy. A może dać się ponieść szaleństwu? Bywa, że się kimś zachwycimy: tańczę z kimś na balu, bo świetnie prowadzi, albo podoba mi się szaleńczo jakiś przystojny mężczyzna. Anna Karenina źle skończyła po takim balu – przypominam sobie. – No właśnie, i to była scena decydująca! Ale jeśli ta scena nie ma kontynuacji, nie dążymy do tego, by się spotykać z tą osobą, to mikrozdrada nie niesie niebezpieczeństwa – uspokaja prof. Katarzyna Popiołek. I na koniec definiuje mikrozdradę: – To sytuacja nieplanowana, w której odczuwamy silne emocje wobec kogoś i okazujemy mu wyraźne zainteresowanie. Te zdarzenia bywają zaskakujące i mogą budzić niepokój partnera, ale w naszej intencji nie mają zagrażać związkowi. Traktujemy je jako ulotną rzeczywistość, przyjemną nagrodę od losu, która dodaje życiu barw. Zgodzisz się? Tekst: Anna Luboń
Zofia Kierner: „Młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie” [WYWIAD]
Wśród dziewczynek nie kształci się woli walki. Kobiety mają dziś trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcą, ale nadal brakuje im pewności siebie. Tak uważają Wiktoria Nowak i Zofia Kierner, aktywistki, ekspertki i liderki, które swoje działania społeczne oparły na wsparciu młodych kobiet.
Czy to prawda, że dziewczyny z pokolenia Z są roszczeniowe i bezczelne? ZOFIA KIERNER: Łatwo i wygodnie wrzucić nas do jednego worka stereotypów. A młode Polki według badań Światowej Organizacji Zdrowia są praktycznie na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o pewność siebie. Jesteśmy świetnie wyedukowane, co pokazuje np. raport Eurostatu, według którego w naszym kraju 56 proc. kobiet ma wykształcenie wyższe, a mężczyzn – 37, ale niestety brakuje nam pewności, by opowiadać dużymi literami o sobie i swoich sukcesach. WIKTORIA NOWAK: Może i mamy trochę więcej odwagi, żeby mówić głośno, czego chcemy, ale to prawda – nadal brakuje nam pewności siebie. Młode kobiety coraz częściej szukają odpowiedzi na pytania, jak, gdzie i kiedy zacząć budować swoją niezależność finansową i zawodową, ale jednocześnie często są pozostawiane same sobie i odczuwają ogromną presję. Cieszy mnie, że nabieramy sił i zaczynamy głośno zabierać głos. To świadczy o tym, że jako społeczność obywatelska kobiet radzimy sobie coraz lepiej, jednak przed nami nadal długa droga. Z czego ta niepewność wynika? WIKTORIA: My Polki ciągle jesteśmy wychowywane w patriarchalnym systemie. Wszystkie badania pokazują, że czas dziewczynek jest mniej cenny niż chłopców, co potem przekłada się na rynek pracy. Raport Oxfamu donosi, że kobiety na całym świecie wykonują ponad 12,5 miliarda godzin nieodpłatnej pracy dziennie. To przy minimalnym wynagrodzeniu oznaczałoby 10,8 biliona dolarów „darmowego” wkładu w gospodarkę. A to powoduje, że już w młodości nie rozwijamy marzeń. Nie zapomnę SMS-a od dziewczyny z Kętrzyna, która napisała do mnie, że dopóki nie posłuchała, o czym mówimy w fundacji, była pewna, że czeka ją jeden scenariusz życia: zostanie w rodzinnym miasteczku, znajdzie męża, urodzi dzieci i będzie prowadzić dom. Dzięki temu, że na nas trafiła, zaczęła myśleć o tym, że istnieją alternatywne perspektywy przyszłości. Jedno przypadkowe spotkanie sprawiło, że zaczęła marzyć i wierzyć, że ma wpływ na swoje życie. A ile dziewczynek nie doświadczy takiej sytuacji? ZOFIA: Wystarczy spojrzeć, jak wygląda nasz system edukacji. Wywołanie do tablicy w Polsce, czyli oddanie głosu na forum klasy, jest np. karą za przeszkadzanie nauczycielowi. Ja uczyłam się w Phillips Exeter Academy w New Hampshire w USA, według Niche jest to liceum numer jeden na świecie. Ukończył je m.in. Mark Zuckerberg i kilku amerykańskich senatorów. Jest tam wykorzystywany system Harknessa, czyli metoda nauczania oparta na dyskusji. Na każdych zajęciach – czy to z matematyki, czy z historii – siedzieliśmy przy okrągłym stole i przez całą godzinę rozmawialiśmy, a nauczyciel moderował dyskusję. To pokazuje i dziewczynkom, i chłopcom, że ich głos i opinia mają wartość. WIKTORIA: Tymczasem kobiety do dyskusji wciąż zaprasza się nie po to, żeby usłyszeć merytoryczną perspektywę, ale żeby ocieplić wizerunek i zagrać kartą pozornej poprawności. Ostatnio podczas głośnego wydarzenia brałam udział w panelu dyskusyjnym o tym, czego zetki oczekują, wchodząc na rynek pracy. Wśród prelegentów było czterech panów po 40. roku życia – każdy z imponującym dorobkiem, zaprezentowany z nazwiska i stanowiska. Mnie przedstawiono na końcu, z komentarzem, że jestem najmłodsza w gronie. Uśmiechnęłam się tylko i odpowiedziałam, że wierzę, iż zaproszono mnie nie ze względu na wiek, lecz dlatego, że mogę wnieść konkretną wartość merytoryczną do tej dyskusji. Oklaski rozniosły się po sali. Obie jesteście młode i osiągnęłyście sukces, którego mogą pozazdrościć Wam doświadczeni i dorośli liderzy i liderki. Jak zaczęła się Wasza przygoda w biznesie? WIKTORIA: Przyjechałam do Warszawy z Koszalina. Stolica otworzyła przede mną wiele drzwi. Na Campusie Polska Przyszłości poznałam cudowne młode kobiety. Spontanicznie nagrałyśmy spot: „Dziewczyny na wybory”. Nawiasem mówiąc, wszystkie noc wcześniej się bawiłyśmy, więc rano mocno kalkulowałam, czy na te nagrywki w ogóle wstawać (śmiech). Dobrze, że to zrobiłam, bo dzięki temu rozpoczęłam swoją najpiękniejszą przygodę życia. Tak powstało stowarzyszenie Dziewczyny na Wybory, które dotarło do milionów osób w Polsce i zrobiło już cztery kampanie profrekwencyjne. Drugi krok to projekt GenBoost. Powstał w odpowiedzi na to, że „nic o nas bez nas”. Permanentnie mówi się o młodych ludziach szybko i głośno, rzuca się przymiotnikami na ich temat bez ich udziału. Dzięki GenBoost młodzi ludzie mówią o swoim pokoleniu w najważniejszych firmach w tym kraju. ZOFIA: Miałam 14 lat, kiedy założyłam fundację Girls Future Ready z celem wsparcia edukacyjnego i profesjonalnego młodych kobiet – najpierw w Polsce, a teraz już w Europie Środkowo-Wschodniej. Zdaję sobie sprawę, że nie jestem standardowym przykładem z naszego pokolenia. Miałam sześć lat, kiedy wyjechałam z rodziną najpierw do Finlandii, a potem do USA. Korzystałam z najlepszych systemów edukacji na świecie i chciałam przywieźć trochę tych metod i umiejętności młodym Polkom. Otworzyłam sześć globalnych programów. Teraz, czyli siedem lat później, Girls Future Ready wsparło ponad 90 tysięcy młodych kobiet. Nasi partnerzy to m.in. takie międzynarodowe marki jak Roche, Boston Consulting Group, Marriott, Air France, KLM, Swarovski, Klarna. Słowem: świat jest gotów, by wesprzeć kobiety. Teraz my musimy uwierzyć w siebie. Przed nami implementacja unijnej dyrektywy Women on Board, której celem jest zapewnienie zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn wśród dyrektorów spółek giełdowych i skarbu państwa. Co myślicie o tworzeniu parytetów? WIKTORIA: Trudno mi uwierzyć, że ci, którym obecny układ daje komfort i uprzywilejowaną pozycję, sami z siebie zdecydują się ustąpić miejsca. A niestety, żeby przy stole znalazło się więcej kobiet, często potrzeba właśnie tego symbolicznego kroku w tył. Dlatego uważam, że na tym etapie konkretne, legislacyjne rozwiązania i twarde wytyczne są uzasadnione i potrzebne. Ale też wiem, że same przepisy nie wystarczą – niezbędna jest zmiana kultury, świadomości i realna wola otwierania przestrzeni dla różnorodności. W Polsce rzadko widać siłę siostrzeństwa. My jako kobiety nie pomagamy sobie nawzajem, no chyba że się wkurzymy, to potrafimy się zjednoczyć i wyjść na ulice tak jak podczas czarnych protestów. Szkoda, że tej pary nie wystarcza na codzienne siostrzane wsparcie. Te z nas, które dojdą wysoko, nie podają ręki koleżankom i nie wciągają ich na górę. Skoro musiałyśmy rozpychać się łokciami, to boimy się, że kolejna kobieta będzie konkurencją, wyprzedzi nas. Ale pamiętajmy – na szczycie sukcesu jest samotnie, dlatego warto zabrać z sobą koleżanki. ZOFIA: Tortu sukcesu naprawdę wystarczy dla nas wszystkich. Jeśli chodzi o parytety, wierzę w siłę merytoryki. Jeśli Polki nabędą konkretne umiejętności, nauczą się opowiadać o sobie dużymi literami, uwierzą w siebie, koniec końców zwyciężą kompetencje. Nie mam cienia wątpliwości, że wśród pracowniczek każdej firmy są wyśmienicie przygotowane przyszłe kierowniczki. Tylko same muszą poczuć, że są gotowe, i uwierzyć w swoją siłę. Nikt ich w tłumie nie znajdzie. Może boimy się oceny… Jakie stereotypy mogą spotkać młode kobiety w biznesie? ZOFIA: Kilka tygodni temu podczas panelu na konferencji w Polsce zostałam zapytana, czy mój wiek i płeć przeszkadzają mi w pracy. Czułam to, kiedy zakładałam fundację i miałam 14 lat. Wtedy spotykałam się z pytaniami w stylu: „Mieliśmy umówione spotkanie z prezesem fundacji, a kim pani jest?”. Dziś obserwuję, jak coraz więcej mówi się o młodych ludziach, którzy są ambitni i chcą działać. Widzę pozytywną zmianę w podejściu do wspierania młodego pokolenia i ich pomysłów. Przykładem jest program fundacji Youth Advisory Board, który tworzy rady doradcze dla firm w Europie, wspierając je w podejmowaniu decyzji dotyczących młodych pracowników i klientów – w obszarach takich jak marketing, rekrutacja czy employer branding. Przy tych stołach głos młodych jest szanowany i potrzebny, bo firmy wiedzą, że jeśli nie zaczną się zmieniać już dziś – zgodnie z potrzebami przyszłych pracowników i klientów, którzy już w 2030 roku będą stanowić 30 proc. rynku pracy w Polsce – zostaną w tyle. WIKTORIA: GenBoost robię z Grześkiem, rewelacyjnym specjalistą, ale przy okazji dwumetrowym 50 -latkiem. Zdarzało się, że gdy wchodziliśmy do firmy na spotkanie, to on był autorytetem, nie ja. Zajęło mi trochę czasu, żeby wypracować swoją pozycję i zostać potraktowaną jak równoprawna partnerka. Rok temu zaczęłam prowadzić spotkania bez Grześka. Gdy wchodziłam sama do sali, słyszałam: „A gdzie jest szkoleniowiec?”. Co robić, gdy ktoś potraktuje cię lekceważąco ze względu na wiek i płeć? ZOFIA: Wtedy masz pięć minut, żeby merytorycznie udowodnić, że warto cię słuchać. WIKTORIA: Często czuję ciężar tego, że moje wypowiedzi będą bardziej oceniane, skrupulatnie rozważane i podważane. Ale w młodości jest wielka siła. Jakiś czas temu brałam udział w debacie na temat regulacji przepisów dotyczących spożywania alkoholu przez nieletnich. Była pani ministra, kilkoro urzędników, decydentów i 17-letnia uczennica z niewielkiego miasteczka. Padały wyważone, oczywiście mądre zdania, które ostatecznie często nic nie znaczyły. W którymś momencie ta młoda dziewczyna powiedziała coś w stylu: „Pani minister, ja bym chciała, żeby pani przestała interesować się tym, czy widać w szkole mój pępek, a zajęła się tym, że moi koledzy i koleżanki biorą na przerwach w kiblu xanax i popijają go wódką”. Ja aż podskoczyłam. Jej odwaga przekierowuje dyskusję na właściwy tor. To było właśnie coś, czego ten okrągły stół potrzebował. Na koniec wyściskałam tę dziewczynę, jej słowa były tak mocne, że ruszyły każdego. Został tu poruszony ważny temat wyglądu. Kobiety, zresztą bez względu na wiek, są oceniane pod względem urody. Czy pokolenie Z spotyka się z seksistowskimi komentarzami? WIKTORIA: Takie komentarze to nie kwestia pokoleń. Słyszymy je ciągle. Pierwszy raz zetknęłam się z tym w liceum, kiedy kandydowałam do szkolnego samorządu. Jacyś uczniowie zrobili najprawdopodobniej głupi kawał i stworzyli plakat, na którym stał aktor porno z przerobionymi moimi postulatami. Okropnie się wtedy poczułam, uderzyło to w jakiś sposób w moją rozwijającą się wtedy kobiecość. Różowa bańka pękła, zrozumiałam trudną lekcję życia: jeśli wystawiasz nos wyżej niż inni, płacisz za to wysoką cenę. Wtedy jedna nauczycielka i pan woźny okazali mi wielkie wsparcie. Nie bez wahania, ale zdecydowałam, że się nie dam. I wygrałam te wybory. Wtedy uświadomiłam sobie, że skoro do takich rzeczy dochodzi na poziomie wyborów w liceum, co dopiero musi się dziać na wyższych szczeblach kariery. I zadałam sobie pytanie, co się wydarzy, jak w takim krytycznym momencie nie otrzymasz żadnego wsparcia. Jednak nie każda dziewczyna znajdzie w sobie siłę, żeby raz po raz walić głową w szklany sufit. ZOFIA: Obserwuję, że w Polsce mamy negatywne nastawienie do porażek. Jeśli pięć razy usłyszymy „nie”, wiele nie zaryzykuje po raz szósty. Uznamy: „Próbowałam, nie wyszło – trudno”. A my w GFR uczymy młode kobiety, że kilka odmów to dopiero początek. „Don’t give up” nie powinno być tylko sloganem na plakacie. Po trzech latach w Dolinie Krzemowej widzę, że tam kultura popełniania błędów i doświadczania porażek jest wręcz celebrowana! Jeśli dzieli cię 10 odmów od osiągnięcia konkretnego celu – pierwszego klienta, nowej pracy czy innego marzenia – to tym bardziej warto jak najszybciej przejść przez te 10 „nie”, żeby w końcu dojść do tego jedenastego „tak”. WIKTORIA: Znowu dotykamy stereotypów. Dziewczynki nie mogą być zbyt nachalne, zbyt głośne i zbyt uparte. Nie da się takim przekazem zbudować odporności na porażkę, a tego nie tylko kobietom, ale w ogóle Polakom brakuje. Mamy też problem z celebrowaniem swoich sukcesów. Nawet jeśli zdobędziemy założony cel, umniejszamy sobie, mówimy: „Udało mi się, gdyby nie inni, nie byłoby nic”. Albo zakładamy, że sukces to standard. Sama mam z tym problem. Jeśli osiągnę cel, to norma, bo tak miało być. Gdybym to się nie wydarzyło, to byłaby porażka. Pracuję nad tym, żeby doceniać samą siebie. Mówi się, że pokolenie Z, nauczone błędami rodziców, przykłada większą wagę do zachowania równowagi między życiem zawodowym i prywatnym. WIKTORIA: Wierzę w life balance, ale nie w work-life balance. Nie ma szans, żeby każdy dzień był idealnie zrównoważony. Nie wyobrażam sobie, że o 17.00 zamykam laptopa. Do niedawna byłam pewna, że jestem niezniszczalna. Ale kilka miesięcy temu otarłam się o coś, co nazwałabym bezlitosnym uświadomieniem mi, że jednak tak nie jest. Organizm dał mi ostrzeżenie: „Zwolnij, odpuść”. Posłuchałam. Już wiem, że mam swoje granice. Jest to lekcja, którą każda z nas powinna odrobić, bo jak nie zadbamy o siebie, to nie uratujemy nikogo. Ale trudno jest mi sobie wyobrazić, że nie wykorzystuję tego czasu, gdy mam najwięcej energii, pomysłów, zapału do pracy, a jednocześnie najmniej odpowiedzialności, obowiązków rodzinnych. Lubię ten moment w swoim życiu. Tym bardziej, że nasza działalność wynika z głębszych wartości, a to sprawia, że motywacja jest ogromna. Potraficie jednym zdaniem podsumować swoją misję zawodową? WIKTORIA: Chair at the table. Aktywne uczestnictwo w dyskusjach i podejmowaniu decyzji. ZOFIA: Czuję się jak architektka mostów – tych między Polską a USA i tych między pokoleniami kobiet. Bo bez odważnych, dobrze skonstruowanych mostów nie zbudujemy nowoczesnej Polski.
To uczucie zna każda z nas. Czym jest "sunshine guilt" i czemu odbiera ci radość?
Ciepłe promienie słońca w piękny dzień są jak natychmiastowy zastrzyk endorfin na poprawę humoru. Jednak dla wielu z nas nadejście tak wspaniałej pogody, kiedy nie mamy możliwości wykorzystać jej w pełni, może nieoczekiwanie wywołać poczucie winy. Jeśli czujesz dręczące przekonanie, że w słoneczny dzień twoim obowiązkiem jest przebywanie na świeżym powietrzu, cierpisz na "sunshine guilt".
W tym artykule: Czym jest "sunshine guilt"? Skąd bierze się to poczucie winy Praktyczne sposoby radzenia sobie z "sunshine guilt" Czym jest "sunshine guilt"? Może postanowiłaś dołączyć do zdobywających ostatnio popularność "lazy girl" trendów takich jak bed rotting (nie oceniamy, każdy czasami potrzebuje powylegiwać się w łóżku), może nie masz energii na wychodzenie albo po prostu musisz zająć się obowiązkami domowymi. Tak czy siak, jest duże prawdopodobieństwo, że kiedy na niebie pojawia się słońce, a ty jesteś w pomieszczeniu - w twojej głowie pojawia się poczucie winy. Dr Nadia Teymoorian, psycholog z Moment of Clarity Mental Health Center, opisuje to zjawisko jako "sunshine guilt" - wyrzuty sumienia, które odczuwamy z powodu przebywania w domu w piękny dzień, potęgowane założeniem, że wszyscy inni rozkoszują się pogodą. W viralowym tiktoku udostępnionym przez użytkowniczkę @thereneereina, autorka doskonale uchwyciła istotę tego dylematu: "Na zewnątrz jest niespotykanie piękny dzień, ale jestem zmęczona" - powiedziała. "Więc teraz czuję presję, by wyjść na zewnątrz, pójść na spacer i cieszyć się pogodą, póki trwa". Kontynuowała: "Nie mogę teraz rozkoszować się przebywaniem w domu, bo cały czas myślę o tym, że powinnam być na zewnątrz. Zatem w zasadzie mój dzień jest zrujnowany". Praktycznie każdy w sekcji komentarzy przyznał, że też zmaga się z tym uczuciem. View oEmbed on the source website Skąd bierze się to poczucie winy Ten rodzaj wyrzutów sumienia zwykle idzie w parze z FOMO (Fear of Missing Out) - obawą przed przegapieniem czegoś - lub poczuciem, że robi się coś niewłaściwego. "Czasami tego rodzaju poczucie winy związane jest z przyjętymi przez społeczeństwo normami lub wartościami i poczuciem, że ich nie spełniamy" - powiedział portalowi Bustle Kevin Belcastro, terapeuta z Mental Health Center of San Diego. "Istnieją negatywne stygmaty związane z [odpoczynkiem w pomieszczeniu] lub niekorzystaniem z 'dobrej' pogody". Zwłaszcza w rejonach takich jak Polska, gdzie zima jest długa i szara - wczesnowiosenne promienie słońca są powszechnie uważane za rarytas i coś, z czego grzech nie korzystać. Nic dziwnego, że siedzenie w domu - nawet jeśli tego potrzebujemy - potęguje niepokój i wyrzuty sumienia. Dakota Johnson potrzebuje nawet 14 godzin snu. Bez tego aktorka jest "nie do życia" Praktyczne sposoby radzenia sobie z "sunshine guilt" Chociaż witamina D i spotkania towarzyskie na świeżym powietrzu są rzeczywiście korzystne dla dobrego zdrowia psychicznego, pamiętajmy też, żeby uszanować nasze indywidualne potrzeby. Aktywność nie zawsze jest najwyższą z wartości i istnieje masa powodów, dla których możesz potrzebować zostać w domu. Jak poradzić sobie z poczuciem, że czas w czterech ścianach jest czasem zmarnowanym? Słuchaj swojego ciała: Sama znasz siebie najlepiej. Zwróć uwagę na swoje fizyczne i emocjonalne potrzeby. Jeśli dzień odpoczynku w domu jest tym, czego potrzebujesz, pozwól sobie na to. Znajdź alternatywy w czterech ścianach: Jeśli myśl o wyjściu na zewnątrz wydaje się przytłaczająca, znajdź inne sposoby na cieszenie się słońcem. Otwórz okna, urządź sobie przytulny kącik w pobliżu naturalnego światła, posiedź na balkonie albo chociaż rozsuń zasłony - słońcem możesz rozkoszować się także w środku. Pamiętaj, że ma nic złego w domowych aktywnościach: Twój czas wolny należy do ciebie i to tobie ma sprawiać przyjemność - nieważne, czy oglądasz "Sanatorium miłości", piszesz w pamiętniku, czy po prostu robisz drzemkę. Komunikuj granice: Otwarcie wyrażaj swoje potrzeby dotyczące spędzania czasu w domu, kiedy twoi bliscy proponują wyjście w niedogodnym momencie. Wyznaczanie granic i wyrażanie swoich potrzeb może złagodzić poczucie winy i presję. Ostatecznie, przezwyciężenie poczucia winy wymaga zmiany sposobu myślenia. Musimy zdać sobie sprawę z tego, że dbanie o siebie i odpoczynek nie są oznakami lenistwa, ale niezbędnymi składowymi ogólnego dobrego samopoczucia. Nie kontrolujesz tego, w jaki dzień potrzebujesz zwolnić obroty, więc zamiast ulegać presji ciągłej aktywności, uszanuj potrzebę odpoczynku i regeneracji. Następnym razem, gdy słońce będzie nas przyzywać, pamiętaj, żeby wsłuchać się w to, czego potrzebuje twoje ciało. W końcu szczęśliwszy i naładowany energią człowiek jest znacznie bardziej produktywny na dłuższą metę. Jak mówi przysłowie, "Z pustego i Salomon nie naleje".