Weronika Humaj: “Staram się iść swoją drogą, gonić marzenia. Dla mnie najważniejsze jest wsłuchiwanie się w swoje wnętrze”
Gra w teatrze, w serialach (m.in. „Stulecie Winnych”, „Wataha”, „Czas honoru”, „Prosta Sprawa”) i filmach (m.in. „Sami swoi. Początek”, „Sonata”). W jednym z ostatnich projektów wciela się w klarnecistkę. To „Klarnet” w reż. Toli Jasionowskiej. Projekt, o którym nie może jeszcze dużo mówić. Jej głosu za to możemy posłuchać w wielu audiobookach i słuchowiskach, m.in. „Małych kobietkach” czy „Arce. Niebo” (Storytel), której akcja dzieje się w latach 90., gdy chcieliśmy całego świata, nie mając pojęcia, że ten świat może nas pożreć.
Od ostatniej dekady XX wieku zaczynamy naszą rozmowę, bo w 1993 roku Weronika przyszła na świat. W Krakowie. Pamiętasz coś z lat 90. – okresu dzieciństwa? Oczywiście, choć byłam jeszcze mała, wspomnienia z lat 90. mają dla mnie wyjątkowy urok. Urodziłam się w Nowej Hucie, w Krakowie, więc moim wspomnieniem są z pewnością blokowiska. Cały wolny czas spędzałyśmy z moją siostrą i innymi dzieciakami przed blokiem – rysowałyśmy kredą, grałyśmy w gumę, w klasy. To był czas pełen radości i beztroski. Nowa Huta to specyficzne, ale i fascynujące miejsce pełne potęgi i przestrzeni. Mieszkałam tam dziesięć lat. A potem przeprowadziłam się do rodzinnej wsi mojej mamy. Sporo pamiętam z okresu dzieciństwa. Choćby „ciepłe lody”! Choć to sam cukier, były pyszne! A co najlepiej zapamiętałaś? Na przykład mój pierwszy film, na którym byłam w kinie – „Dzwonnik z Notre Dame”. Strasznie go przeżyłam. Byłam wyjątkowo wrażliwym dzieckiem, co widać na zdjęciach w rodzinnym albumie (śmiech). Nie wiem, czy był to sposób na wyrażenie siebie, czy po prostu taka byłam – bardzo emocjonalna. Kto cię zabrał do kina? Mama. Bardzo dbała o nasz rozwój. Pochodzę z dużej rodziny. Mam siostrę i braci. Mama zawsze starała się zainteresować nas zajęciami plastycznymi, teatrem, kinem, rozwinąć w nas wrażliwość. Bardzo w nas inwestowała i poświęcała swój czas. Dlatego zaczęłam chodzić do ogniska muzycznego i wylądowałam w szkole muzycznej – bo rodzice nie chcieli, żebyśmy przesiadywali przed blokiem. Choć to też nie było takie oczywiste, w tym czasie często zmienialiśmy miejsce zamieszkania. Jak dziś odbierasz to zaangażowanie mamy? Jestem jej bardzo wdzięczna. Za rozwijanie naszej wrażliwości, za to, że tyle nam poświeciła czasu. Z wrażliwości rodziła się twoja miłość do sztuki? I z odwagi. Chciałam robić wszystko – jeśli trzeba było coś załatwić, byłam pierwsza. Na dodatek miałam sporą swobodę w działaniu. Zdarza ci się dziś wracać do Nowej Huty? Parę lat temu zrobiłam sobie taką wycieczkę. Byłam akurat w Krakowie i postanowiłam wybrać się tam z moim chłopakiem. Pojechałam pod blok, w którym mieszkałam kiedyś, więc była to podróż sentymentalna. To już zupełnie inne miejsce, prawda? Huta bardzo się zmieniła. Ale do tej pory lubię blokowiska, choć sama mieszkam w kamienicy. A gdy zdarza ci się wracać do Krakowa, to czujesz, że to twoje miejsce? Że to dom, choć już tam od dawna nie mieszkasz? Kraków był mój od początku, bo nawet, jak mieszkaliśmy na wsi, dojeżdżałam do Krakowa do szkoły muzycznej. Z drugiej strony trochę odcinam się od miejsc – być może przyczyna leży w naszych częstych przeprowadzkach? Potrafię szybko zaadaptować się w każdym miejscu. Na ten moment Warszawa jest moim domem. Mieszkam tu już ponad dziesięć lat. W zawodzie aktora umiejętność dostosowania się do nowych warunków zdaje się być pożądaną cechą. Wchodzisz przecież w zupełnie nową historię, a potem, gdy gasną światła, szybko z niej wychodzisz. Chociaż z niektórymi rolami trudniej się pożegnać niż z innymi. Nauczyłam się jednak „obsługi” siebie, umiem to zaakceptować. Przyjmując nową rolę decyduję się na podróż z postacią, a na dodatek pojawia się masa bodźców, jest ekipa filmowa. Czyli intensywnie. I chociaż nauczyłam się tak funkcjonować, nie zmienia to faktu, że czasami bywa ciężko. Wiem jednak, co na mnie dobrze działa. I co działa? Terapia szokowa – wyjechanie gdzieś, odcięcie się, by dać sobie przestrzeń. Źle działa na mnie natomiast siedzenie w domu. Po intensywnym okresie zdjęć powrót do domu i pozostanie w takim bezruchu, może prowadzić do zapadania się w sobie. Wolę więc działać, skupić się na czymś innym. Natura, spacery, las... To moje zestawy ratunkowe. To ciekawe. Niedawno rozmawiałam z Joanną Kulig, która po projektach filmowych również nie wraca prosto do domu, ale zaszywa się na kilka dni w strefie buforowej, jaką jest jej pracownia. Oczyszcza tam głowę. Bo jak od razu wskakujesz w swoje życie, istnieje ryzyko przenoszenia tych wszystkich emocji do domu. Trzeba więc dbać o higienę, a to nas – aktorów – trochę kosztuje. Dobrze słyszeć, że nie jest się w tym samemu. A kiedykolwiek w tej branży czułaś się samotna? W jakimś stopniu tak, ale wydaje mi się, że w pewien rodzaj samotności wpisany jest w moje DNA. Lubię to, bo sprawia, że umiem spędzać czas ze sobą. Z tego może wyniknąć wiele pięknych rzeczy. Z jednej strony czuję, że zawsze jest ktoś obok mnie. Gdy postanowiłam zostać aktorką, na mojej drodze stawali ludzie, którzy dmuchali mi w skrzydła, wspierali. Gdy tego potrzebuję, mam z kim porozmawiać. Z drugiej – aktorstwo to piękny zawód, ale trudny. Czekasz i bywa, że nic się nie dzieje, telefon milczy. Kiedy przyszedł moment, gdy zrozumiałaś, że chcesz zostać aktorką? Nie wiem czy był taki jeden moment... Chodziłam do szkoły muzycznej, grałam na fortepianie, moja siostra na wiolonczeli. Po drodze pojawiały się więc występy. Myślę, że od dziecka lubiłam testować siebie, chodzić na konkursy recytatorskie, kółko teatralne. Dostawałam zazwyczaj role narratora, co strasznie mnie wkurzało. Miałam kilkanaście lat, gdy pojechałam na warsztaty teatralne do Teatru Witkacego w Zakopanem. I przepadłam. Teatr, Tatry... Wtedy chyba kiełkowało we mnie poczucie, że z tej ścieżki nie ma już powrotu. Później trafiłam do agencji epizodystów. Zaczęłam chodzić na castingi. Dostałam rolę w serialu „Julia”. Czyli decyzja się w tobie budowała. Ale nie zdecydowałaś się na studia w Krakowie, tylko w Warszawie. Zdawałam też do Krakowa, ale egzaminy w Warszawie kończyły się wcześniej. I gdy dowiedziałam się, że mnie przyjęli, zadzwoniłam zwolnić miejsce w Krakowie, żeby nikomu go nie blokować. Warszawa była dobrym wyborem – nikogo tu nie znałam, a chciałam sobie udowodnić, że umiem. Intuicja podpowiadała mi, że tak ma być. Ufasz jej? Bardzo. I nigdy na tym źle nie wychodzę. Jako dziecko, mimo tego że byłam odważna, miałam też swój świat, do którego uciekałam. Czytałam wtedy dużo książek, co być może również pomogło mi nawiązać kontakt z intuicją, usłyszeć siebie. Od zawsze miałam poczucie, że jestem szczęściarą, że wokół dzieją się magiczne rzeczy, że przyciągam zdarzenia. Do tego potrzeba skupienia. Mieszkając na wsi, miałaś kontakt z naturą. Jak jest dziś z twoimi powrotami do natury? Zawsze ciągnęło mnie do miasta, lubię jego energię. Jednak czasem muszę wrócić do natury. Nie jest to etap, kiedy marzyłabym o domku na wsi, ale być może to kwestia czasu? W naturze odpuszczam, nic nie muszę. Łapię spokój. Zaczynam się przyglądać problemom z perspektywy. To dużo daje. Natura i lata 90. wiążą się ze słuchowiskiem „Arka. Niebo” na Storytel, w którym grasz rolę Oli Kutery – żony Michała (Jakub Gierszał). Pamiętam ten czas, doniesienia w „Wiadomościach” o kolejnych sektach, które wyrastały w tym czasie w Polsce, jak grzyby po deszczu. Ich założyciele mamili wiernych ucieczką od konsumpcjonizmu, w na- turę m.in., a z pewnością z dala od cywilizacji. Wszystko to po prze- łomie 1989, gdy zachłysnęliśmy się Zachodem, runęły mury, a żelazna kurtyna o padła. W tym nowym świecie wielu osobom trudno było się odnaleźć. Opowiesz mi o tym projekcie i swojej postaci? Świetne doświadczenie, tym bardziej, że miałam fajnego partnera. Z Kubą spotkaliśmy się już przy okazji filmu „Ultima Thule”. Gdy przeczytałam scenariusz napisany przez Piotra Rogożę na podstawie pomysłu Jakuba Żulczyka, uznałam, że jest świetnie napisany, pełen napięcia, tajemnicy, z sektą w tle i zaskakującym zakończeniem. Gram Olę, żonę Michała, który jest dziennikarzem. Pewnego dnia dostaje taśmy naprowadzające go na trop ojca, który kiedyś należał do sekty. Zaczyna się jego prywatne śledztwo. Ola jest wyrozumiała, ale pojawia się wkrótce kryzys w związku. Michała za bardzo pochłonęła sprawa, staje się nieobecny. Ola walczy więc o swoją rodzinę i nie chce pozwolić na rozpad relacji. Ale nie zgadza się też na zaniedbania. Sceny nagrywaliśmy razem z Kubą podczas wspólnej sesji. Tak jest łatwiej, można się „odbić” od siebie, jest rodzaj wspólnej energii, którą można złapać. Ale aktorsko było to wyzwanie. Każdą emocję w słuchowisku przekazujesz głosem – wsiadanie do auta, bieg, zmęczenie, bo słuchacze muszą sobie to wszystko wyobrazić. Na dodatek przed mikrofonem nie możesz wykonywać zbyt wielu ruchów. Powiedziałaś o swojej bohaterce Oli, że jest dziewczyną walczącą, o wielkiej sile. Wystąpienie w spocie Fundacji Batorego też wymagało sporej siły. Jako aktorka młodego pokolenia mówisz o sprawach, wymagających wielkiej odwagi obywatelskiej – o kobietach, o legalnej aborcji, prawie kobiet do spokojnego życia w społeczeństwie na własnych zasadach. Faktycznie wymagało to ode mnie odwagi, bo nie jestem zbyt wylewna. Ale przyszedł moment, kiedy postanowiłam wziąć sprawy w swoje ręce i zabrać głos. Dla mnie najważniejsza jest wolność osobista. Czym ona dla ciebie jest? To przede wszystkim możliwość bycia sobą – myślenia, odczuwania i wyborów zgodnych z moim wnętrzem. Mogę podążać za tym, co czuję, bez zderzania się z oceną. Chcę żyć w świecie, w którym prowadzimy dialog. Jestem za wolnym wyborem, każdy ma prawo podjąć taką decyzję, która będzie dla niego najlepsza. Uważasz, że artyści powinni zabierać głos w sprawach społecznych, a nawet politycznych? Niektórym bardzo się za to obrywa. Nie uważam, żeby zabieranie głosu było obowiązkiem aktora, ale jeśli to czuje, to dlaczego ma nie powiedzieć głośno tego, co go trapi? To sprawy społeczne. A politycznie? Osobiście nie mam potrzeby opowiadania o swoim poparciu publicznie. Choć sprawy społeczne często o politykę zahaczają. Natomiast bycie osobą publiczną sprawia, że zyskujesz pewne przywileje i powinno się z nich mądrze korzystać, m.in. kierując uwagę na istotne społecznie kwestie wymagające wsparcia. Wróćmy więc do samego aktorstwa. Masz szczęście do ról – feerii kobiecych charakterów. Same do ciebie przychodzą czy podświadomie to ty do nich lgniesz? To działa w dwie strony. Z niektórymi rolami się przyciągamy. Czasami coś dzieje się w moim życiu, co sprawia, że nabieram ochoty na jakąś rolę, wskoczenie w konkretny świat. Ale to zawsze wzajemne oddziaływanie. Zdarza się, że to, co przychodzi jest zaskoczeniem, a cały sens rozumiem dopiero z perspektywy czasu. Bywa, że bardzo mi na zagraniu jakiejś postaci zależy, ale nie dostaję tej roli. Dotyka mnie to, nie ma co ściemniać. Czasami po prostu trzeba sobie popłakać w poduszkę i zrzucić ten ciężar. Jednak część odmów potrafię sobie wytłumaczyć. Jak to robisz? Po prostu – że ta rola nie była dla mnie, a za rogiem czeka coś lepszego. Albo, że nie byłam na to gotowa. Jak reaguje na to ego? Gdy sobie powtarzam, że to nie był ten moment, to czuję że ego odrobinę słabnie. Oczywiście, że zdarzają się myśli: „Ja wam jeszcze pokażę”. Ale w aktorstwie dobrze mieć pokorę. Wtedy można więcej, bo nie czujesz presji. Z drugiej strony ego nie jest takie złe, czasami nawet bywa pomocne. Zgadza się, napędza. Artysta bez ego nie wyszedłby na scenę. Ale przerost ego – to już inna kwestia. A ty lubisz moment, w którym żyjemy? Czy miałabyś ochotę przenieść się w czasie? Miałabym, ale chyba wynika to z faktu, że dziś świat za bardzo pędzi, atakuje nadmiarem bodźców. Tęsknię np. za tymi latami 90., czasem, gdy nie było telefonów komórkowych, pisało się listy, wysyłało pocztówki. Jestem starą duszą. Z drugiej strony, moment, w jakim się znaleźliśmy, daje ogromne możliwości, masę perspektyw. Można np. podróżować w zasadzie bez ograniczeń. Poza tym przez ostatnie lata kobiety stoczyły – i nadal toczą – ogromną walkę. Pod tym względem bym się nie zamieniła na żadną inną epokę. Świat pędzie i pędzimy my. Na nic nie znajdujemy czasu. Zamiast artykułów czytamy tylko nagłówki... Straszne. Ale widzę po sobie – jak coraz trudniej skupić mi się na czytaniu. Do tego muszę zapewnić sobie fajne warunki. Na koniec nawiążę raz jeszcze do spotu Fundacji Batorego, o którym rozmawialiśmy, bo pada tam takie ładne zdanie, które wypowiadasz: „Żeby kobiety mogły pisać swoją historię”. Jaką ty dziś historię sobie piszesz? Staram się iść swoją drogą, gonić marzenia. Dla mnie najważniejsze jest wsłuchiwanie się w swoje wnętrze i życie w zgodzie z tym, co czuję. A także codzienna odwaga – by iść naprzód. Serce czy rozum, w takim razie? Serce. Totalnie serce. Chociaż czasem dobrze posłuchać rozumu.
Alice Neel - feministka, komunistka i artystka. W tym roku obchodzimy 125 rocznicę urodzin malarki
„Miałam bardzo ciężkie życie i zapłaciłam za nie wysoką cenę. Ale przynajmniej robiłam to, co chciałam”. Gdy to mówi, Alice Neel jest spokojna, choć całe jej doświadczenie życiowe osiada na strunach głosowych. A Neel życie doświadczyło szczególnie. Całej jej wypowiedzi można wysłuchać m.in. w wywiadzie z 1978 roku, który krąży w formie podcastów o sztuce na platformach streamingowych. Warto zacząć poznawanie artystki właśnie od tych nagrań. A potem cofnąć się do samego początku XX wieku – do 1900 roku.
Na początku W 1900 roku w Polsce roszczenia niepodległościowe były silne, społeczeństwo podarowało dworek w Oblęgorku Henrykowi Sienkiewiczowi, otwarto gmach Zachęty. W Rzymie premierowo pokazano „Toscę” Pucciniego. W Paryżu ruszyła pierwsza linia metra. W Anglii powstała Partia Pracy, a w Niemczech kobiety domagały się możliwości przystępowania do egzaminów uniwersyteckich. W europejskich miastach robotnicy domagali się 8-dniowego dnia pracy, ale na ustępstwa nie zgodzili się właściciele fabryk. A w sztuce? Wciąż świetnie radził sobie symbolizm, wygasał impresjonizm, postimpresjonizm jeszcze walczył… Ale wszyscy wiedzieli, że nadchodzi nowe. W tym samym roku, w Pensylwanii, urodziła się Alice Neel. I choć rodzina matki szczyciła się obecnością sygnatariusza Deklaracji Niepodległości USA wśród swoich przodków, a po stronie ojca producentów parowców i śpiewaków operowych, nikt jeszcze wtedy nie mógł się spodziewać, że w niewielkim domu, wśród czwórki rodzeństwa, wychowuje się jedna z najważniejszych amerykańskich malarek współczesnych. A wszystko to, co działo się wokół niej na świecie – społecznie, politycznie, demograficznie – miała pewnego dnia zacząć przekazywać w swojej sztuce. Niestety, życia jej to nie ułatwiło. Figura ponad wszystko Alice szybko stała się nie tylko feministką, komunistką, ale też odrzucała przynależność do każdej kolejnej grupy artystycznej, wyrzekając się jednocześnie modnych nurtów. Tak było od czasów studiów. Lubiła realizm, od początku zdecydowanie poruszała się w ramach Ashcan School, czyli amerykańskiego ruchu artystycznego, mocno naturalistycznego, przedstawiającego mroczne, przykre strony życia w mieście. Najczęściej Nowego Jorku. To wszystko również w momencie, gdy świat sztuki zachwycał się futuryzmem, surrealizmem, abstrakcyjnym ekspresjonizmem, a potem pop artem i postmodernizmem. Neel przez całe swoje życie, aż do późnych lat 60., słuchała jak jej sztukę określano „przeterminowaną”, „anachroniczną”. Dlaczego? Przecież w tym samym czasie sztukę figuratywną uprawiali też inni, uznani artyści, jak Lucian Freud czy Francis Bacon. Czy zatem chodzi o to, że była kobietą? A może, po prostu, jej sztuka była po prostu zbyt problematyczna? Śmierć, gaz i komunizm Alice była piękna i od początku wokół niej kręcił się wianuszek adoratorów. „Nie wiedziałam, co z nimi robić, było ich tylu. No nie, żartuję, wiedziałam”, śmiała się w rozmowach z dziennikarzami. I rzeczywiście – to mężczyźni naznaczyli jej karierę i życie. Karierę – bo świat sztuki to świat zmaskulinizowany. A życie? Ledwie skończyła studia, gdy poznała kubańskiego malarza, Carlosa Enriqueza. Rok później byli już małżeństwem. Był 1925, gdy zamieszkali w rodzinnej posiadłości męża w Hawanie. Wtedy Alice ujrzała przedrewolucyjną Kubę, uzależnioną od USA, piękną, egzotyczną dla przybyszów z kontynentu. Dla wyspiarzy surową, biedną, srogą. I choć otoczona burżuazją i awangardą, młodymi pisarzami, artystami, ze służbą, tym bardziej czuła, że powinna krzyczeć: „Każdy człowiek jest równy!”. Tak zaczął się jej trwający do końca życia romans z komunizmem. Parze urodziła się córka Santillana, ale szczęście opuściło Neel. I gdy rok później rodzina wróciła do Nowego Jorku, dziecko zmarło na błonicę. „Wszystko, co mogłam wtedy zrobić, to zajść ponownie w ciążę”. Tak też zrobiła. Urodziła się Isabetta. Ale zła passa dopiero się zaczynała. USA ogarnęła Wielka Depresja. Podobnie było z Neel. Enriquez w tajemnicy uciekł z drugą córką na Kubę. Śmierć dziecka i strata kolejnego stały się już na zawsze tematem jej sztuki. W tym konkretnym czasie doprowadziły do ostrego załamania nerwowego i dwóch prób samobójczych. Pierwsza – w domu rodziców, w którym odkręciła gaz w kuchni. A gdy po kilku dniach z oddziału psychiatrycznego przeniesiono ją na ortopedię, zbiła szklankę, by połknąć potłuczone szkło. To była ta druga. Biorąc pod uwagę fakt, jak w tym czasie funkcjonowały szpitale dla nerwowo chorych, miała wielkie szczęście do lekarzy. Ci zachęcali ją do malowania. Malowała więc. Mężczyźni, harlem i nagość Mówi się, że Neel odmalowała Nowy Jork. Jego prawdę, tę mniej piękną. Za to prawdziwą. Ludzi z marginesu, tych ledwie wiążących koniec z końcem, doświadczonych życiem, ale i artystów, intelektualistów, mocno lewicujących liderów politycznych. Były lata 30. Dotąd w sztuce kobiece akty stanowiły odbicie męskiego spojrzenia. To Neel przywróciła im dumę i godność, wyzwalając z okowów ról tradycyjnych. W tym czasie powstały obrazy nagich matek z dziećmi. Nadal bolesne wspomnienie po stracie swoich. Neel odbudowywała życie prywatne. Spotykała się przez jakiś czas z marynarzem heroinistą Kennethem Doolittlem, który niestety w szale podpalił 350 prac artystki, w tym akwareli i rysunków. Ale Alice szła dalej. Wkrótce na świat przyszli jej dwaj synowie. Jednak samotnej matce, w dobie wielkiego kryzysu i braku zawodowych zleceń, było trudno. Alice kradła jedzenie, wnioskowała o zasiłek socjalny, ale i on nie rozwiązywał codziennych problemów. Nie tylko jej, bo również jej sąsiadów. Od dekady bowiem Neel mieszkała w hiszpańskojęzycznej części Harlemu. Widziała, jak nie radzą sobie jej znajomi, których portretowała chętnie w salonie. Ważne było ukazanie nierówności społeczno-ekonomicznych. Ważniejsze – skomplikowane życie wewnętrzne. Czarni, biali, kobiety, mężczyźni, rodzina, kochankowie, przyjaciele, sąsiedzi i ich dzieci, osoby nieheteronormatywne, striptizerki, matki, muzycy, malarze, przywódcy ruchów społecznych (jak James Farmer walczący o prawa człowieka). Malowała tych, których znała. A wszyscy chętnie siadali na fotelach i krzesłach Neel. Nic poza nimi ważne nie było. Dla Alice istniał tylko człowiek i jego osobowość. Podobnie, jak na sesjach u psychologa, na tych malarskich u Neel „pacjenci” wypluwali trzewia. Te spotkania nigdy nie odbywały się w ciszy. Oprócz tego jednego, gdy malowała umierającą matkę. Taki to był moment w historii, że od białej kobiety z klasy średniej oczekiwano zależności od męża i wybrania odpowiedniego zawodu – najlepiej nauczycielki lub pielęgniarki. Neel miała to w nosie. Kolejną nietrafioną decyzją miał być Harlem – znajomi tłumaczyli, że popełnia zawodowe samobójstwo wyprowadzając się z Greenwich Village, w której swoje studia pootwierali abstrakcyjni ekspresjoniści. Mężczyźni. Ale Alice musiała iść własną drogą. Droga ta była tak niepojęta, że FBI rozpoczęło śledztwo w jej sprawie, w ostatecznym raporcie notując, że ta dziwna kobieta to tylko „romantyczna komunistka z bohemy”. Karty zaczęły odwracać się na jej korzyść w latach 50. Pod koniec wystąpiła w filmie napisanym przez Jacka Kerouaca w reż. Roberta Franka „Pull My Daisy”, u boku legendarnego Allena Ginsberga. Za chwilę kończyła 60. lat i znalazła się w samym centrum najmodniejszego, intensywnie pulsującego życia bitników. Kobieca rewolucja Lata 60. to wolna miłość, młodzieżowa rewolucja, antywojenne protesty, nowa muzyka, tabletka antykoncepcyjna i druga fala feminizmu. A dla dojrzałej Neel, która wciąż konsekwentnie pozostawała w cieniu? Nowe miejsce. Właśnie przeprowadziła się do mieszkania na Upper West Side, w którym nadal odwiedzali ją dawni znajomi i przyjaciele. I choć Neel zmarła w 1984 roku, mieszkanie nadal wygląda tak, jakby za chwilę miała do niego wrócić. Białe ściany, wysokie sufity, meble w stylu mid century. Masa półek uginających się pod ciężarem książek, w tym dzienników Che Guevary czy „Drugiej płci” Simone de Beauvoir. Na ścianach m.in. fotografie Alice autorstwa Roberta Mapplethorpe’a. I jej własne obrazy, choćby portret Hartleya i Ginny – syna artystki i jego żony. To oni pomieszkują tu, gdy wpadają z Vermont do Nowego Jorku. Miejsce to udostępniają również gościom, ale nie ma na razie planów, żeby mieszkanie otworzyć dla publiczności i fanów talentu malarki. Szkoda, bo robi wrażenie. I choć masa słynnych portretów, albo – jak nazywała je sama Neel – „obrazków ludzi" powstała właśnie tu, dla artystki pomieszczenia i design nigdy nie miały znaczenia na płótnie. A malowała tak, jak widziała swoich bohaterów. Wnikała w ich historie. Za to kończąc obraz czuła się porzucona. Jedną z najsłynniejszych prac, które powstały w tym miejscu jest obraz „Margaret Evans Pregnant” – portret żony znajomego artysty, Johna Evansa. Naga Margaret w zaawansowanej ciąży bliźniaczej jest idealnym przykładem zerwania Neel z dotychczasowym przedstawianiem ciężarnej kobiety w sztuce – albo jako dziwki, albo Madonny. Brzuch i piersi Evans są spuchnięte. Siedzi w mało wygodnej pozycji na pokrytym złotym aksamitem krześle (nadal w mieszkaniu Neel). Jest w tej pozie coś okrutnego, a mimo wszystko malowidło jest pełne empatii. Oczy obserwują, ale odbija się w nich też strach przed rozwiązaniem. W tle wisi lustro. A w nim odbicie Margaret – być może z przyszłości, starszej, mądrzejszej? Kobiece ciężarne ciała zachwycały Neel swoją plastycznością. Bywało, że postaci stawały się karykaturalne, z ogromnymi oczami, skórą w kolorach zieleni, przesadzonymi, pajęczymi palcami. Każdy konturowany na niebiesko. Nie narzucała póz. Czekała aż model podświadomie wybierze tę najwygodniejszą dla siebie. Inni mężczyźni Przed sztalugą zasiadł też Andy Warhol. Z zamkniętymi oczami, delikatny, lecz zdecydowany. Bardzo kobiecy, a jednak wyjątkowo męski. Jego brzuch pokrywa mapa blizn, jaką dwa lata wcześniej zostawili lekarze po operacjach ratujących życie. Trzy strzały oddała w jego kierunku obrażona radykalna feministka i autorka manifestu SCUM, Valerie Solanas. Neel jest tu pełna współczucia. W przeciwieństwie do portretowanego kuratora MET, Henry’ego Geldzahlera, zresztą znajomego Andy’ego. Gdy Neel zapytała Geldzahlera o to, dlaczego nie ma jej na zbiorowej wystawie podsumowującej amerykańską sztukę od 1940-1970 roku (w gronie zebranych 43 artystów znalazła się tylko jedna kobieta, Helen Frankenthaler), ten odpowiedział pytaniem: „Ach, to ty chcesz być profesjonalistką?”. W zamian Neel przedstawiła go jako przestraszonego człowieka z powykrzywianymi rękami. Mimo drugiej fali feminizmu i wielkich rewolucji, świat sztuki pozostawał światem męskim. Niezależnie od tego, czy mowa o krytykach, czy samych artystach. Alex Katz swego czasu nie zgadzał się, aby obok jego prac zawisły prace Neel, nazywając ją „wściekłą kurą domową”. Z podobnym traktowaniem mierzyła się latami wybitna rzeźbiarka Louise Bourgeois. Dopiero w połowie lat 70., jako 75-latka, Neel doczekała się swojej pierwszej dużej retrospektywy w szanowanym Whitney Museum. Wystawiono 58 obrazów, ale ekspozycja trwała jedyne 38 dni. I mimo powszechnego zachwytu, krytycy nadal byli powściągliwi, jak Hilton Kramer reprezentujący „New York Timesa”, który pisał, że Neel brakuje „podstawowych kompetencji”, a jej sztuka „nie udźwignie krytyki i analizy”. Obraził się na nieestetyczne dla męskiego oka ciała kobiet. A były to ciała prawdziwe. Sama Neel zdecydowała się namalować autoportret w wieku lat 80. Wystąpiła na nim naga. Na krześle. Sama z własną inteligencją. Niepokonana. Zdecydowana. Kobieta artystka Dla Neel mody nigdy nie były ważne. Nurty mijały, ona pozostawała wierna sobie. I ludziom, których była ciekawa. Takimi, jakimi byli. Bo Neel to przede wszystkim portrecistka ludzi. Kolekcjonerka ich dusz. Współczująca i krucha. A jednocześnie zdecydowana i waleczna. Przez całe życie przeciwstawiała się ograniczeniom – cielesnym, prywatnym, zawodowym. Jej głos na szczęście nie przepadł. Jej walka nie poszła na marne. Alice Neel w końcu zajęła należne jej miejsce w panteonie najważniejszych współczesnych artystów i artystek na świecie. Ale jakim kosztem…
Bob Dylan: „Myślę o sobie przede wszystkim jako o poecie, dopiero później muzyku. Żyłem jak poeta i umrę jak poeta”
Jest pierwszym artystą, który folkiem wyśpiewał Amerykę. Pierwszym muzykiem, którego nagrodzono literacką nagrodą Nobla. Bob Dylan od sześciu dekad pozostaje idolem. Po premierze filmu biograficznego „Kompletnie nieznany” grono wielbicieli może się jeszcze powiększyć.
Stroni od medialnych wydarzeń (jego umęczona mina z nagrań charytatywnego singla „We Are the World” z 1985 roku dziś jest popularnym memem) i od mediów w ogóle. Tak było zawsze. Pojawia się w nich wyłącznie, kiedy ma do przekazania coś wyjątkowo istotnego – np. gdy walczył o zniesienie segregacji rasowej. Był upalny 28 sierpnia 1963 roku, kiedy podczas Marszu na Waszyngton, zwieńczonego legendarnym „Mam marzenie” – „I Have a Dream” Martina Luthera Kinga – Bob Dylan stał nieopodal i chłonął słowa pastora. Twierdzi, że do dziś w nim rezonują. Jak i sama postać Kinga. Kim był Bob Dylan? Lecz Dylan nie tylko słuchał, lecz także śpiewał najważniejsze w tym czasie protest songi, wymieniając się na scenie m.in. z Mahalią Jackson, Marian Anderson czy Joan Baez. Około 250-tysięczny tłum intonował razem z nim „When the Ship Comes in” czy już wtedy kultowy „Blowin’ in the Wind” – hymn ruchu walczącego o prawa obywatelskie. Odpowiedzi wiszą w powietrzu, nucił bard. Niesie je wiatr. W południowych stanach w tym czasie słowa te miały fundamentalną wartość. Mimo że Dylan jasno dawał do zrozumienia, że „żadna piosenka nie zmieni świata”. Ani go nie uratuje. Ale może przynajmniej da nadzieję? Tym bardziej, że piosenki Dylana nie służą wyłącznie rozrywce, co potwierdzał w wywiadach Filip Łobodziński, autor książki o twórczości Boba Dylana „Duszny kraj”, tłumacz jego piosenek. Słowa są jednak dla Dylana świętością: „Myślę o sobie przede wszystkim jako o poecie, dopiero później muzyku. Żyłem jak poeta i umrę jak poeta” – mówił. I nikt nie śmie protestować. Przeciwnie. Jego songi są wciąż żywe i znaczące. Profesorowie najwybitniejszych katedr literaturoznawczych (jak choćby oksfordzki naukowiec Christopher Ricks) i językowych poświęcają mu prace naukowe. Nagroda Nobla była więc wisienką na torcie. Wtem oczy całego świata skupiły się na Dylanie – pierwszym muzyku uhonorowanym tym prestiżowym wyróżnieniem. A on? Zrobił to, co zwykle. Zaszył się, schronił, uciekł. I przez dwa tygodnie pozostawił komitet noblowski poważnie skonfundowanym, nie informując, czy w ogóle przyjmuje laur. Bob Dylan jako laureat nagrody Nobla Był 2016 rok, gdy Akademia Szwedzka podsumowała swój wybór: „Za wykreowanie nowych poetyckich ekspresji w ramach wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni”. A jest w twórczości Dylana europejska poezja symbolistyczna, są ludowe podania, a do tego gra bitników. Przede wszystkim jednak jest prawda. Nazwisko Dylana pojawiało się zresztą na liście co najmniej od 2004 roku. I tak mijały kolejne zimowe wieczory, aż nagrodzony wygramolił się z ukrycia, żeby… odmówić przyjazdu do Sztokholmu, gdyż – jak twierdził – miał w tym czasie inne zobowiązania. W Szwecji pojawił się kilka miesięcy później, a medal odbierał w czarnej bluzie. Należy więc zadać sobie pytanie: z kim mamy tak naprawdę do czynienia? Bo że z poetą – już wiemy. Wielkim artystą? Również. Ale jakim Dylan jest człowiekiem? Odpowiedzi na to pytanie próżno szukać nawet w jego autobiografii „Kroniki” (Czarne), będącej za to znakomitym zapisem czasu przełomu (lat 60. XX wieku) i naporu. Być może choć trochę zbliżymy się do Dylana dzięki filmowi w reż. Jamesa Mangolda „Kompletnie nieznany” – „A Complete Unknown”. Sam tytuł czerpie z refrenu jednej z najważniejszych pieśni w historii – „Like a Rolling Stone”, który Łobodziński świetnie tłumaczy tak: „Więc jak to jest no, jak to jest gdy w krąg pusto tak gdy dom daleko masz i przezroczystą twarz jak błądzący łach?”. W filmie (w kinach od 17 stycznia) w muzyka wciela się Timothée Chalamet, grając niuansami, szczegółami, wtapia się w Dylana. Uczciwe, prawdziwe kino, zupełnie jak muzyka artysty. Kampanii promocyjnej towarzyszy m.in. kolekcja specjalna Levi’sa, będąca kapsułowym odzwierciedleniem stylu barda, a także ulubionych modeli dżinsów, które nosił, w tym 501. Dół ich nogawek w latach 60. poszerzała wycinanymi panelami jego ówczesna dziewczyna, Suze Rotolo. Wszystko po to, by Bob mógł je naciągnąć na ciężkie buty. Język mody to również przestrzeń, w której od lat z powodzeniem funkcjonuje muzyk jako ikona popkultury. Tak bardzo znajomy, choć nadal kompletnie nieznany. Lecz niech tajemnica trwa. W imię ojca i ducha współczesnej poezji.
Scenograf Marcel Sławiński: „Chcieliśmy poznać zapach i kolor tamtych czasów i oddać je wizualnie”. ELLE na planie filmu „Chopin, Chopin!”
Powrót do przeszłości w filmie bywa trudny – w jego wypadku kolejnym aktorem staje się scenografia – a ta bywa niewdzięczna i szalenie kapryśna. Szczególnie, jeśli mowa o przeniesieniu XIX-wiecznych salonów skąpanych w świetle świec i lamp naftowych na współczesny język kina. Ten świat w filmie „Chopin, Chopin!” stworzył duet cenionych i wielokrotnie nagradzanych scenografów, Katarzyna Sobańska i Marcel Sławiński.
Koniec listopada. Pierwszy śnieg i spadek temperatury. Jest weekend, a ja się pakuję, za chwilę czeka mnie niemal 4-godzinna podróż do śląskiej Pszczyny. Gdy tam docieram jest już ciemno. Zatrzymuję się przy rynku i mam wrażenie, jakbym przeniosła się w czasie. Pszczyna, ze swoją zabytkową zabudową, opiera się pędowi świata. A może to ja przestałam tu pędzić? Z okien hoteliku widać neobarokowy pałac. Stoi dokładnie po drugiej stronie niewielkiego rynku. Dumny i piękny. Przed wejściem ekipa rozpakowuje sprzęt. Trwają przygotowania do zdjęć do filmu „Chopin, Chopin!” w reż. Michała Kwiecińskiego – a konkretnie sceny balu u Rothschildów. Ustawiane są lampy, a w sali na piętrze scenograf Marcel Sławiński czuwa nad każdym detalem wystroju wnętrza – salonu i kuchni. Jest późno, ale wszystko musi być gotowe na jutrzejsze wejście aktorów. Sławiński, wykładowca na Wydziale Scenografii ASP w Warszawie i Malarstwa ASP w Katowicach, od lat pracuje dla filmu, teatru i telewizji, tworząc duet z Katarzyną Sobańską. Razem zbudowali scenografie m.in. do nagrodzonej Oscarem „Idy” Pawła Pawlikowskiego i jego „Zimnej wojny”, „W ciemności” Agnieszki Holland, „Młyna i krzyża” Lecha Majewskiego czy „Filipa” Michała Kwiecińskiego. Przyglądam się z bliska procesowi przeniesienia w czasie. Staram się nie przeszkadzać, gdy rozkładane są metry specjalnie przygotowanej wykładziny, z boku, pod ścianą na swoją kolej czekają ozdoby przypominające czarne kwiaty, na ścianach wiszą złowieszcze trofea, a od czasu do czasu zdaje mi się, że między nimi, przechadza się duch księżnej Daisy, wiek wcześniej zamieszkującej pałac, określany przez nią „bardzo francuskim”. To właśnie ten fakt sprawił, że miejsce idealnie nadawało się na bohatera filmu „Chopin, Chopin!”. M.in. o to chciałam zapytać Marcela. Umówiliśmy się na rozmowę w niedzielę, w Stajniach Książęcych, będących dziś częścią muzeum zamkowego. Choć późna jesień, w powietrzu czuć było wiosnę... Jak wygląda proces przygotowania scenograficznego do tak monumentalnej produkcji, jaką jest „Chopin, Chopin!”? Praca nad tym filmem rozpoczęła się w wyjątkowych okolicznościach. Z Kasią Sobańską, z którą tworzymy duet scenograficzny, współpracujemy od lat i mamy na koncie wiele wspólnych projektów filmowych. Tym razem Akson Studio zapewniło nam bardzo komfortowe warunki – mogliśmy poświęcić na przygotowania prawie rok, co jest rzadkością w branży. Projekt o takiej skali wymaga doskonałego przygotowania każdego pionu filmowego, a zwłaszcza scenografii. XIX-wieczna rzeczywistość, którą staraliśmy się odtworzyć, jest niezwykle wymagająca pod względem historycznym i plastycznym, dlatego nie ma tu miejsca na niedociągnięcia. Proces rozpoczyna się od czytania scenariusza. Już na tym etapie zaczynam myśleć obrazami. Nasze przygotowania są analityczne – szukamy ikonograficznych inspiracji w malarstwie i grafice, które stają się podstawą do stworzenia spójnego i intrygującego klucza wizualnego. Przeczytaliśmy praktycznie wszystko, co mogło pomóc nam zrozumieć atmosferę tamtej epoki – od emigracji Chopina do Paryża, przez rozwój jego talentu i kariery, aż po postępującą chorobę i śmierć kompozytora. Metaforycznie rzecz ujmując, chcieliśmy poznać „zapach i kolor” tamtych czasów i oddać je wizualnie. Dokumentacja do filmu „Chopin, Chopin!” była nie tylko niezwykle wymagająca i intensywna, ale również wyjątkowa w kontekście polskich standardów produkcji filmowych. Cały proces wymagał ogromnego nakładu pracy i precyzji już na etapie pre-produkcji, szczególnie przy realizacji tak ambitnego projektu, który stanowił prawdziwe wyzwanie także dla Producer Designera/Scenografa. Warto podkreślić, że film powstawał w trzech różnych krajach, z międzynarodowymi zespołami, co wiązało się z koniecznością zsynchronizowania działań w różnych lokalizacjach. Scenografia obejmowała budowę dekoracji w Polsce, Francji i na Majorce, a w sumie zaangażowanych było w to kilkaset osób. Duże wyzwanie. Stanowiła je nie tylko artystyczna kreacja wizualna, ale także organizacja pracy, która wymagała precyzyjnego planowania i efektywnego zarządzania zespołami w różnych systemach pracy. Każdy etap produkcji był jak precyzyjnie złożony mechanizm, w którym wszystkie elementy musiały współdziałać, by stworzyć spójną i autentyczną całość. Warto dodać, że mieliśmy okazję odwiedzić niezwykłe miejsca, w tym największe rekwizytornie we Francji, które okazały się kluczowe w procesie tworzenia autentycznego tła historycznego. Dzięki temu mogliśmy oddać atmosferę minionych czasów – od rekonstruowania ulic, przez kawiarnie i sklepy, aż po tętniące życiem ulice, po których poruszały się zabytkowe powozy, nadając filmowi niepowtarzalny klimat epoki. Każdy etap poprzedzał wnikliwy research, zwłaszcza przy wyborze obiektów zdjęciowych. Mieliśmy świadomość, że nie tworzymy dokumentu, lecz artystyczną opowieść opartą na historycznych faktach. Pozwoli-liśmy sobie na pewną swobodę twórczą, by zbudować nową, współczesną interpretację postaci Chopina – zarówno pod względem narracyjnym, jak i wizualnym. Scenografia stała się narzędziem do odzwierciedlenia stanów emocjonalnych bohatera oraz jego pogarszającego się stanu zdrowia. Największą niewiadomą i jednocześnie ekscytującym momentem jest konfrontacja z widzem. To, jak nasz projekt – w tym jego warstwa wizualna – zostanie ode-brany, czy będzie przekonujący i czy uda się nam zainteresować oraz poruszyć odbiorcę. Ostateczny efekt naszej pracy jest zawsze poddawany ocenie widza, który staje się najważniejszym recenzentem. To dla niego tworzymy ten świat i opowiadamy tę historię. Ciekawe jest to, w jaki sposób tworzycie ten świat, niebędący przecież historyczną prawdą jeden do jednego – bo na tę prawdę nakładacie swoją wizję. W takim razie, jak daleko może sięgać wyobraźnia, żeby nie zakłamać prawdy, a tylko ją podkręcić? Do jakiego momentu może być to wasze szaleństwo? Wszystko zależy od projektu, ponieważ każdy ma swoją specyfikę. W przypadku „Chopin, Chopin!” – filmu biograficzno-historycznego – musieliśmy oprzeć się na źródłach historycznych, które szczegółowo opisują życie w tamtym czasie. Mówimy o epoce bez elektryczności i fotografii, dlatego malarstwo stało się dla nas fundamentem wiedzy o tym, jak ludzie żyli w tamtym okresie. Stanowiło także inspirację do stworzenia malarskiego świata filmowego, który połączyliśmy z barokowym światłem opartym na silnych kontrastach, przełamując je jednak współczesnymi rozwiązaniami, zgodnie z estetyką nowoczesnego kina. Kluczowym elementem był, i zawsze jest, scenariusz, który w precyzyjny sposób przedstawia losy Chopina, ukazując go nie od strony monumentalnej, lecz bardziej ludzkiej – z jego zaletami i wadami, namiętnościami i słabościami, z którymi zmaga się każdy z nas. Dzięki temu łatwiej można się z nim utożsamić i polubić go nie tylko jako genialnego muzyka, ale także jako zwykłego człowieka. Dowiedzieliśmy się m.in., że Chopin zachłysnął się Paryżem, uwielbiał imprezować, bawić się, był hedonistą, który czerpał radość z życia, balansując na krawędzi szaleństwa, pomimo postępującej choroby wyniszczającej jego organizm. No właśnie – Paryż Chopina – w filmie stolicę Francji odgrywa zupełnie inne miasto. Z Kasią Sobańską pojechaliśmy do Paryża, który dzisiaj wygląda zupełnie inaczej niż za czasów kompozytora. Wszystko dlatego, że w drugiej połowie XIX wieku miasto przeszło rewolucję architektoniczną Haussmann'a. Paryż Chopina praktycznie już nie istnieje, jedynie we fragmentach. Zachowało się zaledwie kilka miejsc, które mogłyby pamiętać jego obecność. Szukaliśmy ich, chcieliśmy je poczuć, dotknąć historii. Szybko jednak stało się jasne, że musimy wykreować ten Paryż na nowo, odtworzyć go w kreatywny sposób w innych lokalizacjach, subtelnie „oszukując” – magia kina. Paryż budowaliśmy więc niemal od podstaw m.in. w Bordeaux, a także w ponad 80 innych obiektach zdjęciowych, które stworzyły nasze filmowe miasto. Wśród nich jest Pszczyna, w której obecnie się znajdujemy. W pałacowych wnętrzach nagrywamy scenę balu u Rothschildów. Sam pałac w Pszczynie to wyjątkowy obiekt nie tylko w skali Polski, ale i Europy. Jako ciekawostkę warto dodać, że rodzina Hohbergów Von Pless zamówiła we Francji największe lustra tamtego czasu, które trafiły do sali jadalnej. Stąd jej nazwa „Sala Lustrzana”. Pałac ten inspirowany jest francuską, paryską architekturą. To spuścizna niemieckiej arystokracji, która była zafascynowana stylem Paryża – wówczas niekwestionowanej stolicy światowej kultury i sztuki. Wnętrza, które z Kasią tworzycie, są „żywe”. Widać, że przebywa w nich człowiek, co w wielu produkcjach historycznych się nie udaje, a pomieszczenia przypominają raczej muzeum. W czym tkwi tajemnica? Przez miesiąc realizowaliśmy zdjęcia za granicą, a jedną z kluczowych lokalizacji było Bordeaux. Po zakończeniu zdjęć mer miasta podszedł do nas, dziękując za obecność. Dla niego fakt, że nasz film trafił do jego miasta był prawdziwym świętem. To właśnie w Bordeaux na nowo odkryliśmy Paryż. Mer zaznaczył, jak bardzo cieszy go sposób, w jaki film „ożywia” te ulice, nadając im nowe życie. Dzięki naszej kreatywnej interpretacji, przestają być one tylko skostniałymi, muzealnymi obiektami, a stają się żywą częścią historii. W Polsce sytuacja jest niestety trudniejsza, głównie z uwagi na to, że historia nas nie oszczędzała. W wielu miejscach, w których mieliśmy okazję pracować, często musieliśmy rekonstruować zniszczone mury, a niekiedy zachowały się jedynie ruiny. W Pszczynie natomiast wchodzimy do prawdziwej historycznej tkanki – tu w powietrzu czuć autentyczność, a atmosfera miejsca sprawia, że praca nabiera wyjątkowego charakteru. Komfort pracy jest tak-że większy w miejscach, które są otwarte na współpracę przy realizacji projektów filmowych. Uważam, że nasz film jest również swoistą promocją tych miejsc. Być może po obejrzeniu „Chopina” część widzów zdecyduje się na wycieczkę, by na nowo odkryć te miejsca, zgłębić ich historię oraz tematykę? W tym również tkwi nasza rola – nie tylko wchodzimy do tych miejsc, ale również chcemy je promować. Jeśli chodzi o wnętrza, które pełnią tak kluczową rolę w filmie, to, jak wspomniałaś, wyczuwasz, że są „żywe” – to zjawisko na pograniczu psychologii i artystycznej kreacji filmowej, w tym także scenografii. Głębokie wejście w świat, tym razem świat Chopina. Staraliśmy się zgłębić jego przyzwyczajenia, obsesje, pasje i namiętności. Dowiedzieliśmy się na przykład, że był dandysem, który uwielbiał kwiaty, drogie perfumy i starannie dobrane ubrania, a muzyka była jedynie jednym z wielu wymiarów jego życia. To była próba odkrycia tajemnicy jego egzystencji – uchwycenia smaku i zapachu, o którym wcześniej wspominałem. Dlatego dobór rekwizytów miał tak istotne znaczenie; część z nich przyjechała do nas z Francji i Majorki. Chcieliśmy poczuć, co czuł Chopin nie tylko podczas komponowania, ale także w codziennym życiu, które nie ograniczało się wyłącznie do pasji do muzyki, lecz obejmowało również subtelne przyjemności i drobne codzienne rytuały. A jeśli zarządca któregoś z takich budynków nie jest na filmowe zmiany i kreacje tak bardzo otwarty, nakładając kolejne obostrzenia – bo Pszczyna to przecież muzeum, podobnie jak Pałac Poznańskiego w Łodzi – to jak sobie z nimi radzicie? Bywało różnie – czasem lepiej, czasem gorzej. Staramy się dostosować do wszystkich restrykcji. Praca za granicą bywa jednak nieco łatwiejsza – paradoksalnie, tamtejsze obostrzenia były mniej rygorystyczne. Tak było choćby na Majorce czy we Francji, gdzie warunki pozwalały na większą swobodę w realizacji projektu. Z czego to wynika? Być może z faktu, że francuska kinematografia jest największa w Europie, co sprawiło, że wkraczanie filmowców do różnych miejsc stało się już swego rodzaju normą. Zarówno władze miast, jak i prywatni właściciele są świadomi komercyjnego potencjału takich przedsięwzięć – za produkcją filmową zawsze idzie promocja i, co za tym idzie, pieniądze. Za granicą ludzie podchodzą do tego bardziej otwarcie, dostrzegając pozytywne aspekty, zamiast koncentrować się tylko na obostrzeniach. Jak określiłbyś więc język wizualny, którym wasz scenograficzny duet posługuje się w filmie „Chopin, Chopin!”? Nie staramy się tworzyć dokumentu, lecz raczej kreować pewną wizję, która niejednokrotnie przekracza realizm epoki, uwspółcześniając ją zgodnie z duchem współczesnego kina. Oznacza to wejście w rzeczywistość, ale z estetyką filmowo-metaforyczną, a czasem nawet musicalową, oczywiście w dobrym guście. W końcu nasz projekt jest pełen muzyki, co nadaje mu szczególny charakter. Cenimy z Kasią współpracę z [reżyserem] Michałem Kwiecińskim. To dla nas coś wyjątkowego, móc pracować nad tym projektem, który jest już naszym drugim, po „Filipie”. Łączy nas też podobna wrażliwość plastyczna, co pozwala tworzyć warstwy wizualne w sposób, który wynika z podobnego spojrzenia na świat i sztukę. Myślę, że to także efekt dużego kredytu zaufania, jakim Michał nas obdarzył, co jest cenne. Często powtarzamy, że nasza praca przypomina wspinaczkę z asekuracją. Każdy z nas zdobywa szczyty, ale razem jesteśmy w stanie dotrzeć wyżej, wspierając się nawzajem, bo to zapewnia nam poczucie satysfakcji z osiągniętego celu, ale również bezpieczeństwa. Wierzymy, że „Chopin, Chopin!” trafi do tych, którzy potrafią docenić nie tylko jego artystyczną głębię, ale także pasję i zaangażowanie, które włożyliśmy jako cała ekipa w stworzenie tej opowieści.
Dr med. Agnieszka Siennicka: "Podobnie jak reszcie ciała oczom potrzebna jest troska". Jak ważne jest dbanie o oczy? [WYWIAD]
Umiesz podkreślić urodę oczu makijażem i wiesz, których kremów używać, by skóra wokół nich wyglądała dobrze. Brawo Ty! A czy potrafisz dbać o same oczy i wiesz jak zatroszczyć się o wzrok? Oto 5 podpowiedzi podsuniętych przez okulistkę, dr med. Agnieszkę Siennicką z warszawskiej Przychodni i Szpitala Okulistycznego Retina. Naprawdę na oko – są doskonałe!
Czy ostrość widzenia może być gorsza podczas miesiączki? AGNIESZKA SIENNICKA: Tak. Obfite krwawienia podczas miesiączki wiążą się zazwyczaj ze spadkiem poziomu krwinek czerwonych, niedoborem żelaza, a co za tym idzie, z ogólnym osłabieniem organizmu. Taki stan nie pozostaje bez wpływu na wzrok, to dlatego podczas menstruacji zdarza ci się widzieć gorzej. Dodatkowo do słabszej kondycji organizmu dochodzą wahania poziomu hormonów. Właśnie one, u niektórych kobiet stanowią przyczynę silnego bólu głowy, którym towarzyszą czasami zaburzeniem widzenia i tzw. mroczki przed oczami. Jak sobie z tym radzić? Pamiętaj o regularnym odpoczynku dla siebie i oczu. Co 3-4 godziny, zamknij je na kilka minut, pomrugaj, popatrz w dal, unikaj intensywnego wysiłku fizycznego. Czy to prawda, że hormony kobiece wpływają na oczy od okresu dojrzewania po menopauzę? AS: Konkretnie chodzi o estrogeny, to one mogą najbardziej „namieszać” w przypadku oczu. Kiedy? Najczęściej w okresie perimaneopauzy i menopauzy, czyli tak naprawdę już po 35. roku życia. Wraz z wiekiem ich poziom spada, a to wpływa również na układ wzrokowy, tak się bowiem składa, że estrogeny mają swój udział w powstawaniu filmu łzowego. Mniej estrogenów to mniej łez? Niekoniecznie, łez może być tyle, ile trzeba, ale, gdy w każdej poziom lipidów jest zbyt niski, dochodzi do powstania zespołu suchego oka. Najczęstsze objawy to: zaczerwienienie, podrażnienie oczu, uczucie piasku pod powiekami, wzmożona wrażliwość na światło, łzawienie, pogorszenie widzenia. Jak sobie z tym radzić? Najlepiej wybrać się do okulisty, który zbada skład łez, podpowie jakich używać kropli lub czy można bardziej trwale rozwiązać problem (są już na to metody). Światło niebieskie to sprzymierzeniec czy wróg? AS: Dużo się ostatnio o nim pisze, a to za sprawą roli, którą światło niebieskie (o długości fal od 380 do 500 nm) odgrywa w regulowaniu naszego rytmu dobowego. Naturalnym i najważniejszym źródłem światła w ogóle jest słońce, organizm ludzki wykorzystuje wytwarzane przez nie światło niebieskie jako swoisty regulator. Dopasowuje się do jego ilości, wytwarzając w szyszynce melatoninę zwaną hormonem snu. Wieczorem, kiedy natężenie światła spada, poziom melatoniny rośnie, osiągając szczyt w godzinach od północy do 3 nad ranem. Pozwala to na dobry, mocny, regenerujący organizm sen. Niestety sztucznie generowane światło niebieskie emitowane przez ekrany tabletów, smartfonów czy żarówki led doprowadziło do nienaturalnej, nadmiernej stymulacji naszych oczu i mózgu. Jego nadmiar nie tylko zaburza wydzielanie hormonu snu, doprowadzając do bezsenności czy uporczywego bólu głowy, ale też źle działa na wzrok. W okulistyce wprowadzono nawet pojęcie tzw. syndromu widzenia komputerowego, czyli specyficznych dolegliwości oczu, które występują u osób pracujących długo przed monitorem. To zaburzenia wytwarzania filmu łzowego, prowadzące do zespołu suchego oka, zaczerwienienie, piasek pod powiekami, pogorszenie widzenia, nietolerancja soczewek kontaktowych czy zamazywania obrazu w połączeniu z bólem głowy, szyi i barków. Melatonina posiada też silne działanie antyoksydacyjne czyli neutralizuje działanie wolnych rodników, co uniemożliwia im uszkadzanie białek, lipidów i kwasów nukleinowych. Jej niedobór nie tylko postarza skórę, o czym najczęściej się mówi, ale też osłabia komórki nerwu wzrokowego i plamki żółtej. Jak sobie z tym radzić? Wieczorem ogranicz źródła niebieskiego światła. Noś zaprojektowane specjalnie w tym celu okulary tzw. blue blockery, których szkła są wyposażone w ten sam obronny pigment co skóra i włosy - w melaninę. Soczewki tego typu chronią oczy przed działaniem szkodliwego promieniowania, zmniejszają efekt zamazywania obrazu oraz ryzyko wystąpienia jaskry, zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej, a jednocześnie pozwalają widzieć kształty i barwy w pełnej ich ostrości, jaskrawości. Czy można ćwiczyć oczy? AS: To oczywiste, bo ich działanie, czyli to czy widzisz dobrze, czy źle zależy także od mięśni gałki ocznej. Zewnętrzne otaczają oko w oczodole, a wewnętrzne zlokalizowane są w samym oku. Chyba wszystkim osobom z wadami wzroku zdarza się słyszeć w gabinecie okulistycznym, by wykonywały tzw. ćwiczenia akomodacji oka. Co to takiego? Regularne przerwy od prący z komputerem, podczas których trzeba patrzeć zarówno na dalekie jak i bliskie przedmioty. Poza tym oczom dobrze robi aktywność fizyczna na świeżym powietrzu i zasłanianie ich dłońmi, czyli tzw. palming. To metoda relaksacyjna znana od lat 30. ubiegłego wieku, pomaga w rozluźnieniu nie tylko oczu, ale całego ciała. Jak sobie z tym radzić? Nastaw budzik na 5 do 10 min. Usiądź wygodnie na krześle z oparciem, zakryj otwarte oczy dłońmi tak, by palce krzyżowały się na czole nad linią brwi. Dłonie powinny przykrywać oczy delikatnie, żebyś mogła swobodnie mrugać powiekami. Rozluźnij ciało, ale utrzymuj kark i szyję prosto. Oddychaj równomiernie i głęboko, powoli zamknij powieki. Przywołaj w myślach obrazy, które działają na ciebie uspakajająco. To może być las, ale też głaskanie miękkiej sierści kota. Gdy budzik zadzwoni powoli otwórz oczy, mrugając. Niech wzrok spokojnie przystosuje się do światła. Jegor regeneracja jest tym lepsza, im głębszą ciemność obserwujesz po zasłonięciu oczu dłońmi i zamknięciu powiek. Ćwicz codziennie. Oczy będą ci wdzięczne! Jak można pielęgnować oczy? AS: Podobnie jak reszcie ciała oczom potrzebna jest troska. Jeżeli pracujesz długo (więcej niż 2-3 godziny dziennie) przy komputerze, pamiętaj o ich regularnym nawilżeniu. To zapewni prawidłowe funkcjonowanie filmu łzowego i uchroni oczy przed nieprzyjemnymi objawami suchości: pieczeniem, zaczerwienieniem, gorszym widzeniem. W obrębie powiek znajdują się tzw. gruczoły Meiboma odpowiedzialne za produkcję jednego ze składników łez, czyli lipidów. Ich nieprawidłowe działanie, brak właściwej pielęgnacji powiek – codzienne zmywanie zanieczyszczeń i makijażu delikatnymi, przeznaczonymi do tego celu, preparatami, wmasowywanie kremu to mus! - może doprowadzić do powstania zapalenie brzegów powiek, nawracających jęczmieni, czy gradówek lub powodować nadmierne wypadanie rzęs, zaczerwienienie powiek i oczu. Jak sobie z tym radzić? Warto choć raz w miesiącu wykonać okłady rozgrzewające (np. z szałwii czy zielonej herbaty), które poprawiają ukrwienie okolic oczu, rozszerzą ujścia gruczołów Meiboma, co poprawi ich drożność albo przemywać krawędź powieki płatkiem kosmetycznym nawilżonym solą fizjologiczną, bądź specjalną chusteczką lub płynem o właściwościach przeciwzapalnych i dezynfekujących. Skóra wokół oczu lubi delikatne codzienne oczyszczanie i nakładanie kremu z lipidami, która delikatnie ją natłuszcza i chroni przed zbyt szybką utartą wilgotności.
Wartość kulturowa. W 2025 roku obchodzimy jubileusze wyjątkowych torebek
Osiągają niebywałe ceny. Popyt na nie wzrasta z roku na rok. są nie tylko częścią mody, lecz także popkultury. Poznaj cztery torebki, które zyskały status ikon, a w tym roku obchodzą okrągłe rocznice.
Pikowana klasyka „Znużona noszeniem torebki w ręku i gubieniem jej, przymocowałam do niej pasek i przerzuciłam przez ramię” – powiedziała Coco Chanel o swoim ikonicznym projekcie – torebce 2.55, nazwanej od daty powstania, czyli lutego 1955 roku. Projektantka zainspirowana pikowaniami dżokejskich strojów i burgundowym kolorem mundurków, które nosiła w sierocińcu, stworzyła model będący od 70 lat ikoną domu mody. Jego cena wzrasta o sześć procent rocznie. Pierwszy model kosztował 220 dolarów, najnowszy 10 800. 2.55 szyje się jak ubrania haute couture, a nie skórzane akcesoria, dlatego nosi nazwę „sac de couturière”. Tworzy się osobno wnętrze i zewnętrze torebki, a następnie się je łączy. Matka chrzestna Zanim została okrzyknięta jako Kelly, była torebką na siodło jeździeckie – Haut à Courroies. W latach 30. Robert Dumas, zięć Émile’a-Maurice’a Hermèsa, zmniejszył jej rozmiar, dodał poręczne uchwyty i stworzył na jej podstawie kobiecą torebkę Sac à Dépêches. Ten model trafił na plan zdjęciowy „Złodzieja w hotelu” Alfreda Hitchcocka, w którym grała Grace Kelly. Aktorka zatrzymała sobie czerwoną torebkę, a w 1956 roku zasłoniła nią ciążowy brzuch, chcąc uniknąć zdjęcia paparazzi. Tyle wystarczyło, by model zyskał status ikony i został ochrzczony nazwiskiem Kelly. Prawdziwa dama We wrześniu 1995 roku <a href="https://www.bing.com/ck/a?!&&p=4cee966be884ce1eea691d069bba8c661a09137dfb0c3664c39b7e07a4de9b83JmltdHM9MTczNzA3MjAwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=1c415dd2-1380-6921-10f9-491c12a86858&psq=ksi%c4%99zna+diana+elle&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cuZWxsZS5wbC9hcnR5a3VsL2tzaWV6bmEtZGlhbmEtcm9tYW5zZS1tbG9kb3NjLWRlcHJlc2phLWktdHJhZ2ljem5hLXNtaWVyYy1qYWstd3lnbGFkYWxvLXp5Y2llLWtzaWV6bmVqLXdhbGlp&ntb=1" target="_blank" rel="noopener">księżna Diana podczas swojej wizyty w Paryżu na otwarciu retrospektywy Paula Cézanne’a w Grand Palais otrzymała torebkę Diora od pierwszej damy Francji. Tak bardzo spodobała się Lady Di, że nosiła ją non stop. Zdjęcie, na którym wychodzi z nią z samolotu w Buenos Aires, błyskawicznie obiegło świat. I torebkę, która wcześniej nazywała się Chouchou (fr. „ulubiona”) nazwano na jej cześć Lady Dior. Najbliższy jej sercu był model granatowy, pasujący do jej oczu, stworzony na jej życzenie. Szybko i na temat To mniejsza wersja słynnej podróżnej torby Keepall (mieszczącej wszystko) zaprojektowanej przez Georges’a Vuittona, wnuka założyciela marki, w 1930 roku. Z racji, że potocznie wszyscy mówili na nią Speedy, bo z łatwością można było do niej szybko wrzucić rzeczy i wyjść z domu, w końcu zmieniono jej nazwę. W 1959 roku aktorka Audrey Hepburn, poprosiła markę o stworzenie specjalnie dla niej modelu o szerokości 25 centymetrów – rzadko się z nią rozstawała. Speedy zawsze ma podaną w nazwie swoją szerokość: 25, 30 lub 40.
ELLE KLASYKA GATUNKU: "Nie powiem ci, że świadomie idę pod prąd, bo to byłaby poza, coś nienaturalnego". Rozmowa z Mikołajem Woźniakiem, pianistą, zwycięzcą cyklu
Gdy pytam go o fortepian, odpowiada, że najważniejsza jest znajomość sztuki, kontekstów, języków. Wtedy rodzą się ciekawsze interpretacje, a tylko o takie mu chodzi. Stawia sobie poprzeczkę wysoko. Jak najwyżej. Wielki talent. Mikołaj Woźniak. Rocznik 2003. Zielonogórzanin studiujący w szwajcarskiej Musik-Akademie Basel w klasie prof. Claudio Martineza Mahnera. I zwycięzca cyklu ELLE Klasyka Gatunku.
Mógł zostać gitarzystą, ale repertuar zdecydował, że skupił się na fortepianie. Grał koncerty z największymi orkiestrami już w wieku kilkunastu lat. Wychodził na sceny m.in. Carnegie Hall, Wielkiej Sali Opery Kairskiej czy Europejskiego Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach. W 2020 roku otrzymał stypendium Morningside Music Bridge, programu organizowanego przez New England Conservatory w Bostonie, a trzy lata później został wybrany jako jeden z dwunastu pianistów z całego świata do udziału w mistrzowskich kursach Oxford Piano Festival. Współtworzy arcyciekawy duet kameralny na fortepian i wiolonczelę z Michałem Balasem, którego gościliśmy na łamach ELLE kilka miesięcy temu. Mikołaj Woźniak, mimo skończonych dopiero 21 lat, jest ponadprzeciętnie świadomym artystą, bez strachu wsłuchującym się w swoją muzyczną intuicję i wybierającym niekonwencjonalne ścieżki rozwoju. M.in. to sprawiło, że redakcja ELLE postanowiła przyznać mu tytuł KLASYKA GATUNKU. Jak podkreśla redaktor naczelna, Marta Tabiś-Szymanek: „Ujął nas wysoką świadomością medialną. Rozmowa i odpowiedni kontakt z dziennikarzami to dziś jeden z warunków przebicia się ze swoją sztuką w świecie, który atakuje nas każdego dnia tysiącem bodźców. Mikołaj potrafi przedrzeć się przez tę gęstwinę treści ze swoją wrażliwością i talentem”. Czym jest dla Woźniaka muzyka? Co robi, gdy potrzebuje ciszy? Dlaczego „showmaństwo” go nuży? O tym opowiada w naszej rozmowie. Potrafisz odpoczywać? Nie mam wakacji bez fortepianu. Choć jest to moment, w którym mogę poświęcić więcej uwagi sprawom niemuzycznym. Ale dzień musi być zintegrowany z ćwiczeniem. Gdy np. wracam do domu, do Zielonej Góry, mogę się zobaczyć z rodziną, znajomymi i pobyć przez jakiś czas w jednym miejscu. Wakacje to dla mnie brak podróży, wyjazdów. Lotniska i czekanie na samolot kojarzą się zawsze z pracą. Odpoczywam więc „lokalnie”, a od niedawna szczególnie dobrze w moim rodzinnym mieście. Nadal nie odpowiedziałeś na pytanie… Bo ja się tego cały czas uczę. Zawsze pojawiają się myśli, że coś powinienem w tym momencie zrobić. Że jakbym usiadł do fortepianu… Muszę sobie z tym radzić. Wytłumaczyć sobie, że czas bez instrumentu też jest ważny, a niejednokrotnie ważniejszy od przesiadywania przy nim. Ale skoro rozmyślasz o instrumencie, to zupełnie nie odpoczywasz. Pracoholizm? Czy może codzienność muzyka? To chyba nie jest kwestia samego instrumentu, co obsesyjnej chęci jego opanowania. Część osób z tego wyrasta, bo przychodzi moment, gdy dochodzi się do wniosku, że są rzeczy bardziej interesujące w muzyce. Oczywiście ta codzienna, żmudna praca nad techniką, odpowiednią motoryką palców, graniem czysto, jest niezwykle istotna. Ale mnie ciekawi teraz to, czego o muzyce nie wiem. Czyli? Gdy otwieram nowy utwór, nie mam pojęcia, co może się wydarzyć. Perspektywa tego, że za parę miesięcy mógłbym go wykonywać z podobną niepewnością, jest nie do pomyślenia. Dlatego nie pozwolę sobie na wrócenie do niego za jakiś czas. Kusi mnie, by sprawdzić, z czym się mierzę, co mogę zrobić, czy w ogóle ten utwór rozumiem. Podczas pracy nad utworem trudno powiedzieć, że jest się czegoś pewnym od początku. W tę pewność wrasta się z czasem. Przynajmniej w moim wypadku. Jeśli są osoby, które nawet nie patrzą w nuty i czują się pewne od razu, mają wielką wizję, to zazdroszczę. Ja potrzebuję czasu. Stąd niepewność, która powoduje, że nie mogę całkowicie muzyki odstawić. Z drugiej stronny, najgorszą rzeczą, jaka może przydarzyć się artyście, to rutyna i powtarzalność. Niezależnie od tego, czy gramy dla osłuchanej publiczności na ogromnym festiwalu czy publiczności podczas małego, lokalnego występu, która słyszy muzykę klasyczną po raz pierwszy czy drugi w życiu, żadna z nich nie zasługuje na rutynowe traktowanie. Bo rutyna z założenia dyskwalifikuje jakąkolwiek twórczość. A co ci robi ta niepewność, o której mówisz? Paraliżuje czy napędza? Przede wszystkim pobudza moją ciekawość. Jestem ciekawy tego, co stanie się w momencie, w którym rozpocznę pracę. I ta ciekawość mnie przy muzyce trzyma. Często odbijam mocno od powszechnie akceptowanego programu dla pianistów. Próbuję integrować rzeczy, które rzadko grano. I są to rzeczy, które generują we mnie ciekawość. Trudno stanąć mi do wyścigu z dziełami, które uważam na starcie granymi w tak przekonujący sposób przez wielu genialnych artystów, których szanuję i uważam za moich idoli i autorytety. Chodzi o to, że czuję, że w niektórych utworach mam niewiele do powiedzenia. I za takie nie chcę się zabierać. Jakie to utwory? Nie wiem, ile dróg w Polsce sobie właśnie przekreślam, ale mało gram Chopina. Prawie w ogóle. Ostatni raz zdarzyło mi się to chyba na recitalu dyplomowym w szkole muzycznej II stopnia. Była to Fantazja f-moll op. 49. Jednak od momentu wyjazdu do Bazylei praktycznie Chopina nie ruszyłem. Nie chodzi o to, że nie lubię tych kompozycji słuchać. Wychowałem się w kulturze, w której chopinowska twórczość towarzyszy mi od 17 lat, a mam ich 21. I to bez przerwy. Skupienie na Konkursie Chopinowskim, na nagraniach legend fortepianu… Najbardziej szanowani polscy pianiści to chopiniści właśnie. A ja, obserwując siebie, nie wiem, czy chcę brać się za utwory, których interpretacje znam i które uważam za wyjątkowo dobre. Poza tym mam świadomość, jak szeroki jest repertuar pianistyczny. Nawet jeśli będę żył 80, 90 czy 100 lat, nie zagram wszystkiego. Można się zamknąć na jedną epokę i w jej ramach realizować się przez 60 lat swojej kariery. Niewykluczone jednak, że kiedyś do Chopina wrócę. A jednak… Zakładam, że im dłużej będę siedział za granicą, to polski sentyment do mnie wróci. Choć i tak spełniam się w tej swojej polskości, gram kompozycje Karola Szymanowskiego. W ramach jego twórczości mam bardzo dużo do powiedzenia. Co to znaczy? Wróćmy więc do tematu ciekawości. Zdarzają się utwory, z którymi stykam się po raz pierwszy i są tak interesujące, że nie chcę ich dalej słuchać, tylko otworzyć nuty i zobaczyć, co się w nich dzieje. Nie chodzi o pójście w zupełną niszę. To raczej kwestia tego, z którym utworem „zaskoczy”. Czasami „przestrzelam”, ale wtedy myślę, że do tych rzeczy kiedyś wrócę. Cały czas się rozwijam, widzę jak zmienia się moje postrzeganie na przestrzeni roku, dwóch, a czterech lat to już w ogóle. Skończyłeś 21 lat, masz do tego prawo. No tak, rozwijanie się jako artysta jest super. Powiedziałeś, że w twoich poszukiwaniach nie chodzi wyłącznie o niszowe utwory, ale przecież o nie również. Występujecie z Michałem Balasem jako duet i bierzecie na warsztat repertuar dość „nietypowy”. Może to też rodzaj młodzieńczego buntu? Prezentujecie się dość nonszalancko, niczym bohaterowie francuskiej nowej fali. Macie jakąś tajemnicę, którą słuchaczowi trudno rozwiązać i to jest ciekawe. Nie powiem ci, że świadomie idę pod prąd, bo to byłaby poza, coś nienaturalnego. Sukces naszego duetu zawodowo, ale też fakt, że ze sobą tak intensywnie współpracujemy, chodzimy do jednej szkoły, żyjemy w tym samym mieście i funkcjonujemy we względnym zdrowiu i przyjaźni, to wynik tego, że mocno oddzielamy go od naszych innych projektów. Jesteśmy z Michałem różni pod wieloma względami – podejścia do muzyki, czy osobowościowym. Udało nam się to jednak zgrać, więc dobrze funkcjonujemy razem. Dodatkowo mamy wielki luksus, bo do grania mniej znanych utworów zachęcani jesteśmy przez naszych pedagogów. Mimo że w perspektywie konkursowej, albo robienia wyświetleń na YouTubie, nie są najlepszą decyzją. Trudno byłoby więc z tego komfortu nie skorzystać. Nie wywyższamy się nad tych, którzy wybierają bardziej konwencjonalną drogę. Po prostu mamy luksus, który sprawia, że spełniamy się jako zespół. Dlatego nasze propozycje odbiegają od mainstreamu. Ale to nie jest rzecz intencjonalna, nagięta. A co z inspiracjami spoza muzyki klasycznej? Jak się realizujesz odstawiając fortepian? Mam znajomych z różnych środowisk artystycznych. Dzięki temu mogę wsiąknąć w inny świat ekspresji artystycznej. Od zawsze miałem też potężne ciągoty do literatury, co zaszczepili we mnie rodzice. Prawdopodobnie nauczyłem się tyle samo z książek, co z nagrań. Poza tym, gdy jako dziecko wylądowałem w szkole w Krakowie na Basztowej 9 – w centrum, pochłonęły mnie tamtejsze teatry i kina studyjne. Kontynuowałem wtedy edukację w Zielonej Górze, a w Krakowie uczyłem się w szkole popołudniowej, robiłem wszystko, by mieć możliwość pójścia na jakąś spektakl lub film. Zazwyczaj sam, bo jeśli idzie się z kimś, to inaczej chłonie się sztukę, pewne rzeczy można przeoczyć. Lubię galerie sztuki, do nich chadzam w różnych miejscach świata, w których się akurat znajduję. Wszyscy ludzie, których podziwiam, jak choćby Kirill Gerstein – jeden z najlepszych pianistów, jakich znam i z którymi miałem okazję pracować, mają naprawdę rozległe horyzonty. Mówią biegle w co najmniej paru językach. Jeśli mówisz po niemiecku, masz łatwiejsze „dojście” do Beethovena, jeśli po francusku to do Debussy’ego czy Ravela. Inaczej się pracuje, jeśli znasz epoki, sztukę, malarstwo, relacje między twórcami, jak np. współpraca Strawińskiego i Picassa w momencie, w którym malarz tworzył scenografie i kostiumy do jego baletów. Ma się wiele punktów odniesienia, które stają się tak interesujące, że interpretacja, nawet nieświadomie, tworzy się sama. Najgorzej to interpretować wyłącznie przez pryzmat siebie. Bywają artyści, nawet ci wielcy, którzy pozostawiają w ten sposób jakąś pustkę, nie budują żadnego świata, poza swoim osobistym. To może być piękne, ale nie o to chodzi. Bo to tak, jakby pójść na „Makbeta” i widzieć tylko aktora zamiast bohatera. Ale do aktorstwa ci blisko – jako pianista interpretujesz czyjś tekst. To prawda. Tym bardziej mam problem, kiedy idę na koncert i widzę wykonawcę, a nie dzieło. Powinno być odwrotnie. Na pierwszym miejscu zawsze musi być muzyka. Na jakie koncerty, oprócz klasycznych, zabierali cię rodzice? Z rodzicami nie byłem na wielu koncertach nieklasycznych, choć nie pochodzę z rodziny artystycznej, muzycznej. Można powiedzieć, że jestem „wybrykiem natury”. Więc gdy pojawił się temat szkoły muzycznej, tato zaczął mnie zabierać do filharmonii w Zielonej Górze, a potem jeździliśmy do kolejnych miast. Był jednak w moim życiu okres, kiedy chciałem spróbować wielu rzeczy – bywałem na koncertach jazzowych, festiwalach rapowych, eksperymentalnych performancach. Zauważyłem wtedy, że na każdym z tych wydarzeń zaangażowanie publiczności i jej wpływ na przebieg koncertu był nieporównywalnie większy niż na wydarzeniach muzyki klasycznej. Łamałem sobie głowę, jak więc powinienem traktować publiczność jako pianista? Jedna z taktyk to „zamknięcie się” – skupienie wyłącznie na sobie i wykonywanej muzyce. Druga to bycie showmanem klasyki – a tego nie trawię. Te wszystkie doświadczenia sprawiły jednak, że mogłem szukać siebie – gdzieś pomiędzy, poza, z różnych stron. I jakie wnioski? No chyba nie doszedłem do żadnych konkretnych. Wciąż się to tworzy. View oEmbed on the source website Gdy zacząłeś mówić o showmanach, natychmiast pomyślałam o genialnym skrzypku Nigelu Kennedym i mam wrażenie, że on wybronił swój punkowy charakter na klasycznej scenie. Bo to kwestia osobowości. Cały on, nikogo na scenie nie udaje, jest urodzonym showmanem. Mi chodzi bardziej o sytuacje, kiedy artysta nagle zmienia trajektorię ze względu na własną próżność lub pod naciskiem wytwórni czy managera. Łapię się wtedy za głowę. Z drugiej strony to się dobrze sprzedaje. Zwraca się uwagę na garnitury, sukces, mówi o „złotych dzieciach”. Tak działa showbiznes. Wiem o czym mówię, bo jako mały chłopiec miałem już szanse pokazywać się w tzw. „wielkim świecie”. Można się w tym zatracić i wiele osób z tego już nie wychodzi. Bycie nazywanym „złotym dzieckiem” i traktowanym w ten sposób jest trudne do udźwignięcia. Ciężko po czymś takim wrócić do siebie. Gdybym poszedł taką drogą byłbym nieszczęśliwy i nie miał drogi powrotu do grania tego, co mnie interesuje. A jak ty traktujesz swój instrument? Czym jest dla ciebie fortepian? To dla mnie narzędzie, za pomocą którego próbuję dotrzeć do muzyki. I czasami w ogóle się nie dogadujemy. My, pianiści, jesteśmy w o tyle wyjątkowej sytuacji, że nie dźwigamy naszego instrumentu na plecach. Przywiązanie więc też jest inne. Nie jestem w stanie zbudować jakiejś potężnej relacji z fortepianem, bo instrumenty często zmieniam. Za każdym razem, na każdym koncercie, siadam do nowego instrumentu i muszę się z nim tak dogadać, żebyśmy byli w stanie współpracować. I dopasowujesz siebie do fortepianu czy fortepian do siebie? Najczęściej spotykamy się w połowie drogi. Są rzeczy, których ja nie jestem w stanie zmienić w sobie, albo maszyna ma problem. Mówisz o fortepianie maszyna? No nie nadaję im imion. Ilość kubków po kawie, które zostały na moim własnym fortepianie jest przerażająca… Nie jest to profanacja? No jest, tak. Uśmiecham się, gdy „cywile”, nie muzycy, podchodzą do instrumentu z dużą uwagą, wielkim szacunkiem. Ja za to gdy do niego siadam, opieram plecak o nogę, kładę iPada, rzucam ładowarkę, portfel. Traktuję go trochę jak biurko, tak bardzo obyłem się już z tymi instrumentami. Oczywiście, jeśli nie należą do mnie, nie stawiam na nich kubków z kawą! Siedzę teraz w sali z takim fortepianem, że nie ośmieliłbym się na nim postawić niczego. A dlaczego w ogóle fortepian, a nie gitara? Chodziło o repertuar. Naprawdę? Tak. Nauczyciele nie walczyli, żeby cię jednak przekonać do gitary? No oczywiście, że tak. Ale wiedziałem, których płyt słucham. Płyt – kim więc byli twoi idole? I kim są dzisiaj? Jestem osobą, która zaczynała od słuchania płyt zamykanych w pudełkach. I nie miałem dostępu, tak jak mam teraz w telefonie, do 110 interpretacji tego samego utworu. Miałem za to ogromne wsparcie ze strony rodziców, którzy zapełnili całą moją szafę płytami z legendarnym znaczkiem Deutsche Grammophon. Słuchałem ich cały czas nie dlatego, że uwielbiałem jakiegoś wykonawcę, tylko dlatego, że miałem nagrania danego utworu, który mnie interesował. Pozostanie przy fortepianie pozwalało mi te utwory zagrać. Moi aktualni idole to m.in . Piotr Anderszewski, Kirill Gerstein, a z legend Radu Lupu. Dobra ekipa. No, dobra. Mikołaj, a co robisz, gdy jesteś zmęczony muzyką? Przestaję jej słuchać. Jak długo może to trwać? Zazwyczaj bardzo krótko, bo jeśli jestem zmęczony muzyką klasyczną, to słucham innej. I na odwrót. A co, jeśli każdy dźwięk ci przeszkadza? To się nie zdarza. I zawsze staje się punktem spornym podczas wieczornych powrotów do mojego rodzinnego domu z lotniska w Berlinie, z którego odbiera mnie tata. On chce chwili ciszy, a ja ciszy nie uznaję. No i jak się dogadujecie? Kto stawia na swoim? Zazwyczaj tata. To on prowadzi. View oEmbed on the source website
Już 3 stycznia Wenus wejdzie w znak Ryb. Te znaki rozpoczną Nowy Rok miłosnym uniesieniem i chwilami pełnymi pasji
Jeśli spędziliście Sylwestra samotnie, to już 3 stycznia wszystko może się zmienić. Tego dnia gwiazdy ułożą się na niebie w wyjątkowy sposób. Moment, w którym Wenus wejdzie w znak Ryb, to idealna okazja, by otworzyć serce na nowe doświadczenia. W końcu nazwa tej planety pochodzi od greckiej bogini miłości.
Wyjątkowe zjawisko wejścia planety miłości w znak Ryb Zjawisko, w którym Wenus wchodzi w znak Ryb, to moment, gdy planeta miłości, piękna i harmonii przemieszcza się do jednego z najbardziej emocjonalnych i mistycznych znaków zodiaku. Wenus, będąca planetą związana z uczuciami, estetyką, relacjami i finansami, w Rybach może wyrażać się w sposób bardziej subtelny i idealistyczny. Kiedy ta planeta wkracza w wodny znak, emocje i relacje międzyludzkie stają się głębsze, bardziej wrażliwe i pełne empatii. To czas, w którym ludzie mogą odczuwać większą potrzebę bliskości, bezwarunkowej miłości i duchowego połączenia z innymi. Astrologiczny układ sprzyjający kreatywności Ten astrologiczny układ skłania do idealizowania partnerów i miłości, co może prowadzić do romantycznych, czasem nierealistycznych oczekiwań wobec związków. Z tego względu jest to również okres, w którym nasza artystyczna i kreatywna strona może się silniej rozwijać, stając się bardziej introspektywną. Wenus w Rybach sprzyja także współczuciu, pomaganiu innym oraz szukaniu harmonii w trudnych życiowych sytuacjach. Z drugiej strony, ten wpływ może prowadzić do skłonności do uciekania od rzeczywistości, co może skończyć się rozczarowaniami, jeśli oczekiwania nie zostaną spełnione. Początek stycznia to doskonała okazja do duchowej transformacji, otwarcia na subtelne piękno oraz budowania więzi opartych na zrozumieniu i empatii. Zanurz się w świecie wyobraźni, otwórz swoje serce i świętuj początek roku w gronie bliskich. Jeśli zastanawiasz się nad spotkaniem z kimś lub zaplanowaniem pierwszej randki, 3 stycznia to idealny moment, by podjąć tę decyzję. Osoby będące w relacjach powinny tego dnia wybrać się na romantyczną kolację lub zaplanować wspólny wyjazd.
Ten film to najpiękniejsza historia o zakochaniu od pierwszego wejrzenia. Daje nadzieję na miłość i jest lepszy niż kultowy “Kiedy Harry poznał Sally"
Jeśli szukacie nostalgicznego filmu, na którym możecie wylać morze łez to mamy dla was idealną propozycję na noworoczny seans. “Przed wschodem słońca” to czuła opowieść o uczuciach, którą powinna obejrzeć każda para.
"Przed wschodem słońca" to wyjątkowy film o zakochaniu od pierwszego wejrzenia Film “Przed wschodem słońca” to romantyczna produkcja w reżyserii Richarda Linklatera, która miała premierę 30 lat temu. Fabuła opowiada historię dwójki obcych sobie ludzi – Jesse'go (granego przez Ethana Hawke'a), Amerykanina podróżującego po Europie, oraz Celine (Julie Delpy), Francuzki wracającej do Paryża po wizycie u swojej babci. Przypadkowe spotkanie w pociągu w Austrii sprawia, że postanawiają spędzić razem wieczór w Wiedniu, zanim główny bohater będzie musiał wrócić do Stanów Zjednoczonych. Podczas tej jednej nocy spacerują po mieście, prowadząc rozmowy na tematy takie jak filozofia, miłość, marzenia, relacje międzyludzkie i przyszłość. Ich dyskusje stają się okazją do głębszego zrozumienia siebie nawzajem i odkrywania intymnych pragnień. Choć czas spędzony razem jest krótki, a ich spotkanie trwa zaledwie chwilę, rodzi się między nimi silna więź. Para kwestionuje wiele osobistych aspektów swojego życia. Ich dialog nie jest skomplikowany, co jeszcze bardziej skłania widza do autorefleksji nad własnymi uczuciami. Niezwykłość i magia zawarta w tym filmie ukazuje wyjątkowość chwil spędzonych z drugą osobą. Wydarzenia toczą się niemal w czasie rzeczywistym, co nadaje mu naturalności i autentyczności. To historia o miłości, przypadkowych zdarzeniach i o tym, jak jedno spotkanie może odmienić nasze życie. Trylogia skłaniająca do kontemplacji Ciekawi dalszych losów tej dwójki? Mamy dobrą wiadomość. Trylogia „Przed wschodem słońca” to wyjątkowa seria filmów, składająca się z trzech części: „Przed wschodem słońca” (1995), „Przed zachodem słońca” (2004) oraz „Przed północą” (2013). Najciekawszym aspektem tej niezwykłej opowieści jest możliwość obserwowania zmian, jakie zachodzą w bohaterach na przestrzeni lat. Cała seria stanowi niezwykły portret miłości, ukazujący ewolucję związku wraz z dojrzewaniem zakochanych w sobie osób – od pierwszego zauroczenia, przez młodzieńcze marzenia, aż po codzienne, dorosłe życie. Linklater znakomicie uchwycił zmieniające się emocje i relacje między bohaterami, pokazując, jak czas wpływa na nasze postrzeganie siebie nawzajem. Filmy wyróżniają się głębokimi dialogami, naturalnością i autentycznością, realistycznie ukazując, że miłość to nie tylko pasja i uniesienia, ale także trudne wybory i kompromisy.
Nicole Kidman w kolejnej odważnej roli. W oczekiwaniu na premierę "Babygirl" koniecznie zobacz ten mroczny serial, w którym w tle przewija się tragedia
Nicole Kidman zawsze chętnie podejmowała się aktorskich wyzwań, ale nadchodzący film "Babygirl" to jej najbardziej odważna rola do tej pory. Jeśli nie możesz doczekać się premiery tego kontrowersyjnego obrazu, sprawdź również serial "Ekspatki" w reżyserii Lulu Wang.
O czym jest serial "Ekspatki"? Miniserial dramatyczny "Ekspatki", oparty na powieści Janice Y.K. Lee, to produkcja łącząca elementy dramatu kryminalnego i obyczajowego, której główną bohaterką jest postać grana przez Nicole Kidman. Akcja serialu toczy się w Hongkongu i opowiada o grupie ekspatów, którzy próbują odnaleźć swoje miejsce w obcym kraju. Produkcja koncentruje się na ich zmaganiach z przeszłością, tożsamością oraz skomplikowanymi więziami rodzinnymi i przyjacielskimi. W centrum fabuły znajduje się młoda kobieta, która stara się poradzić sobie z traumą po tragicznym wydarzeniu. W trakcie serialu poznajemy jej relacje z innymi członkami społeczności cudzoziemców, którzy także borykają się z własnymi problemami i próbują stawić czoła przeszłości. W produkcji przenikają się wątki psychologiczne i kryminalne, ukazując złożoność ludzkich emocji, sekretów oraz konsekwencji podejmowanych decyzji. To kolejna rola Nicole Kidman, która wzbudziła duże zainteresowanie, ponieważ aktorka wciela się w postać kobiety, której życie osobiste jest pełne skomplikowanych emocji i napięć. View oEmbed on the source website Gdzie obejrzeć serial "Ekspatki"? Wszystkie 6 odcinków zobaczycie w serwisie streamingowym Amazon Prime. Trudne role Nicole Kidman Rola, którą Nicole Kidman zagrała w serialu "Wielkie kłamstewka", przyniosła jej Złotego Globa. Wcieliła się w postać Celeste Wright, kobiety będącej ofiarą przemocy domowej. Jej bohaterka zmaga się z traumą i lękiem, co stanowiło ogromne wyzwanie zarówno emocjonalne, jak i fizyczne. Kidman doskonale oddała złożoność tej postaci, ukazując zarówno jej słabości, jak i wewnętrzną siłę. Warto również przypomnieć kreację Nicole w najnowszej produkcji Netflixa "Para idealna", gdzie aktorka wciela się w rolę słynnej pisarki. 57-letnia aktorka odgrywa postać, której życie zaczyna się komplikować, gdy podczas planowania bajkowego ślubu swojego syna wychodzą na jaw kolejne tajemnice. Rozpoczyna się dochodzenie, które sprawia wrażenie jakby było wyrwane ze stron jednej z jej książek.